Microsoft Word 286 Hà Th? Liên doc Tuyển tập Hội nghị Khoa học thường niên năm 2019 ISBN 978 604 82 2981 8 299 TƯ TƯỞNG ĐẠO ĐỨC HỒ CHÍ MINH VỚI VIỆC GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC LỐI SỐNG CHO SINH VIÊN TRONG THỜI[.]
Trang 1TƯ TƯỞNG ĐẠO ĐỨC HỒ CHÍ MINH VỚI VIỆC GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC LỐI SỐNG CHO SINH VIÊN TRONG THỜI ĐẠI 4.0
Hà Thị Liên
Trường Đại học Thủy lợi, email: lienht@tlu.edu vn
1 GIỚI THIỆU CHUNG
Cuộc đời, sự nghiệp, con người, nhân cách, phẩm chất của Chủ tịch Hồ Chí Minh
đã trở thành tấm gương sáng về đạo đức cho
dân tộc Việt Nam Việc giáo dục đạo đức của
Hồ Chí Minh đối với sinh viên hiện nay có vị
trí, vai trò rất quan trọng, nhất là trong điều
kiện xã hội mới, xuất hiện cuộc cách mạng
công nghiệp 4.0 Đây là cuộc cách mạng có
sức lan tỏa, chi phối, tác động mạnh, ảnh
hưởng lớn đến hầu hết các nước, ở mọi lĩnh
vực, mọi khía cạnh đời sống của con người
về cả mặt tích cực và tiêu cực, về những
thành tựu và hạn chế Những tiêu cực và hạn
chế từ cuộc cách mạng 4.0 đã phần nào tác
động đến văn hóa, đạo đức nhân cách con
người nói chung và đối tượng sinh viên nói
riêng Vì vậy, cùng với giáo dục chuyên môn,
giáo dục thể chất, văn hóa cần phải tăng
cường giáo dục đạo đức Hồ Chí Minh cho sinh
viên để hình thành nhân cách, phẩm chất đạo
đức của Việt Nam hiện đại
2 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
Tác giả sử dụng phương pháp nghiên cứu phân tích tổng hợp, lô gic, thống kê, so sánh
để hoàn thiện bài báo này
3 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
3.1 Tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh
Hồ Chí Minh xác định, đạo đức có vai trò rất quan trọng đối với con người, đạo đức là
nền tảng và là sức mạnh của người cách
mạng Người yêu cầu cán bộ, đảng viên phải
có đạo đức cách mạng, có đạo đức làm nền
tảng thì mới hoàn thành được nhiệm vụ cách
mạng vẻ vang vì sự nghiệp độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội
Theo Hồ Chí Minh, đạo đức chính là sức mạnh, là nhân tố quyết định sự thắng lợi của mọi công việc, Người nói: “công việc thành công hay thất bại, đều do cán bộ tốt hay kém”(2) Theo Người, những chuẩn mực đạo đức con người Việt Nam mới phải có đủ bốn chuẩn mực đạo đức đó là: Trung với nước, hiếu với dân; Cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư; Yêu thương con người, sống có
tình nghĩa và có tinh thần quốc tế trong sáng Trong đó, Thứ nhất, trung với nước, hiếu
với dân là chuẩn mực đạo đức quan trọng nhất, bao trùm và chi phối tất cả các chuẩn mực khác và nó nói lên tình cảm đạo đức thiêng liêng của mỗi cá nhân con người với dân tộc, thể hiện mối quan hệ giữa cá nhân với xã hội Cùng với đó là trách nhiệm và nghĩa vụ trung thành với Tổ quốc, với dân tộc, sống vì mục tiêu, lý tưởng của Đảng phải
“tận trung với nước, tận hiếu với dân” Phải thương yêu dân, lấy dân làm gốc
Thứ hai, Cần, kiệm, liêm, chính, chí công
vô tư, là chuẩn mực đạo đức được cụ thể hóa
từ chuẩn mực trung hiếu của con người Cần, kiệm, liêm, chính là bốn đức tính Hồ Chí Minh yêu cầu phải có ở mỗi con người, nhất
là con người Việt Nam thời đại mới
Thứ ba, yêu thương con người sống có
tình nghĩa, là phẩm chất đạo đức cao đẹp nhất Người cách mạng phải giàu tình cảm,
có tình yêu thương nhân dân, yêu thương con người, yêu thương đồng loại, không phân biệt dân tộc, màu da Phải có tình yêu thương con người mới có thể nói đến chủ nghĩa xã hội, chủ nghĩa cộng sản
Trang 2Thứ tư, có tình thần quốc tế trong sáng,
đây là phẩm chất quan trọng nhất của đạo
đức cộng sản Chuẩn mực đạo đức này được
Hồ Chí Minh nâng tầm lên, vượt ngưỡng
khoảng cách về địa lý, quốc gia, dân tộc
hướng đến sự hiểu biết, thương yêu và đoàn
