Thực trạng và đề xuất hoàn thiện chính sách thuế phí lệ phí đối với hoạt động thăm dò khai thác tài nguyên than ở quảng ninh hiện nay

MỤC LỤC I ĐẶT VẤN ĐỀ 1 II THỰC TRẠNG KHAI THÁC THAN Ở QUẢNG NINH 2 1 Giới thiệu ngành khai thác than tại tỉnh Quảng Ninh và những thành tựu đạt được 2 2 Thành tựu 3 3 Hạn chế 4 III CHÍNH SÁCH THUẾ, PH[.]

MỤC LỤC

I.ĐẶT VẤN ĐỀ……… 1

II.THỰC TRẠNG KHAI THÁC THAN Ở QUẢNG NINH……… 2

1.Giới thiệu ngành khai thác than tại tỉnh Quảng Ninh và những thành tựu đạt được… 2

2.Thành tựu……….……… .3

3.Hạn chế……… ……….4

III.CHÍNH SÁCH THUẾ, PHÍ, LỆ PHÍ……… … 5

IV.MỘT SỐ ĐỀ XUẤT ĐỂ HOÀN THIỆN CHÍNH SÁCH THUẾ,PHÍ, LỆ PHÍ TRONG KHAI THÁC THAN TẠI QUẢNG NINH……… ……….11

V.KẾT LUẬN……… ……… 13

TÀI LIỆU THAM KHẢO……… ………14

I.ĐẶT VẤN ĐỀ.

Như chúng ta đã biết, Việt Nam là một nước nhiều tài nguyên khoáng sản, trong đó không thể không kể đến than Quảng Ninh là vựa than lớn nhất cả nước Nhắc đến Quảng Ninh chắc chắn chúng ta nghĩ ngay đến “vựa” khai thác than lớn của đất nước

Mà nhắc đến than có lẽ chúng ta cũng nghĩ ngay đến tỉnh Quảng Ninh Quảng Ninh có đặc điểm là có nguồn tài nguyên khoáng sản phong phú, nhiều loại đặc thù, trữ lượng lớn, chất lượng cao như: than, cát thủy tinh, đá vôi cao lanh tấn mài, đất sét,…

Với trữ lượng lưu trữ là 3,6 tỷ tấn than, tập trung tại 3 khu vực: Hạ Long, Cẩm Phả và Uông Bí - Đông Triều được cổng thông tin điện tử của tỉnh công bố, đưa Quảng Ninh trở thành tỉnh có trữ lượng than lớn nhất cả nước, cùng với đó là công suất khai thác than lớn nhất cả nước với sản lượng khoảng 30-40 triệu tấn mỗi năm

Tuy nhiên, trước những thành tựu đạt được thì đằng sau đó vẫn có nhiều vấn đề tồn đọng.Đặc biệt là trong công tác quản lí việc khai thác than, gây ra lãng phí, thất thoát và

ô nhiễm môi trường Một trong số các biện pháp hiệu quả để quản lí việc khai thác không chỉ với than mà còn với mọi loại tài nguyên khác là thu thuế tài nguyên Vì thế, các cấp lãnh đạo cần phải mau chóng hoàn thiện chính sách thuế, phí, lệ phí.Chính vì vậy,tôi xin được trình bày đề tài:” Thực trạng và đề xuất hoàn thiện chính sách thuế, phí, lệ phí đối với hoạt động thăm dò, khai thác tài nguyên than ở Quảng Ninh hiện nay”

II.THỰC TRẠNG KHAI THÁC THAN Ở QUẢNG NINH.

1.Giới thiệu ngành khai thác than tại tỉnh Quảng Ninh và những thành tựu đạt được.

