Chuyên đề số 58 đường lối đối ngoại và chính sách đối ngoại

Chuyên đề số 58 Đường lối đối ngoại và chính sách đối ngoại I đặc điểm tình hình thế giới hiện nay Đọc Báo cáo chính trị tại các Đại hội Đảng, Chủ tịch Hồ Chí Minh bao giờ cũng mở đầu bằng cách nhận đ[.]

Chuyên đề số 58

Đường lối đối ngoại và chính sách đối ngoại

I- đặc điểm tình hình thế giới hiện nay

Đọc Báo cáo chính trị tại các Đại hội Đảng, Chủ tịch Hồ Chí Minh baogiờ cũng mở đầu bằng cách nhận định tình hình thế giới Nước ta là một bộphận của thế giới và gắn với thế giới Nhận định tình hình thế giới và xem xéttác động của nó đến tiến trình cách mạng nước ta là một công việc cần thiết

và quan trọng Đấy là một trong những căn cứ để Đảng ta hoạch định đườnglối đối nội, đối ngoại phù hợp

Tình hình thế giới có nhiều biến đổi to lớn, đa dạng, ảnh hưởng sâu sắcđến đời sống các dân tộc và vận mệnh toàn nhân loại Cái cũ chưa kịp mất đitrong khi cái mới chưa kịp định hình, tất cả hòa quyện, đan xen vào nhau vàgây ra những hậu quả khôn lường

Tình hình thế giới ngày nay có những đặc điểm sau đây:

1-Cuộc cách mạng khoa học và công nghệ hiện đại phát triển mạnh mẽ

Cuộc cách mạng khoa học - kỹ thuật ra đời từ giữa thế kỷ XX với sựxuất hiện của sản xuất tự động hóa ngày càng phát triển mạnh mẽ Cuộc cáchmạng này cho đến hôm nay đã biến khoa học thành lực lượng sản xuất trựctiếp, làm cho lực lượng sản xuất phát triển rất nhanh, tốc độ tăng trưởng kinh

tế của thế giới rất cao, gắn liền với sự phát triển kỳ diệu của công nghệ sinhhọc, công nghệ thông tin, công nghệ vật liệu mới, năng lượng mới, công nghệnanô, công nghệ vũ trụ, rôbốt hóa, computơ hóa… Sự thông tin liên lạc, việcgiao dịch, thanh toán tài khoản giữa các nơi trên thế giới chỉ mất hai, ba giâyđồng hồ và một máy vi tính có thể làm hàng chục tỷ phép tính trong một giây

Những thành tựu của khoa học và công nghệ hiện đại là thần kỳ, vượttrí tưởng tượng của loài người, tác động đến tất cả các nước, các dân tộc trênthế giới, không kể chế độ chính trị - xã hội khác nhau, tạo ra cơ hội và cả

thách thức cho mọi quốc gia, dù lớn hay nhỏ Các nước tư bản chủ nghĩa làmchủ các thành tựu khoa học và công nghệ hiện đại có điều kiện tăng mạnh tỷsuất thặng dư, dẫn dắt tiến trình phát triển kinh tế của thế giới Các nướcchậm và đang phát triển ngày nay nếu biết tận dụng cơ hội, có thể đi tắt đónđầu, tiến thẳng vào các lĩnh vực công nghệ hiện đại, rút ngắn thời gian pháttriển so với các nước đi trước; có nhiều điều kiện để lựa chọn con đường bỏqua chế độ tư bản chủ nghĩa để quá độ lên chủ nghĩa xã hội bằng nhữngphương thức và bước đi phù hợp.

Các nhà khoa học thời nay đang tiếp tục đi sâu nghiên cứu cấu trúcthân thể con người để tìm ra phương pháp nâng cao tuổi thọ, nghiên cứu cấpcấu trúc siêu vi mô của các hạt cơ bản, nghiên cứu thế giới siêu vật chất mới,bản chất thực sự của các gien di truyền, sự cân bằng sinh thái, toàn bộ sinhquyển và sự sống ngoài trái đất… Cuộc cách mạng khoa học và công nghệhiện đại đó cũng đòi hỏi triết học và lý luận Mác-Lênin phải có bước pháttriển nhảy vọt để giải đáp nhiều vấn đề mới trong xã hội con người và cuộcsống trên hành tinh này, phù hợp với sự phát triển của khoa học hiện đại, vớinhững lý thuyết khoa học mới nhất đang hình thành

Với cách mạng khoa học và công nghệ hiện đại, tri thức trở thànhnguồn lực mới tạo ra lực lượng sản xuất hoàn toàn mới, một nền kinh tế mới

có năng suất, chất lượng, hiệu quả hơn hẳn gấp nhiều lần so với thế hệ máy

móc cơ khí cổ điển của kinh tế công nghiệp Nền kinh tế tri thức là nền kinh tế

trong đó sự sản sinh, sự truyền bá và sử dụng tri thức là động lực chủ yếu củatăng trưởng, tạo ra rất nhiều của cải, tạo ra rất nhiều việc làm trong tất cả cácngành kinh tế

Kinh tế tri thức là nền kinh tế dựa chủ yếu vào tri thức, nguồn lực chủyếu của sản xuất, nguồn vốn vô hình to lớn, quan trọng trong đầu tư phát triểnkinh tế; là nền kinh tế sáng tạo cái mới có chất lượng cao hơn, có tốc độ tăngtrưởng cao hơn, có sức cạnh tranh lớn hơn, đi tới người tiêu dùng nhanh hơn,

đúng lúc hơn, trong đó sản xuất công nghệ cao có tính toàn cầu trở thànhngành sản xuất chủ đạo; là nền kinh tế, trong đó, sự chuyển dịch cơ cấu laođộng theo hướng giảm số lao động đơn giản, số lao động trực tiếp làm ra sảnphẩm, tăng số lao động xử lý thông tin, làm dịch vụ, di chuyển sản phẩm vàlàm văn phòng.

