Phân tích cơ sở lý luận hình thành tư tưởng hồ chí minh chỉ ra tiền đề lý luận giữ vai trò quyết định trong việc hình thành, phát triển tthcm

Phân tích cơ sở lý luận hình thành tư tưởng hồ chí minh chỉ ra tiền đề lý luận giữ vai trò quyết định trong việc hình thành, phát triển tthcmPhân tích cơ sở lý luận hình thành tư tưởng hồ chí minh chỉ ra tiền đề lý luận giữ vai trò quyết định trong việc hình thành, phát triển tthcmPhân tích cơ sở lý luận hình thành tư tưởng hồ chí minh chỉ ra tiền đề lý luận giữ vai trò quyết định trong việc hình thành, phát triển tthcmPhân tích cơ sở lý luận hình thành tư tưởng hồ chí minh chỉ ra tiền đề lý luận giữ vai trò quyết định trong việc hình thành, phát triển tthcmPhân tích cơ sở lý luận hình thành tư tưởng hồ chí minh chỉ ra tiền đề lý luận giữ vai trò quyết định trong việc hình thành, phát triển tthcmPhân tích cơ sở lý luận hình thành tư tưởng hồ chí minh chỉ ra tiền đề lý luận giữ vai trò quyết định trong việc hình thành, phát triển tthcmPhân tích cơ sở lý luận hình thành tư tưởng hồ chí minh chỉ ra tiền đề lý luận giữ vai trò quyết định trong việc hình thành, phát triển tthcmPhân tích cơ sở lý luận hình thành tư tưởng hồ chí minh chỉ ra tiền đề lý luận giữ vai trò quyết định trong việc hình thành, phát triển tthcmPhân tích cơ sở lý luận hình thành tư tưởng hồ chí minh chỉ ra tiền đề lý luận giữ vai trò quyết định trong việc hình thành, phát triển tthcmPhân tích cơ sở lý luận hình thành tư tưởng hồ chí minh chỉ ra tiền đề lý luận giữ vai trò quyết định trong việc hình thành, phát triển tthcm

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TRƯỜNG ĐẠI HỌC THƯƠNG MẠI

KHOA TIẾNG ANH

TRONG VIỆC HÌNH THÀNH, PHÁT TRIỂN TTHCM

GIẢNG VIÊN HƯỚNG DẪN: TS NGÔ THỊ MINH NGUYỆT

Giá trị truyền thống tốtđẹp của dân tộc Việt Nam

Làm powerpoint

ThươngHuyền

Ban giám hiệu trường Đại học Thương Mại vì đã tạo điều kiện về cơ sở vật chất với hệthông thư viện hiện đại, đa dạng các loại sách, tài liệu thuận lợi cho việc tìm kiếm, nghiêncứu thông tin

Xin cảm ơn giảng viên bộ môn – Cô Ngô Thị Minh Nguyệt đã giảng dạy tận tình, chitiết để chúng em có đủ kiến thức và vận dụng chúng vào bài thảo luận này

Do chưa có nhiều kinh nghiệm làm đề tài cũng như những hạn chế về kiến thức, trongbài thảo luận chắc chắn sẽ không tránh khỏi những thiếu sót Rất mong nhận được sự nhậnxét, ý kiến đóng góp, phê bình từ phía Cô để bài thảo luận được hoàn thiện hơn

Lời cuối cùng, chúng em luôn chúc cô thật nhiều sức khỏe, thành công và hạnh phúc

Hà Nội, ngày 03 tháng 11 năm 2021 Nhóm Trưởng

1 Giá trị truyền thống tốt đẹp của dân tộc Việt Nam 1

1.1 Chủ nghĩa yêu nước Việt Nam 1

1.2 Tinh thần đoàn kết, nhân ái, khoan dung trong cộng đồng, hòa hiếu với các dân tộc lân bang 3

1.3 Tinh thần cần cù, dũng cảm, sáng tạo, lạc quan 5

1.4 Tự hào về lịch sử, trân trọng nền văn hóa, ngôn ngữ, phong tục, tập quán và những giá trị tốt đẹp khác của dân tộc 7

2 Tinh hoa văn hóa nhân loại 8

2.1 Tinh hoa văn hóa phương Đông 8

2.1.1 Nho giáo 8

2.1.2 Phật giáo 11

2.1.3 Lão giáo 12

2.1.4 Tư tưởng của Mặc Tử, Hàn Phi Tử, Quản Tử; những trào lưu tư tưởng tiến bộ thời cận hiện đại ở Ấn Độ, Trung Quốc như chủ nghĩa Găngđi, chủ nghĩa tam dân của Tôn Trung Sơn 13

2.2 Tinh hoa văn hóa phương Tây 14

2.2.1 Quá trình ảnh hưởng của văn hóa phương Tây đối với Hồ Chí Minh 15

2.2.2 Vai trò của tinh hoa văn hóa phương Tây được thể hiện trong tư tưởng Hồ Chí Minh 17

3 Chủ nghĩa Mác-Lênin 19

3.1 Chủ nghĩa Mác-Lênin là cơ sở thế giới quan và phương pháp luận trong nhận thức và hoạt động cách mạng của Hồ Chí Minh 19

3.2 Tiếp thu chủ nghĩa Mác-Lênin, Hồ Chí Minh trở thành người cộng sản với tầm vóc trí tuệ lớn 19

3.3 Hồ Chí Minh không những vận dụng sáng tạo mà còn bổ sung, phát triển và làm phong phú chủ nghĩa Mác-Lênin trong thời đại mới 22

