PHẠM THỊ HỒNG VÂN TÓM TẮT LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ Tp Hồ Chí Minh – Năm 2020 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP HỒ CHÍ MINH BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP HỒ CHÍ MINH PH[.]
Trang 1
PHẠM THỊ HỒNG VÂN
TÓM TẮT LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ
Tp Hồ Chí Minh – Năm 2020
BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP HỒ CHÍ MINH
-
Trang 2BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP HỒ CHÍ MINH
-
PHẠM THỊ HỒNG VÂN
Chuyên ngành: Tài chính – Ngân hàng
Mã số: 9340201
Mã số: 9340201
TÓM TẮT LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ
NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:
PGS.TS Nguyễn Hồng Thắng
TP Hồ Chí Minh – Năm 2020
Trang 3Công trình được hoàn thành tại :
Người hướng dẫn khoa học :
(ghi rõ họ tên, chức danh khoa học, học vị) Phản biện 1 :
Phản biện 2 :
Phản biện 3 :
Luận án sẽ được bảo vệ trước Hội đồng chấm luận án cấp trường họp tại
Vào hồi giờ ngày tháng năm Có thể tìm hiểu luận án tại thư viện :……….………
(ghi tên các thư viện nộp luận án)
Trang 4Chương 1: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1.1 TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU
Vốn là một trong ba nhân tố chính tạo nên giá trị sản lượng đầu ra của một quốc gia (Cobb-Douglas; Solow) Vốn cung ứng trong nền kinh
tế thông qua hệ thống ngân hàng và thông qua thị trường chứng khoán (TTCK) Để tăng trưởng kinh tế, nhiều quốc gia đã tích cực phát triển TTCK (Arestis và cộng sự, 2001; Adjasi & Biekpe, 2006; Cooray, 2010; Bundoo, 2017; Durusu-Ciftci và cộng sự, 2017,…) nhưng kết quả chưa đồng nhất
Tại các nước đang phát triển, thể chế chính trị còn tập trung nhiều quyền lực ở khu vực công, tình trạng tham nhũng tràn lan và trở nên phổ biến tại các nước đang phát triển so với những nước giàu (Olken
& Pande, 2012; Svensson, 2005; Treisman, 2000; Rauch & Evans, 2000) làm ảnh hưởng đến sự phát triển TTCK nói riêng và ảnh hưởng đến tăng trưởng kinh tế (TTKT) nói chung (Shahbaz & cộng sự, 2013; Bolgorian, 2011; Yartey, 2010; Hooper & cộng sự, 2009)
Như vậy, việc KSTN, phát triển TTCK trong điều kiện nền kinh tế mở
để góp phần TTKT trở thành mục tiêu hàng đầu cho các quốc gia đang phát triển Khi mở cửa kinh tế, sự tương tác giữa khu vực công và khu vực tư ngày càng mạnh mẽ Để tạo ra môi trường cạnh tranh bình đẳng
và thu hút đầu tư, vấn đề kiểm soát than nhũng (KSTN) được các nước đặc biệt quan tâm, do đó sẽ ảnh hưởng đến hiệu quả và chất lượng của
các mối quan hệ khác Vì vậy, luận án thực hiện nghiên cứu về “Phát triển thị trường chứng khoán và tăng trưởng kinh tế: vai trò độ
mở thương mại và kiểm soát tham nhũng tại các nước đang phát triển”
1.2 MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU
Luận án cần giải quyết ba mục tiêu chính:
Trang 5(1) Đánh giá vai trò của độ mở thương mại (ĐMTM) lên tác động phát triển TTCK đến TTKT tại các nước đang phát triển
(2) Đánh giá vai trò của KSTN lên tác động của phát triển TTCK đến TTKT tại các nước đang phát triển
(3) Đánh giá vai trò của ĐMTM lên tác động của KSTN đến TTKT tại các nước đang phát triển