2-Toàn cầu hóa lôi cuốn ngày càng nhiều nước tham gia

Cách mạng khoa học và công nghệ hiện đại cùng kinh tế tri thức làmtăng tốc sự phát triển của lực lượng sản xuất, đòi hỏi mở rộng thị trường trênthế giới, thúc đẩy các mối quan hệ, liên hệ, tác động lẫn nhau, tùy thuộc lẫnnhau của tất cả các khu vực, các quốc gia dân tộc trên thế giới, dẫn đến xu thếtoàn cầu hóa kinh tế

Tiến trình toàn cầu hóa ngày nay do các nước tư bản phát triển, cùngcác tập đoàn xuyên quốc gia của họ chi phối, trước hết vì lợi ích của các nước

và các tập đoàn nói trên Quá trình toàn cầu hóa do chủ nghĩa tư bản khởixướng lại lôi cuốn ngày càng nhiều nước tham gia và đã đến lúc một quốc gianào muốn tăng trưởng kinh tế thành công phải tham gia quá trình này, nếukhông, sẽ bị gạt ra ngoài lề của sự phát triển và mãi mãi tụt hậu

Toàn cầu hóa kinh tế là một quá trình vận động phức tạp, chứa đựng cảmặt tích cực lẫn mặt tiêu cực, cả cơ hội và thách thức cho các quốc gia, dântộc, nhất là cho các nước đang phát triển và nước nghèo; là một quá trình vừahợp tác vừa đấu tranh Toàn cầu hóa kinh tế thúc đẩy toàn cầu hóa trên cáclĩnh vực khác, thúc đẩy tính tùy thuộc lẫn nhau giữa các quốc gia, hạn chếnhững khả năng xung đột quân sự

Trong toàn cầu hóa, hầu hết các nền kinh tế quốc gia đều tham gia vào mộtthị trường thống nhất, bất kể nền kinh tế đó có trình độ phát triển và xuất phátđiểm phát triển như thế nào Quốc gia dân tộc có chủ quyền không còn là chủ thểduy nhất chế định chính sách kinh tế cho mình; khối kinh tế khu vực, các thể chếkinh tế quốc tế cũng có vai trò tham gia chế định chính sách kinh tế của quốc

gia, dân tộc đó Xu hướng liên kết, hội nhập kinh tế khu vực và quốc tế đượcđẩy mạnh Sự lưu chuyển xuyên quốc gia của các nguồn vốn diễn ra mạnhmẽ; các tiến trình toàn cầu hóa về thương mại, dịch vụ, đầu tư gắn kết vớinhau.

3-Các nước lớn điều chỉnh chiến lược, thế giới đa cực hình thành

Các nước lớn chiếm hơn 1/3 lãnh thổ, hơn 1/2 dân số, hơn 70% GDP của

cả thế giới; đa số là những cường quốc hàng đầu về kinh tế, khoa học và côngnghệ, sức mạnh quân sự 5 nước lớn là ủy viên thường trực Hội đồng Bảo anLiên hợp quốc Các nước lớn có vai trò rất quan trọng và có ảnh hưởng rất lớnđến tình hình thế giới, đến an ninh, phát triển của các quốc gia trên hành tinh

Kể từ thập kỷ 90, thế kỷ XX, sau chiến tranh lạnh, Mỹ trở thành siêu

cường duy nhất Mỹ chiếm vị trí hàng đầu với ưu thế vượt trội về kinh tế,khoa học - công nghệ, quân sự Về kinh tế, GDP của Mỹ hiện chiếm khoảng30% GDP thế giới trong khi dân số Mỹ chỉ bằng 4,6% dân số thế giới Mỹđóng góp nhiều nhất và có ảnh hưởng lớn nhất trong nhiều tổ chức tài chính -tiền tệ quốc tế quan trọng như trong IMF là 18,4% và WB là 14,5% Về khoahọc - công nghệ, Mỹ dành ngân sách cho nghiên cứu và phát triển chiếm hơn40% ngân sách của toàn cầu cho việc đó, chiếm hơn 60% số bằng phát minhkhoa học trên thế giới và chiếm hầu hết các giải Nobel về khoa học - côngnghệ Về quân sự, Mỹ có ngân sách quốc phòng lớn nhất thế giới, gần nhưbằng tổng chi phí quân sự của tất cả các nước trên thế giới, chiếm 80% tổngchi phí cho nghiên cứu khoa học, kỹ thuật quân sự của toàn thế giới; có nhiều

vũ khí và phương tiện chiến tranh hiện đại nhất; có gần 300.000 quân với 800căn cứ quân sự ở nước ngoài

Nhưng sức mạnh của Mỹ đang suy giảm Kinh tế Mỹ đang suy thoái

Mỹ đang bị sa lầy trong các cuộc chiến tranh ở Irắc, Apganixtan và trongcuộc chiến chống khủng bố quốc tế Mỹ không còn là bá chủ thế giới, muốnlàm gì thì làm trên thế giới này Cuộc chiến tranh ở Nam Ôxêtia và sự đụng