4 Tiền đề lý luận giữ vai trò quyết định trong việc hình thành, phát triển TTHCM 25

III KẾT LUẬN 27

I MỞ ĐẦU

Lý do chọn đề tài

Tư tưởng Hồ Chí Minh là một hệ thống quan điểm toàn diện và sâu sắc về nhữngvấn đề cơ bản của cách mạng Việt Nam, là kết quả của sự vận dụng và phát triển sáng tạochủ nghĩa Mác - Lênin vào điều kiện cụ thể của Việt Nam, kế thừa và phát triển các giátrị truyền thống tốt đẹp của dân tộc, tiếp thu tinh hoa văn hóa của nhân loại; là tài sản tinhthần vô cùng to lớn và quý giá của Đảng và dân tộc ta, mãi soi đường cho sự nghiệp cáchmạng của nhân dân ta giành thắng lợi Thực tiễn cách mạng Việt Nam đã chứng tỏ, mặc

dù tình hình trong nước và thế giới có những thay đổi nhanh chóng và sâu sắc, nhưngtính đúng đắn, sức sống, sự sáng tạo, phù hợp với đặc điểm của cách mạng Việt Nam và

xu thế thời đại của tư tưởng Hồ Chí Minh vẫn còn nguyên giá trị Để làm rõ vấn đề trên,nhóm 5 đã chọn đề tài: “Phân tích cơ sở lý luận hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh Chỉ ratiền đề lý luận giữ vai trò quyết định trong việc hình thành, phát triển tư tưởng Hồ ChíMinh”

II NỘI DUNG

1 Giá trị truyền thống tốt đẹp của dân tộc Việt Nam

TTHCM có cội nguồn từ những giá trị truyền thống tốt đẹp của dân tộc Khi tônvinh Người là danh nhân văn hóa kiệt xuất và Anh hùng giải phóng dân tộc, tổ chứcUNESCO đã ghi nhận: Hồ Chí Minh là kết tinh của truyền thống văn hóa ngàn năm củadân tộc Việt Nam Dân tộc Việt Nam trải qua hàng nghìn năm lịch sử dụng nước và giữnước đã tạo lập cho mình một nền văn hóa riêng, phong phú và bền vững với những giátrị truyền thống tốt đẹp và cao quý

1.1 Chủ nghĩa yêu nước Việt Nam

Chủ nghĩa yêu nước là giá trị xuyên suốt trong những truyền thống tốt đẹp của dântộc Việt Nam Đó là động lực, sức mạnh giúp cho dân tộc Việt Nam tồn tại, vượt qua mọikhó khăn trong dựng nước và giữ nước mà phát triển Được hình thành trong quá trìnhdựng nước, trong đấu tranh và bảo vệ nền độc lập, thoát khỏi sự đô hộ của ngoại bang,chủ nghĩa yêu nước sáng ngời với những tấm gương kiên trung, bất khuất của chủ nghĩaanh hùng cách mạng: từ Hai Bà Trưng lãnh đạo nhân dân chống hàng vạn quân NamHán, tới bà Triệu khi chống quân Ngô đã tuyên bố “Tôi chỉ muốn cưỡi cơn gió mạnh, đạp

1

luồng sóng dữ, chém cá trường kình ở biển Đông, lấy lại giang sơn, dựng nền độc lập, cởiách nô lệ, chứ đâu chịu khom lưng làm tì thiếp cho người!”; Trần Bình Trọng khi bị rơivào tay quân Nguyên - Mông đã khảng khái trả lời: “Ta thà làm quỷ nước Nam, chứkhông thèm làm vương đất Bắc” hay Nguyễn Huệ “Đánh cho để dài tóc/Đánh cho để đenrăng/Đánh cho nó chích luân bất phản/Đánh cho nó phiến giáp bất hoàn/Đánh cho sử triNam quốc anh hùng chi hữu chủ”… Có thể thấy, chủ nghĩa yêu nước, ý chí độc lập và tựcường dân tộc đã trở thành “dòng chủ lưu của đời sống Việt Nam”, là nền tảng tinh thần

to lớn, là giá trị đạo đức cao quý nhất trong thang bậc các giá trị đạo đức truyền thốngcủa dân tộc Việt Nam, trở thành “tiêu điểm của các tiêu điểm, giá trị của các giá trị” và lànguồn sức mạnh vô địch để dân tộc ta vượt qua khó khăn, chiến thắng mọi kẻ thù

Sinh ra trên mảnh đất xứ Nghệ, cậu bé Nguyễn Sinh Cung (tên khai sinh của Chủtịch Hồ Chí Minh) đã được nuôi dưỡng trong truyền thống yêu nước và đấu tranh bấtkhuất của gia đình, của quê hương sông Lam núi Hồng “địa linh, nhân kiệt” Người đượcthừa hưởng trí tuệ uyên bác của người cha là cụ Phó bảng Nguyễn Sinh Sắc và ảnhhưởng, hấp thụ những bài học về lòng nhân ái, đức hy sinh cao cả của mẹ là bà HoàngThị Loan Những năm tháng thơ ấu, Người đã chứng kiến cảnh nước mất, nhà tan, đờisống nhân dân lầm than, cơ cực dưới sự thống trị hà khắc và tàn bạo của thực dân Pháp.Trong bối cảnh đó, các cuộc đấu tranh do các tầng lớp sĩ phu yêu nước lãnh đạo liên tiếp

nổ ra: phong trào kháng Pháp của Trương Định, Nguyễn Trung Trực, Tôn Thất Thuyết

Từ đó, Người đã cảm nhận được độ “nóng” của các phong trào đấu tranh chống Pháp;Người đã thấu hiểu được thế nào là tình yêu quê hương - nơi chôn nhau cắt rốn Đó cũng

là những điều kiện rất tốt sớm nuôi dưỡng, hun đúc tình cảm và tư tưởng yêu nước,thương nòi của Người…

Nhìn lại lịch sử và từ những trải nghiêm thực tế, Bác Hồ đã đúc kết lại: “Dân ta cómột lòng nồng nàn yêu nước Đó là một truyền thống quý báu của ta Từ xưa đến nay,mỗi khi Tổ quốc bị xâm lăng, thì tinh thần ấy lại sôi nổi, nó kết thành một làn sóng vôcùng mạnh mẽ, to lớn, nó lướt qua mọi sự nguy hiểm, khó khăn, nó nhấn chìm tất cả lũbán nước và lũ cướp nước” Chính chủ nghĩa yêu nước, chính sức mạnh truyền thống ấy

là nền tảng tư tưởng, điểm xuất phát và động lực thúc đẩy người thanh niên Nguyễn TấtThành ra đi tìm đường cứu nước năm 1911 Đó là động lực chi phối mọi suy nghĩ, hànhđộng của Người trong suốt cả cuộc đời hoạt động cách mạng, Người đặt cho mình cái tênNguyễn Ái Quốc - Nguyễn yêu nước để luôn nhắc nhở, cỗ vũ bản thân và cỗ vũ quốc dân

