TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN KHOA LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ BÀI TẬP LỚN MÔN TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH Đề bài Phân tích quan điểm của chủ tịch Hồ Chí Minh về việc xây dựng nền kinh tế nhiều thành phần? Giá trị ,[.]
Trang 1TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN KHOA LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ
BÀI TẬP LỚN MÔN TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH
Đề bài : Phân tích quan điểm của chủ tịch Hồ Chí Minh về việc xây dựng nền kinh tế nhiều thành phần? Giá trị , ý nghĩa đối với Việt Nam ngày nay ?
Họ và tên : Nguyễn Thùy Dung
Mã sinh viên : 11170952
Lớp : tư tưởng Hồ Chí Minh-8
Trang 2MỤC LỤC
A- Lời mở đầu………2
I Quan điểm của Lê Nin về xây dựng nền kinh tế nhiều thành phần trong xây dựng chủ nghĩa xã hội ở Liên Xô……… 3
II Tư tưởng Hồ Chí Minh về việc xây dựng nền kinh tế nhiều thành phần
……… 4
1 Thế nào là thành phần kinh tế
……….5
2 Các thành phần trong nền kinh tế
……… 5
3 Nguyên tắc mục tiêu cần hướng tới của nền kinh tế nhiều thành
phần……… 7
4 Tư tưởng Hồ Chí Minh về cải tạo và sử dụng các thành phần kinh tế trong thời
kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội của Việt Nam………8
III Giá trị, ý nghĩa của nền kinh tế nhiều thành phần đối với Việt Nam hiện nay
……… 9
C- Kết luận ……….11
Trang 3A- Lời mở đầu
Chủ tịch Hồ Chí Minh – vị lãnh tụ vĩ đại của dân tộc Việt Nam , người đã hiến dâng toàn bộ cuộc đời của mình cho độc lập của tổ quốc , tự do hạnh phúc của nhân dân, người chiến sĩ cộng sản quốc tế mẫu mực và người bạn thân thiết của các dân tộc - đã và đang đấu tranh vì hòa bình , độc lập dân tộc,dân chủ và tiến bộ xã hội trên toàn thế giới Ngày nay lí tưởng đạo đức và phong cách sống bình dị mà cao cả của chủ tịch Hồ Chí Minh luôn là tấm gương sáng để nhân dân, cán bộ và chiến sĩ cả nước học tập và noi theo
Nhắc đến chủ tịch Hồ Chí Minh thì không thể không nhắc đến tư tưởng của người, trong đó có Tư duy kinh tế; ngay từ những ngày đầu sau khi khai sinh ra nước Việt Nam Dân Chủ Cộng Hòa, chủ tịch cũng đã chủ trương là giới Công Thương phải hoạt động để xây dựng nền kinh tế và tài chính nước nhà, cùng đem vốn vào làm những công việc ích nước lợi dân Hơn 30 năm qua kể từ khi công cuộc Đổi mới được khởi xướng, tư tưởng, quan điểm của Hồ Chủ Tịch về kinh tế tư nhân và nền kinh tế nhiều thành phần đã và đang được hiện thực hóa
Tháng 10/1945, chỉ sau khi Nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ra đời ít lâu, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã viết thư gửi tới giới Công Thương Việt Nam Trong thư, Người nhấn mạnh: "Trong lúc các giới khác trong quốc dân ra sức hoạt động để giành lấy nền hoàn toàn độc lập của nước nhà, thì giới Công Thương phải hoạt động để xây dựng một nền kinh tế tài chính vững vàng và thịnh vượng"
Hồ Chủ Tịch đã sớm nhìn ra tầm quan trọng của kinh tế tư nhân, cũng như của nền kinh tế nhiều thành phần Điều này được Người thể hiện rõ nhất trong tác phẩm
"Thường thức chính trị" (năm 1953) khi chỉ ra 5 thành phần kinh tế, Nói về vai trò và mối quan hệ của các thành phần kinh tế trên Những quan điểm về kinh tế của Chủ tịch Hồ Chí Minh đến nay vẫn còn nguyên giá trị Thực tế đã chứng minh, trải qua hơn 30 năm đổi mới, nền kinh tế Việt Nam không chỉ tăng nhanh về quy mô và tiềm lực, mà còn chứng kiến vai trò tích cực của các chủ thể kinh tế trong nền kinh tế quốc dân Trong đó kinh tế Nhà nước, kinh tế tập thể cùng với kinh tế tư nhân là nòng cốt để phát triển nền kinh tế độc lập, tự chủ
Trang 4Trong bài tiểu luận này, em sẽ nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh về việc xây dựng nền kinh tế nhiều thành phần Giá trị, ý nghĩa đối với Việt Nam ngày nay Với kiến thức ít ỏi , bài làm không thể tránh khỏi thiếu sót , mong cô có thể chỉnh sửa cho đầy
đủ hơn em xin cảm ơn
B- Nội dung
I Quan điểm của Lê Nin về xây dựng nền kinh tế nhiều thành phần trong xây dựng chủ nghĩa xã hội ở Liên Xô.