đầu với Nga ở đây đã chứng minh thế xuống dốc của Mỹ Thế giới đơn cực

do Mỹ chi phối không còn Tuy nhiên, vẫn chưa có cường quốc nào, kể cảNga và Trung Quốc, có đủ sức thách thức vị trí số một của Mỹ

Nga đã có những chuyển biến cơ bản và nổi bật Kinh tế phát triển

mạnh, quốc phòng được tăng cường, đời sống nhân dân được cải thiện, uy tínquốc tế được nâng cao, việc chấn hưng đất nước đang có đà tiến triển vữngvàng Trong 8 năm cầm quyền của Pu-tin, kinh tế Nga hồi phục, GDP tăng 6-7%/năm, từ 2000 đến 2007 tăng 72%, đạt 863 tỷ USD vào năm 2006 và xấp

xỉ 1.000 tỷ vào năm 2007, trở thành một trong 7 nền kinh tế lớn nhất, thunhập thực tế tăng 2,5 lần; thất nghiệp, hộ nghèo giảm 2 lần, không những đãxóa được nợ (nay chỉ còn 3% GDP) mà còn có dự trữ 487 tỷ USD, đứng hàng

ba sau Trung Quốc và Nhật; an ninh chính trị và trật tự - an toàn xã hội đi dầnvào thế ổn định; chi phí quân sự tăng 16 - 30 %/năm, lực lượng vũ trang được

đề cao, xuất khẩu vũ khí đạt khoảng hơn 30 tỷ USD, hơn Mỹ 1 tỷ; về đốingoại, theo đuổi một đường lối kiên quyết cố gắng bảo vệ lợi ích và danh dựdân tộc Việc Nga đánh trả Gudia ở Nam Ôxêtia, công nhận và lập quan hệngoại giao với Nam Ôxêlia, ápkhadia đã chứng tỏ sức mạnh quân sự mới củaNga, lại còn đưa hạm đội Nga đi tập trận ở vùng biển Caribê ngay sát nướcMỹ

Trên cơ sở những thành tựu đã đạt được, Nga đang theo đuổi những kếhoạch đầy tham vọng: dự kiến GDP năm 2020 tăng 4 lần so với năm 2008,tầng lớp trung lưu chiếm 60-70%, thậm chí Bộ trưởng Tài chính Nga còn nêumục tiêu đuổi kịp Mỹ vào giữa thế kỷ này…

Tuy nhiên, nước Nga còn nhiều điểm yếu: vừa qua kinh tế phát triểnmạnh chủ yếu nhờ vào giá dầu lửa tăng cao; ở nước Nga còn ẩn chứa nhiềuvấn đề nan giải về chính trị - xã hội, sắc tộc; các nước thuộc Liên Xô cũ nóichung đều nghi ngại Nga và tìm kiếm đối trọng mới trong quan hệ với Nga;các nước lớn đều tìm cách kiềm chế Nga, đẩy nước Nga vào thế phải đối mặt

với sự kiềm chế, cạnh tranh cả ở bốn phía: NATO ở phía Tây, Trung Quốc,Nhật ở Viễn Đông; Trung Quốc, các nước Hồi giáo và cả Mỹ ở phía Nam,Xcanđinavia và Mỹ ở phía Bắc.

Để khắc phục những điểm yếu ấy, "Chiến lược phát triển của nước Nga

đến 2020" đưa ra một số hướng: về kinh tế, nhấn mạnh yêu cầu thoát khỏi tình

trạng dựa quá nhiều vào thế mạnh năng lượng, chuyển mạnh sang tận dụngthành quả khoa học - công nghệ, phát triển "kinh tế tri thức", nâng cao năngsuất, hiệu quả, chú trọng các ngành hàng không - vũ trụ, đóng tàu, năng

lượng, thông tin, sinh học; về xã hội, đặc biệt quan tâm phát triển giáo dục, y

tế, gia tăng tầng lớp trung lưu đi đôi với việc cải thiện đời sống cho tầng lớp

nghèo, tinh giản bộ máy nhà nước; về quốc phòng, chú trọng chế tạo vũ khí hiện đại đi đôi với việc nâng cao trình độ quân đội; về đối ngoại, khôi phục vị

trí nước lớn, chống lại chính sách bao vây, kiềm chế nước Nga nhưng tránhrơi vào đối đầu, chạy đua vũ trang tốn kém

Sự vươn lên mạnh mẽ của Trung Quốc là nét nổi bật của đầu thế kỷ

XXI Trong gần ba thập kỷ liên tục, Trung Quốc có GDP bình quân hàng nămtăng trên 9,4%, tổng kim ngạch thương mại xếp thứ 3 thế giới Trung Quốc là

"công xưởng của thế giới", là "thị trường lớn nhất của thế giới" Kinh tếTrung Quốc có thể tác động đến kinh tế toàn cầu Sức mạnh quân sự củaTrung Quốc ngày một gia tăng và nay Trung Quốc đã nằm trong câu lạc bộnhững nước có vũ khí hạt nhân và câu lạc bộ những nước chinh phục vũ trụ

Tuy nhiên, Trung Quốc đang đứng trước không ít khó khăn, thách thức

và còn tương đối yếu kém về nhiều mặt GDP của Trung Quốc mới bằng 1/7của Mỹ, 1/2 của Nhật Bản, nếu tính theo đầu người thì chỉ bằng 1/36 của Mỹ.Nền kinh tế kém hiệu quả, tiêu hao lớn, lại phụ thuộc nhiều vào kinh tế nướcngoài Sự phân hóa giàu nghèo giữa các vùng miền, các tầng lớp dân cư lớn.Nhiều vấn đề nóng về chính trị - xã hội đang tồn tại, không dễ xử lý: vấn đề