đồng bào Đó cũng chính là cơ sở tư tưởng đã dẫn dắt Người đến với chủ nghĩa Mác Lênin Hồ Chí Minh viết: “Lúc đầu, chính là chủ nghĩa yêu nước, chứ chưa phải chủnghĩa cộng sản đã đưa tôi tin theo Lênin, tin theo Quốc tế thứ ba”

-Như vậy, Hồ Chí Minh đã chú ý kế thừa, phát triển tinh thần đấu tranh anh dũng,bất khuất vì độc lập, tự do của Tổ quốc, nhằm bảo vệ chủ quyền quốc gia và sự toàn vẹnlãnh thổ của chủ nghĩa yêu nước Việt Nam Trong Tuyên ngôn Độc lập, Hồ Chí Minh đãtrịnh trọng tuyên bố với thế giới: “Nước Việt Nam có quyền hưởng tự do và độc lập, và

sự thực đã thành một nước tự do và độc lập Toàn thể dân Việt Nam quyết đem tất cả tinhthần và lực lượng, tính mệnh và của cải để giữ vững quyền tự do và độc lập ấy” Không

có gì quý hơn độc lập tự do - chân lý lớn của thời đại được Hồ Chí Minh khẳng định,đồng thời cũng chính là một điểm cốt lõi trong tư tưởng Hồ Chí Minh

1.2 Tinh thần đoàn kết, nhân ái, khoan dung trong cộng đồng, hòa hiếu với các dân tộc lân bang

Nước ta hình thành sớm trong điều kiện khắc nghiệt: Vừa phải đoàn kết đấu tranhchống lại các âm mưu thôn tính, xâm lược, đồng hóa của các thế lực xâm lược hùngmạnh, vừa phải đoàn kết trong sản xuất để khắc phục những thiên tai thường xuyên đedọa nền nông nghiệp lúa nước Do đó, tính cộng đồng và tinh thần đoàn kết là một đặctrưng gốc rễ của làng xã Việt Nam, mỗi khi có khó khăn hoạn nạn nhân dân cả nước tacùng tương trợ, đùm bọc giúp đỡ nhau vượt qua, nó được hình thành từ rất sớm qua thực

tế đấu tranh quyết liệt với thiên nhiên và chống giặc ngoại xâm, là nét văn hóa đặc trưngcủa người Việt được bảo tồn từ đời này sang đời khác đã được ông cha ta lưu truyền đểdạy bảo con cháu qua ca dao, tục ngữ hay các câu chuyện ngụ ngôn như câu chuyện “Bóđũa” Cùng với đó, tư tưởng khoan dung, hòa bình, hòa hiếu là truyền thống nhân vănđược hun đúc từ ngàn năm lịch sử của nhân dân Việt Nam Truyền thống đó xuyên suốt

từ truyền thống tới hiện đại, là hòa bình, hòa hiếu và chính nghĩa Trong Binh thư yếulược, Hưng Đạo Vương Trần Quốc Tuấn đã viết: “Hòa mục là đạo rất hay trong việc trịnước hành binh Hòa ở trong nước thì ít phải dùng binh, hòa ở ngoài biên thì không sợbáo động” Phan Huy Chú đã đúc kết từ trong lịch sử: “Trong việc trị nước, hòa hiếu vớiláng giềng là việc lớn” Đối với nhân dân: "Khoan thư sức dân để làm kế sâu rễ, bền gốc

Đó là thượng sách giữ nước" (Trần Hưng Đạo) Đối với kẻ thù đã quy hàng: "Lấy khoanhồng để bụng hiếu sinh", (Nguyễn Trãi)

3

Thấm nhuần đại đoàn kết dân tộc là vấn đề có ý nghĩa chiến lược, quyết định đốivới sự nghiệp cách mạng của dân tộc, Người nhiều lần nhấn mạnh: “Đoàn kết là một lựclượng vô địch của chúng ta để khắc phục khó khăn, giành thắng lợi”, “Đoàn kết là sứcmạnh, là then chốt của thành công” Trong tác phẩm “Đường Kách mệnh” - quyển sáchđược xem là cẩm nang của người làm cách mạng, từ đầu cho đến cuối tác phẩm, Hồ ChíMinh luôn khẳng định đoàn kết là nhân tố quan trọng Người viết: “Tục ngữ An Nam cónhững câu: “Nhóm lại thành giàu, chia nhau thành khó" và "Một cây làm chẳng nên non,nhiều cây nhóm lại thành hòn núi cao" Nếu chúng ta đứng riêng ra, thì sức nhỏ, mà làmkhông nên việc Thí dụ mỗi người mang một cái cột, một tấm tranh ở riêng mỗi ngườimột nơi, thì lều chẳng ra lều, nhà chẳng ra nhà Nhóm những cột ấy, tranh ấy, sức ấy, làm

ra một cái nhà rộng rãi bề thế rồi anh em ở chung với nhau” Nhận thức sâu sắc vai tròquan trọng của vấn đề đoàn kết trong thực tiễn phong trào yêu nước của nhân dân đầu thế

kỷ 20: “Vì dân đoàn kết chưa sâu Cho nên thất bại trước sau mấy lần” cho nên khi tìmthấy con đường cách mạng vô sản là con đường duy nhất đúng đắn để giải phóng dân tộc,