Tinh thần của “ chính sách kinh tế mới” ( NEP) được Lê Nin đưa ra từ năm
1918 Với NEP, Lenin là người đầu tiên trong lịch sử lý luận Mác xít giải quyết toàn diện
về cơ cấu kinh tế nhiều thành phần trong thời kỳ quá độ, thể hiện sự sáng tạo và bản lĩnh của một nhà chiến lược kiêt xuất
Theo ông thì sự tồn tại kinh tế nhiều thành phần là một đặc điểm kinh tế của thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội Đồng thời Lenin coi việc phát triển kinh tế hàng hóa nhiều thành phần, trong đó trong tâm là chủ nghĩa tư bản nhà nước là nhịp cầu tiến lên chủ nghĩa xã hội từ một nền kinh tế tiểu nông Đó được coi là ‘một bước lùi’ về mặt lịch
sử, nhưng lại là một bước tiến lớn hợp quy luật lịch sử tự nhiên trong hiện thực
Lê nin đã nêu ra các thực thể trong xã hội lúc bấy giờ trong tác phẩn ‘Bàn về lương thực’ :
1 Kinh tế nông dân kiểu gia trưởng, nghĩa là một phần lớn có tính chất tự nhiên
2 Sản xuất hàng hóa nhỏ ,trong đó bao gồm đại đa số nông dân bán lúa mì
3 Chủ nghĩa tư bản tư nhân
4 Chủ nghĩa tư bản nhà nước
5 Chủ nghĩa xã hội
Lê nin đã nêu ra 5 thành phần kinh tế được sắp xếp theo thứ tự một cách có chủ đích và hàm ý chứa đựng phương pháp luận, từ đó phản ánh trình độ sản xuất, các hình
Trang 5thức vận động của chế độ sở hữa trong tiến trình lịch sử từ thấp đến cao Mặt khác thứ tự
đó thể hiện mức độ gần gũi của các thành phần kinh tế với kinh tế xã hội chủ nghĩa Từ kinh tế tiểu nông qua chủ nghĩa tư bản nhà nước lên chủ nghĩa xã hội là tư tưởng nhất quán trong quan niệm xây dựng chủ nghĩa xã hội của Lê nin
Đồng thời sự tồn tại và phát triển của các thành phần kinh tế khác nhau, các hình thức tổ chức sản xuất kinh doanh dựa trên chế độ sở hữu khác nhau về tư liệu sản xuất dẫn đến sự đối lập về lợi ích là điều hiển nhiên, không thể dùng ý chí chủ quan này
mà phủ nhận sự đối lập đó, dẫn đến xóa bỏ các thành phần kinh tế Như vậy , tuy tư tưởng trên của Lê nin chưa hoàn thiện trong NEP, song nó đã tạo điều kiện để phát triển lực lượng sản xuất Nhờ đó mà trong thời gian ngắn , Liên Xô đã khôi được nền kinh tế quốc dân bị chiến tranh tàn phá, đã tiến được một bước dài trong việc củng cố khối liên minh công nông; Một nhà nước công nông nhiều dân tộc đầu tiên trên thế giới được thành lập, đó là Liên bang Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Xô Viết
II Tư tưởng Hồ Chí Minh về việc xây dựng nền kinh tế nhiều thành phần.
