1 tac hai thuoc la dien tu TÁC HẠI CỦA THUỐC LÁ ĐIỆN TỬ

• Thuốc lá nung nóng Heated Tobacco Products – HTPs sử dụng thiết bị điện tử để làm nóng điếu thuốc hay đầu cắm lá thuốc ép, khi đến nhiệt độ đủ cao để sinh ra các hạt khói, làn khói có

ẢNH HƯỞNG CỦA THUỐC LÁ ĐIỆN TỬ VÀ THUỐC LÁ NUNG NÓNG ĐỐI VỚI SỨC KHỎE

PGS TS BS Nguyễn Viết Nhung

ThS BS Vũ Văn Thành

HỘI PHỔI VIỆT NAM

Thuốc lá điện tử, thuốc lá nung

nóng là gì?

• Thuốc lá điện tử (Electronic Nicotine Delivery Systems – ENDS) còn được gọi tên khác: E- Cigarette, Vapes: hoạt động bằng cách làm nóng dung dịch lỏng hòa tan, tạo ra khí cho người dùng hít vào.

Thuốc lá điện tử, thuốc lá nung

nóng là gì?

• Thuốc lá nung nóng (Heated Tobacco

Products – HTPs) sử dụng thiết bị điện tử để làm nóng điếu thuốc hay đầu cắm lá thuốc ép, khi đến nhiệt độ đủ cao để sinh ra các hạt khói, làn khói có thể hít vào.

Tình hình sử dụng thuốc lá điện tử hiện nay

• Tăng sử dụng thuốc lá điện tử, đặc biệt ở

người trẻ tuổi

• Tại Mỹ, tỷ lệ sử dụng thuốc lá điện tử ở đối

tượng học sinh trung học từ 1,5% (2011) tăng lên 27,5% (2018)

• Việt Nam:

• Năm 2015: 1,1% dân số nước ta đã từng sử dụng TLĐT, 0,2% hiện đang dùng

• 2019: 2,6% trong lứa tuổi 13-17 đang sử dụng

TLĐT, và xu hướng đang tăng

1 WHO report on the Global tobacco epidemic 2019

2 GATS, Điều tra tình hình sử dụng thuốc lá ở Việt Nam 2015

Các thành phần có trong thuốc lá điện tử ảnh hưởng đến sức khỏe

• Nicotin : có hàm lượng cao, là chất gây nghiện, ảnh hưởng đến hô hấp, tim mạch, não bộ, thời

kỳ mang thai

• Propylene glycol : có thể tạo thành Propylene

oxide, một chất gây ung thư khi được đun nóng

• Glycerin/Glycerol gốc thực vật: khi được đun

nóng và hóa hơi, tạo thành Acrolein, có thể gây kích ứng đường hô hấp trên.

• Kim loại  – chì, bạc, Cadmium, Chromium, thủy  ngân, Nickel có thể gây ung thư

World Health Organization 2020, E-cigarettes are harmful to health

https://www.who.int/news-room/detail/05-02-2020-e-cigarettes-are-harmful-to-health

Ảnh hưởng của ENDS/HTP đến sức khỏe

Nguy cơ đến sức khỏe của ENDS/HTPs

(1) Nguy cơ bệnh tim mạch

(2) Bệnh phổi và tổn thương phổi

(3) Ảnh hưởng đến

hệ hô hấp

(4) Nguy

cơ ung thư

(5) Ảnh hưởng đến các bệnh ngoài hô hấp

(6) Tác hại của phơi nhiễm thụ động

Ảnh hưởng của thuốc lá điện tử

đến bệnh tim mạch

Ảnh hưởng của thuốc lá điện tử

- ↑ Xơ cứng mạch máu

- ↑ Hoạt hóa và kết dính tiểu cầu

- ↑ hoạt hóa đông máu

-  Tế bào nội mạc mạch máu

- ↑ Vận tốc sóng mạch

-  Nguy cơ nhồi

máu cơ tim

Ảnh hưởng của thuốc lá điện tử đến

bệnh tim mạch

• Tăng nguy cơ tim mạch do sử dụng thuốc lá

điện tử, thông qua cơ chế làm tăng nguy cơ hình thành huyết khối và xơ vữa động mạch1

