Sử dụng phương pháp tình huống trong giảng các học phần thạc sỹ quản trị kinh doanh

Microsoft Word 295 Tr?n Van Hòe S? d?ng PP QT Kinh doanh doc Tuyển tập Hội nghị Khoa học thường niên năm 2019 ISBN 978 604 82 2981 8 445 SỬ DỤNG PHƯƠNG PHÁP TÌNH HUỐNG TRONG GIẢNG CÁC HỌC PHẦN THẠC SỸ[.]

SỬ DỤNG PHƯƠNG PHÁP TÌNH HUỐNG TRONG GIẢNG CÁC HỌC PHẦN THẠC SỸ QUẢN TRỊ KINH DOANH

Trần Văn Hòe

Trường Đại học Thủy lợi; email: hoetv@tlu.edu.vn

1 GIỚI THIỆU CHUNG

Phương pháp tình huống trong giảng ở các trường đại học nói chung, ở bậc giảng

sau đại học nói riêng đã được sử dụng khá

phổ biến Đây là phương pháp phát huy tính

tích cực và chủ động của người học và tạo

khả năng chuyển tải kiến thức, kỹ năng có

hiệu quả đến người học Bài viết này tập

trung làm rõ về phương pháp tình huống và

quá trình triển khai phương pháp tình huống

trong giảng các học phần cho thạc sỹ quản

trị kinh doanh

2 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU

2.1 Phương pháp tình huống

Phương pháp tình huống (Case study) được khởi xướng từ những năm 40 của thế kỷ

XX tại Đại học Harvard (Hoa Kỳ) Giảng

theo phương pháp tình huống đòi hỏi giảng

viên phải giảm bớt thời lượng giới thiệu lý

thuyết, tăng thời lượng thực hành tình huống

thực tế với người học Phương pháp tình

huống mang lại nhiều lợi ích cho cả người

học và giảng viên Trước hết, hỗ trợ người

học chủ động trong hiểu và tích lũy kiến thức

thông qua tính chủ động và năng lực sáng tạo

cá nhân Thảo luận tình huống tạo ra sự

tương tác giữa người học với nhau, giữa

giảng viên và người học nên buộc người học

phải tăng cường tư duy phân tích, suy luận,

đánh giá vấn đề Thứ hai, người học sẽ được

rèn luyện khả năng ứng dụng lý thuyết vào

giải quyết các vấn đề thực tiễn và nhờ đó

thâu nhận các kiến thức mới, hiểu những vấn

đề đang đặt ra đối với nhà kinh doanh và

quản trị Thứ ba, thông qua giải quyết các tình huống, người học phát triển các kỹ năng giao tiếp, thuyết trình, lắng nghe, tranh luận

và hợp tác để giải quyết vấn đề Thông qua làm việc nhóm trong thực hiện các bài tình huống, người học rèn luyện kỹ năng làm việc nhóm, kỹ năng lãnh đạo, kỹ năng tổ chức công việc, v.v Thứ tư, phương pháp tình huống sẽ góp phần xây dựng quan hệ giao tiếp giữa giảng viên và người học, giữa học viên với nhau Thông qua giao tiếp, không khí tiết học sẽ sôi nổi, thấu hiểu lẫn nhau và tính “khai phóng” của hoạt động giảng và học sẽ phát huy, hiệu quả hoạt động đào tạo cao hơn

Phương pháp tình huống đòi hỏi giảng viên phải xây dựng hệ thống các tình huống gắn với nội dung học phần Các học phần khác nhau cần những tình huống khác nhau nền cần phải có một hệ thống tình huống cho một ngành đào tạo Các tình huống có thể có thực (tình huống thực tế) hoặc tình huống giả định (với các giả định thực tế của người xây dựng tình huống) Trong các giáo trình, bài giảng của những giảng viên có kinh nghiệm thường lấy những tình huống thực tế làm công cụ giảng miễn là không ảnh hưởng đến hoạt động của doanh nghiệp hay vi phạm pháp luật Để phục vụ cho việc giảng và học, các tình huống có thể xây dựng dưới hai dạng

cơ bản Dạng thứ nhất là những tình huống tổng hợp (tình huống lớn), thường gắn với một doanh nghiệp, vấn đề đặt ra bao phủ toàn

bộ những hoạt động của doanh nghiệp hoặc gắn với một lĩnh vực quản trị hay kinh doanh Những tình huống về Walk mart, về