"tam nông", vấn đề thiếu năng lượng, nạn ô nhiễm, nạn tham nhũng, các

phong trào đòi ly khai ở Tây Tạng và Tân Cương, phong trào Pháp LuânCông; trên trường quốc tế, Trung Quốc trở thành đối tượng bị các cường quốckhác muốn kiềm chế và bị một số nước đang phát triển nghi ngờ, lo ngại.Trung Quốc đã điều chỉnh chiến lược từ "giấu mình chờ thời" sang "ngoạigiao nước lớn", "trỗi dậy hòa bình", từ "xuất khẩu cách mạng" sang "ngoạigiao mềm", từ "viễn giao cận công" sang "mục lân, an lân, phú lân", từ "ngoạigiao khu vực" sang "ngoại giao toàn cầu", xâm nhập sân sau và vùng ảnhhưởng của các nước lớn khác ở Đông Nam á, châu Phi, Trung á, Mỹ Latinh.

Nhật Bản tuy chững lại trong phát triển kinh tế nhưng vẫn duy trì vị trí

siêu cường kinh tế thứ hai sau Mỹ và là một đầu tàu của nền kinh tế khu vực.Tuy nhiên, vị trí kinh tế đó đang bị thách thức nghiêm trọng trong khi tìnhhình chính trị của đất nước chưa thật ổn định Nhật Bản có tham vọng trởthành "cường quốc chính trị", giành vai trò chủ đạo ở châu á, tạo thế cân bằngquyền lực với Trung Quốc trong khu vực, đang vận động trở thành ủy viênkhông thường trực Hội đồng Bảo an Liên Hợp quốc

Liên minh châu Âu (EU) đã trở thành một tổ chức khu vực hùng

mạnh gồm 27 nước, có vị trí ngày càng cao trong thị trường tài chính, tiền tệthế giới, có trình độ liên kết cao và phạm vi liên kết rộng Tuy nhiên, nhìntổng thể, EU chưa có khả năng trở thành siêu cường, vì còn nhiều khó khăn

về kinh tế, chính trị, an ninh, do đó, chưa có vai trò đáng kể trong việc giảiquyết các cuộc khủng hoảng trên thế giới

ấn Độ vươn lên mạnh mẽ cũng là một nét nổi bật của thế kỷ XXI Kinh

tế ấn Độ phát triển nhanh và ổn định, đứng thứ 9 thế giới về mức GDP, đứngthứ 7 thế giới về dự trữ ngoại tệ, thứ 2 thế giới về phần mềm máy vi tính, chỉđứng sau Mỹ ấn Độ có mục tiêu trở thành một cường quốc khu vực và toàncầu Tuy nhiên, ấn Độ cũng gặp nhiều thách thức như khan hiếm năng lượng,

cơ sở hạ tầng yếu kém, phân hóa giàu nghèo khá lớn, người mù chữ cònnhiều, chính trị nộ bộ chưa thật ổn định

Braxin cũng nổi lên là một nước lớn ở Mỹ latinh và thế giới, với sức

mạnh kinh tế, khoa học, quốc phòng tăng đáng kể Braxin có tiếng nói quantrọng trên các diễn đàn quốc tế

Quan hệ giữa các nước lớn với nhau đã có những đặc điểm mới, khácvới thời chiến tranh lạnh Mỗi nước lớn, dù là đồng minh của một nước lớnkhác, mang tính độc lập tự chủ ngày càng cao, không quy thuận một nước lớnkhác Xu hướng lớn của quan hệ giữa các nước lớn là tăng cường hợp tác vàđối thoại, tránh xung đột, đối đầu, giữa họ với nhau còn nhiều mâu thuẫn vàbất đồng Xu hướng cạnh tranh để giành ảnh hưởng và lợi ích giữa họ vớinhau trên nhiều lĩnh vực, ở nhiều khu vực trên thế giới ngày càng gay gắttrong tư thế vừa hợp tác vừa đấu tranh, vừa hợp tác vừa kiềm chế lẫn nhau.Quan hệ giữa các nước lớn với nhau, nồng ấm hay lạnh nhạt, hòa dịu haycăng thẳng, đều tác động trực tiếp đến hòa bình, an ninh, phát triển của thếgiới

Thế giới đơn cực do Mỹ thống trị đã qua Nhiều cường quốc mới đã nổilên Trên trường quốc tế xuất hiện nhiều "diễn viên" mới có ảnh hưởng lớn ởkhu vực và toàn cầu Nhiều trung tâm quyền lực mới xuất hiện làm suy yếuđịa vị của Mỹ Trong khi đó, Mỹ thất bại trên nhiều lĩnh vực và bị suy yếu.Toàn cầu hóa cũng làm giảm ảnh hưởng của Mỹ: khối lượng, tốc độ tăng lêncủa các luồng xuyên biên giới, từ ma túy, email, hiệu ứng nhà kính, hàng hóa,con người đến truyền hình, tín hiệu radio, virut, vũ khí…

Trong thế giới ngày nay, các quyền lực thế giới phân bổ khuếch tánkhông tập trung vào một siêu cường nào Thế giới không còn là đơn cực do