Vận dụng và phát triển sáng tạo chủ nghĩa Mác - Lênin vào hoàn cảnh cụ thể của nước ta, Hồ Chí Minh đã đề ra nhiều luận điểm, tư tưởng chỉ đạo sáng suốt, có tính nguyên tắc về phát triển kinh tế
Tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng nền kinh tế nhiều thành phần được hình thành từ những năm 20 của thế kỉ trước Khi cách mạng giành được chính quyền về tay công nông binh , thì sẽ “ áp dụng những nguyên tắc tân kinh tế chính sách” cho giai đoạn cách mạng CNXH Ai cũng biết “tân kinh tế chính sách” mà Bác đề cập đến ở đây chính
là “ chính sách kinh tế mới” của Lê nin Tư Tưởng của Hồ Chí Minh về xây dựng nền kinh tế nhiều thành phần được thể hiện rõ nhất trong 2 tác phẩm :” Thường thước chính trị” và “ Báo cáo dự thảo hiến pháp năm 1959”
Việc phát triển nền kinh tế nhiều thành phần nhằm giải phóng sức sản xuất, khơi dậy tiềm năng của đất nước được xem là sự sang tạo, là một trong những nhân tố mới trong công cuộc đổi mới ở Việt Nam Vấn đề này cũng được chủ tịch Hồ Chí Minh phát hiện, đề cập trong các tác phẩm, trong công tác lãnh đạo, chỉ đạo, xây dựng và phát triển đất nước
Trang 61 Thế nào là thành phần kinh tế(TPKT):
Thành phần kinh tế là những khu vực kinh tế, những hình thức kinh tế dựa trên những hình thức sở hữu nhất định về tư liệu sản xuất và thích ứng với trình độ nhất định của lực lượng sản xuất Như vậy, khi định nghĩa TPKT phải căn cứ vào quan hệ kinh tế
mà trứơc hết là quan hệ sở hữu về tư liệu sản xuất, do đó TPKT cũng có nghĩa là chế độ kinh tế Trong nền kinh tế thị trường hiện đại, người ta không sử dụng thuật ngữ TPKT
mà dùng thuật ngữ khu vực kinh tế (KVKT), nhưng cũng căn cứ vào vốn, tài sản thuộc về
ai, nếu đó thuộc về nhà nước thì là KVKT nhà nước, nếu thuộc về tư nhân, đó là KVKT
tư nhân
2 Các thành phần trong nền kinh tế
Hồ Chí Minh cho rằng : “ có nước đi lên chủ nghĩa xã hội cộng sản như Liên
Xô, có nước phải qua chế độ dân chủ mới rồi tiến lên chủ nghĩa xã hội” như các nước Đông Âu , Trung Quốc , Việt Nam Có thể hiểu :” chế độ dân chủ mới “ theo Hồ Chí Minh là thời kì quá độ lên chủ nghĩa xã hội, người lý giải: nước ta phải trải qua một giai đoạn dân chủ mới vì “ đặc điểm to lớn của thời kỳ quá độ là một nước nông nghiệp lạc hậu tiến thẳng lên chủ nghĩa xã hội không phải thông qua giai đoạn phát triển tư bản chủ nghĩa”
Đây là điểm xuất phát của quá trình đi lên chủ nghĩa xã hội ở nước ta Chính điểm xuất phát này là cơ dở khách quan quy định tính chất phức tạp của kết cấu kinh tế
xã hội và sự tồn tại cảu cá thành phần kinh tế khác nhau Từ đó người xác định cơ cấu các thành phần kinh tế trong thời kỳ quá độ ở nước ta thể hiện ở các khía cạnh như sau :
Một là, Người xác định thành phần kinh tế ở nước ta( vùng tự do 1953) gồm :
- Kinh tế địa chủ phong kiến bóc lột địa tô Đây là thành phần kinh tế của chế
