cờ tàn nghệ thuật và cờ thế giang hồ t1

Mặt khác, nếu quyền sách nầy ra đời mà hiện tượng bảy cờ thể 0ä giải cờ thế có độ ăn tiền trên các tỉa hè biến mốt, thì đã cũng lò một ước muốn của ‹ Hội cờ thành phố », Những người biê

LỜI NÓI ĐẦU

bay co Ut ud giải cờ thế tà mẹt hình thức trêu khiền phề

biến ơ nhiều nước trên thế giới Các nước châu du thi bay va

giải các thế cổ vua, cèn các nước châu Í thì bày tà giải các

thế cờ tướng Hiện tượng này dang phan khởi, chứng tỏ các trò

chơt trí tuệ đã phồ cập trong quảng dai quần chúng mọi nơi va

trở thành một loại hình siak hoạt tăn hóa hấp dda Chi dang tite

là È nước ta có mat số người lừrí dụng trò chơi này, không phải

đề giải tri ma dé «dé đen › kiếm tiền, gây nhiều tai tiếng không

kay cho bỏ môn cờ

Sử dĩ đồng đảo quần chúng hâm mộ cờ thể là uì nó có

nÄà¡iều tẻ dịn rất lôi cuốn Cừ thế thường trình diễn một nghệ

thướt div dio trong những đòn đánh phối hợp, những nước điều

quận lạ kỳ cới những cạm bấy tính ví, kín đáo Nói chung nổ

gây cho người chơi những cảm giác thú vj từ kinh ngạc đến khám nhục sự thông mình, óc thìm mỹ của người súng tạo nên the cờ ( lo nên gọi một cách chính xác thì đấy la một thứ cờ tồn nuhệ thuật, một dý sẵn quí báu của trí tuệ con người,

Rất tiếc di sẵn quí báu nảy chưa được nhiều người nghiên

€ưu cỡ xen trong một cách đúng mức ở nước tạ Nhiều thé cờ

rốt hay, rốt đẹp lưu truàền trong đân gián Ở mọi miền đất nước chưa được sưu tắm, phò biến chủ những người hâm mộ hôm nay

a mãi vú

Thời gian quá © Hộp cờ TP Hồ Chí Minh › nghiên cứu được

một số thể trần tì sưu tầm dược một số tài liệu về cờ tần thực

dụng Nay tiếp tác sưu tâm các cần cờ thế kề cà nhữnguắn được

bay ở các tỉa hệ dính cuộc ấu tiền, đề xuất bản quyền ‹ Cờ Tàn

Nghệ thuật và Cờ Thế giang hồ Đây là một vide lam rẫt

c¡ ích nhưng cũng rất « táo bạo» tì công việc uô cũng khó khăn,

phức tạp đôi hôi phải có kiến thức tỏ kinh nghiệm May mốn,

nhiều lão kỳ thủ những thể hệ danh thủ đàn anh, như các ông

Phạm Văn Sáng, Thái Văn Hiệp, TĩI Kiên Dương va Pham Thanh lai sẵn sảng chỉ dẫn nên đã hạn chế sai sót,

Phương pháp buên soan ở đáy cô nhiều điềm mới : dùng ký

hiệu cho ngắn gọn dé ding được nhưàu tần ; chú giảt kỹ đề bạn đọc hiều rõ những thế biến phức tạp hoặc thấy được những cạm

bẩy tỉnh tí Đặc biệt là sấp xếp ci hệ thống đề người đọc dễ

nhớ 0â tận dụng được trong khi chơi cỡ bàn Mục đích chính của những người biên soạn là muốn sưu tầm, phồ biến các thể cờ hay cho bạn đọc thưởng thức gề học tập đề nâng cao trình độ, đồng thời cũng muốn những bạn có năng khiếu sé tham gia sang tạo nên những thể cờ mới Mặt khác, nếu quyền sách nầy ra đời

mà hiện tượng bảy cờ thể 0ä giải cờ thế có độ ăn tiền trên các tỉa hè biến mốt, thì đã cũng lò một ước muốn của ‹ Hội cờ

thành phố »,

Những người biên soạn quyền sách nầy c6 gắng truyền đạt

những kiến thức uà kính nghiệm đúng, nhưng cờ là một trô chơi trí tuệ luôn luôn phát triền tã sing tạo nên chắc chẩn nội dung

còn có thiếu sốt, thậm chí có cà lầm lẫn Mong bạn cờ bốn phương sẵn sàng xem xét, phát hiện chỉ điềm cho những sai

sốt nầy

HỘI CỜ THÀNH PHÔ HỒ CHÍ MINH

QUI ƯỚC VÀ KÝ HIỆU

Đề tiện việc tham khảo nội đung quyền sách nầy, đồ nghị bạn đọc trước hết cần nắm vững những qui ước, ký biệu