Lịch sử hình thành:

Nhắc đến Quảng Ninh là nhắc tới một địa danh thân thuộc: Vùng Mỏ Hơn 50 năm qua, ngành than đã trở thành ngành kinh tế mũi nhọn; thợ mỏ đã cùng với nhân dân các dân

tộc trong tỉnh xây dựng ngành than và tỉnh Quảng Ninh phát triển mạnh mẽ, đóng góp quan trọng vào sự phát triển của đất nước

Hơn nửa thế kỷ trước, khi mới tiếp quản khu Mỏ, trong niềm vui giải phóng, chính quyền cách mạng bấy giờ phải đối mặt với muôn vàn khó khăn Nhiệm vụ nặng nề nhất

là khôi phục hầm mỏ, xưởng máy để sản xuất than cho tổ quốc Trong muôn vàn khó khăn, nhiều việc làm của thợ mỏ lúc bấy giờ đã được coi là gương sáng về tinh thần vượt khó

Sau khi làm chủ Vùng mỏ, nhất là từ khi tỉnh Quảng Ninh được thành lập, phát huy truyền thống “kỷ luật- đồng tâm”, người công nhân ngành than đã tiếp tục đoàn kết, nỗ lực lao động, sản xuất, đưa ngành than ngày càng đi lên Năm 2005, một mốc son của ngành được đánh dấu khi Thủ tướng CP quyết định thành lập Tập đoàn Công nghiệp Than Khoáng sản Việt Nam Từ đó đến nay, Tập đoàn đã có những bước phát triển mạnh mẽ, vượt bậc, trở thành Tập đoàn kinh doanh đa ngành, trong đó ngành than là nền tảng Với sự nỗ lực cao độ, đầu tư, áp dụng khoa học công nghệ vào sản xuất, ngành than đã không ngừng nâng cao năng suất lao động, sản lượng khai thác than Nếu như năm 1995 sản lượng khai thác than là 7,6 triệu tấn than nguyên khai, thì năm

2011 con số này đã là 48,2 triệu tấn, tiêu thụ đạt 44,5 triệu tấn Doanh thu từ than đã đạt trên 93 ngàn tỷ đồng

2.Thành tựu:

● Hiện tại, trong tổng số 139 ngàn lao động của Tập đoàn Công nghiệp Than Khoáng sản Việt Nam, có hơn 90 ngàn lao động đang làm việc tại các nhà máy,

xí nghiệp, hầm mỏ trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh Cán bộ, công nhân viên và gia đình ngành than chiếm tới 1/3 dân số tỉnh Điều kiện làm việc của công nhân mỏ cũng được nâng lên rõ rệt, với nhiều thiết bị hiện đại đưa đón công nhân vào tận nơi khai thác Đời sống vật chất lẫn tinh thần đều được quan tâm Năm 2012, thu nhập của người lao động ngành than đạt trung bình khoảng 7,4 triệu đồng/người/ tháng

● Hơn 90 ngàn lao động ngành than đang làm việc tại các nhà máy, xí nghiệp trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh Khai thác than đóng góp tới 1/3 GDP và hơn một nửa ngân sách cho tỉnh

● Không chỉ chăm lo cho lao động ngành than- vốn là lực lượng lao động chính của tỉnh, ngành còn đóng góp quan trọng cho ngân sách địa phương Năm 2012, Tập đoàn đã nộp ngân sách Nhà nước khoảng 14 nghìn tỷ đồng Khai thác than đóng góp tới 1/3 GDP và hơn một nửa ngân sách cho tỉnh.Tất cả đã cho thấy sự phát triển của ngành than những năm qua luôn gắn chặt với sự phát triển của tỉnh Quảng Ninh

● Từ năm 2012 đến nay, ngành than gặp những khó khăn do khủng hoảng kinh tế, song toàn ngành vẫn nỗ lực cao độ, phát huy truyền thống, đề ra nhiều biện pháp để vượt qua khó khăn Trong năm 2012, Tập đoàn vẫn duy trì doanh thu ước đạt 93,1 nghìn tỷ đồng, than nguyên khai sản xuất: 44 triệu tấn, than tiêu thụ

là 39,3 triệu tấn

● Năm 2013 này, khó khăn của ngành càng nhiều hơn khi than tiêu thụ nội địa cầm chừng, than xuất khẩu giá thấp, than tồn kho cao, ngành đang đối mặt với rất nhiều thách thức Hơn lúc nào hết, tỉnh Quảng Ninh đang cùng ngành tháo

gỡ khó khăn Trong đó, chú trọng đến những giải pháp ổn định, lâu dài như: tạo điều kiện để tái cơ cấu ngành, giải quyết lao động dôi dư, hỗ trợ chuyển đổi nghề nghiệp đảm bảo an sinh xã hội của cả tỉnh