Hồ Chí Minh đã xác định: “trở về nước đi vào dân chúng, thức tỉnh họ, tổ chức họ, đoànkết họ, huấn luyện họ, đưa họ ra đấu tranh giành tự do, độc lập” Người kêu gọi nhândân: “Hỡi ai con cháu Rồng Tiên/Mau mau đoàn kết vững bền cùng nhau/…Dân ta xinnhớ chữ đồng/Đồng tình, đồng sức, đồng lòng, đồng minh” Xác định “Tư cách ngườicách mệnh” có 23 tiêu chuẩn, trong đó Hồ Chí Minh đã khẳng định tiêu chuẩn quan trọnghàng đầu trong mối quan hệ đối với người là: “Với người thì khoan thứ” Thật sâu sắc,

Hồ Chí Minh đã kế thừa truyền thống đạo đức nhân ái, khoan dung của dân tộc Việt Nam

“Đánh kẻ chạy đi, không đánh người trở lại” để xây dựng và mở rộng khối đoàn kết.Tinh thần nhân ái, khoan dung, hòa hiếu với các nước lân bang của Người được thểhiện trong chiến đấu Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn luôn giáo dục nhân dân ta biết phân biệtbọn thực dân xâm lược Pháp với nhân dân Pháp Ngay trong hàng ngũ bọn đi xâm lược,Người cũng có sự phân biệt giữa bọn thực dân phản động Pháp với những người còn cólương tri trong hàng ngũ của họ nhằm chĩa mũi nhọn vào bọn đầu sỏ hiếu chiến nhất.Người đã làm hết sức mình để tránh không gây ra mối hận thù đối với dân tộc Pháp, mộtdân tộc mà Người luôn luôn yêu mến và kính trọng Với Hồ Chí Minh, dụng binh là việcnhân nghĩa, nên Người đã tìm mọi cách để hạn chế đến mức thấp nhất những thươngvong trên chiến trường, cho quân ta và cho cả quân địch Người nói một cách xúc động:

"Trước lòng bác ái thì máu Pháp hay máu Việt đều là máu, người Pháp hay người Việt

đều là người" Để chiến thắng địch, ta phải từng bước tiêu diệt, làm hao mòn sinh lựcđịch, nhưng mục tiêu của ta là đánh bại, đánh sập ý chí xâm lược của địch, đánh cho Mỹcút, đánh cho nguỵ nhào", chứ không coi việc đánh tiêu diệt hoàn toàn quân địch trênchiến trường là biện pháp duy nhất để kết thúc chiến tranh Ta hiểu vì sao Người khôngtán thành gọi một trận đánh chết nhiều người là một trận đánh "đẹp" Người từng nói:

“Đánh mà thắng là giỏi, nhưng không đánh mà thắng lại giỏi hơn" Theo tư tưởng binhpháp của cha ông, Người chủ trương "đánh vào lòng là hơn hết, đánh vào thành trì là thứhai" Vì vậy, Người rất coi trọng binh vận và địch vận, "khéo nguỵ vận thì đó cũng là mộtcách tiêu diệt sinh lực địch" Đối với những tù binh và thường dân Pháp bị ta bắt trongchiến tranh, Người kêu gọi đồng bào và chiến sĩ ta phải nêu cao lý tưởng chính nghĩa,nhân đạo, phải đối xử khoan hồng đối với họ để "cho thế giới biết rằng ta là một dân tộcvăn minh, văn minh hơn bọn đi giết người, cướp nước"

Như vậy, trong lãnh đạo nhân dân Việt Nam xây dựng và bảo vệ đất nước, Hồ ChíMinh hết sức chú trọng kế thừa, phát triển những giá trị truyền thống tốt đẹp của dân tộcViệt Nam là yêu nước gắn liền với yêu dân, có tinh thần đoàn kết, dân chủ, nhân ái,khoan dung trong cộng đồng và hòa hiếu với các dân tộc lân bang Trong tư tưởng HồChí Minh, con người là vốn quý nhất, là nhân tố quyết định thành công của cách mạng;dân là gốc của nước; nước lấy dân làm gốc; gốc có vững cây mới bền; xây lầu thắng lợitrên nền nhân dân; đoàn kết dân tộc gắn liền với đoàn kết quốc tế là một nguyên tắc chiếnlược quyết định thắng lợi của cách mạng Việt Nam

1.3 Tinh thần cần cù, dũng cảm, sáng tạo, lạc quan.

Đến Hồ Chí Minh, chủ nghĩa yêu nước Việt Nam đã được phát triển lên một trình

độ cao và mới Trong đó, độc lập dân tộc gắn liền với lý tưởng vì dân chủ, tự do, côngbằng, hạnh phúc của nhân dân; gắn liền với tinh thần quốc tế chân chính của giai cấpcông nhân Trong quá trình lãnh đạo cách mạng Việt Nam, Hồ Chí Minh đã chú trọngkhơi dậy và phát huy những giá trị truyền thống tốt đẹp của dân tộc Việt Nam tronghoạch định đường lối, phương pháp cách mạng Việt Nam Đó là tinh thần cần cù, sángtạo trong lao động, sản xuất và truyền thống dũng cảm, lạc quan trong chiến đấu

Cần cù là một trong những phẩm chất đáng quý của người Việt Nam, bởi nó chính

là yếu tố quan trọng giúp con người có thể đảm bảo được việc duy trì cuộc sống cá nhân.Đối với Việt Nam, một nước nông nghiệp, trước đây chủ yếu là nghề nông trồng lúa

5

nước, một công việc vất vả và có tính thời vụ cao, vì vậy để có được hạt gạo người Việtphải cần cù, phải một nắng hai sương, phải “Siêng nhặt chặt bị” Không những thế, ViệtNam là quốc gia có khí hậu khá khắc nghiệt, không chỉ nắng lắm mưa nhiều mà còn phảihứng chịu rất nhiều thiên tai như hạn hán, bão lụt, vì vậy để chống chọi với thiên nhiên,