Samsung, về công ty X, Y, Z thuộc dạng gắn

với doanh nghiệp Cũng có thể xây dựng tình

huống liên quan đến chiến lược kinh doanh

của doanh nghiệp, liên quan đến thâm nhập

thị trường của một loại sản phẩm vào một

đoạn thị trường nhất định, v.v Loại tình

huống này hỗ trợ người học nắm chắc những

vấn đề lý thuyết cơ bản và kỹ năng ứng dụng

vào giải quyết một vấn đề thực tiễn quản trị

và kinh doanh Dạng thứ hai là những tình

huống cụ thể gắn với một vấn đề (chương,

mục) của học phần Các tình huống loại này

thường ngắn gọn, đặt ra một vấn đề cụ thể

như ra một quyết định quản trị về nhân sự,

quản trị tài chính hay một chương trình

marketing Trên cơ sở tình huống của giảng

viên, người học phải phân tích tình huống

(Case analysis), tìm ra vấn đề cần giải quyết

(Case questions) và đề xuất phương án để

giải quyết các vấn đề đặt ra (Alternatives)

2.2 Ứng dụng phương pháp tình huống trong giảng và học các học phần thạc sỹ

quản trị kinh doanh

Để ứng dụng phương pháp tình huống, các giảng viên nên sử dụng chu trình P - D - C -

A (Plan-Do-Check-Action) trong suốt thời

gian thực hiện một học phần trên lớp và tự

học của người học Các bước của chu trình

này có thể thực hiện như sau:

- Giảng viên chuẩn bị tình huống và giao nhiệm vụ, người học chuẩn bị để thực hiện

(Plan - Lên kế hoạch)

Chuẩn bị các tình huống có chất lượng sẽ quyết định sự thành công của của các bài

giảng và kích thích người học suy nghĩ và

sáng tạo Một tình huống tốt cần bám sát nội

dung học phần, gắn với thực tiễn Trong

nhiều trường hợp, dựa vào kinh nghiệm hoạt

động nghề nghiệp giảng viên có thể biên soạn

tình huống dựa trên các vấn đề thực tiễn của

người học, của doanh nghiệp mà giảng viên

đã có cơ hội tham gia hoặc thảo luận Cũng

có thể dựa vào các tài liệu tham khảo hay

những khảo sát qua thực hiện các đề tài

nghiên cứu để biên soạn thành tình huống

Một tình huống có chất lượng cũng phải rõ ý

về lý thuyết, tức là gắn với nội dung lý thuyết của học phần và phải tạo tình huống, tạo thách thức để người học “động não” nhằm tìm ra vấn đề cần giải quyết Một tình huống tốt cũng phải khuyến khích sự hợp tác giữa các thành viên nhóm và giữa các nhóm để tạo

cơ hội nâng cao kỹ năng làm việc nhóm và tạo động lực cho người học theo nhóm Khi xây dựng tình huống và lên kế hoạch thực hiện phải gắn với thời gian thực hiện và tiến

độ thực hiện học phần theo đúng đề cương học phần

Để thiết kế một tình huống có chất lượng, giảng viên có thể phải trải qua các công việc sau đây: (1) Xác định mục tiêu và trọng tâm của tình huống, tức là tình huống nhằm trang

bị kiến thức và rèn luyện kỹ năng gì cho người học; (2) Xác định những kiến thức mà người học đã có và cần phải có để giải quyết được tình huống Tùy thuộc vào từng học phần mà yêu cầu kiến thức là khác nhau; (3) Thu thập dữ liệu cần thiết (kể cả những số liệu thực tế) để đưa vào tình huống; (4) Lựa chọn hình thức mô tả tình huống như đoạn văn, bảng số liệu, sơ đồ, biểu đồ, v.v.; (5) Thiết kế tình huống sao cho bảo đảm được những vấn đề đang đặt ra và cần giải quyết; (6) Để nâng cao chất lượng tình huống, cần đưa tình huống ra thảo luận giữa các đồng nghiệp hoăc/ và tổ chức thảo luận tình huống

đó ở bộ môn hay nhóm giảng viên; (7) Chỉnh sửa và hoàn thiện tình huống trước khi triển khai

Với một hệ thống tình huống đã được chuyển bị, giảng viên có thể giao cho các nhóm thực hiện sau khi đã giới thiệu lý thuyết và thảo luận lý thuyết Người học chỉ

có thể thực hiện nghiên cứu tình huống khi

đã hiểu rõ lý thuyết, có kỹ năng phân tích và đánh giá tình huống, trên cơ sở đó để sáng tạo cá nhân hay sáng tạo nhóm

- Triển khai thực hiện giảng theo phương pháp tình huống (Do - Thực hiện)