● Tập đoàn CN Than Khoáng sản Việt Nam đang giảm dần khai thác lộ thiên, tập trung khai thác hầm lò, cùng với tỉnh Quảng Ninh hướng tới phát triển bền vững Trong ảnh, thi công giếng đứng mỏ hầm lò Than Núi Béo

● Theo ông Nguyễn Văn Biên, Phó tổng giám đốc Tập đoàn Công nghiệp Than Khoáng sản Việt Nam, Tập đoàn đã chủ động tiết giảm 5-10% chi phí trên tất cả các lĩnh vực, đồng thời tính toán, rà soát lại kế hoạch, tập trung duy trì sản xuất

ổn định, đẩy mạnh tiêu thụ sản phẩm và đầu tư công nghệ, nâng cao năng suất, hiệu suất khai thác Về lâu dài, Tập đoàn cũng đang xác định giảm sản lượng

sản xuất trên cơ sở nhu cầu thị trường gắn với hoàn nguyên, bảo vệ môi trường, sản xuất bền vững, giảm mạnh khai thác lộ thiên, tập trung khai thác hầm lò

3.Hạn chế.

● bất cứ ngành sản xuất nào, trong đó có ngành than có thể phát triển một cách bền vững Điều này đã và đang được ngành than tập trung thực hiện, đóng góp quan trọng cho sự phQuản lý các doanh nghiệp chưa tốt dẫn đến việc thai đá bị khai thác lãng phí, làm ảnh hưởng tới trữ lượng chung của cả nước

● Các quy định và sự kiểm soát chưa nghiêm minh của pháp luật khiến có thực trạng các đơn vị khai thác khoáng sản chui còn rất nhiều

● Tai nạn trong quá trình khai thác than đá ngày càng trở nên báo động Việc chưa

có đầy đủ các biện pháp đảm bảo an toàn trong khai thác cũng như có quá nhiều các đơn vị khai thác không có giấy phép làm cho nhiều tai nạn thương tâm xảy ra

● Đời sống của công nhân trong ngành than còn thấp khiến cho họ có xu hướng nghỉ việc nhiều Gây ra việc thiếu lao động ở ngành này

● Vốn ở ngành than là một vấn đề lớn khi các doanh nghiệp thường xuyên thiếu vốn Gây ra tình trạng gián đoạn sản xuất và khai thác

● Trong bối cảnh nền kinh tế nhiều thách thức như hiện nay thì tăng cường đầu tư khoa học kĩ thuật vào sản xuất, chăm lo cải thiện điều kiện làm việc và đời sống của người lao động là những yếu tố cốt lõi để phát triển của tỉnh Quảng Ninh theo hướng bền vững

I II.CHÍNH SÁCH THUẾ, PHÍ, LỆ PHÍ.

Những bất cập trong chính sách thuế, phí, lệ phí:

PGS, TS NGUYỄN CẢNH NAM, HỘI ĐỒNG PHẢN BIỆN TẠP CHÍ NĂNG LƯỢNG VIỆT NAM,vừa qua trả lời kiến nghị của cử tri tỉnh Quảng Ninh về việc xem xét điều chỉnh thuế tài nguyên (chủ yếu là tài nguyên than) về mức thấp nhất trong khung thuế suất tài nguyên hiện nay, Bộ Tài chính cho biết: Mức thuế tài nguyên quy định tại Nghị

quyết 1084/2015/UBTVQH13 mới được ban hành nên cần có thời gian để tổng kết, đánh giá, trong đó có nêu một số lập luận như sau

Thứ nhất: Mỗi quốc gia có quan điểm khác nhau về chính sách thuế đối với tài nguyên tùy thuộc vào điều kiện của từng nước Qua nghiên cứu kinh nghiệm của một số quốc gia có thể thấy rằng, chính sách thuế đối với tài nguyên của các nước trên thế giới rất

đa dạng và thường không theo một khuôn mẫu chung (Thuế suất thuế tài nguyên đối với than của Ca-na-đa quy định mức cao nhất là 16%, Ác-hen-ti-na là 3%, Chi-lê quy định mức cao nhất là 14%, Myanmar quy định mức cao nhất là 7,5%) Mức thuế suất cụ thể đối với từng loại tài nguyên phụ thuộc vào tầm quan trọng của từng loại tài nguyên cũng như chính sách của quốc gia đó đối với việc bảo vệ môi trường và đảm bảo nguồn nguyên liệu cho sản xuất trong nước