để duy trì và ổn định cuộc sống chúng ta phải cần cù Thêm vào đó, trong lịch sử dân tộcViệt Nam chúng ta đã dành tới hơn nửa thời gian để tiến hành chiến tranh vệ quốc, mặc

dù kết quả cuối cùng chúng ta giành thắng lợi nhưng hậu quả sau mỗi cuộc chiến là sựhoang tàn đổ nát vì vậy để khắc phục hậu quả, ổn định đời sống con người Việt Nam đãrèn cho mình đức tính cần cù Bác Hồ - người con ưu tú của dân tộc Việt Nam đã kế thừanhững đức tính này của con người Việt Nam, được thể hiện cụ thể qua cả học tập, laođộng Trong học tập, Người luôn cố gắng tự học, tự tìm hiểu để làm phong phú vốn kiếnthức và trí tuệ của mình Trong lao động, Người luôn chăm chỉ và cần mẫn để có tiềnsống, tiền học tập và tham gia hoạt động cách mạng khi còn hoạt động ở nước ngoài; khi

về nước dù ở đâu Bác cũng luôn cùng bộ đội, chiến sĩ tham gia sản xuất để cải thiện đờisống Với tinh thần ham học hỏi, với tư duy thông minh, độc lập, sáng tạo, Chủ tịch HồChí Minh đã sớm hình thành chí hướng lớn lao và quyết tâm tìm con đường đi cho choriêng mình Người rất trân trọng và khâm phục tinh thần đấu tranh bất khuất của nhữngchí sĩ yêu nước trước đó, nhưng Người cho rằng con đường Đông du của cụ Phan BộiChâu chẳng khác nào “đuổi hổ cửa trước, rước beo cửa sau”, còn cụ Phan Chu Trinh thựchiện các biện pháp cải lương, chẳng khác nào “xin giặc rủ lòng thương” Người khôngtheo con đường của các bậc tiền bối đã đi, mà có suy nghĩ khác, cách thức khác Trả lờimột nhà văn Mỹ, Người nói: “Nhân dân Việt Nam trong đó có ông cụ thân sinh ra tôi, lúcnày thường tự hỏi nhau ai sẽ là người giúp mình thoát khỏi ách thống trị của Pháp Ngườinày nghĩ là Anh, có người lại cho là Mỹ Tôi thấy phải đi ra nước ngoài xem cho rõ Saukhi xem xét họ làm ăn ra sao, tôi sẽ trở về giúp đồng bào tôi” Như vậy là, chí hướng tìmđường cứu nước của Chủ tịch Hồ Chí Minh hoàn toàn khác với các bậc tiền bối Rõ ràng,Người đã sớm nhận thức được “cái mà dân tộc cần trước tiên chưa phải là súng đạn, củacải, mà là cách đuổi giặc cứu nước, là làm cách mạng, hay nói cách khác là lý luận cáchmạng và phương pháp cách mạng

Tinh thần dũng cảm, lạc quan, dù khó khăn, gian khổ, dù phải hy sinh nhưng vẫnquyết giữ vững lòng trung thành với Tổ quốc, một lòng một dạ phục vụ nhân dân, đã tạonên sức mạnh to lớn giúp nhân dân Việt Nam chiến thắng kẻ thù Trong muôn nguy, ngàn

khó, nhân dân Việt Nam vẫn động viên nhau "Chớ thấy sóng cả mà ngã tay chèo" Tinhthần lạc quan đó có cơ sở từ niềm tin vào sức mạnh của bản thân mình, tin vào sự tấtthắng của chân lý, chính nghĩa dù trước mắt còn đầy gian truân, khổ ải phải chịu đựng,vượt qua Điều này ảnh hưởng quan trọng đến tư tưởng HCM, Bác luôn tin vào sức mạnhcủa dân tộc, sự thắng lợi của cách mạng VN cho dù con đường này còn nhiều chông gai.Khi Người sang Trung Quốc, bị quân Tưởng bắt giam đày qua hàng chục nhà tù, chịu baogian nan, vất vả, nhưng Người vẫn thể hiện tinh thần lạc quan: “Ngâm thơ ta vốn khôngham/ Nhưng vì trong ngục biết làm chi đây/ Ngày dài ngâm ngợi cho khuây/ Vừa ngâm

vừa đợi đến ngày tự do” (Khai quyển – Nhật ký trong tù), hay: “ ‘Ngoại cảm’ trời Hoa

cơn nóng lạnh/ “Nội thương” đất Việt cảnh lầm than/ Ở tù mắc bệnh càng cay đắng/ Đáng

khóc mà ta cứ hát tràn!” (Ốm nặng – Nhật ký trong tù) … Suốt thời gian bị giam, Bác vẫn

giữ phong cách ung dung của một chiến sĩ cách mạng là luôn tin tưởng ngày trở về vớiđồng chí, đồng bào Về nước, Người phải sống trong hang Cốc Bó, thiếu thốn gian khổ

đủ bề, nhưng Bác vẫn lạc quan cách mạng: “Sáng ra bờ suối tối vào hang/ Cháo bẹ raumăng vẫn sẵn sàng/ Bàn đá chông chênh dịch sử Đảng/ Cuộc đời cách mạng thật là

sang!” (Tức cảnh Pắc Bó).

1.4 Tự hào về lịch sử, trân trọng nền văn hóa, ngôn ngữ, phong tục, tập quán và những giá trị tốt đẹp khác của dân tộc.

Nhân dân Việt Nam đã phải đấu tranh với kẻ thống trị để giữ vững bản sắc văn hóa,