2 QUẦN CỜ : Bên Trắng (ổi sau)

Trong thực tố, quân cờ được 3 9 3 4567 8 9

sơn bằng nhiều màu sắc khác nhau, —

nhưng trong thuật ngữ cờ Tướng

ta vẫn quen gọi là quân Đen, quân

Trắng Do đó ở đây cũng qui ước

goi như vậy chứ không gọi bên

Xanh, bên Đồ hay bên Hắc, bên

Hồng và khởi đầu ván cờ,.guyền

đi trước luôn luôn thuộc về bên

Đen

Các thế cờ được trình bay CN

ở phần sau cũng qui ước như

vậy : Bên Đen đi trước, bên Trắng 937654321

— trước : t (Như Pháo trước : Pt)

: œ& (Như Mã sau : Mạ)

giữa : g (Như Chốt giữa : Cg)

B) Về đi quân :

Tấn : (.} đếu chấm Như Xe 2 tấn 7 : X2.7

— Đình : (—) đấu ngang Như Pháo ä bình 6 : P3 6

— Thối : (Ï) gach xéo Như Mã 5 thối 4 : M54

C) Về đánh giá khen, chê :

— Nước đi hay

Nước ởi rất hay

Nước đi để, yếu

Nước đi sai lắm

Thế cờ Đen thắng

Thế cờ Trăng thẳng :

Thế cờ hòa

1

CHUONG MOT

CỜ TÀN NGHỆ THUẬT MẤY VẤN ĐỀ CƠ BẢN

1 THẾ NÀO LÀ CỜ TÀN NGHỆ THUẬT ?

Cờ tàn có 2 loại : loại nghệ thuật và loại thực dụng Mặc

dù chứng rất giống nhau nhưng xem xét kỹ thì về hình thức lẫn mue tiéu, ching có nhiều điềm khác nhau

Cờ tàn thực dụng là những thế cờ được rút ra từ thực

tiễn các trận đấu, tìm ra những nguyên tắc tỒng quát đồ ấp dụng khi chơi cờ Hình thức của nó thường đơn giản, ít quân và không có cạm hãy gì sâu sắc Bên ưu thế biết chơi thì giành

thẳng lợi, còn không nắm những nguyên tắc, phương pháp thì

đễ bị đối phương thủ hòa Như vậy mục tiêu của nó rõ rằng

là những bài học, chỉ cho người chơi cách đánh thẳng hoặc thủ hòa trong những ván cờ tàn gặp phải trong thực tế

Còn cờ tàn nghệ thuật thường goi nôm na là ccờ thế» được người tá nghiên cứu bày ra đề nhằm thưởng thức và gây kinh ngạc cho người giải qua những đòn phối hợp diệu kỳ Được người ta đặt ra nên hình thức của nó thường có về + vô lý» Vì hợp lý thế nào được khi mà một bên còn đầy đủ 2 Xe,

2 Mã và l Pháo mà đối phương đã đưa được l1 boặc 2 Chốt chiếm giữ giữa cung Tướng và chực chờ hăm chiếu bí ? Mục

7

tiêu của loại cờ tần nầy không phải đề dạy học mà chủ yếu là

đề thưởng thức Nó phỏ diễn một vẻ đẹp, tính thầm mỹ trong

các nước điều quân hoặc đòa phối hợp tuyệt vời Có thề ao sánh : cờ tần nghệ thuật là một bản nhạc hùng trắng gây xúc cẩm lòng người còn cờ tan thực dụng chỉ là một bài giảng

khoa học

Tuy nhiên giữa hai loại cờ tan nầy không phải bao giờ cũng có một ranh giới rõ ràng như thế Trong nhiều thế cờ tàu nghệ thuật sau khi một bên đã thực hiện các đòn phối hợp cứu nguy, tạo ra một tình huống mới, thế cờ bấy giờ trở nên là thế

cờ tần thực dụng và ai nfm chi quyét» sẽ giành thầ›g lợi cuối

cùng Cho nên cũng phải nói rõ : cờ tần nghệ thuật và cờ tàn

thực dụng khác nhau nhưng lại có mỗi quan hệ đôi khi rất khắng khít Chính điều này đã khiến cho những người chơi cờ