1.3 ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU
Đối tượng nghiên cứu của luận án là ĐMTM, phát triển TTCK, KSTN
và TTKT tại các quốc gia đang phát triển
Phạm vi nghiên cứu của luận án: Luận án xác định tác động của phát triển TTCK đến TTKT như thế nào khi có vai trò của ĐMTM và KSTN tại các nước đang phát triển (2002 – 2017)
1.4 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
Đầu tiên, nghiên cứu phân tích tổng quát về thực trạng phát triển TTCK, ĐMTM, KSTN, TTKT tại các nước đang phát triển trong giai đoạn 2002 – 2017 để có bức tranh tổng quan về xu hướng thay đổi của các biến chính trong nghiên cứu Tiếp theo, nghiên cứu tiến hành ước lượng hệ số hồi quy của mô hình nghiên cứu theo các mục tiêu đặt ra theo phương pháp S-GMM nhằm xử lý triệt để hiện tượng nội sinh của
mô hình
1.5 KẾT CẤU LUẬN ÁN
Luận án có kết cấu gồm 5 chương Phần tổng quan về vấn đề nghiên cứu được trình bày trong chương 1 Chương 2 trình bày về khung lý thuyết và tổng quan tình hình nghiên cứu Phương pháp nghiên cứu được trình bày trong chương 3 Kết quả nghiên cứu và thảo luận được trình bày trong chương 4 Cuối cùng chương 5 trình bày một số kết luận và hàm ý chính sách
Trang 6Chương 2: KHUNG LÝ THUYẾT VÀ TỔNG QUAN VỀ TÌNH
HÌNH NGHIÊN CỨU 2.1 KHUNG KHÁI NIỆM
2.1.1 Tăng trưởng kinh tế (TTKT)
Theo Kuznets (1959), “tăng trưởng kinh tế là sự gia tăng bền vững thu nhập bình quân đầu người hay sản lượng trên mỗi lao động”; North và Thomas (1973) phát biểu “tăng trưởng kinh tế chỉ xảy ra nếu sản lượng tăng nhanh hơn dân số”; hay TTKT bao hàm ý nghĩa là tổng thu nhập trong nền kinh tế phải gia tăng nhanh hơn tốc độ tăng dân số, tức TTKT phải gắn liền với sự gia tăng mức sống vật chất của người dân (Nguyễn Trọng Hoài, 2007) Như vậy, các nhà kinh tế trên đều đồng nhất một hàm ý về TTKT là sự gia tăng về giá trị sản lượng trong mối tương quan với quy mô dân số
2.1.2 Phát triển thị trường chứng khoán (TTCK)
Theo Bùi Kim Yến (2013), TTCK là một thành phần của thị trường tài chính thực hiện chức năng huy động vốn đầu tư cho nền kinh tế Theo Đào Lê Minh (2006), “thị trường chứng khoán là từ ngữ chung chỉ giao dịch mua bán chứng khoán thông qua các thị trường khác nhau, như thị trường tập trung và phi tập trung” Một cách tổng quát, TTCK là nơi xảy ra quan hệ mua bán các loại chứng khoán được thực hiện bởi những các nhà mô giới mà giá cả giao dịch được hình thành theo quy luật cung cầu
2.1.3 Độ mở thương mại (ĐMTM)
ĐMTM là một khái niệm dùng để phản ánh mức độ mở cửa thương mại quốc tế của một quốc gia Mức độ thương mại quốc tế thể hiện qua độ lớn của giá trị hàng hóa, dịch vụ xuất khẩu và nhập khẩu Trong nghiên cứu này, ĐMTM được hiểu là mức độ trao đổi mua bán hàng hóa qua biên giới của một quốc gia nên nội hàm là thương mại quốc
Trang 7tế ĐMTM càng lớn chứng tỏ quốc gia đó có giá trị hàng hóa xuất nhập khẩu qua biên giới quốc gia này càng lớn và ngược lại
2.1.4 Kiểm soát tham nhũng (KSTN)
Theo cách đo lường chỉ tiêu KSTN của Ngân hàng thế giới (WB) thì nội hàm KSTN được hiểu là hạn chế sự chuyên quyền bằng phát huy dân chủ ở các cấp, uốn nắn sự tùy tiện bằng xây dựng quy trình trong từng khâu giải quyết công việc và xử lý sai phạm, và tăng cường tính minh bạch bằng thể chế thông qua luật pháp, quy định, điều lệ và xây dựng văn hoá công sở