• Các chất tạo mùi trong thành phần thuốc lá điện tử làm trầm trọng thêm rối loạn chức năng TB nội mô  tăng nguy cơ bệnh tim mạch2

• Sử dụng thuốc lá điện tử làm thay đổi cân bằng hệ

thống thần kinh tim, sang ưu thế cường giao cảm, tăng tình trạng stress oxy hóa  tăng nguy cơ tim mạch3

1 Prev Med. 2019 Oct;127:105770 doi: 10.1016/j.ypmed.2019.105770 Epub 2019 Jul 22.

2 J Am Coll Cardiol 2019 June 04; 73(21): 2722–2737 doi:10.1016/j.jacc.2019.03.476

3 JAMA Cardiol 2017 March 01; 2(3): 278–284 doi:10.1001/jamacardio.2016.5303

Ảnh hưởng của thuốc lá điện tử đến

bệnh tim mạch

• Chất nicotine có trong thuốc lá điện tử làm tăng hoạt động

thần kinh giao cảm chi phối tim ở người có và không có tiền sử bệnh tim1

• Sử dụng thuốc lá điện tử hàng ngày (được điều chỉnh cho việc hút thuốc lá truyền thống cũng như các yếu tố nguy

cơ khác), có liên quan đến nguy cơ nhồi máu cơ tim2

1 J Am Heart Assoc. 2017;6:e006579 DOI: 10.1161/JAHA 117.006579.

2 Am J Prev Med. 2018 October ; 55(4): 455–461 doi:10.1016/j.amepre.2018.05.004

Ảnh hưởng của thuốc lá điện tử

đến bệnh hô hấp

phóng từ TLĐT được báo cáo có khả năng gây ra một số tác

dụng bất lợi Bao gồm khó thở, ho và thờ khò khè, kích thích phế quản và phổi, mắt và đường hô hấp trên, suy giảm chức năng

• Khói thuốc lá điện tử sẽ kết tụ thông qua cân bằng protein và suy giảm khả năng tự hấp thu và đóng vai trò như một cơ chế gây

viêm gốc oxy hóa , chết theo chương trình, lão hóa và có thể cải

Thuốc lá điện tử gây tổn thương

nhu mô phổi

• Hình ảnh xquang ngực ở người hút thuốc lá điện tử cho thấy, hình ảnh kính mờ lan tỏa nền phổi 2 bên, là biểu hiện kinh điển trong bệnh lý này Tổn thương có thể do các tác nhân hít phải tác động trực tiếp lên phổi, gây ra tổn thương phổi cấp tính đã được ghi nhận là hình ảnh phổ biến nhất trong mô bệnh học

Thuốc lá điện tử gây tổn thương

nhu mô phổi

HÌnh ảnh CT ngực ở bệnh nhân tổn thương phổi nặng, liên quan đến thuốc lá điện tử cho thấy: hình kính mờ

lan tỏa 2 bên ở tất cả các bệnh nhân Hầu hết

được phục hồi khi điều trị với corticosteroid (chỉ có

1 bệnh nhân tử vong).

Am J Clin Pathol January 2020;153:30-39 DOI: 10.1093/AJCP/AQZ182

Thuốc lá điện tử gây tổn thương

nhu mô phổi

Mô bệnh học của bệnh phổi cấp tính liên quan đến sử dụng thuốc lá điện tử được đặc trưng bởi hình ảnh tổn thương phổi cấp tính, ủng hộ quan điểm

rằng thuốc lá điện tử có thể gây tổn thương phổi

Kết quả sinh thiết phổi ở trường hợp bệnh lý phổi liên quan đến

thuốc lá điện tử A, Viêm phổi tổ

chức hóa (case 3) Nguyên bào sợi lấp đầy phế nang (H&E,

×200) B, Viêm phổi tổ chức hóa, case 2 (H&E, ×200) C,

Tổn thương phế nang lan tỏa, case 3 Hyaline màng và dầy tổ

chức kẽ (H&E, ×200) D, Tổn

thương phế nang lan tỏa, case

1 Hyaline màng bắt đầu tách rời phế nang (H&E, ×200)

Am J Clin Pathol January 2020;153:30-39 DOI: 10.1093/AJCP/AQZ182

Thuốc lá điện tử gây bệnh lý mô kẽ phổi

Ba bệnh nhân bị tổn thương phổi cấp tính với triệu chứng suy hô hấp, khả năng liên quan đến thuốc lá điện tử Không có chung bệnh cảnh lâm sàng phổ biến và điển hình nào, các triệu chứng của bệnh nhân đại diện cho các tổn thương khác nhau của bệnh phổi kẽ

