Tài Liệu Sáng Kiến Kinh Nghiệm Tiểu Học Tạo Hứng Thú Học Tập Qua Nội Dung Phát Triển Khả Năng Âm Nhạc.pdf

PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THÀNH PHỐ BẮC GIANG TRƯỜNG TIỂU HỌC VÕ THỊ SÁU BIỆN PHÁP Tạo hứng thú học tập qua nội dung phát triển khả năng âm nhạc của học sinh tiểu học Họ và tên Nguyễn Thị Liễu Đơn vị[.]

PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THÀNH PHỐ BẮC GIANG

TRƯỜNG TIỂU HỌC VÕ THỊ SÁU

BIỆN PHÁP

âm nhạc của học sinh tiểu học

Họ và tên: Nguyễn Thị Liễu

Đơn vị: Trường Tiểu học Võ Thị Sáu, thành phố Bắc

Giang,

tỉnh Bắc Giang

TP Bắc Giang, tháng 10 năm 2022

1

MỤC LỤC

I PHẦN MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn biện pháp

2 Mục đích nghiên cứu

3 Nhiệm vụ nghiên cứu

4 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu

5 Phương pháp nghiên cứu

II NỘI DUNG NGHIÊN CỨU

1 Cơ sở lí luận của vấn đề

2 Cơ sở thực tiễn

3 Các biện pháp

3.1 Thay đổi vị trí ngồi học của học sinh

3.2 Dạy kể chuyện âm nhạc

3.3 Dạy nghe nhạc ………

3.4 Dạy giới thiệu nhạc cụ

3.5 Tạo kịch tính trong giờ học

3.6 Vẽ tranh minh họa

III KẾT QUẢ VÀ ỨNG DỤNG

IV KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ

TÀI LIỆU THAM KHẢO

2

2

2

3

3

4

5

5

5

6

6

7

10

12

15

16

18

19

21

2

I PHẦN MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn biện pháp

Âm nhạc là một trong những phương tiện hiệu quả để thực hiện nhiệm

vụ giáo dục đạo đức, thẩm mỹ, góp phần giáo dục học sinh toàn diện, hình thành nhân cách con người Đồng thời, bước đầu hình thành khả năng cảm thụ, hiểu và thể hiện nghệ thuật âm nhạc, khơi dậy ở các em khả năng sáng tạo trong hoạt động âm nhạc

Mục tiêu và nhiệm vụ của môn Âm nhạc ở nhà trường còn trang bị cho học sinh một số kiến thức về kỹ năng ca hát, đọc và nghe nhạc; về lý thuyết

âm nhạc ở mức độ đơn giản để ở chừng mực nào đó, các em có thể tham gia các hoạt động âm nhạc của cộng đồng Hình thành cho học sinh những hiểu biết sơ đẳng về cái hay, cái đẹp trong nghệ thuật âm nhạc, ý nghĩa, tác dụng của âm nhạc với đời sống, đồng thời mở mang vốn hiểu biết về âm nhạc dân tộc Việt Nam, tinh hoa âm nhạc thế giới, góp phần bồi dưỡng tình cảm, đạo đức, trí tuệ, tạo không khí vui tươi, lành mạnh, làm phong phú thế giới tinh thần nhằm phát triển hài hòa, toàn diện nhân cách học sinh

Nhận rõ tầm quan trọng của chương trình, tôi luôn trao đổi, tìm tòi và

nghiên cứu biện pháp: “Tạo hứng thú học tập qua nội dung phát triển khả năng âm nhạc của học sinh tiểu học” Và đã rút ra cho mình những kinh

nghiệm, có những biện pháp giáo dục am nhạc phù hợp

2 Mục đích nghiên cứu

Từ những nhận thức trên, với mong muốn góp phần nâng cao chất lượng môn Âm nhạc cho học sinh tiểu học Để cho học sinh say mê môn học nghệ thuật hát đúng lời ca, đúng giai điệu, hát có sắc thái truyền cảm cùng với những động tác phụ hoạ đơn giản học sinh dễ thuộc, dễ nhớ Người giáo viên phải giúp cho các em có sự hào hứng, sôi nổi trong giờ học, tránh việc học âm nhạc là việc làm miễn cưỡng