ở các thế kỷ trước không có khái niệm phân biệt rõ như chúng

ta ngày nay Các quyền ckỳ phồ› cồ xưa gọi chung bai loại nầy

là ctần cuộc» và mãi đến đầu thế kỷ 20 mới thấy xuất hiện một từ mới là ‹ bài cuộc» Thế nhưng trong dân gian thì từ

lâu đã phân biệt «cờ tan» tire cd tàn thực dụng va «cd thế› tức cờ tàn nghệ thuật

2 THỂ NÀO LÀ CỜ THỂ GIANG HỒ ?

Như trên đã nêu : cờ tàn nghệ thuật chính là cờ thế Nhưng có nhiều vấn cờ thế mà trình độ nghệ thuật khá cao

hoặc rất cao được những người có mấu mê bày ra đánh cuộc

kiếm tiền Đó là cờ thế giang hồ Những thể cờ nầy thường

có nhiều cạm bẩy tỉnh vi, nếu chỉ nhìn lướt qua rết khó phát

hiện Nhưng cờ thế giang hồ không phải chỉ có những ván cờ

trình độ nghệ thuật cao mà còn có những ván cờ «chưa hoàn

chỉnh› thậm chí có những ván ‹không nghệ thuật» Đó là những

vần mang tính chất gạt gẫm những người mê cờ trình độ còa yếu Vì những ván nầy có sai sót hoặc bị sửa đồi, thêm thắt, lai

8

tạo khiến bên phá thể dù giổi đến mấy cũng thua! Phần sau

sẽ trình bày rõ những thế cờ nầy

3 CỜ TÀN NGHỆ THUẬT CÓ TỪ BAO GIỜ ? AI LÀ

TÁC GIẢ ?

Không thấy sách vổ nào nói rõ lịch sử xuất hiện và phát

triền của cờ tàn nghệ thuật nhưng đây là một bộ phận quan trọng của môn Cờ Tướng nên từ lâu được đông đảo người chơi

hâm mộ quan tâm Căn cứ vào một số ‹ kỳ phồ» cd xưa có thề

đoán cờ tàn thực đụng và cờ tần nghệ thuật xuất biện rất sớm,

Ít ra là trên đưới 1.000 năm! Bởi vì khi môn cờ đã phô cập

trong dân gian, trước khi người ta tồng kết được các kiều khai

cuộc thì người ta đã ghỉ nhận được phiền thế cờ tần và tìm

ra một số đòn phối hợp lý thú Theo những pbà nghiên cứu thì những quyền sách cờ đầu tiên đều là những quyền cờ tần

và cờ thế Ngay quyền ‹ Mộng nhập thần cơ › xuất hiện khoảng giữa thế kỷ l4 và quyền « Bách biến tượng ky phd? ra doi nim

1522 cũng chỉ có 70 vấn cờ tàn và cờ thế chứ không ghi van cờ ban nao

Ở đây cần có quan điỀm lịch sử đề hiều sự phẩt triền của môn cờ theo chiều hướng đi lên Tức là cờ tàn và cờ thế tuy

xuất hiện rất sớm nhưng trình độ thời trước còn nhiều han chế Các thế cờ còn lưu lại đều rất đơn giản, thậm chí có nhiều

sai sót không ngờ Quyền ‹ Thích tình nhã thú của Tir Chi

biên soạn được Trâu Học Lễ hiệu đính tận hợp trên 550 ván,

xuất bản năm 1570 là một tài liệu qui mö nhưng xét về trình

độ thì rất bình thường Phải đến thế kỷ 18 và 19, trình độ

chơi cờ của nhiều danh thủ nâng cao thì mới thấy xuất hiện

một sð sách có giá trị về mặt nghệ thuật Quyền ‹ Bách cuộc tượng kỳ phồ › (1801) của Tam Lạc cư sĩ và quyền ‹ Trúc hương trai tượng kỳ phồ? (1817) của TrươnÊ Kiều Luyện sưu tập