kết trong giai cấp vô sản, các dân tộc và nhân
dân các nước, những người tiến bộ trên toàn
cầu để chống lại mọi sự chia rẽ, thù hằn, bất
bình đẳng, chủ nghĩa dân tộc
Tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh có ý nghĩa sâu sắc về cả lý luận và thực tiễn, việc học
tập, tu dưỡng, rèn luyện đạo đức của Người
cần được đẩy mạnh thực hiện nhất là trong
giai đoạn hiện nay, nhằm đáp ứng yêu cầu
nhiệm vụ cách mạng mới
3.2 Tác động của cuộc cách mạng 4.0 đến đạo đức, lối sống sinh viên
Cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 được hình thành trên cơ sở kế thừa và phát triển từ
các thành tựu của ba cuộc cách mạng khoa
học - kỹ thuật trước đó, trong đó trực tiếp kế
thừa những thành tựu khoa học từ cuộc cách
mạng công nghiệp lấn thứ ba Vì thế, đặc
điểm nổi bật của cuộc cách mạng này đó là sự
phát triển của Internet kết nối vạn vật, trí tuệ
nhân tạo, thực tế ảo, mạng xã hội, điện toán đám
mây, di động thông minh… với sự phát triển
vượt bậc, có tính đột phá như vậy, cuộc cách
mạng này được xác định là:
Thứ nhất, cuộc cách mạng có sức phát triển
với tốc độ ở cấp số nhân, làm biến đổi nhanh
chóng mọi mặt đời sống xã hội, sức sản xuất,
sinh hoạt, tư duy, suy nghĩ của con người, cho
đến dịch vụ nghỉ ngơi, giải trí và các vấn đề
đối nhân xử thế giữa con người với con người,
giữa con người với thế giới tự nhiên
Thứ hai, là cuộc cách mạng không chỉ tạo
ra “môi trường cộng sinh” giữa con người và
rô-bốt mà còn tạo ra “môi trường cộng sinh”
giữa thế giới ảo và thế giới thực
Internet kết nối vạn vật, mạng xã hội nó đã
và đang giúp cho con người có cuộc sống văn
minh, hiện đại Xong, bên cạnh đó nó cũng
đã và đang làm cho các mối quan hệ giữa con
người với con người và cấu trúc của các mối
quan hệ xã hội từng bước dịch chuyển thành mối quan hệ trên mạng xã hội, con người giao tiếp ảo với nhau, sống vô cảm và sự thấu cảm giữa con người với nhau giảm xuống, từ
đó luân lý, đạo lý của con người cũng đang thay đổi ở mức đáng báo động
Như vậy, sự phát triển của Internet đang tác động hàng ngày, hàng giờ tới việc định hình tâm lý, định hình tính cách và thói quen, đạo đức, lối sống của sinh viên hiện nay ở cả hai mặt tích cực và tiêu cực: Tác động tích cực: Mạng internet trở thành phương tiện kết nối, chia sẻ, tiếp nhận thông tin một cách nhanh chóng, hiệu quả Thông qua các diễn đàn, group, các trang mạng xã hội, những chương trình thực tế, trò chuyện trực tuyến
đã đưa những giá trị đạo đức tốt đẹp của dân tộc, văn hóa dân tộc, năng lượng tích cực của cuộc sống được lan tỏa và tác động đến tình cảm, nhận thức đúng đắn của sinh viên, khơi dậy tình yêu, sự đồng cảm và chia sẻ của sinh viên đối với mọi người xung quanh Bên cạnh đó, mạng internet có tác động tiêu cực:
Từ thói quen của việc sử dụng Internet, điện thoại, các phần mềm ứng dụng cộng nghệ thông minh…, sinh viên xa đà vào việc sống
ảo (quan tâm đến bề nổi mà quên mất chiều sâu, giá trị cốt lõi của cuộc sống), thái độ thờ
ơ, vô cảm, thiếu trách nhiệm đạo đức với bản thân, gia đình, xã hội, xa rời các giá trị đạo đức tốt đẹp của dân tộc, sống buông thả, tự tách mình ra khỏi những nguyên tắc, chuẩn mực đạo đức, có lối hành xử bạo lực, phi nhân tính, lười học tập, lười lao động Có lối sống thực dụng trong quan niệm đạo đức và hành vi ứng xử, muốn thể hiện vai trò cá nhân và tuyệt đối hóa vai trò của các giá trị vật chất
Như vậy, vấn đề tư tưởng, đạo đức và lối sống trong sinh viên đang diễn biến khá phức tạp dưới sự tác động của cách mạng 4.0 Tình hình đó dễ tạo ra sự bất ổn và có thể mất phương hướng trong một bộ phận sinh viên, thanh niên Đó có thể là mảnh đất để ươm mầm những lệch chuẩn về đạo đức và nhân cách con người Vì vậy, giáo dục tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh có ý nghĩa vô cùng