Hình kính mờ lan tỏa phù hợp với xuất huyết phế nang

Bệnh hạch rốn phổi, hình kính mờ lan tỏa, có vùng

xơ hóa

Dtsch Arztebl Int 2020; 117: 177–82 DOI: 10.3238/arztebl.2020.0177

Thuốc lá điện tử gây tổn thương phổi / bệnh lý phổi

Source: Centers for Disease Control and Prevention Outbreak of Lung Injury Associated with the Use of E-Cigarette, or Vaping, 

Products (Internet) Available at: https://www.cdc.gov/tobacco/basic_information/e-cigarettes/severe-lung-disease.html

Theo CDC ghi nhận tính đến ngày 18 tháng 2 năm 2020:2,807 trường hợp bị tổn thương phổi hoặc tử vong do sử dụng thuốc lá điện tử tại 50 tiểu bang của Columbia và 2 lãnh thổ của Hoa Kỳ

Số ca tử vong liên quan đến thuốc

lá điện tử tại Hoa Kỳ tăng lên 68 ca

Ảnh hưởng của thuốc lá nung

nóng đến bệnh hô hấp

• HTPs cũng phát ra các hạt nhỏ có thể dễ dàng xâm nhập vào phổi và có khả năng làm tổn thương nhu mô phổi

• Tương tự như khói thuốc lá, HTPs có khả năng làm tăng các chất oxy hóa, viêm, nhiễm trùng, tái cấu trúc đường thở và bắt đầu những thay đổi liên quan đến chuyển tiếp trung mô biểu mô, làm thay đổi đường thở ở người sử

dụng sản phẩm này này

• Khí thải từ HTPs làm tổn thương tế bào nhu mô phổi

• HTPs có độc tính cao hơn so với thuốc lá điện tử

• Cần kiểm tra toàn diện hơn để xác định ảnh hưởng lâu dài khi hít phải khí thải từ HTPs

1 ERJ Open Res 2019; 5: 00159-2018 [https://doi.org/10.1183/23120541.00159-2018].

2 Tob Control 2018;27:s26–s29

Thuốc lá nung nóng liên quan đến các ca viên phổi tăng bạch cầu ái

toan cấp tính

Một phụ nữ 47 tuổi bị viêm phổi tăng bạch cầu ái toan cấp tính, sau khi

chuyển từ hút thuốc lá truyền thống sang sử dụng HTPs, vì các triệu chứng

hô hấp ho, sốt nhẹ, và các bất thường trên X-quang phổi xảy ra ngay sau khi chuyển đổi thói quen hút thuốc Tình trạng bệnh nhân được cải thiện sau khi ngừng sử dụng HTPs và được điều trị bằng corticosteroid.

(A) X-quang ngực khi nhập viên cho thấy thâm nhiễm 2 bên

(B) Vào ngày 12 sau khi điều trị bằng prednisolone đường uống, tổn thương 2 bên đã cải thiện

Intern Med Advance Publication, DOI: 10.2169/internalmedicine.4746-20

Thuốc lá nung nóng gây viêm phổi

tăng bạch cầu ái toan cấp tính

Một trường hợp thanh niên 16 tuổi viêm phổi tăng bạch cầu cấp tính mức độ nặng sau sử dụng thuốc lá nung nóng 2 tuần , với triệu chứng khó thở nặng dần Bệnh nhân được chuyển đến khoa cấp cứu và được đặt nội khí quản, thở máy, chạy

ECMO do suy hô hấp nặng Bệnh nhân được chẩn đoán viêm phổi cấp tăng

BCAT hình ảnh xquang ngực và tăng BCAT trong đờm), được điều trị thêm

methylprednisolone

Kết tập BCAT (mũi tên) Tỷ lệ bạch cầu ái toan tăng nhẹ 14,7%)

Hình ảnh kính mờ lan rộng cả 2 phổi., thâm nhiễm lan tỏa từ đỉnh của mỗi phổi đến cơ hoành

Respiratory Medicine Case Reports 26 (2019) 87–90,https://doi.org/10.1016/j.rmcr.2018.12.002

Thuốc lá điện tử tăng nguy cơ ung thư phổi

• Khói từ TLĐT có chứa một nguồn kim loại đáng kể (Chrom, niken, chì, man gan) và có khả năng dẫn đến nguy cơ ung thư

• Cấu tạo thuốc lá điện tử và các thành phần sinh nhiệt là nguồn cung cấp kim loại chính trong khói thuốc.