Thứ hai: Tài nguyên (trong đó có than) là một trong những nguồn lực có ý nghĩa quan trọng đối với sự phát triển kinh tế - xã hội ở nước ta Chính sách thu hiện hành đối với tài nguyên (thuế, phí) đều được gắn với mục tiêu điều chỉnh riêng, là công cụ tài chính thể hiện vai trò sở hữu nhà nước đối với tài nguyên quốc gia, thực hiện chức năng quản

lý nhà nước đối với hoạt động khai thác, sử dụng tài nguyên của tổ chức, cá nhân Việc sửa đổi, bổ sung các chính sách thu đối với tài nguyên thời gian qua nhằm thực hiện chủ trương của Đảng và Nhà nước trong mỗi thời kỳ, giai đoạn về bảo vệ, sử dụng tài nguyên hợp lý, tiết kiệm, hiệu quả

Sau đây hãy xem xét lập luận nêu trên của Bộ Tài chính

Một là: Về chính sách thuế tài nguyên của các nước đã nêu:

● Ác-hen-ti-na: Thuế tài nguyên hay tô mỏ (Mining Royalties) đánh ở cấp tỉnh, căn

cứ tính thuế là giá trị tại cửa mỏ (mine head value - hay còn gọi là lãi gộp) và thuế suất đối với than là 3% Giá trị tại cửa mỏ bằng giá bán đầu nguồn trừ đi chi phí khai thác trực tiếp (không bao gồm khấu hao tài sản cố định).Như vậy, mức

thuế suất 3% là tính theo giá trị tại cửa mỏ (hay có thể gọi là lãi gộp), thấp hơn nhiều so với 3% doanh thu

● Ca-na-đa:Thuế tài nguyên đối với khoáng sản được gọi là thuế khai thác mỏ (Mining Tax) đánh ở cấp tỉnh theo 3 khu vực: vùng Quê-bếch, vùng Cô-lôm-bia thuộc Anh (BC) và vùng Ôn-ta-ri-ô Thuế suất đối với than tương ứng với 3 vùng

là 16,0%; 2%÷13% và 5%÷10% Căn cứ tính thuế ở vùng Quê-bếch là lợi nhuận hàng năm Tại vùng BC gồm 2 giai đoạn: 2% thu nhập ròng hiện hành (bằng doanh thu trừ chi phí vận hành) và 13% thu nhập ròng (bằng thu nhập ròng hiện hành trừ chi phí vốn điều chỉnh, chi phí thăm dò, chi phí tiền sản xuất và trợ cấp đầu tư) Thuế suất ban đầu 2% là mức thuế tối thiểu được khấu trừ toàn bộ cùng với lãi vay so với mức thuế suất 13% Tại vùng Ôn-ta-ri-ô là 10% phần lợi nhuận đạt trên mức 500.000$ Trong thời hạn 3 năm, phần lợi nhuận 10 triệu $ đầu tiên thu được từ mỏ mới hay do cải tạo mỏ hiện có được miễn thuế Thời hạn này là

10 năm đối với các mỏ mới ở vùng sâu, vùng xa của Ôn-ta-ri-ô Sau thời hạn đó

sẽ áp dụng mức thuế 5% đối với các mỏ này Như vậy, mức thuế suất thuế tài nguyên tính theo % lợi nhuận, thấp hơn nhiều so với % theo doanh thu

● Chi-lê: Thuế tài nguyên đối với khoáng sản được gọi là thuế khai thác mỏ cụ thể (Specific Mining Tax) đánh ở cấp liên bang/trung ương Căn cứ tính thuế là thu nhập ròng chịu thuế có cộng và trừ một số khoản doanh thu phi kinh doanh Thuế suất đối với than là từ 0% đến 14% Như vậy, mức thuế suất thuế tài nguyên tính theo % thu nhập ròng chịu thế, có thể hiểu là lợi nhuận, thấp hơn nhiều so với doanh thu