2.2 LƯỢC KHẢO CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN
2.2.1 KSTN trong mối quan hệ giữa phát triển TTCK và tăng trưởng kinh tế tại các quốc gia đang phát triển
Theo Mankiw, Rome và Weil (1992), yếu tố hiệu suất các nhân tố tổng hợp (A) trong mô hình tăng trưởng kinh tế của Cobb – Douglass phản ánh mối quan hệ của nhiều nhân tố về môi trường kinh doanh, chất lượng thể chế, tiến bộ công nghệ,… Qua kết quả lược khảo, kết hợp
mô hình tăng trưởng, tham nhũng hay KSTN có thể tác động đến tăng trưởng kinh tế theo hai cách:
(1) là một trong những nhân tố tác động gián tiếp đến TTKT qua vai trò của hiệu suất các nhân tố tổng hợp (A) trong mô hình tăng trưởng, như nghiên cứu của Anokhin và Schulze (2009); Acemoglu
và Robinson (2008); Duncan (2014); Stefan và cộng sự (2014);… (2) hay tác động gián tiếp thông qua mối quan hệ với các nhân tố khác đến TTKT, vì cũng có nhiều nghiên cứu tìm thấy tác động của KSTN đến phát triển TTCK (Bolgorian, 2011; Shahbaz & cộng sự, 2013; Kim & cộng sự, 2018), hay tác động giữa KSTN và ĐMTM (Majeed, 2014; Torrez, 2002)
Trang 8Kết quả lược khảo cho thấy hướng tác động thứ (2) của KSTN đến TTKT thì chưa được các nghiên cứu khám phá, mà chỉ tập trung nhiều
ở hướng tác động thứ (1) hay khám phá tác động của tham nhũng đến phát triển TTCK hay ĐMTM Vì vậy tác động gián tiếp của KSTN đến tăng trưởng kinh tế thông qua mối quan hệ giữa phát triển TTCK (hay ĐMTM) đến TTKT chính là khoảng trống nghiên cứu mà luận
án quan tâm
2.2.2 ĐMTM trong mối quan hệ giữa KSTN và TTKT tại các quốc gia đang phát triển
Trên thế giới, phần lớn các quốc đều mở cửa giao thương kinh tế với nhau Nghiên cứu của Torrez (2002) thì khám độ mở thương mại làm tăng tính cạnh tranh nên làm giảm tham nhũng, vì vậy việc hạn chế thương mại sẽ làm tăng tham nhũng của quốc gia Levchenko (2013) thì chỉ ra rằng khi hai quốc gia có trình độ công nghệ như nhau, khi
mở cửa kinh tế giống nhau thì buộc mỗi quốc gia phải cải thiện thể chế theo hướng thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, điều này hàm ý rằng độ
mở thương mại có thể làm giảm tham nhũng
Trong khi đó, De-Jong và Bogmans (2011) cũng khẳng định tham nhũng cản trở thương mại quốc tế do phải tiêu tốn thêm khoản tiền hối
lộ cho hải quan để được nhập khẩu nhiều hơn Majeed (2014) cũng tìm thấy bằng chứng khẳng định thương mại làm tăng tham nhũng bởi những đặc quyền của cơ quan quản lý nhà nước trong việc cung cấp các chứng nhận về chất lượng, nguồn gốc hàng hóa khi đưa vào lưu thông Mandal & Marjit (2013) nghiên cứu trên quốc gia có độ mở thương mại thấp, tức còn thực hiện nhiều chính sách bảo hộ thương mại, kết quả cho thấy rằng tham nhũng gắn liền với việc bảo hộ thương mại Vì vậy Mandal & Marjit (2013) cũng nghi ngờ rằng tự do hóa thương mại không chắc làm cho tham nhũng giảm hơn
Trang 9Như vậy, tình trạng tham nhũng phổ biến tại các quốc gia đang phát triển trước xu hướng mở cửa thương mại liệu tác động như thế nào đến tăng trưởng kinh tế là vấn đề mà các nhà quản lý phải quan tâm Liệu rằng độ mở thương mại có góp phần hạn chế tham nhũng, góp phần TTKT cho các quốc gia đang phát triển không, đây chính là điểm