Mỹ làm bá chủ, cũng không phải là thế giới lưỡng cực mà là thế giới đa cực

4- Các nước đang phát triển ngày càng có vai trò quan trọng

Theo Ngân hàng thế giới (WB), các nước đang phát triển là nhữngnước có mức thu nhập bình quân đầu người từ 765 USD đến 9.385

USD/người và được chia theo ba loại: nước đang phát triển có thu nhập thấp,

có thu nhập trung bình và có thu nhập cao

Các nước đang phát triển trong thế giới toàn cầu hóa kinh tế đứng trướcnhững cơ hội và những khó khăn, thách thức hết sức to lớn Cuộc đấu tranhcủa các nước đó chống nghèo đói và lạc hậu, chống sự chèn ép của các nướcphát triển, chống sự can thiệp và xâm lược của chủ nghĩa đế quốc nhằm bảo

vệ độc lập dân tộc, chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ là cực kỳ vất vả Các nước tưbản phát triển khai thác nguyên liệu, nhiên liệu và nhân công các nước đangphát triển với giá rẻ mạt và bán vật tư, hàng hóa cho các nước đó với giá cắt

cổ Theo UNDP, các nước phát triển chiếm 85% thu nhập của thế giới còn cácnước đang phát triển mỗi năm mất 500 tỷ USD về xuất khẩu hàng hóa, laođộng sang các nước phát triển

Hiện nay hàng tỷ nhân dân các nước đang phát triển đang sống dướimức nghèo khổ Tình trạng đói nghèo, bệnh tật, dốt nát, nợ nần, tài nguyêncạn kiệt, xung đột sắc tộc, tôn giáo, nội chiến triền miên diễn ra phổ biến Một

số nước hầu như bế tắc trong việc tìm con đường phát triển

Các nước đang phát triển chiếm 75% số nước trên thế giới

Một số nước đang phát triển đang nổi lên có ảnh hưởng đáng kể đếnnền kinh tế thế giới, với những tập đoàn kinh tế lớn được nể trọng khắp thếgiới ấn Độ có Tập đoàn thép khổng lồ MITTAL, Tập đoàn viễn thôngBHARTT Trung Quốc có Tập đoàn dầu khí Sinopec, Tập đoàn máy tínhkhổng lồ LENOVO Các nước đang phát triển ở một số khu vực như Nam á,Trung Đông, Trung á, Đông Âu, châu Phi, Mỹ Latinh cũng có một nền kinh tếphát triển tương đối khá

Các nước đang phát triển có tiếng nói quan trọng tại Diễn đàn Liên hợpquốc, nơi họ chiếm số đông; nhiều nước từng là ủy viên không thường trựcHội đồng Bảo an Liên Hợp quốc và Chủ tịch luân phiên Hội đồng Bảo An; là

thành viên của nhiều tổ chức của Liên hợp quốc Phần lớn trong tổng số 151thành viên Tổ chức thương mại thế giới (WTO) là các nước đang phát triển,nhiệt tình bảo vệ lợi ích của các nước chậm phát triển và đang phát triển.Chính các nước đang phát triển là chất xúc tác thúc đẩy việc khởi động lạivòng đàm phán Đôha Các nước đang phát triển đã khẳng định vị thế quantrọng tại Diễn đàn kinh tế thế giới ở Đa Vôt (Thụy Sĩ) Các nước phát triểnphải tham khảo ý kiến của các nước đang phát triển và đẩy mạnh quan hệkinh tế, chính trị và các nước đang phát triển.

Có thể nói ngày nay việc giải quyết nhiều vấn đề hệ trọng của thế giớikhông thể không có tiếng nói của các nước đang phát triển Chính các nướcđang phát triển đang đóng góp tích cực vào việc tháo gỡ những bế tắc cho tự

do hóa thương mại toàn cầu cũng như cho những cuộc xung đột khu vực

Tiềm năng mọi mặt về chính trị, kinh tế, văn hóa, nhân lực, tài nguyên…của các nước đang phát triển còn dồi dào và rất lớn Các nước phát triển phảitính đến việc thúc đẩy các quan hệ hợp tác với các nước đang phát triển

Hiện nay, hầu hết các nước đang phát triển đang đứng trước nhiều khókhăn, thách thức do bị chủ nghĩa đế quốc bóc lột về kinh tế và khống chế vềchính trị Tuy nhiên, tiền đồ của các nước đó là tươi sáng

Theo báo cáo của Ngân hàng thế giới (WB), sự tăng trưởng kinh tế tạicác nước đang phát triển có thể chậm lại, nhưng trong những năm tới sẽ vượttrên 6%/năm, gấp hơn hai lần mức tăng trưởng tại các nước phát triển, dựkiến là 2,6% Cũng theo WB, trong 25 năm tới, nền kinh tế toàn cầu có thểgia tăng từ 35.000 tỷ USD năm 2005 lên đến 72.000 tỷ USD vào năm 2030trong đó có phần đóng góp to lớn thuộc về các nước đang phát triển Số ngườisống dưới 1USD/ngày ở các nước đang phát triển có thể giảm một nửa, từ 1,1

tỷ người hiện nay xuống còn 550 triệu vào năm 2030

Các nước đang phát triển với tài nguyên phong phú, nhất là dầu mỏ, vớinguồn nhân lực dồi dào, lại tiếp thu nhanh chóng những thành tựu khoa học

và công nghệ sẽ có sức mạnh đáng kể về kinh tế mà các nước phát triểnkhông thể coi thường, nếu không gọi là phải phụ thuộc vào