được nhiều ván cờ thế đầy tỉnh nghệ thuật Chính những vấn

9

cờ trong 2 quy8o each nay 4% ning mén cd lén mét dinh cao mới và tao thêm sức hấp dẫn, quyến rũ đối với những người

hảm mộ Từ đầu thế kỷ 20, đặc biệt trong vòng 30 năm qua

môn Cờ Tướng phát triền mạnh ở nhiều nước châu A, loại cờ tàn nghệ thuật được hầu hết các danh thủ nghiên cứu, biệu đính

hoặc sửa đồi bồ sang Nhờ vậy các thế cờ nồi tiếng của thế kỷ

18, 19 được phát huy, sáng tạo thêm hoặc tìm ra những chỗ

sai sót mà các danh thủ thể hệ trước không nhìn thấy

Những năm gần đây, việc bày và giải cờ thế, sáng tạo ra những thể mới là hiện tượng phồ biến ở nhiều địa phương trong nước ta cũng như ở nhiều nước châu Á Nhờ đó ngày

càng xuất hiện nhiều thế cờ đặc sắc

Còn ai là tác giả những thế cờ thì chưa giải đáp được

Có thề nói nhiều thế cờ là công trình của tập thề nhiều người Ban đầu có một ai đó, từ kinh nghiệm bản thân bày ra một đòn phối hợp khá thú vị Nhiều người xem xét, thưởng thức chưa hoàn toàn thỏa mãn, đã bồ sung, thêm thắt cho phức tạp hơn

Thế cờ do đó hay hơa, tính nghệ thuật, tính thầm mỹ cao hơn

và nó là công trình của tập thề, có khi là công trình của nhiều

thế hệ

Tâm lý các danh thủ ngày xưa thường không thích ‹ phô

trương › ngay cả viết sách cũng không néu 15 ho tên mà chỉ ghi

một biệt hiệu nao đó Có thề các danh thủ nầy sáng tác rã một

số thế và sưu tập cổa người khác một số thế nhưng không nói

rô của sỉ, sách nào Vì vậy, ngày nay tìm hiều cặn kẽ những vấn

đề nầy là một điều rất khó

4 SANG TAC CO' TAN NGHE THUAT PHAI THEO TIEU CHUAN Gi?

Các quyền ‹ kỳ phồ › xưa phi chép về cờ thế không hề nên

tiêu chuần, nguyên tắc nào cho những người sáng tấc phải noi 10

theo Nhưng nghiên cứu nhiều tư liệu và các thế cờ, có thê rút

ra một số điềm coi như những tiêu chuần mà người sáng tác phải tuân thủ :

8) Trước hết thế cờ phải đẹp, tức là đáp ứng mục tiêu cơ bản của loại cờ tàn nghệ thuật Đẹp ở đây là thế cờ có những đòn phối hợp bất ngờ thứ vị hoặc những nước điều quân lạ lùng gây cảm xúc cho người chơi

b) Thế cờ phải ít quân, càng Ít quản mà trình độ nghệ

thuật cao càng tốt Tuy nhiên không yêu cầu hạn chế số lượng

cụ thề, chỉ yêu cầu các quân có mặt của đỏi bên đều phải có

vai trò rõ rệt Quân nào không có vai trò gì cã là thừa, làm giảm tính nghệ thuật của thế cờ

ce) Bên ổi trước phải thẳng hoặc phải hòa Đây là một qui

ước, một ngryêa tắc phải nghiêm chỉnh tuân thủ Nếu bên đi

trước mà thua cuộc la thế cờ « chưa hoàn chỉnh › cần nghiên cứu

đề cải thiện thế cờ, Chính những người bầy cờ thế giang hồ

lợi dụng những thế cờ loại này đề gạt gẫm người chơi, Hoặc chính họ thay dồi thế cờ đã đúng thành c chưa hoàn chỉnh ? bằng cách thêu thất hoặc bỏ bớt một hai quân gì đó

d) Thế cờ chỉ cá một cách giải mà thôi Điều yêu cầu nầy

là đo mục tiều của nó qui dịnh đòi hồi phải đẹp, tức là vấp đề

khang phải ở chờ thâug hay hòa mà bằng cách não đề dẫu đến thắng hay hòa Nếu chỉ có một cách giải đuy nhất thì mới thú