độ xã hội phong kiến Trong đó, giai cấp địa chủ chiếm ruộng đất và nông cụ nhưng không cày cấy, không nhắc động chân động tay mà lại nhà cao cửa nông, phú quý phong lưu Còn nông dân phải cày mướn ruộng cho địa chủ phải nộp tô phải hầu hạ không khác
gì nô lệ Trong chế độ mới thành phần kinh tế đó đã lỗi thời, chỉ còn là tàn dư, Nhưng để thực hiện chính sách đại đoàn kết dân tộc Hồ Chí Minh không xóa bỏ thành phần kinh tế này mà chỉ giảm tô, giảm tức, tào điều kiện cho thành phần kinh tế này đóng góp cho kháng chiến
Trang 7- Kinh tế quốc doanh: gồm các cơ sở sản xuất kinh doanh của nhà nước là của chung của toàn dân phục vụ cho lợi ích xã hội… thành phần kinh tế này ra đời trong chế độ dân chủ mới, có vai trò đáp ứng yêu cầu to lớn và quan trọng cho toàn xã hội, của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược Theo Bác : “ kinh tế quốc doanh là nền tnagr và sức lãnh đạo của kinh tế dân chủ mới cho nên chúng ta phải phát triển và ủng hộ nó”
- Kinh tế tư bản tư nhân : là thành phần kinh tế của giai cấp tư sản dân tộc Giai cấp tư sản nước ta mới ra đời, còn non yếu do bị tư bản nước ngoài chèn ép Tuy nhiên “ về mặt sản xuất so với chế độ phong kiến thì chế độ tư bản là một tiến bộ lớn “
Họ có nhiều kinh nghiệm sản xuất, sử dụng vốn, khoa học kỹ thuật cho nên chính phủ cần giúp họ phát triển nhưng họ phải phục tùng sự lãnh đạo của kinh tế quốc gia, phải phù hợp với lợi ích của đại đa số nhân dân
- Kinh tế tư bản quốc gia: Đây là thành phần kinh tế do nhà Nước và tư bản cùng góp vốn với nhau để kinh doanh do nhà nước lãnh đạo Tư bản của tư nhân là tư bản chủ nghĩa Tư bản của nhà nước là xã hội chủ nghĩa Theo Lê Nin, thành phần kinh tế này
là nấc thang, bước trung gian để một nước kém phát triển đi lên chủ nghĩa xã hội Và thành phần kinh tế “ nửa chủ nghĩa xã hội “ này sẽ tồn tại lâu dài trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội
- Kinh tế hợp tác xã tiêu thụ và hợp tác xã cung cấp có tính chất nửa chủ nghĩa xã hội; kinh tế cá thể của nông dân và thủ công nghệ
Hai là : ngày từ năm 1953, Hồ Chí Minh đã cho rằng : Dưới chế độ dân chủ mới có 5 loại thành phần kinh tế khác nhau là :
- Kinh tế quốc doanh : Thuộc chủ nghĩa xã hội, vì nó là chung của nhân dân
- Kinh tế hợp tác xã : là nửa chủ nghĩa xã hội và sẽ tiến lên chủ nghĩa xã hội
- Kinh tế của cá nhân, nông dân và thủ công : có thể tiến dần vào hợp tác xã tức là nửa chủ nghĩa xã hội
- Kinh tế tư bản tư nhân
Trang 8- Kinh tế tư bản của nhà nước : như nhà nước hùn vốn với tư bản tư nhân để kinh doanh
Năm thành phần kinh tế trên tồn tại khách quan trong suốt thời kỳ quá độ Do
đó , cần phải sử dụng chúng một cách triệt để nhắm phát triển nền sản xuất của xã hội,
mà không sợ khuynh hướng phát triển tự phát theo chủ nghĩa tư bản của các thành phần kinh tế phi XHCN