Từ sự lớn mạnh về kinh tế và tinh thần đấu tranh kiên cường, các nướcđang phát triển có vị trí chính trị ngày quan trọng trong đời sống quốc tế.Trong những năm tới, có thể thêm đại diện các nước đang phát triển được bầuvào ủy viên thường trực Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc và các tổ chức củaLiên Hợp quốc cũng như vào ban lãnh đạo các tổ chức thương mại, tài chínhlớn của thế giới Các nước đang phát triển sẽ có tiếng nói quyết định để ngănchặn các cuộc chiến tranh xâm lược, các hành động áp bức ngang ngược củacác nước bá quyền, hiếu chiến

5-Thế giới đứng trước nhiều vấn đề toàn cầu bức xúc

Những vấn đề toàn cầu phát sinh từ quá trình toàn cầu hóa với tính cách

là một phức hợp của các vấn đề khoa học, công nghệ, chính trị, xã hội… màkhông một quốc gia, dân tộc riêng lẻ nào có thể tự giải quyết, phải có sự hợptác của cộng đồng thế giới và sự hợp tác đa phương để giải quyết

Nổi lên một số vấn đề toàn cầu bức xúc sau đây:

- Biến đổi khí hậu toàn cầu

Vấn đề này do loài người gây ra, sử dụng quá mức các nguồn năng lượng,đưa khối lượng khổng lồ khí thải độc hại lên không gian gây "hiệu ứng nhàkính", làm trái đất ấm lên, làm tan các núi băng lớn ở bắc cực, gây ra nhữngthảm họa thiên tai lớn, có sức tàn phá khủng khiếp; gây ô nhiễm môi trườngsống, làm cạn kiệt tài nguyên thiên nhiên như dầu mỏ, khoáng sản, làm khanhiếm nguồn năng lượng và lương thực thực phẩm Không một quốc gia riêng lẻnào có thể tự giải quyết vấn đề biến đổi khí hậu mà phải có sự hợp sức của cộngđồng quốc tế

- Dân số bùng nổ

Dân số là nhân tố quan trọng trong sự tồn tại và phát triển của xã hộiloài người ở những khu vực nghèo khó, kém phát triển của thế giới đang cócuộc "bùng nổ dân số", làm cho đã nghèo lại càng nghèo thêm Từ đó, dân sốthế giới luôn có xu hướng ngày càng tập trung vào các thành phố, thị trấn vốn

đã "quá tải" Dân số tăng nhưng chất lượng dân số giảm

Khoảng cách giàu nghèo trong một quốc gia, giữa các nhóm nước pháttriển và nhóm nước kém phát triển đang ngày một doãng rộng với tốc độnhanh Sự biến đổi khí hậu, sự bất bình đẳng trong phân phối tài nguyên, vàcác thiết chế của toàn cầu hóa càng làm cho thế giới người nghèo ngày càngnghèo thêm, từ đây sinh ra những biến động về chính trị và xung đột, bạoloạn, khủng bố

- An ninh lương thực, an ninh năng lượng và an ninh nguồn nước

Sự biến đổi khí hậu, sự tăng dân số đi kèm sự tăng về cầu, sự biến độngquá cao của giá cả, sự khai thác đến cạn kiệt các nguồn tài nguyên thiên nhiên

đã làm cho sản xuất lương thực, thực phẩm, năng lượng trên thế giới có xuhướng giảm sút, thậm chí khủng hoảng Điều này có thể dẫn đến những cuộcchiến tranh, xung đột, biến động về chính trị; những thảm họa thiếu lươngthực, thực phẩm, năng lượng, tác động đến sự phát triển, ổn định của thế giới

Trên thế giới có 250 con sông lớn chảy qua nhiều nước Do biến đổikhí hậu và do các nước thượng lưu xây hồ chứa nước lớn làm cho nguồn nướcngày càng suy giảm và gây nhiều khó khăn cho cuộc sống của các nước hạlưu Xung đột và chiến tranh để dành nguồn nước có thể sẽ xảy ra

- Những dịch bệnh lớn

Đây cũng là một mối đe dọa nghiêm trọng đến cuộc sống của loàingười và an ninh thế giới Những đại dịch đang hoành hành xuyên quốc gia:AISD, SARS, cúm H5N1,tả, lao, viêm màng não… phải có sự phối hợp củacộng đồng quốc tế mới giải quyết được

- Di dân tự do xuyên quốc gia

Các luồng di dân tự do xuyên quốc gia, không theo thỏa thuận ký kếtgiữa các chính phủ, gồm công nhân, lao động có tay nghề cao, trí thức, nhàkhoa học, doanh nhân…; còn những người dân nghèo, không có văn hóa vàkhông có tay nghề thường bị các nước không cho nhập cư

Việc di dân tự do giữa các quốc gia ước tính khoảng hàng chục triệungười/1năm đã gây ra nhiều vấn đề về chính trị, an ninh, xã hội cho các quốcgia nơi người di cư xuất phát cũng như các quốc gia, nơi người di cư tìm đến,như đắm thuyền di cư trên biển, hàng chục dân di cư nhập cư lậu chết trongcác xe vận tải qua biên giới, phạm tội ở nơi đến nhập cư, nảy sinh mâu thuẫn,xung đột với người dân nước sở tại

- Các tội phạm xuyên quốc gia

Ngày càng có nhiều tội phạm xuyên quốc gia như cướp máy bay, cướpnhà băng, bắt cóc tống tiền, buôn lậu ma túy, buôn bán phụ nữ và trẻ em,buôn lậu vũ khí, buôn tiền giả, làm thẻ tín dụng quốc tế giả, rửa tiền, tin tặc,hải tặc, ăn cắp cước viễn thông quốc tế…