Để khắc phục tình trạng này, giáo viên phải tìm tòi, nghiên cứu, sáng tạo để làm cho tiết học sôi nổi, sinh động và có hiệu quả, đáp ứng được nhu

3 cầu của xã hội về mặt giáo dục nghệ thuật trong trường phổ thông, để phát triển tính toàn diện, hài hòa mọi hoạt động của học sinh Đây cũng chính là mục đích luôn khiến tôi tìm tòi và viết lên những kinh nghiệm để dạy tiết Âm nhạc làm sao có hiệu quả và chất lượng cao.

3 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Việc xác định nội dung, phương pháp và đối tượng nghiên cứu là vấn

đề quan trọng mang tính chất quan trọng của biện pháp

- Để nâng cao chất lượng giảng dạy và học tập của học sinh thì phải có

sự đầu tư thích đáng, nghiên cứu tỉ mỉ, có hệ thống nội dung kiến thức cần truyền đạt, phải nắm được nội dung chương trình, yêu cầu của cấp học Trên cơ

sở liên hệ phương pháp đặc trưng của bộ môn và những kinh nghiệm đã được đúc kết từ việc hình thành từ việc soạn, giảng đến hướng dẫn học sinh phương pháp học tập khoa học, chủ động vấn đề nhận thức giải quyết bản thân

- Người thầy phải vận dụng một cách linh hoạt, sáng tạo, không ngừng học tập nhằm đáp ứng nhu cầu trong giảng dạy theo phương pháp đổi mới, chủ động nội dung học tập, thầy là người hướng dẫn truyền đạt, học sinh là người tích cực thực hiện nội dung học

- Giáo viên bộ môn trực tiếp kiểm tra việc thực hiện của học sinh nhằm kịp thời uốn nắn, sửa chữa Qua đó hình thành cho các em những kiến thức cơ bản cần thiết cho từng phân môn: hát đúng giọng, giai điệu của bài hát đã học một cách chính xác, biết hát diễn cảm, am hiểu 1 số kiến thức âm nhạc, nhạc lý

- Tóm lại chất lượng giảng dạy, chất lượng học tập là một vấn đề quyết định Vậy, nhiệm vụ trên có đạt được hay không nó tuỳ thuộc chủ yếu vào sự

hướng dẫn nhiệt tình của giáo viên, cộng với sự nỗ lực của học sinh

4 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu

- Giáo viên dạy môn Âm nhạc tiểu học

- Học sinh trường tiểu học

- Bồi dưỡng học sinh có năng khiếu

- Phạm vi nghiên cứu: Trường tiểu học nơi tôi công tác

em trong các giờ dạy và đánh giá trong các bài hát sau khi học sinh thực hiện

* Phương pháp điều tra

Khi trực tiếp giảng dạy và dự giờ đồng nghiệp có thể điều tra các em bằng cách: đặt ra câu hỏi cho nhiều đối tượng khác nhau, để xem các em có thích học hát hay không, có hiểu bài không Ngoài ra còn xem lại sự thống nhất giữa các phương pháp dạy của các giáo viên để phù hợp với đối tượng học sinh

* Phương pháp quan sát

Dùng trực quan sinh động để dẫn dắt học sinh vào bài học một cách lôgic Thực tế giảng dạy ở các lớp giáo viên cần chú ý quan sát kĩ năng lấy hơi, nhả chữ, hát rõ lời ca, bước đầu hát luyến, nối chuẩn xác qua các bài hát dân ca, bài hát nước ngoài và bài hát thiếu nhi Việt Nam phù hợp với lứa tuổi của các em học sinh tiểu học

* Phương pháp phỏng vấn

Gặp gỡ trực tiếp một số học sinh để hỏi và tìm hiểu nguyên nhân các

em hát thuộc bài hay chưa thuộc, từ đó có biện pháp khắc phục giúp các em ham học và nhanh chóng thuộc bài