để giữ gìn tiếng nói, phong tục tập quán của mình, đồng thời tranh thủ tiếp thu những yếu

tố tiến bộ, hợp lý của các nền văn hóa bên ngoài nhằm hoàn thiện và nâng cao nền vănhóa, văn minh của người Việt, củng cố tinh thần tự lực tự cường, tăng thêm ý chí đấutranh giành độc lập tự chủ Chính vì thế, lòng tự hào về lịch sử dân tộc thấm sâu trongnhân dân như mạch nước ngầm trong lòng đất, nó bắt nguồn từ mỗi con người, từ mỗilàng xóm, lặng lẽ đổ vào biển cả tạo thành truyền thống của cả cộng đồng người Việt.Truyền thống đó lại được nuôi dưỡng bởi nền văn hóa, văn minh của người Việt qua quátrình định hình và phát triển của đất nước Do đó, trong truyền thống dân tộc Việt Namthường trực một niềm tự hào về lịch sử, trân trọng nền văn hóa, ngôn ngữ, phong tục tậpquán và những truyền thống tốt đẹp khác của dân tộc Đó chính là một cơ sở hình thành

tư tưởng, phẩm chất của nhà văn hóa kiệt xuất Hồ Chí Minh với quan điểm văn hóa làmục tiêu, động lực của cách mạng; cần giữ gìn cốt cách văn hóa dân tộc đồng thời tiếpthu tinh hoa văn hóa nhân loại, xây dựng nền văn hoá mới của Việt Nam Chính Hồ Chí

7

Minh là một biểu tượng đẹp của sự tích hợp tinh hoa văn hóa phương Đông và phươngTây Trong khi dành cả đời mình chiến đấu chống lại ách thống trị thực dân và đế quốc,Người vẫn là một nhà nhân văn chân chính trong tư tưởng và hành động Trong cuộc đấutranh đó, Hồ Chí Minh không chỉ "làm khởi sắc và tăng cường truyền thống văn hoá ViệtNam", gắn nó với các nền văn hoá khác trên thế giới mà còn thành công trong việc liênkết nhiều sắc thái văn hoá vào một nền văn hoá Việt Nam duy nhất Người không chỉchịu ảnh hưởng và mang theo mình những giá trị truyền thống của dân tộc mà còn đónggóp quan trọng vào việc sáng tạo nên một nền văn hoá Việt Nam hiện đại; và Người "đãlàm được việc này nhờ sự hiểu biết sâu sắc và tôn trọng những đặc điểm văn hoá khácnhau Người đã hoàn thành được nhiệm vụ này, và trong việc làm và lời nói của Người, ta

có thể nhìn thấy rõ hình ảnh, tư tưởng của nhà thơ, nhà văn, nhà nghệ sĩ dân ca, nhữngngười đem lại nguồn cảm xúc cho nhiều thế hệ nhân dân Việt Nam"

2 Tinh hoa văn hóa nhân loại

2.1 Tinh hoa văn hóa phương Đông

2.1.1 Nho giáo

 Khái quát nho giáo

Nho giáo còn được gọi là Khổng giáo, là một hệ thống đạo đức, triết lý và tôn giáo

do Khổng Tử phát triển để xây dựng một xã hội thịnh trị Nho giáo rất phát triển ở cácnước châu Á là Trung Quốc, Nhật Bản, Triều Tiên, và sớm du nhập vào Việt Nam Cốt lõicủa Nho giáo là Nho gia Đó là một học thuyết chính trị nhằm tổ chức xã hội Để tổ chức

xã hội có hiệu quả, điều quan trọng nhất là phải đào tạo cho được người cai trị kiểu mẫu người lý tưởng này gọi là quân tử Để trở thành người quân tử, con người ta trước hếtphải "tự đào tạo", phải "tu thân" Sau khi tu thân xong, người quân tử phải có bổn phậnphải "hành đạo” Sau khi tu thân, người quân tử phải hành đạo, tức là phải làm quan, làmchính trị Nội dung của công việc này được công thức hóa thành "tề gia, trị quốc, thiên hạbình " Tức là phải hoàn thành những việc nhỏ - gia đình, cho đến lớn - trị quốc, và đạtđến mức cuối cùng là bình thiên hạ (thống nhất thiên hạ) Khổng Tử đặt ra một loạt tamcương, ngũ thường, tam tòng, tứ đức để làm chuẩn mực cho mọi sinh hoạt chính trị và

-an sinh xã hội Tam cương và ngũ thường là lẽ đạo đức mà nam giới phải theo Tam tòng

và Tứ đức là lẽ đạo đức mà nữ giới phải theo Khổng Tử cho rằng người trong xã hội giữđược tam cương, ngũ thường, tam tòng, tứ đức thì xã hội được an bình

Nho giáo nói chung và Khổng giáo nói riêng là khoa học về đạo đức và phép ứng

xử, tư tưởng triết lý hành động, lý tưởng về một xã hội bình trị Đặc biệt Nho giáo đề caovăn hoá, lễ giáo và tạo ra truyền thống hiếu học trong dân Đây là tư tưởng tiến bộ hơnhẳn so với các học thuyết cổ đại Tuy nhiên, Hồ Chí Minh cũng phê phán Nho giáo có tưtưởng tiêu cực như bảo vệ chế độ phong kiến, phân chia đẳng cấp – quân tử và tiểu nhân,trọng nam khinh nữ, chỉ đề cao nghề đọc sách Hồ Chí Minh đã chịu ảnh hưởng của Nhogiáo rất nhiều dựa trên nền tảng chủ nghĩa yêu nước Việt Nam

 Ảnh hưởng của Nho giáo đến tư tưởng Hồ Chí Minh

Nho giáo đã từng bén duyên với Nguyễn Ái Quốc từ thời niên thiếu và theo mãi HồChí Minh cho tới trọn đời Vì thế, không khó để nhận ra những ảnh hưởng của giáo lí nàyđến việc hình thành nên tư tưởng của Người Thân là con một vị đại Nho: cụ Phó bảngNguyễn Sinh Sắc, sinh ra và lớn lên tại một vùng văn hoá mặc dù đã có cảnh Hán họcsuy tàn: “Cô hàng bán sách lim dim ngủ/ Thầy khoá tư lương nhấp nhổm ngồi” (TúXương) Trước sự tấn công của văn hoá phương Tây trong tình trạng “Á - Âu xáo lộn”,trong tình trạng “mưa Âu gió Mĩ” xem ra đang một ngày một dồn dập, nhưng với riêngvùng đất văn hoá này (tức vùng Nghệ - Tĩnh) thì ảnh hưởng của Nho giáo vẫn đang được