Sự phối hợp giữa các quốc gia và giữa các quốc gia với các tổ chứcquốc tế như Interpol, Aseanpol… để đẩy lùi và xóa bỏ các tội phạm xuyênquốc gia nói trên là cấp thiết

6- Cuộc đấu tranh của nhân dân thế giới có bước phát triển mới

Vai trò của nhân dân trong đời sống một quốc gia cũng như trong đờisống quốc tế ngày nay là hết sức to lớn và quan trọng Các tổ chức, các phongtrào đấu tranh của nhân dân thế giới trong thế giới ngày nay chống chiếntranh, bảo vệ hòa bình, vì công lý, dân sinh và phát triển có những đặc điểmmới sau đây:

- Lực lượng đấu tranh không phải chỉ có công nhân như trước đây màgồm nhiều nhất là thanh niên và tầng lớp trung lưu trong xã hội, tự lo các chiphí cho đấu tranh

- Quy mô đấu tranh diễn ra ở một quốc gia, một khu vực và trên phạm

vi toàn cầu

- Mục tiêu đấu tranh đa dạng, không phải chỉ là chống chiến tranh xâmlược, bảo vệ hòa bình hoặc đòi tăng lương, mà còn chống mặt trái toàn cầuhóa, chống chủ nghĩa tự do mới, đòi dân sinh, dân chủ, phát triển, tiến bộ xãhội, công bằng, bình đẳng giới, bảo vệ môi trường, bảo vệ người nhập cư,v.v

- Hầu hết các cuộc đấu tranh của các phong trào nhân dân không do cácĐảng Cộng sản hoặc các đảng phái chính trị khác của nước sở tại lãnh đạo,

mà do các nhóm nhân dân tự lập ra rồi cử người làm triệu tập viên

- Các cuộc đấu tranh của nhân dân trong một quốc gia hoặc liên kết vớinhân dân một số quốc gia khác, hoặc ở quy mô toàn cầu, dưới dạng "Diễn đàn

xã hội thế giới" đông hàng vạn người, tập hợp lực lượng và liên lạc với nhaubằng những phương tiện thông tin hiện đại như mạng internet, thư điện tử,điện thoại di động 3G, Iphone, webcam… để đấu tranh

Các tổ chức, phong trào đấu tranh của nhân dân thế giới vì những mụctiêu nêu trên trở thành lực lượng chính trị - xã hội có vị trí và vai trò quantrọng trong đời sống các nước và trên phạm vi thế giới, có thể trở thành

"quyền lực thứ ba" bên cạnh quyền lực nhà nước và quyền lực của giới kinhdoanh Các chính phủ, các tổ chức liên chính phủ và cả Liên hợp quốc đã phảicoi trọng các tổ chức, các phong trào nhân dân, mời họ đến để lắng nghe tiếngnói của họ, mời họ lập những "Diễn đàn xã hội thế giới" và "Hội nghị nhândân thế giới" được tổ chức song song với những hội nghị quốc tế về một vấn

đề nào đó do Liên hợp quốc tổ chức

7- Châu á - Thái Bình Dương là khu vực phát triển năng động nhất

Khu vực này ngày càng nổi lên với vai trò và vị thế quan trọng về địa chiến lược và địa - kinh tế thế giới cùng với sự lớn mạnh của Trung Quốc và

-ấn độ Các nước lớn, các tổ chức tài chính - tiền tệ quốc tế lớn, các tập đoànkinh tế lớn xuyên quốc gia đều hướng hoạt động vào khu vực này.

Nhưng khu vực này luôn tiềm ẩn nhiều nhân tố bất trắc do sự tranhgiành ảnh hưởng giữa các nước lớn Tại đây, tồn tại nhiều điểm nóng đe dọahòa bình và ổn định khu vực và thế giới, như: bán đảo Triều Tiên, eo biển ĐàiLoan, Biển Đông, các khu vực Iran, Palextin, Xiri, Libăng… Các nướcASEAN có vị thế quan trọng nhưng một số nước trong khối gặp khó khăn dotình hình nội bộ

8- Thế giới hòa bình nhưng bất ổn

Đã gần 70 năm chưa xảy ra chiến tranh thế giới Hòa bình là nguyệnvọng lớn của toàn thể loài người Các nước, các quốc gia đều ưu tiên tập trungvào mục tiêu phát triển kinh tế, cải thiện đời sống nhân dân Nhưng thế giớicòn bất ổn, tiềm ẩn nhiều yếu tố bất trắc khó lường Cạnh tranh kinh tế -thương mại, giành giật các nguồn tài nguyên thiên nhiên, năng lượng, thịtrường, nguồn vốn, công nghệ giữa các nước ngày càng gay gắt, quyết liệt

Những cuộc chiến tranh cục bộ, xung đột vũ trang, xung đột dân tộc,tôn giáo, chạy đua vũ trang, hoạt động can thiệp, lật đổ, ly khai, hoạt độngkhủng bố vẫn xảy ra hàng ngày Những vụ tranh chấp về biên giới, lãnh thổ,biển đảo tiếp tục diễn ra ở nhiều nơi trên thế giới với tính chất ngày càngphức tạp

Tình hình trên đe dọa nghiêm trọng hòa bình từng khu vực và toàn thếgiới, đòi hỏi loài người phải luôn luôn cảnh giác