vị, còn có nhiều cach thì vai hay, cái đẹp sẽ giảm đi Tuy nhiên,

như trên có nói giữa cờ thế va cờ tần thực đụng có mối quan

hệ khăng khít nhau Có một nỗ vấn cử thế, sau một loạt nước đị ngoạn mục với các đèn đánh phối hợp thể cờ trở thanh một

loại cờ tần thực đụng Đến giai đoạn nầy thì có thề s có nhiều

cách đánh hòa hoạc đánh thang Không nên quá nghiêm khắc với tiêu chuần nầy

t) Thế cx phải có đòn phối hợp, nếu không có đòn phối hợp thì thực chất mỏ là mất tan cuậặc thực dụng phưc tạp Điều nầy

11

đời hỏi người sáng tác cờ thế phi trình bay tinh thế mâu thuần

của đôi bên : người đi sau có thồ tấn công tiêu diệt ngay Tướng

đối phương, buộc người đi trước phải chơi rất chính xác mới

hóa giải được các mỗi đc dọa

5 THE NAO LA BON PHOI HOP ?

Trong cờ tần nghệ thuật, đòn phối hợp là nội dung cơ hẳn của cách chơi đôi bên Do đó cần hiều thấu đáo khái niệm nầy,

Ài chơi cờ cũng đều biết: khi ta đì những nước cờ mà đối phương ứng phó không bắt buộc phải theo một kế hoạch

nào cé, thì đó là những nước biến tự do Nhưng trong nhiều tình

thé ta tin công mã đối phương phải chống đỡ thì đôi lúc đối

phương bắt buộc phải chơi theo những nước biến được dự kiến,

nếu đối phương chơi khác đi thì thua nhanh chóng Đề buộc đối phương phải chơi theo những nước biến bắt buộc như ý

muốn của ta thì các quân của ta phải phối hợp phau thành một sức mạnh quyết định, đôi khi ta phải hi sinh một phần lực

lượng (bồ Pháo, Mã hoặc Xe), đề rồi sau đó ta sẽ chiếu bí đối phương hoặc buộc đối phương phải bỏ quên lại đồ cứu nguy mà cuối cùng ta chiếm ưu thể Đó là ta đã chơi đòn phối hợp

Như vậy đòn phối hợp là một đòn tấn công có bỉ

sinh quân đề buộc đối phương phải chơi theo những nước biến bắt buộc mà cuối cùng đối phương phải thua boặc

yếu thế hơn

Đó là khói niệm tồng quát Trong cờ tàn nghệ thuật, bên

đi trước thường bị uy hiếp nặng nề, chơi đòn phối hợp có thề

giành thắng lợi nhưng cũng có thề chỉ hóa giải được thế thua, dẫn tới một tình thế mới phải tiếp tục chiến đấu căng thẳng đề

giành lấy thế thắng hoặc thế hòa

6 PHÂN LOẠI CỜ TÀN NGHỆ THUẬT :

Những nhà nghiên cứu hoặc sáng tác cờ thế thường chis

cờ tàn nghệ thuật ra làm 2 loại: cờ tử và cờ hòa

12

a) Co th: ta doai ma bén di teréc sau một đòn hoặc một loạt đòn phối hợp tấn công thì giành thẳng lợi (diệt được Tướng

đối phương coi như Tướng đối phương đã ‹tử>), Loại cờ nầy thường phô diễn nhiều đòa phối hợp rất đẹp Có người lại

phân chia cờ tử thành 2 đạng :

— Dạng chiếu liên tục thắng : bao gồm những thế cờ mà bến đi trước sử dụng một loạt nước tấn công bằng những cuộc điều quân khéo léo, lợi dụng nước chiếu đề phối hợp các quân

đánh bí Có những thế cờ, bên đi trước sử dụng liên tiếp nhiều đờn phối hợp bi sinh nhiều quân, cuối cùng chiếu bí đối phương,