cố thủ, chưa hẳn đã lép vế so với Tây học Bác còn lớn lên ở cái xứ Huế, kinh đô củatriều Nguyễn, dù Tây học đã tràn đến trong chiều thắng thế dần, nhưng Nho học đâu đãchịu quy hàng hoàn toàn Chế độ Nam triều còn đó với hệ thống quan lại hầu hết xuấtthân khoa bảng, ít nhiều đóng vai trò căn cứ địa của Nho giáo Những điều kiện kháchquan trên đây cho phép nói đến ảnh hưởng Nho giáo đối với Hồ Chí Minh như là mộtđiều tất yếu đầu tiên Chính lúc thiếu niên Nguyễn Tất Thành đã học chữ Hán trong đó cóNho giáo Ảnh hưởng của Nho giáo đối với Hồ Chí Minh thể hiện rõ nhất trong nhiều bàiviết của Người tính từ năm 1921 đến sau này mà có người đã tính được là hơn 100trường hợp, trong đó lời Khổng Tử, Mạnh Tử chiếm nhiều nhất Như vậy là thái độ củaNguyễn Ái Quốc – Hồ Chí Minh đối với Khổng Tử và Nho giáo có sự phát triển qua cácchặng thời gian nhưng rõ ràng nhất quán một quan điểm lịch sử đúng đắn, khẳng địnhđúng mức với lòng tôn kính những giá trị chân chính mà người xưa đã đạt được Đươngnhiên là trong suốt cuộc đời hoạt động của mình, Nguyễn Ái Quốc – Hồ Chí Minh đãtriệt để phê phán bác bỏ ý thức Nho giáo phong kiến phản tiến hoá Trong xây dựng nhànước, Hồ Chí Minh luôn nghĩ: Thức nhất, xây dựng đất nước "thực túc, binh cường, dântín" (Khổng Tử) tức là lương thảo nhiều, binh mạnh và lòng dân Hoặc "dân vi bang bản"

9

- lấy dân là gốc nước Hay tư tưởng quan hệ giữa triều đình với dân như "thuyền vớinước" (nước có thể chở thuyền nhưng cũng có thể lật thuyền) của Tuân Tử Từ đó Ngườixây dựng nhà nước của dân, do dân, vì dân và "độc lập - tự do - hạnh phúc" Thứ hai,người cầm quân phải thực hiện dưỡng dân, giáo dân: tức là nuôi dưỡng nhân dân như cóchính sách hợp lòng dân (chính sách ruộng đất, chính sách thuế, xóa đói giảm nghèo ).

Hồ Chí Minh nói "không sợ thiếu chỉ sợ không công bằng, không sợ nghèo chỉ sợ lòngdân không yên" Giáo dân tức là nâng cao dân trí, cải cách giáo dục, người cán bộ phảilàm gương cho dân, phải dùng đức trị trong tư tưởng "tu thân, tề gia, trị quốc, bình thiênhạ" của Nho giáo Về đạo đức: Hồ Chí Minh sử dụng phạm trù đạo đức của Nho giáo,loại bỏ những yếu tố không còn phù hợp và bổ sung những yếu tố tích cực cho phù hợpvới thời đại mới: - "Trung - hiếu": Nho giáo cho rằng Trung với vua và hiếu với cha mẹ

Hồ Chí Minh bổ sung là "Trung với nước hiếu với dân" để dạy cán bộ, "cần, kiệm, liêm,chính" & "chí công vô tư" để giáo dục cán bộ và người dân Hồ Chí Minh đã khai thácNho giáo, lựa chọn những yếu tố tích cực, phù hợp để phục vụ cho nhiệm vụ cách mạng

Ví dụ: Hồ Chí Minh vận dựng tư tưởng nho học của Nguyễn Trãi: Việc nhân nghĩacốt ở yên dân để hình thành nên tư tưởng "LẤY DÂN LÀM GỐC"; hoặc trong đường lốingoại giao của Nhà nước ta lúc mới hình thành đó là "DĨ BẤT BIẾN, ỨNG VẠNBIẾN" Người là tượng trưng cho sự kết hợp hài hòa giữa các nền văn hóa và tỏa ra mộtnền văn hóa của tương lai Tiếp thu văn hóa phương Đông, trước hết là Nho giáo, Hồ ChíMinh đã đánh giá đúng đắn vai trò của Nho giáo và người sáng lập ra nó là Khổng Tử và

đã đặc biệt khai thác những mặt tích cực Hơn ai hết, Hồ Chí Minh hiểu rõ những mặt bấtcập, hạn chế của Nho giáo Đó là trong Nho giáo có những yếu tố duy tâm, lạc hậu, phảnđộng như tư tưởng đẳng cấp, khinh lao động chân tay, khinh phụ nữ, khinh thường thựcnghiệm, doanh lợi…Tuy nhiên, Hồ Chí Minh cũng thấy được những mặt tích cực của nó

và khuyên chúng ta “nên học” Theo Người, mặt tích cực của Nho giáo là nó đề cao vănhóa, lễ giáo, tạo ra truyền thống hiếu học với châm ngôn “Học không biết chán, dạykhông biết mỏi” Về điểm này, Nho giáo hơn hẳn các học thuyết cổ đại, bởi vì nhiều họcthuyết cổ đại chủ trương ngu dân để dễ cai trị Hồ Chí Minh đã khai thác Nho giáo, lựachọn những yếu tố tích cực, phù hợp để phục vụ cho nhiệm vụ cách mạng Người dẫn lờicủa Lênin: “Chỉ có những người cách mạng chân chính mới thu hái được những điều hiểubiết quý báu của các đời trước để lại” Một lần nữa, ta thấy được rằng Hồ Chí Minh luônbiết cách tiếp thu có chọn lọc tinh hoa văn hóa nhân loại, cụ thể ở đây là những tư tưởng

tích cực trong Nho giáo: "Tôi tuyệt nhiên không ham muốn công danh phú quý chút nào.Riêng phần tôi thì làm một cái nhà nho nhỏ, nơi có non xanh nước biếc để câu cá trồngrau, sớm chiều làm bạn với các cụ già hái củi, trẻ em chăn trâu, không dính líu gì tớivòng danh lợi".