9- An ninh truyền thống đan xen an ninh phi truyền thống

Nội hàm của "an ninh quốc gia" trong thế giới ngày nay mang tính tổnghợp, toàn diện, bao gồm "an ninh truyền thống" lấy an ninh chính trị cùng anninh quân sự làm trung tâm và "an ninh phi truyền thống" An ninh phi truyềnthống gồm an ninh tài chính, tiền tệ, an ninh kinh tế, an ninh khoa học - côngnghệ, an ninh thông tin, an ninh sinh thái, an ninh môi trường, an ninh tài

nguyên, an ninh năng lượng, an ninh lương thực, an ninh nguồn nước, an ninhvăn hóa, an ninh dư luận, an ninh xã hội, an ninh vệ sinh… Các mối uy hiếp

"an ninh truyền thống" và "an ninh phi truyền thống" đều tồn tại và đan xennhau, nhưng phạm vi và môi trường ảnh hưởng của uy hiếp "an ninh phitruyền thống" ngày càng phổ biến hơn và rộng lớn hơn, chủ yếu do những đặcđiểm và tính quốc tế cao "An ninh phi truyền thống" không giới hạn trongkhông gian địa lý quốc gia mà mang tính "phi quốc gia" và tính đa dạng cao,tính bất ngờ đột phát cao Quá trình tạo ra uy hiếp "an ninh phi truyền thống"

là quá trình không có những dấu hiệu dự báo, khó đề phòng cả về thời điểm

và hướng xẩy ra uy hiếp

Sự uy hiếp an ninh truyền thống và an ninh phi truyền thống thường tácđộng lẫn nhau, thậm chí chuyển hóa lẫn nhau, không thể xử lý một cách đơnnhất mà phải tính đến những tác động cộng hưởng đối với an ninh quốc gia.Đứng trước những uy hiếp "an ninh phi truyền thống", một quốc gia, thậm chímột khu vực, không thể đối phó được, cần có sự hợp tác của nhiều quốc gia,thậm chí hợp tác toàn cầu Quan niệm "an ninh truyền thống" chủ yếu lànhằm đối phó với những uy hiếp đến từ bên ngoài, nay "an ninh phi truyềnthống" chú ý đến những nhân tố bên trong An ninh quốc gia không chỉ đốiphó với xâm nhập quân sự và uy hiếp chiến tranh từ bên ngoài, mà còn phảibảo đảm sự ổn định, phát triển và trật tự xã hội bên trong "An ninh truyềnthống" chỉ coi "quốc gia" là đối tượng an ninh, nhưng nay đối tượng an ninhngoài "quốc gia" còn bao gồm cả "con người" Phương Tây đe dọa chúng ta:nếu chúng ta vi phạm quyền con người đối với dân tộc thiểu số ở TâyNguyên, họ sẽ can thiệp bằng vũ trang

Môi trường là một vấn đề lớn không chỉ của một quốc gia mà còn làcủa thế giới Mỹ đang phấn đấu làm một cường quốc về môi trường và đe dọa

có thể dùng lực lượng vũ trang can thiệp vào một quốc gia để giải quyết vấn

đề môi trường

Những xu thế chính của thế giới:

Xu thế của thế giới mang tính quy luật khách quan Những xu thế chínhcủa thế giới là:

- Xu thế toàn cầu hóa

Xu thế này đang được đẩy nhanh, lôi cuốn ngày càng nhiều nước thamgia, kể cả những nước từ trước đến nay chủ trương "đóng cửa" Toàn cầu hóavừa có mặt tích cực vừa có mặt tiêu cực đối với tất cả các quốc gia, dù lớnhay nhỏ Toàn cầu hóa không chỉ diễn ra trên lĩnh vực kinh tế mà trên tất cảcác lĩnh vực của đời sống quốc tế

- Xu thế hòa bình, hợp tác và phát triển

Sự tồn tại vũ khí giết người hàng loạt với sức mạnh hủy diệt khủngkhiếp làm cho giới cầm quyền ở các nước sở hữu những vũ khí đó phải tínhtoán kỹ trong vấn đề chiến tranh và hòa bình, sử dụng hay không sử dụng vũkhí hạt nhân Sự phụ thuộc lẫn nhau về kinh tế giữa các quốc gia khiến đụngđầu về quân sự trong bối cảnh thế giới ngày nay nhất định sẽ phá hoại toàn bộnền kinh tế thế giới, gây thiệt hại nặng nề cho tất cả các bên - bên tiến công vàbên bị tiến công Các nước đều có lợi ích trong việc giữ môi trường hòa bình,hợp tác để cùng phát triển Đây là xu thế chủ đạo của các quan hệ quốc tế vàcũng là nguyện vọng của nhân dân toàn thế giới

- Xu thế các nước đặt ưu tiên cao cho phát triển kinh tế

Kinh tế phát triển trở thành nhân tố rất quan trọng trong sức mạnh tổnghợp của một quốc gia Lợi ích kinh tế là động lực chính của các mối quan hệquốc tế, đòi hỏi có sự liên kết kinh tế giữa các quốc gia trên nhiều tầng nấc -toàn cầu, khu vực lớn, khu vực nhỏ, các cùng lãnh thổ kinh tế tự nhiên, giữa,bốn, năm nước lân cận nhau

- Xu thế dân chủ hóa

Khoa học và công nghệ phát triển, dân trí thế giới ngày một nâng caođòi hỏi phát huy mạnh mẽ dân chủ trong mỗi quốc gia và dân chủ hóa các