3 Nguyên tắc mục tiêu cần hướng tới của nền kinh tế nhiều thành phần.
Nói về vai trò và mối quan hệ của các thành phần kinh tế trên, chủ tích Hồ Chí Minh đã chỉ rõ : chính sách kinh tế của đảng và chính phủ có 4 chính sách mấu chốt bao gồm “ Công tư đều lợi – Chủ thợ đều lợi – Công nông giúp nhau – Lưu thông trong ngoài”
- Công tư đều lợi : kinh tế quốc doanh là công Nó là nền tảng và sức lãnh
đạo của kinh tế dân chủ mới Tư là những nhà tư bản dân tộc và kinh tế cá nhân của nông dân và thủ công nghệ Đó cũng là lực lượng cần thiết cho cuộc xây dựng nền kinh tế nước nhà Cho nên chính phủ cần giúp họ phát triển nhưng họ phải phục tùng sự lãnh đạo của kinh tế quốc gia, phải hợp với lợi ích của đại đa số nhân dân
- Chủ thợ đều lợi : Nhà tư bản thì không khỏi bóc lột nhưng chính phủ ngăn
cấm họ bóc lột công nhân quá tay Chính phủ phải bảo về quyền lợi của công nhân Đồng thời, vì lợi ích lâu dài, anh chị em thợ cũng để cho chủ được số lợi hợp lý, không yêu cầu quá mức Chủ và thợ đều tự giác, tự động, tang gia sản xuất lợi cả đôi bên
- Công nông giúp nhau : công nhân ra sức sản xuất nông cụ và các thứ cần
dung khác để cung cấp cho nông dân Nông dân thì ra sức tang gia sản xuất, để cung cấp lương thực và các thứ nguyên liệu cho công nhân Do đó mà càng thắt chặt liên minh công nông
- Lưu thông trong ngoài : ta ra sức khai thác lâm thổ sản để bán cho nước
bạn và để mua những thứ ta cần dùng
Trang 9Có thể khái quát chính sách kinh tế của Đảng và chính phủ theo tư tưởng Hồ Chí Minh là : Công tư đều lợi - Chủ thợ đều lơi – Công nông giúp nhau – Lưu thông trong ngoài Và bốn chính sách ấy là mấu chốt để phát triển kinh tế nước ta Ở đây Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nêu quan điểm “ công tư đều lợi”, “ chủ thợ đều lơị” trong thời kỳ quá độ và khi nhấn mạnh vai trò chủ đạo của nền kinh tế quốc doanh, Người vẫn đồng thời khẳng định, thành phần kinh tế tư bản là tư nhân, kinh tế cá thể :” là lực lượng cần thiết cho xây dựng kinh tế nước nhà”
Chỉ bằng những câu ngắn gọn, Hồ Chí Minh đã cho chúng ta thấy những
nguyên tắc, mục tiêu cần hướng tới của nền kinh tế nhiều thành phần Đó là các thành phần kinh tế phải tồn tại trong mối quan hệ bình đẳng, hợp tác, cùng có lợi, tạo nên sự phát triển cân đối của nền kinh tế quốc dân Những quan điểm trên thể hiện rất rõ tư tưởng Hồ Chí Minh về cơ cấu nền kinh tế nhiều thành phần trong thời kì quá độ lên CNXH
4 Tư tưởng Hồ Chí Minh về cải tạo và sử dụng các thành phần kinh tế trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội của Việt Nam
Hồ Chí Minh đã nêu rõ các hình thức sở hữu và các thành phần kinh tế ở nước
ta và chính sách đối với các loại hình đó Người cho rằng : “ trong nước ta hiện nay có những hình thức sở hữu chính về tư liệu sản xuất như:
- Sở hữu nhà nước tức là của toàn dân
- Sở hữu của hợp tác xã tức là sở hữu của tập thể ,của nhân dân lao động
- Sở hữu của người lao động riêng lẻ
- Một ít tư liệu sản xuất thuộc sở hữu của nhà tư bản