— Dạng có nước trung gian : bao gồm nhúng thế cờ mà

bên đi trước, sau một loạt nước tấn công phá vỡ được các mỗi

đe đọa tức thời của đối phương, rồi phải thực hiện một nước

trang gian, đúng là một «nước chìa khóa› quyết định cho đòn

tấn công thắng lợi sau đó Loại nãy thường tương đối khó, vì

người chơi cứ tập trung tìm các nước chiếu liên tục mà không

chú ý tìm nước trung gian

b) Cờ hòa : căn cứ vào kết quả cuối cùng hai bên hòa nhau

đề xếp loại Đây là loại tướng đối khó hơn loại cờ tử vì có nhiều vấn bên di trước phải phát hiện các cạm bẫy của đối phương,

chơi một số đòn phối hợp làm thay đồi tương quan lực lượng

rồi phải biết tiếp tục chơi chính xác giai đoạn cuối mới bòa Có

người rauốn chia loại oầy ra 2 dạng : dạng chính hòa và dạng hòa theo luật cờ, hoặc hòa nhưng có bên hơn thế bên kém phân gọi

là cquan hoa»

Cách phân chia nầy có lẽ chịu ảnh hưởng của lịch sự phát triền của cờ tàn Thời ky mới xuất hiện, người ta thấy hầu hết

là loại cờ tử, mâi đến thế kỷ 16, 17 người ta mới thấy có loại

tờ hòa Kiều phân chỉa nãy đã khiến cho một số người chơi

©ồ định kiến là cờ tử không có giá trị bằng cờ hòa, từ đó họ

ft quan tâm nghiên cứu, học tập và thưởng thức cờ tử

13

han eau chiding t6i afp xép phan loại theo kiểu phối hợp

của các quân, đề từư đổ rút ra các bài bọc bồ ích, thiết thực chu

việc vận dụng vào thực tiễn chơi cờ

7 PHƯƠNG PILẤP CHƠI GỜ TÀN NCHỆ THUẬT :

Thực ra không có ‹bí quyết? gì cho những người trình độ

chưa @ao mà có thề giải phá dược tất cÁ cac thể cờ, nhất là cac

thế có nhiều biến hóa phức tạp Thế nhưng có thể nếu ra một

số phương pháp và kính nghiện đề các hạn xem xét

Trước hết cần nhớ ràng giải phá cờ thể là chơi cho cả đôi bên, nghĩa la dù chơi cho bên dị trước cũng phải tình toán cả

những cách đối phó của bên đi sau Do đó vấn phả,

— Tìm cho ra tất cả các cạn bẫy của đòi phương đề không

bị mắc lừa, Tất nhiên có nhiều bẫy tỉnh vi khéo lếo mà trĩnh

độ thường không dễ gì phát hiện Nghiền cứu, hục hồi nhiều

cờ thế các bạn sẽ quen dầu với cách lập bảy của nhưng người sáng tác

— Tìm cho ra đòn phối hợp của bên đi trước nhằm hóa

giải các mối đe dọa tức thời của đối phương Nev whe don phối hợp bao giờ cũng có hi sich quan, vi vay khong nen riữ

thói quen đánh giá quá cao các quân Xe, Pháo hoặc Mã mà khủng đám thí bộ

— Khi phát hiện các đòn phối hợp thì phải đánh giá cho được tình hình đôi bên sau khi thực hiện các đèn phối hợp nầy Phải thấy ai ưu thế, ai kém phân và kế hoạch chơi ttếp

ra sao cin xem xét kỹ Chừng nào chưa đánh giá dược hoặc

đánh giá bên đi trước vẫn yếu thế hơn thì phải xem lại các đồn phối hợp trên có chỗ nào sơ suất hoặc chưa chỉnh xác không

— Như đã nêu trên, nội dung chính trong cờ thế là cấc

đòn phối hợp, vì vậy giế fri các quân cờ thường bị đảo lớn : nhiều thế có Mã hay hơn Pháo, hơn Xe; nhiều thế Chết lai

14

quyết định thẳng lợi, thậm chí Sĩ hoặc Tượng hay chính Tướng quyết định thắng lợi Ủo đồ cần tìm hiều kỹ vai trò của từng

quâu cờ của cả hai bên, từ đó mới có kế hoạch chơi chính xác

— Do có một số thể cờ, sau các cuộc giao đấu căng thẳng

ở giai đoạn đầu chuyền về dạng cờ tàn thực dụng, nến các nguyên tắc được vạch ra cho cờ tàn thực dụng cần được tuân

thủ ở đây (Xem Cờ Tướng — tàn cuộc)