* Phương pháp trắc nghiệm

Qua quá trình dạy, khảo sát tôi thấy đa số các em hát đúng giai điệu, tính chất của bài hát Tuy nhiên còn một số em chưa hát đúng giai điệu, nội dung của bài

Môn Âm nhạc ở trường tiểu học phải dạy cho tất cả học sinh dù có hay không có năng khiếu, yêu thích hay không yêu thích âm nhạc và dạy với thời lượng khiêm tốn là 1 tiết/tuần Vì vậy, đổi mới phương pháp dạy học Âm nhạc ở trường tiểu học không phải đơn thuần thay đổi, thêm bớt một vài thủ thuật, kĩ xảo dạy học mà trước hết phải thay đổi từ nhận thức, xuất phát từ mục tiêu trường tiểu học, mục tiêu môn học

Đặc điểm âm nhạc là nghệ thuật thời gian Âm nhạc vang lên và tan biến đi ngay Âm nhạc tác động trực tiếp vào thính giác và không để lại “vật chất” gì ngoài những ấn tượng trong não

Về mặt thực tiễn, chúng ta thấy trẻ em tiểu học không hào hứng, thích thú với việc học âm nhạc trên lí thuyết khô khan, trừu tượng Phương châm

“Học vui - vui học” và “lấy cái đã biết để dạy cái chưa biết” cần được quán xuyến trong suốt quá trình giảng dạy âm nhạc cho học sinh tiểu học

Âm nhạc ở xung quanh ta, vốn là một nhu cầu bình thường của những con người phát triển bình thường Tổ chức cho các em tiếp xúc trực tiếp với nghệ thuật này, đó là con đường dẫn học sinh đến với thế giới âm thanh kì diệu Tất cả những mong muốn ấy phụ thuộc một phần quan trọng vào phương pháp giáo dục và giảng dạy của người giáo viên dạy môn Âm nhạc

2 Cơ sở thực tiễn

* Thuận lợi:

* Khó khăn:

- Còn một số học sinh chưa chịu khó, không ham học bộ môn Và đặc

biệt không thích học nội dung Phát triển khả năng âm nhạc

- Sự thiếu quan tâm của một số phụ huynh cho đây là môn học phụ nên không đôn đốc, nhắc nhở con em học bài

- Đồ dùng dạy học như: học liệu số lớp 2 chưa đủ, lớp 3 chưa có

* Phân tích và tiến hành

Muốn thực hiện có hiệu quả nội dung Phát triển khả năng âm nhạc cho

học sinh tiểu học người giáo viên cần:

- Có trình độ chuyên môn vững vàng, có năng lực sư phạm, nhận thức

được sự cần thiết phải đổi mới phương pháp dạy học

- Tâm huyết với nghề, yêu trẻ Luôn yêu quý các em như con của mình, tận tình, ân cần, luôn theo dõi và gần gũi đối với các em

- Không ngừng học hỏi để nâng cao trình độ chuyên môn

3 Các biện pháp

3 1 Thay đổi vị trí ngồi học của học sinh

Bàn ghế của học sinh được sắp xếp lại, nhằm hỗ trợ hoạt động học tập của các em Thay cho kiểu truyền thống, giáo viên xếp bàn ghế của học sinh thành các cặp, các nhóm hoặc hình chữ U để tạo không gian cho các em hoạt động, vui chơi hoặc biểu diễn Xếp theo cách nào sẽ phụ thuộc vào nội dung học tập, hoạt động của học sinh và mục tiêu của từng bài học

7

Phòng học bàn ghế được kê hình chữ U

3.2 Dạy kể chuyện âm nhạc

Kể chuyện âm nhạc là nội dung chỉ có ở tiểu học, học sinh tiểu học rất thích nghe kể chuyện và tham gia các trò chơi Học âm nhạc ở tiểu học, mỗi năm các

em được nghe 1 - 2 câu chuyện, đó là những câu chuyện âm nhạc của Việt Nam

và các nước

Giáo viên có thể tiến hành kể chuyện theo các bước sau:

8 Bước 1: Giáo viên có thể đặt một vài câu hỏi trước khi kể chuyện, như: Theo các em, câu chuyện này nói về điều gì? Em nghĩ điều gì sẽ xảy ra trong câu chuyện? Trong truyện có nhân vật nào? Em nghĩ nhân vật đó như thế nào,

sẽ làm gì?