Mục đích của chế độ ta là xóa bỏ các hình thức sở hữu không phù hợp với chủ nghĩa xã hội , làm cho nền kinh tế gồm nhiều thành phần phức tạp trở nên thuần nhất, dựa trên chế độ sở hữu toàn dân và sở hữ tập thể”
Theo Hồ Chí Minh, vai trò chủ đạo của nền kinh tế xã hội chủ nghĩa thể hiện : đây là hình thức sở hữu chính, tồn tại trong các lĩnh vực then chốt, ảnh hưởng đến quốc
kế, dân sinh, có tác dụng hướng dẫn các loại hình kinh tế khác đồng thời cũng là mục đích hướng tới của các quan hệ và hoạt động kinh tế Sở hữu xã hội chủ nghĩa cũng nằm
Trang 10trong quá trình vẫn động theo nấc thang tương ứng với trình độ phát triển, quy mô xã hội hóa của sản xuất xã hội Quá trình đó là một quy luật
Thành phần kinh tế quốc doanh dựa trên cơ sở chế độ sở hữu nhà nước, sở hữu toàn dân cho nên nó giữ vai trò chủ đạo, lãnh đạo nền kinh tế Nhà nước phải đảm bảo cho nó phát triển ưu tiên : “ chúng ta phải phát triển thành phần kinh tế quốc doanh để tạo
ra nền tảng vật chất cho chủ nghĩa xã hội và thúc đẩy việc cải tạo xã hội chủ nghĩa”
Tóm lại, những quan điểm trên thể hiện rất rõ tư tưởng Hồ Chí Minh về cơ cấu kinh tế nhiều thành phần trong thời kỳ quá độ lên CNXH Chúng ta phải cải tạo một cách dần dần những bước trung gian, với những chặng đường, những hình thức tổ chức kinh
tế, xã hội có tính chất quá độ lên chủ nghĩa xã hội Sau Lê nin, Hồ Chí Minh là người đầu tiên vận dụng lý luận về cơ cấu kinh tế nhiều thành phần trong xây dựng kinh tế thời kỳ quá độ lên CNXH
III Giá trị, ý nghĩa của nền kinh tế nhiều thành phần đối với Việt Nam hiện nay.
Khái niệm về nền kinh tế hàng hóa nhiều thành phần được hoàn chỉnh khi đảng khẳng định : “ Đảng và nhà nước ta chủ trương thực hiện nhất quán và lâu dài chính sách phát triển nền kinh tế hàng hóa nhiều thành phần vẫn động theo cơ chế thị trường, có sự quản lý của nhà nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa; đó chính là nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa”
Có thể thấy năm thành phần kinh tế ở nước ta khi đi lên CNXH được Hồ Chí Minh chỉ ra nay đã hiện hữu đầy đủ trong đường lối của Đảng thời kỳ đỏi mới Những thành phần kinh tế này được Đảng nhận thức sâu sắc và đầy đủ và luôn được hoàn thiện trong thực tiện Trên cơ sở nhận thức đó Đảng đã đề ra đường lối chính sách sát hợp với từng loại hình kinh té cũng như phương hướng, mục tiêu của nền kinh tế nhiều thành phần trong đổi mới Nhờ vậy, nền kinh tế của ta sau hơn 25 năm đổi mới có bước phát triển vượt bậc, góp phần làm nên thắng lợi to lớn và có ý nghĩa lịch sử của thời kỳ đổi mới, đời sống của nhân dân được nâng cao và cải thiện rõ rệt
Về hội nhập kinh tế, Người nhìn nhận: Hội nhập kinh tế quốc tế là tất yếu Vì sức mạnh của mỗi quốc gia, dân tộc không chỉ phụ thuộc vào con người, tài nguyên, vị trí, truyền thống của quốc gia đó, mà một phần quan trọng tùy thuộc vào các mối quan hệ quốc tế mà trước hết là về mặt kinh tế Phát huy mạnh mẽ nguồn lực trong nước cũng