Qua các trường hợp cho thấy trả lời của Bộ Tài chính mập mờ ở chỗ chỉ nêu mức thuế theo % mà không nêu cụ thể % trên cái gì (căn cứ tính thuế) để đảm bảo sự so sánh được Nếu chỉ nghe con số % thì tưởng là cao, nhưng thực chất cả 3 trường hợp trên đây mức thuế tài nguyên đối với than đều rất thấp nếu so với % trên doanh thu như ở Việt Nam nêu dưới đây Với mức thuế suất thuế tài nguyên đối với than như đã nêu rõ

ràng đúng là các nước thực sự coi tài nguyên khoáng sản là nguồn lực quan trọng "đảm bảo nguồn nguyên liệu cho sản xuất trong nước"

● Việt Nam: Các khoản thuế, phí đặc thù đối với khoáng sản gồm có thuế tài nguyên, tiền cấp quyền khai thác, phí bảo vệ môi trường Ngoài ra, đối với một

số khoáng sản nhiên liệu như than còn chịu thuế bảo vệ môi trường Căn cứ tính thuế tài nguyên và tiền cấp quyền khai thác là doanh thu Thuế suất thuế tài nguyên đối với than hiện nay là 12% đối với than khai thác lộ thiên và 10% đối với than khai thác hầm lò; tiền cấp quyền khai thác khoảng 2% Như vậy, tổng cộng là 12% đối với khai thác hầm lò và 14% đối với khai thác lộ thiên

Nói chung, mức thuế tài nguyên đối với than của Việt Nam cao hơn nhiều so với các nước và rất cao trong bối cảnh giá thành than ngày càng tăng cao do điều kiện khai thác khó khăn và thuế phí tăng cao, trong khi giá bán than giảm so với trước Đó là một trong những nguyên nhân chính làm cho giá thành than trong nước cao hơn giá thành than nhập khẩu, dẫn đến làm giảm khả năng cạnh tranh, tạo điều kiện cho than nhập khẩu

"tràn" vào Việt Nam, gây nhiều hệ lụy xấu đối với các doanh nghiệp khai thác than trong nước và kinh tế - xã hội đối với vùng than, nhất là tại Quảng Ninh

Do đó, việc cử tri Quảng Ninh kiến nghị giảm thuế tài nguyên đối với than là cấp thiết, kịp thời Tiếc rằng trả lời của Bộ Tài chính "cần có thời gian để tổng kết, đánh giá" là không có tính thuyết phục với lập luận mập mờ như đã nêu trên

Hai là: Về chủ trương của Đảng và chính sách của Nhà nước đối với tài nguyên khoáng sản

Chủ trương của Đảng và chính sách của Nhà nước đã khẳng định tài nguyên khoáng sản có vai trò quan trọng hàng đầu là nguồn lực để phục vụ phát triển kinh tế - xã hội của đất nước, do đó phải khai thác tận thu tối đa và sử dụng hợp lý tài nguyên khoáng sản sẵn có

Cụ thể là: Nghị quyết số 02-NQ/TW của Bộ Chính trị, ngày 25/4/2011 về định hướng chiến lược khoáng sản và công nghiệp khai khoáng đến năm 2020, tầm nhìn đến 2030 Trong đó đã nêu một trong những quan điểm chủ đạo là "khoáng sản là tài sản thuộc sở hữu toàn dân, do Nhà nước thống nhất quản lý, là nguồn lực quan trọng để phát triển kinh tế - xã hội đất nước, phải được điều tra, thăm dò, đánh giá đúng trữ lượng và có chiến lược, quy hoạch, kế hoạch sử dụng hiệu quả, góp phần vào tăng trưởng chung và bền vững của nền kinh tế"

Luật Khoáng sản (2010) đã quy định: Khai thác khoáng sản phải lấy hiệu quả kinh tế - xã hội và bảo vệ môi trường làm tiêu chuẩn cơ bản để quyết định đầu tư; áp dụng công nghệ khai thác tiên tiến, phù hợp với quy mô, đặc điểm từng mỏ, loại khoáng sản để thu hồi tối đa khoáng sản (Điều 4) Tổ chức, cá nhân khai thác khoáng sản có các nghĩa vụ khai thác tối đa khoáng sản chính, khoáng sản đi kèm (Điều 55)