Bước 2: Giáo viên kể chuyện

Đây là bước quan trọng nhất khi dạy nội dung này, những điều giáo viên cần lưu ý là:

- Nắm vững nội dung câu chuyện

- Ngôn ngữ rõ ràng, dễ hiểu, có cảm xúc

- Biết thêm bớt tình tiết để câu chuyện trở nên sinh động, tự nhiên và hấp dẫn hơn

- Biết sử dụng ánh mắt và cử chỉ để diễn đạt câu chuyện

Để hấp dẫn học sinh và giúp các em có thể kể lại câu chuyện đã nghe, giáo viên nên chuẩn bị một vài bức tranh minh họa cho nội dung từng đoạn của câu chuyện Giáo viên treo tranh lên bảng theo thứ tự, rồi dựa vào đó để

kể chuyện Học sinh theo dõi để ghi nhớ nội dung câu chuyện

Một số lưu ý về vẽ tranh minh hoạ: Một câu chuyện dùng khoảng 4-5 bức là thích hợp; mỗi bức cần thể hiện được nội dung của từng đoạn; nên vẽ trên cùng khổ giấy, cùng chiều giấy, cùng màu sắc và cách vẽ

Nếu không có tranh, giáo viên có thể kể chuyện rồi phát huy trí tưởng tượng của học sinh bằng cách yêu cầu các em vẽ một bức tranh minh họa (đơn giản) cho nội dung từng đoạn trong chuyện

Khi đang kể chuyện, giáo viên có thể tạm dừng lại và đặt một vài câu hỏi, như: Theo các em, điều gì sẽ xảy ra tiếp theo? Chuyện gì đang xảy ra trong bức tranh này? Tại sao nhân vật đó lại hành động như vậy? Nếu có điều kiện, có thể tổ chức cho các nhóm đoán xem điều gì sẽ xảy ra tiếp theo

Bước 3: Củng cố

Cách 1: Giáo viên đặt một vài câu hỏi, học sinh trả lời để khắc sâu nội dung câu chuyện

9

Ví dụ:

- Câu chuyện xảy ra ở đâu?

- Câu chuyện có những ai? Tại sao nhân vật lại hành động như vậy?

- Điều gì xảy ra ở phần đầu câu chuyện? Điều gì xảy ra tiếp theo? Điều

gì xảy ra ở cuối câu chuyện?

- Em yêu thích nhân vật nào, không thích nhân vật nào?

- Tên câu chuyện là gì?

- Vai trò của âm nhạc trong câu chuyện?

- Cảm nhận của em về câu chuyện?

Cách 2: Giáo viên đưa ra các chi tiết, yêu cầu học sinh sắp xếp chúng theo trình tự câu chuyện Ví dụ: Hãy sắp xếp các chi tiết sau theo trình tự câu

chuyện Khúc nhạc dưới trăng (Lớp 5)

- Bét-tô-ven chơi đàn trong tâm trạng xúc động

- Bét-tô-ven sáng tác bản Sô-nát Ánh trăng

- Bét-tô-ven nghe tiếng nhạc

- Bét-tô-ven mời cha con người thợ giầy đi xem

- Bét-tô-ven nhận ra cô gái bị mù

- Bét-tô-ven gõ cửa và được mời vào nhà

- Cha con người thợ giầy nhận ra Bét-tô-ven

- Bét-tô-ven đi dạo trong đêm

- Câu chuyện của cha con người thợ

Đáp án đúng sẽ là:

(1) Bét-tô-ven đi dạo trong đêm

(2) Bét-tô-ven nghe tiếng nhạc

(3) Câu chuyện của cha con người thợ

(4) Bét-tô-ven gõ cửa và được mời vào nhà

(5) Bét-tô-ven nhận ra cô gái bị mù

(6) Bét-tô-ven chơi đàn trong tâm trạng xúc động

(7) Cha con người thợ giầy nhận ra Bét-tô-ven

10 (8) Bét-tô-ven mời cha con người thợ giầy đi xem

(9) Bét-tô-ven sáng tác bản Sô-nát Ánh trăng

Bước 4: Học sinh tập kể chuyện

Học sinh có thể đứng tại chỗ hoặc lên trước lớp, dựa vào tranh minh hoạ,

kể từng đoạn (phần đầu, phần giữa, phần cuối) hoặc toàn bộ câu chuyện, các em cũng có thể dựa vào những chi tiết đã sắp xếp theo thứ tự để tập kể chuyện

Ngoài ra, tổ chức cho học sinh đóng kịch cũng là một cách dạy học sáng tạo Giáo viên hoặc một em làm người dẫn truyện, còn phần đối thoại sẽ

do các em khác thực hiện

Bước 5: Giáo dục thái độ

- Dạy học sinh chăm chú lắng nghe mà không làm việc riêng, không ngắt lời người khác

- Giáo viên nêu vai trò của âm nhạc trong chuyện

- Liên hệ với thực tế để động viên học sinh cố gắng học âm nhạc

Bước 6: Nghe nhạc

- Giáo viên giới thiệu một bản nhạc minh họa cho câu chuyện

- Cho học sinh nghe đoạn trích

Với lớp 4,5 giáo viên cần nắm vững câu chuyện và kể lại sao cho sáng tạo, không nhất thiết phải truyền đạt đúng từng từ, mà giáo viên phải trở thành tác giả của câu chuyện, như thế mới tạo được sự hấp dẫn, thu hút được hứng thú của học sinh

11 còn nhằm giáo dục cho học sinh thị hiếu âm nhạc lành mạnh, phát huy trí tưởng tượng và khả năng sáng tạo của các em

Giáo viên có thể cho học sinh nghe nhạc theo các bước sau:

Bước 1: Giới thiệu bản nhạc

- Giáo viên giới thiệu khái quát về tên bản nhạc, tác giả

- Giáo viên quy định thời gian nghe khoảng bao lâu

Bước 2: Nghe nhạc lần thứ nhất

- Giáo viên tự trình bày hoặc mở băng, đĩa nhạc

- Học sinh nghe nhạc có thể kết hợp các hoạt động như gõ nhịp, vận động nhẹ nhàng, vẽ tranh

Bước 3: Trao đổi về bản nhạc

- Học sinh nói cảm nhận của mình như: bản nhạc sổi nổi hay tha thiết? nhanh hay chậm? vui hay buồn? đã từng nghe, từng đàn hoặc hát…

- Giáo viên đặt câu hỏi và yêu cầu, ví dụ:

+ Em yêu thích nét nhạc nào trong bản nhạc, hình ảnh nào trong bài hát? + Giọng hát trong băng, đĩa nhạc là giọng nam hay nữ (nếu là bài hát)? + Hình thức trình bày là đơn ca, song ca hay tốp ca (nếu là bài hát)? + Diễn tả lại một nét nhạc nào đó (huýt sáo hoặc đọc bằng nguyên âm)?

- Giáo viên kết luận về nội dung, tính chất của bản nhạc Giáo dục thái

độ tập trung khi nghe nhạc hoặc khuyến khích học sinh thường xuyên tìm hiểu và nghe những bản nhạc hay

Bước 4: Nghe nhạc lần thứ hai

- Giáo viên tự trình bày hoặc mở băng, đĩa nhạc

- Giáo viên cho học sinh nghe lại một lần nữa Trước khi cho nghe, giáo viên có thể nhắc lại tên tác phẩm và tác giả để học sinh thêm nhớ Trong khi nghe cho học sinh chuyển động, nhún nhảy, lắc lư hoặc tự nghĩ ra những động tác múa phụ hoạ theo âm nhạc

Lỗi cần tránh khi dạy nghe nhạc là: để học sinh khoanh tay ngồi im, giáo viên cho học sinh nghe bài hát rồi dạy các em bài hát đó Giáo viên

12 hướng dẫn các em tập hát từng câu, yêu cầu học sinh hát đúng giai điệu kết hợp gõ đệm hoặc vận động Điều này là sai trọng tâm và không đúng mục tiêu, mục tiêu nghe nhạc chỉ để các em hiểu biết về bài hát chứ không phải hát đúng giai điệu bài hát đó