2.1.2 Phật giáo

 Khái quát về Phật giáo

Phật giáo là một trong những tôn giáo lớn trên thế giới được một nhân vật lịch sử làTất-đạt-đa Cồ-đàm sáng lập khoảng thế kỉ thứ 5 trước Công nguyên Cơ sở tư tưởng củaPhật pháp là Tứ diệu đế (Khổ đế, Tập đế, Diệt đế, Đạo đế), là cốt lõi giáo pháp của đạoPhật, và cũng là điều mà Phật đã chứng ngộ lúc đạt đạo Phật giáo Người Việt gọi đơngiản là ông Bụt, có nghĩa là "người tỉnh thức" mà “Đức Phật Tổ” có được sau khi tỉnhthức, giác ngộ được Phật pháp Ở một số ngôn ngữ, từ này có nghĩa như "nguyên lí củavạn vật"

Phật giáo có tư tưởng vị tha, từ bi, bác ái, cứu khổ, cứu nạn, thương người như thểthương thân; xây dựng nếp sống có đạo đức, trong sạch, giản dị, chăm lo làm điều thiện;

đề cao tinh thần bình đẳng, tinh thần dân chủ chất phác chống lại mọi phân biệt đẳng cấp.Phật giáo Thiền tông coi trọng lao động, chống lười biếng Phật giáo vào Việt Nam, gặpchủ nghĩa yêu nước, ý chí độc lập, tự chủ đã hình thành nên Thiền phái trúc lâm ViệtNam, chủ trương không xa đời mà sống gắn bó với nhân dân, với đất nước, tham gia vàocộng đồng, vào cuộc đấu tranh của nhân dân chống kẻ thù dân tộc Phật giáo Việt Nam đã

đi vào đời sống tinh thần dân tộc và nhân dân lao động, để lại dấu ấn sâu sắc trong tưtưởng Hồ Chí Minh

 Ảnh hưởng của Phật giáo đối với tư tưởng Hồ Chí Minh

Cũng như Nho giáo, ở Hồ Chí Minh là sự tiếp thu có chọn lọc tinh tuý của Phật giáo

- một nguồn gốc tư tưởng, triết lý, văn hóa phương Đông du nhập vào Việt Nam rất sớm.Những điểm tích cực của Phật giáo đã để lại những dấu ấn hết sức sâu sắc trong tư duyhành động, cách ứng xử của Hồ Chí Minh Người kế thừa những tư tưởng tiến bộ, tíchcực của Phật giáo, đó là tư tưởng vị tha, từ bi, bác ái, cứu khổ cứu nạn; nếp sống giản dị,thanh liêm; đề cao tinh thần bình đẳng; không xa rời đời sống mà luôn gắn bó với dân

11

tộc, đất nước Tiếp thu tư tưởng vị tha ở Phật giáo, Hồ Chí Minh là hiện thân của lòngnhân ái, độ lượng, khoan dung - những nét đặc trưng của giáo lý đạo Phật.

Thứ nhất là, tư tưởng vị tha, từ bi, bác ái, cứu khổ cứu nạn, thương người như thểthương thân - một tình yêu bao la không chỉ dành cho con người mà dành cho cả chimmuông, cây cỏ Thứ hai là, nếp sống có đạo đức, trong sạch, giản dị, chăm lo làm điềuthiện Thứ ba là, tinh thần bình đẳng, tinh thần dân chủ chất phác chống lại mọi phân biệtđẳng cấp Thứ tư là, Phật giáo Thiền tông đề ra luật “chấp tác”: “nhất nhật bất tác, nhấtnhật bất thực” (một ngày không làm, một ngày không ăn), đề cao lao động, chống lườibiếng Cuối cùng, Phật giáo vào Việt Nam, gặp chủ nghĩa yêu nước, tinh thần đấu tranhbất khuất chống ngoại xâm của dân tộc ta, đã hình thành nên Thiền phái Trúc lâm ViệtNam, chủ trương sống không xa rời, lẩn tránh mà gắn bó với đời sống của nhân dân, vớiđất nước, tham gia vào cộng đồng, vào cuộc đấu tranh của nhân dân, chống kẻ thù dântộc Người đánh giá rất cao tư tưởng bình đẳng của nhà Phật: “Ta là Phật đã thành cònchúng sinh là Phật sẽ thành” Từ năm 1957, Hồ Chí Minh đã được các vị cao tăng của Ấn

Độ phong tặng danh hiệu “vị Phật sống” Bản thân Người, trong các thư gửi đến Giáo hộiPhật giáo Việt Nam và Phật tín đồ Việt Nam, Người luôn coi Đức Phật là tấm gương “đại

từ, đại bi, cứu khổ cứu nạn” Sự anh hưởng của tư tưởng đạo đức Phật giáo ở Hồ ChíMinh là rất tự nhiên Như thế, có thể nói, những mặt tích cực của Phật Việt Nam đã đivào đời sống tinh thần dân tộc và nhân dân lao động Gia đình Bác Hồ là gia đình nhànho nghèo, gần gũi với nông dân, cũng thấm nhuần tinh thần đó và để lại dấu ấn trong tưtưởng Hồ Chí Minh

2.1.3 Lão giáo

 Khái quát về Lão giáo

Lão giáo hay còn gọi là Đạo giáo Đạo giáo là một tôn giáo lớn xuất phát từ TrungQuốc và có ảnh hưởng lớn tại Việt Nam từ thời Bắc thuộc Do thiếu các kiến thức về Đạogiáo hoặc chỉ nhìn nhận Đạo giáo một chiều nên chúng ta thường lầm tưởng rằng Đạogiáo không có ảnh hưởng lớn bằng Nho giáo và Phật giáo, nhưng trên thực tế, tôn giáonày có nền tảng lâu đời và cách phát triển phức tạp, đặc biệt là khi được truyền tới ViệtNam

 Ảnh hưởng của Lão giáo đối với tư tưởng Hồ Chí Minh