mờ nghiên cứu (chưa đồng nhất kết quả nghiên cứu thực nghiệm) mà luận án quan tâm
Chương 3: MÔ HÌNH VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 3.1 XÂY DỰNG GIẢ THUYẾT NGHIÊN CỨU
Từ mục tiêu nghiên cứu, luận án xây dựng bốn giả thuyết nghiên cứu:
H 1 : Tồn tại tác động lấn át của phát triển TTCK lên vai trò của
ĐMTM làm cản trở TTKT tại các nước đang phát triển
H 2 : Tồn tại tác động chi phối của KSTN lên tác động của phát triển
TTCK làm hạn chế TTKT tại các nước đang phát triển
H 3 : ĐMTM làm gia tăng tham nhũng tại các nước đang phát triển
H 4 : Tồn tại tác động lấn át của KSTN lên vai trò của ĐMTM làm
cản trở TTKT tại các nước đang phát triển
3.2 MÔ HÌNH THỰC NGHIỆM
3.2.1 ĐMTM, phát triển TTCK, KSTN và tăng trưởng kinh tế
∆ Lg(yi,t) = a0 + a1.Lg(yi,t-1) +a2.Lg(mci,t) + a3.Lg(dci,t) + a4.Lg(hi,t) + a5.(techi,t) + a6.(to-leveli,t) + a7.(cci,t) + a8.(go-effi,t) + a9.(re-quai,t) +
a10.infi,t + a11.Lg(mci,t).(to-leveli,t) + υi + μi,t (3.11)
3.2.2 Phát triển TTCK và tăng trưởng kinh tế: Vai trò KSTN
∆Lg(yi,t) = b0 + b1.Lg(yi,t-1) +b2.Lg(mci,t) + b3.Lg(dci,t) + b4.Lg(hi,t) +
b5.(techi,t) + b6.(toi,t) + b7.(cc-leveli,t) + b8.(go-effi,t) + b9.(re-quai,t) +
b10.infi,t + b11.(cc-leveli,t).Lg(mci,t) + υi +μi,t (3.12)
3.2.3 KSTN và tăng trưởng kinh tế: vai trò của ĐMTM
Trang 10∆ Lg(yi,t) = c0 + c1.Lg(yi,t-1) +c2.Lg(mci,t) + c3.Lg(dci,t) + c4.Lg(hi,t) +
c5.(techi,t) + c6.(toi,t) + c7.(cc-leveli,t) + c8.(go-effi,t) + c9.(re_quai,t) +
c10.infi,t + c11.(cc-leveli,t).(toi,t) + υi + μi,t (3.13)
3.3 ĐO LƯỜNG CÁC BIẾN TRONG MÔ HÌNH
Biến phụ thuộc là yit: chỉ tiêu GDP bình quân đầu người, đại diện cho giá trị sản lượng đầu ra cho mỗi lao động, dùng đo lường tăng trưởng kinh tế theo khái niệm về TTKT Các biến độc lập bao gồm: mcit: tỷ
lệ (%) vốn hóa thị trường so với GDP, đo lường về mức độ phát triển TTCK; dcit: tỷ lệ (%) vốn tín dụng so với GDP, đo lường về sự phát triển của thị trường tín dụng; hit: là biến vốn nguồn nhân lực, được đo lường qua chỉ số phát triển con người; ccit: là biến KSTN; toit: là biến ĐMTM được xác định bằng tỷ lệ giữa giá trị hàng hóa xuất nhập khẩu
so với GDP; techit: phản ánh yếu tố công nghệ chung của nền kinh tế; infit: tỷ lệ lạm phát (inf) đo lường bằng chỉ số giá tiêu dùng được cung cấp từ WB; go-effit: là chỉ tiêu hiệu quả chính phủ; re-quait: là chỉ tiêu chất lượng luật lệ
3.4 MẪU VÀ DỮ LIỆU NGHIÊN CỨU
Mẫu nghiên cứu là các quốc gia đang phát triển có TTCK theo phân loại của Quỹ tiền tệ quốc tế (IMF) công bố vào tháng 4 năm 2015 Dữ liệu nghiên cứu là bộ dữ liệu bảng của 36 nước đang phát triển có TTCK hoạt động trong 16 năm (2002-2017) Các chỉ tiêu này gồm phần lớn các chỉ tiêu (thuộc nhóm chỉ số phát triển và nhóm các chỉ số quản trị công) được trích xuất từ WB (cập nhật ngày 30 tháng 1 năm 2019)
3.5 PHƯƠNG PHÁP ƯỚC LƯỢNG
3.5.1 Lựa chọn phương pháp ước lượng
Theo lý thuyết kinh tế lượng (Anderson và Hsiao, 1981; Wooldridge, 2012), khi biến độc lập (là biến trễ một kỳ với biến phụ thuộc) tương