"Chiến lược khoáng sản đến năm 2020, tầm nhìn đến năm 2030" được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt theo Quyết định số 2427/QĐ-TTg ngày 22/12/2011 đã nêu quan điểm chỉ đạo "Khoáng sản là tài nguyên không tái tạo, thuộc tài sản quan trọng của quốc gia phải được quản lý, bảo vệ, khai thác, sử dụng hợp lý, tiết kiệm, có hiệu quả nhằm đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, phát triển bền vững kinh tế

-xã hội trước mắt, lâu dài và bảo đảm quốc phòng, an ninh, bảo vệ môi trường"

Qua những quy định nêu trên cho thấy: Nghị quyết của Đảng và chính sách của Nhà nước xác định tài nguyên khoáng sản là nguồn lực quan trọng để phát triển kinh tế - xã hội với vai trò chính là nguyên, nhiên liệu cho các ngành sản xuất và đời sống Việc khai thác khoáng sản phải đảm bảo thu hồi tối đa khoáng sản, bao gồm khoáng sản chính và khoáng sản đi kèm Không coi tài nguyên khoáng sản có vai trò chính là nguồn thu cho ngân sách nhà nước Việc thuế, phí tăng cao hiện nay làm cho giá thành khoáng sản tăng cao, sẽ gây tổn thất khoáng sản lớn trong quá trình khai thác Vì với mục tiêu đảm bảo có lợi nhuận chấp nhận được, doanh nghiệp sẽ chỉ khai thác phần trữ lượng dễ khai thác và chất lượng tốt (để có giá thành thấp và giá bán cao), bỏ lại phần trữ lượng khó

ngược lại với chủ trương, chính sách "khai thác khoáng sản phải đảm bảo thu hồi tối đa khoáng sản" của Đảng và Nhà nước

Cho nên lập luận của Bộ Tài chính rằng "Việc sửa đổi, bổ sung các chính sách thu đối với tài nguyên thời gian qua nhằm thực hiện chủ trương của Đảng và Nhà nước trong mỗi thời kỳ, giai đoạn về bảo vệ, sử dụng tài nguyên hợp lý, tiết kiệm, hiệu quả" chỉ là ngụy biện và thực tế không đúng với chủ trương của Đảng và Nhà nước

Hơn nữa, với chính sách thuế, phí tăng cao hiện hành không những gây tổn thất lớn về khoáng sản trong khai thác mà còn làm giảm thu ngân sách nhà nước xét trên tổng thể,

vì khoáng sản bị bỏ lại thì lấy đâu ra mà thu, như vậy thực chất là "mất cả chì lẫn chài"

Ngoài ra, giá thành khoáng sản tăng, làm giá bán tăng, khiến cho lợi nhuận của các ngành sử dụng khoáng sản giảm, kéo theo nộp thuế thu nhập cũng giảm theo, vv

IV.MỘT SỐ ĐỀ XUẤT ĐỂ HOÀN THIỆN CHÍNH SÁCH THUẾ,PHÍ, LỆ PHÍ TRONG KHAI THÁC THAN TẠI QUẢNG NINH.

Trên thực tế, ta có thể thấy có rất nhiều yếu tố ảnh hưởng đến công tác thu thuế,phí, lệ phí tài nguyên than nói chung và thuế khoáng sản nói riêng, từ đó dẫn đến vấn nạn thất thu thuế đang phổ biến và gây nhức nhối hiện nay ở Việt Nam

Số liệu thống kê của Bộ Tài chính cho thấy, số thu thuế tài nguyên không kể dầu khí những năm qua chỉ đạt xấp xỉ trên dưới 1% tổng số thu NSNN Cho nên vấn đề cấp thiết hiện nay là làm thế nào để hoàn thiện chính sách thuế tài nguyên than, thuế khoáng sản và giải pháp giúp xóa bỏ tình trạng thất thu

- Các cơ quan quản lý đẩy mạnh tuyên truyền đến doanh nghiệp trong việc chấp hành nghiêm các quy định của pháp luật về khai thác than

-Phát triển đội ngũ chuyên viên nghiên cứu trong lĩnh vực này, đầu tư phát triển công nghệ