3.4 Dạy giới thiệu nhạc cụ

Môn Âm nhạc ở tiểu học không dạy học sinh cách sử dụng nhạc cụ mà chỉ giới thiệu một số loại nhạc cụ của Việt Nam và thế giới, để các em có hiểu biết sơ lược về những phương tiện biểu diễn âm nhạc

Bước 1: Giới thiệu tên, hình dáng, đặc điểm của từng nhạc cụ

- Sẽ rất tốt nếu giáo viên có nhạc cụ thật để giới thiệu với học sinh (với những loại phổ biến, dễ tìm kiếm) Nếu không có nhạc cụ thật, giáo viên nên

sử dụng tranh ảnh để giới thiệu tên, hình dáng, cấu tạo sơ lược hoặc đặc điểm của từng nhạc cụ

- Giáo viên mô tả tư thế trình diễn nhạc cụ

Ví dụ: Giới thiệu đàn Nhị (Lớp 4)

- Giáo viên giới thiệu vai trò của nhạc cụ, ví dụ hay biểu diễn ở dàn nhạc nào, thường đảm nhận vai trò độc tấu hay hoà tấu…

13 Bước 2: Nghe âm sắc https://youtu.be/jJD4GqcipTc

- Giáo viên dùng ngôn ngữ để mô tả về âm sắc của nhạc cụ

- Giáo viên cho học sinh nghe âm sắc của nhạc cụ (nghe qua nhạc cụ thật, qua âm sắc đàn phím điện tử hoặc qua băng đĩa nhạc)

Giáo viên có thể kết hợp với nội dung trong các câu chuyện, bài thơ

hoặc bài hát để nói về âm sắc các nhạc cụ Ví dụ: Bài hát Cộc cách tùng cheng (Phan Trần Bảng) đã mô tả âm sắc của sênh, thanh la, mõ, trống:

Sênh kêu nghe tiếng vui nhất cách cách cách cách cách cách

Thanh la kêu tiếng rất vang cheng cheng cheng cheng cheng cheng

Mõ k êu nghe sao đĩnh đạc cộc cộc cộc cộc cộc cộc

Trống kêu rộn rã tưng bừng tùng tùng tùng tùng tùng tùng

Bài Một mùa xuân nhỏ nhỏ (Trần Hoàn) để nhắc đến sênh tiền:

Nước non ngàn dặm tình, nước non ngàn dặm mình, đất Huế nhịp phách tiền

Bước 3: Củng cố

Có thể chọn một trong các cách sau:

- Giáo viên yêu cầu học sinh giới thiệu từng nhạc cụ theo tranh ảnh

- Tổ chức trò chơi, ví dụ học sinh nghe âm sắc rồi đoán tên nhạc cụ hoặc giáo viên mở băng đĩa âm sắc nhạc cụ nào, học sinh thể hiện tư thế trình

diễn nhạc cụ đó

- Nghe hoặc xem dàn nhạc biểu diễn có sự tham gia của nhạc cụ nào Ngoài cách dạy trên, giáo viên có thể dạy kết hợp giữa bước 1 với bước 2 Theo cách này, giáo viên sẽ giới thiệu riêng từng loại nhạc cụ: Tên, hình dáng, đặc điểm, tư thế biểu diễn rồi cho học sinh nghe âm sắc Giới thiệu xong nhạc cụ này mới chuyển sang nhạc cụ khác

Để phát huy tính tích cực, năng lực tự học và khả năng làm việc theo nhóm, giáo viên có thể chia lớp thành một vài nhóm, giao cho mỗi nhóm giới thiệu một loại nhạc cụ Tuy nhiên, cần hướng dẫn và tổ chức thật chặt chẽ mới đảm bảo về thời gian và hiệu quả

em cần giới thiệu được về chất liệu của đàn Nhị, đàn Tam, kích thước, cách

sử dụng, vai trò, sau đó cho mọi người nghe âm thanh của đàn Nhị, đàn Tam