Trang 3quan trọng, trực tiếp định hướng cho sinh
viên về lẽ sống, mục tiêu, lý tưởng cách
mạng, bên cạnh đó, còn là cơ sở nền tảng để
phát triển nhân cách mới cho sinh viên Việt
Nam, là động lực, là ngọn nguồn phát triển dân
tộc, tạo nên sức mạnh tinh thần và bản lĩnh cho
các thế hệ sinh viên
3.3 Ý nghĩa của tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh đối với việc giáo dục đạo đức, lối
sống cho sinh viên hiện nay
Giáo dục đạo đức, lối sống là quá trình biến các chuẩn mực đạo đức, lối sống từ
những đòi hỏi bên ngoài của xã hội thành
những đòi hỏi bên trong của mỗi cá nhân,
thành niềm tin, nhu cầu, thói quen của người
được giáo dục Tư tưởng đạo đức Hồ Chí
Minh định hướng giáo dục đạo đức, lối sống
sinh viên hiện nay:
Thứ nhất, định hướng cho sinh viên đạo
đức cách mạng của người Việt Nam hiện đại
Sinh viên Việt Nam hiện đại cần phải thấm nhuần đạo đức và lý tưởng cách mạng, trung
thành với con đường, sự nghiệp cách mạng
mà Chủ tịch Hồ Chí Minh, Đảng và nhân dân
ta đã lựa chọn Có lập trường tư tưởng, đạo
đức vững vàng, làm chủ Nhà nước, làm chủ
tập thể xã hội chủ nghĩa, xây dựng quê hương
đất nước, tiếp nối truyền thống yêu nước,
lòng tự hào của dân tộc Có niềm tin vững
chắc vào sự nghiệp cách mạng xây dựng chủ
nghĩa xã hội do Đảng lãnh đạo
Thứ hai, thực hành đạo đức, xây dựng mục
tiêu, lý tưởng sống trong sáng, cống hiến,
hướng đến lối sống giản dị “cần, kiệm, liêm,
chính, chí công vô tư”, khiêm tốn, trung thực,
dũng cảm, nhân ái, có tình yêu thương con
người, đồng loại, có ý thức cộng đồng với tư
tưởng “mình vì mọi người, mọi người vì mình”
Thứ ba, củng cố tinh thần ý thức trách
nhiệm, nghĩa vụ công dân, sống tuân thủ theo
Hiến pháp và pháp luật Tu dưỡng, rèn luyện
bản thân, có tinh thần tự giác, sáng tạo trong
học tập, nghiên cứu, lao động để hoàn thành
tốt mọi nhiệm vụ được giao, đóng góp thiết
thực và hiệu quả trong quá trình xây dựng và
bảo vệ Tổ quốc
Như vậy, trên cơ sở đạo đức Hồ Chí Minh, sinh viên có thể nhận diện được các mặt tích cực và tiêu cực trong hoạt động của con người và xã hội Từ đó sẽ có ý thức trách nhiệm, dám vì mọi người, cộng đồng và vì những giá trị đạo đức đích thực, biết lên án, phê phán việc làm trái với lương tâm, đạo đức Tư tưởng của Hồ Chí Minh sẽ là quy chuẩn để tạo động lực thúc đẩy sinh viên thực hiện hành vi đúng chuẩn mực của đạo đức, đồng thời sáng tạo ra những giá trị đạo đức mới, phù hợp với giai đoạn mới hiện nay
4 KẾT LUẬN
Chủ tịch Hồ Chí Minh là một tấm gương sáng về đạo đức, một con người sống suốt đời phấn đấu, hy sinh cho sự nghiệp giải phóng dân tộc, giải phóng giai cấp, giải phóng con người Tư tưởng đạo đức của Người đã trở thành quy chuẩn đạo đức mới của dân tộc Việt Nam
Trong bối cảnh hiện nay, dưới sự tác động của cách mạng công nghiệp 4.0, ngoài các yếu tố tích cực thì các vấn đề tiêu cực đã tác động, ảnh hưởng đến đạo đức, lối sống của một bộ phận của sinh viên Vì vậy, giáo dục đọa đức Hồ Chí Minh cho sinh viên có vị trí, vai trò rất quan trọng vì: “Tuổi trẻ là mùa xuân của xã hội”, họ là lực lượng xung kích để
kế tục, nối tiếp sự nghiệp cách mạng của các thế
hệ trước để lại, là lực lượng chủ lực của cách mạng, của dân tộc Việt Nam Do vậy, cần phải linh hoạt vận dụng tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh để giáo dục đạo đức cho sinh viên để từ
đó định hướng cho sinh viên đạo đức cách mạng, xây dựng mục tiêu lý tưởng sống, củng
cố tinh thần trách nhiệm, nghĩa vụ của sinh viên trong thời đại mới, thời đại 4.0
5 TÀI LIỆU THAM KHẢO
[1] Bộ Ngoại giao (2018), “Cách mạng công
nghiệp lần thứ 4” (Klaus Schwab), Nhà
xuất bản Chính trị quốc gia, Hà Nội
[2] Hồ Chí Minh Toàn tập (2011), Nhà xuất
bản Chính trị quốc gia, Hà Nội