Thảo luận tình huống được thực hiện trên lớp theo nhiều phương thức: (1) Thảo luận tự

do để khuyến khích người học tự do sáng tạo Trên cơ sở tình huống đã được giới thiệu với

người học, giảng viên có thể gợi ý các vấn đề

cần giải quyết và hướng dẫn người học thảo

luận, tự do đưa ra ý kiến cá nhân, giảng viên

ghi lại các ý kiến và sau đó gợi ý trở lại cho

người học để thảo luận theo từng vấn đề Tùy

theo từng tình huống mà giảng viên có thể

tổng kết hay không tổng kết vấn đề nhằm để

người học tự nhận thức; (2) Thảo luận đối

kháng để giúp người học tự phát hiện vấn đề

và tranh luận để đi đến sự thống nhất với

nhiều phương án khác nhau có tính khả thi và

tối ưu từ cao xuống thấp Thảo luận đối

kháng chỉ nên áp dụng cho những tình huống

mà các phương án giải quyết vấn đề thường

trái ngược nhau và cho ra những kết quả khác

nhau; (3) Thảo luận theo nhóm nghiên cứu,

một nhóm (được giao nhiệm vụ trước theo kế

hoạch) thuyết trình toàn bộ phần chuẩn bị từ

phân tích tình huống, đặt câu hỏi tình huống

và phương án giải quyết vấn đề Các nhóm

hoặc các cá nhân phát biểu ý kiến, có thể

nhận xét, bổ sung hoặc đặt câu hỏi tùy thuộc

vào từng tình huống Phương pháp thảo luận

này, giảng viên sẽ đóng vai trò dẫn dắt,

hướng dẫn với mục tiêu chủ yếu là hỗ trợ

người học cùng cộng tác và cộng tác với

giảng viên để tìm ra phương án cho các vấn

đề của tình huống

Sau khi thảo luận, giảng viên phải tổng kết

và đánh giá được mức độ đóng góp của

người học và của các nhóm nghiên cứu Để

khuyến khích người học, nhiều giảng viên đã

khuyến khích người học tham gia đánh giá

theo một trọng số nhất định

- Kiểm tra mức độ nhận thức của người học sau khi triển khai (Check - Kiểm tra)

Đây là khâu quan trọng của vòng tròn PDCA nhằm tìm ra kết quả của quá trình

giảng và học để thực hiện khâu tiếp theo và

sữa những “lỗi” cần thiết Giảng viên có thể

sử dụng những câu hỏi ngắn, những bài trắc

nghiệm nhanh hay đề nghị người học viết ra

giấy những kiến thức, kỹ năng đã nhận thức

được Đối với giảng viên, để nâng cao hiệu

quả giảng và học, điều quan trọng không phải

là sử dụng những bài kiểm tra này để đánh giá người học mà là để tìm ra những “lỗi” cần khắc phục nhằm nâng cao kiến thức và

kỹ năng cho người học qua mỗi tiết giảng; chương, mục của học phần Bước kiểm tra cũng tạo cơ sở cho thực hiện khâu tiếp theo Xác định rõ mục tiêu như vậy để người học

tự giác tham gia các bài kiểm tra mà không

“đối phó” với giảng viên

- Hành động trở lại (Action - Hành động tiếp theo)

Hành động trở lại cần phải được thực hiện ngay sau thực hiện mỗi một tình huống nhằm sửa “Lỗi” và nâng cao kiến thức, kỹ năng cho người học Hành động trở lại cũng nhằm đưa vào ứng dụng những kết quả đã đạt được để thực hiện tốt hơn một chu trình P-D-C-A tiếp theo với một bậc cao hơn trong thang đánh giá hay một vấn đề mới

3 KẾT LUẬN

Đối với đào tạo thạc sỹ nói chung, thạc sỹ quản trị kinh doanh (MBA) nói riêng, phương pháp tình huống sẽ đóng góp rất lớn vào việc củng cố kiến thức, rèn luyện kỹ năng, đặc biệt là phát triển sự động não, tính sáng tạo của người học Trên thế giới cũng như ở Việt Nam, phương pháp tình huống đã được sử dụng khá rộng rãi và hiệu quả

4 TÀI LIỆU THAM KHẢO

[1] Christensen, C.R., and Hansen, A.J (1987),

Teaching and the Case Method, Boston:

Harvard Business School

[2] Trần Thế Nữ (2014), Ứng dụng case trong

giảng dạy tích cực, Kỷ yếu hội thảo quốc

gia, NXB Đại học Kinh tế Quốc dân

[3] Sri Kartikowati Rr (2013), The Technique

of “Plan - Do - Check and Act” to Improve Trainee Teachers’ Skills, Asian Social

Science, Vol 9, No 12, Published by

Canadian Centre for Science and Education