• Các biến đổi phân tử dẫn đến ung thư ở người sử dụng TLĐT và thuốc lá truyền thống là như nhau.

• Người sử dụng TLĐT có những biến đổi hóa học tương tự trong bộ gien tổng thể và trong thành phần DNA của họ như người hút thuốc lá truyền thống

• Những thay đổi hóa học này có thể khiến các gien hoạt động sai lệch , và thường được tìm thấy trong hầu hết các loại ung thư ở người cũng như các bệnh nghiêm trọng khác.

1 Int. J. Environ. Res. Public Health 2020, 17, 2146; doi:10.3390/ijerph17062146.

2 Keck School of Medicine of University of Southern California, News Release, 12 Feb 2020

Ảnh hưởng của thuốc lá điện tử/nung nóng lên bệnh lý ngoài hô hấp

đang phát triển của thanh thiếu niên, làm gián đoạn sự phát

lưu)

• Các chấn thương liên quan đến dụng cụ thuốc lá điện tử

phát cháy nổ

1. The Washington Post, 20 June 2019

2 U.S Department of Health and Human Services, Centers for Disease Control and Prevention, National Center for Chronic

Disease Prevention and Health Promotion, Office on Smoking and Health, 2016.

Tác hại về xã hội, môi trường của

thuốc lá điện tử

• Thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng hiện có xu hướng nhắm tới đối tượng là giới trẻ (đặc điểm thiết kế hấp

dẫn, nồng độ nicotin cao), ảnh hưởng xấu đến sức

khỏe, môi trường, lối sống, hành vi của giới trẻ

• Nguy cơ tiềm ẩn ảnh hưởng tới giới trẻ là sử dụng ma túy và các chất kích khác đồng thời với thuốc lá điện tử

• Bằng chứng cho thấy, việc cho phép bán dù là thuốc lá điện tử hay thuốc lá nung nóng, thậm chí được quản lý chặt chẽ, sẽ đều mang lại tác động tiêu cực đến sức khỏe cộng đồng

Biện pháp giảm thiểu tác hại của thuốc

lá điện tử, thuốc lá nung nóng

• Hiện tại cần ban hành ngay quy định cấm, vận

chuyển và buôn bán các loại thuốc lá điện tử, thuốc

lá nung nóng trước khi tràn lan trên thị trường

• Cần có biện pháp quản lý chặt chẽ việc quảng cáo, rao bán các sản phẩm này, đặc biệt trên internet

(facebook, youtube, forum …)

• Tăng cường các biện pháp phòng chống tác hại

của thuốc lá theo luật phòng chống tác hại thuốc lá

và Công ước khung của WHO Đặc biệt tại trường học, cơ sở y tế, nơi tập trung đông người …

Biện pháp giảm thiểu tác hại của thuốc

lá điện tử, thuốc lá nung nóng

• Không sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung

• Tăng cường truyền thông tác hại của thuốc la

điện tử tại các trường học, lồng ghép trong các

• Cần có sự tham gia của các tổ chức, chính trị xã hội, từ cơ quan, trường học đến tổ dân phố, dưới

sự hỗ trợ của y tế.

tác hại của các sản phẩm này đối với sức khỏe

‘’Bảo vệ thanh thiếu niên khỏi tác

động của việc quảng cáo các sản phẩm thuốc lá và sử dụng thuốc lá’’

CÁN BỘ Y TẾ ĐÓNG VAI TRÒ THEN CHỐT TRONG TƯ

VẤN PHÒNG CHỐNG TÁC HẠI THUỐC LÁ NÓI CHUNG

VÀ THUỐC LÁ ĐIỆN TỬ NÓI RIÊNG