+

Tất cả các phương pháp và kinh nghiệm trên chỉ gợi ý về cách chơi cho các bạn ít tiếp cận với cờ thế chứ nó hoàn toàn không thề thay thế cho trình độ, kiến thức về chiến thuật và chiến lược trong cờ Thiếu những kiến thức nầy thì không thề

giải phá cờ thế, thậm chí cùng không tiếp thu đầy đủ được cái hay, cái đẹp của thế cờ

8 TÁC DỤNG CỦA CỜ TÀN NGHỆ THUẬT :

Nếu mục đích của cờ tàn nghệ thuật chỉ là phô diễn một về đẹp, tạo bất ngờ lý thú với những đòn phối hợp độc đáo, những nước điều quân lạ lùng, thì có phải là cờ tàn nghệ thuật không

có tác dụng thực tế như loại cờ tần thực dụng ?

Hoàn toàn không phải như vậy ! Những người sáng tạo ra

cờ tàn nghệ thuật là nhằm cho người ta thưởng thức nhưng đồng thừi nó cũng mang lại cho nưười xem nhiều bài học bồ ích

Đó là:

— Nó rèn luyện cho người chơi khả năng phân tích các

thế biến, đánh giá các tình huống sau một chuỗi nước đi của cả

hai bên Những người chơi cờ giỏi đều có khả năng phân tích

3 — 4thế biển với 5 — 7 nước đi trong mỗi biển, thậm chí có

người tính toán đến 9 — 10 nước đi Nhừ rèn luyện khả năng

nầy nên khi chơi cờ ban họ phân tích, đánh giá các tình huỗng

tết phanh chóng và quyết định ngay được nước đỉ trong các thổ

cờ phức tạp

15

— Nó tập luyện trực giác nhạy bén, chỉ thoảng nhìn cố

thề phát hiện ngay các cạm bấy của đối phương hoặc các đòo

đánh phối hợp cần phải thực hiện Có thề nói người chơi cờ

nào cũng cần phải rèn luyện trực giác mà trực giác càng nhạy

bến càng giúp cho việc phân tích mau lẹ Đây cũng là một yếu

tố đề nâng cao trình độ

— Trong cờ tản nghệ thuật có nhiều đòn phối hợp Người chơi phải phát hiện và trình diễn tác đòn phối hợp nầy theo đúng

ý đồ của người sáng tác Qua nghiên cứu, học tập nhiều kiều

đánh phối hợp, người chơi có thề vận dụng vào các văn đấu

cờ bàn, tức là cũng biết cách bố trí quân, biết tranh thủ thời

cơ đối phương sơ hở tạo ra một tình huống giống như một vến

cờ thể nào đỏ đề thực biện đòn đánh phối hợp, Những người

chơi cờ giỏi chính là biết vận dụng những đòn đánh đúng các tình huống nay

— Sau cùng, cờ tàn nghệ thuật có nhiều điềm rất giống như chơi cờ bàn ở giai đoạn trung cuộc và tàn cuộc Học tập chơi

cờ tần nghệ thuật sẽ có nhiều kiến thức bồ ích khi chơi cờ bàn, đặc biệt là nâng trình độ chơi trung cuộc và tàn cuộc rất rõ,

9 VÀI Ý KIẾN HƯỚNG DẪN CÁCH XEM TÀI LIỆU:

Đề các bạn có thề đạt được những tác dụng bồ ích nêu trên cần trao đồi phương pháp nghiên cứu những tài liệu trong

quyền sách nầy

a) Cờ là một cuộc đấu trí Mỗi thế cờ luôn'luôn bày ra

những mâu thuẩn những xung đột đòi hỏi người chơi phải

tập trung động não đề tìm phương án giải quyết đúng nhất

Do đó việc đầu tién cin quan sit kỹ thế cờ và thực hiện các

«bí quyếtw+ hay phương pháp đã nêu ở trên Trước hết tự

mình phải tìm ra cach giải phá Nếu trình độ còn yếu thì sắp 16

thé ce ra bàn cờ lớn đề tìm, nếu trình độ khá thì slp cờ ta

nhưng không di chuyền các quân ; còn giỏi hơn thì chỉ cầu nhìn

vào hình vẽ trong sách mà phân tích, tính toán cũng được

b) Sau khi tìm ra hoặc không tìm ra, bấy giờ mới xem xét

lời giải trong sách đề thấy cái gì khác biệt với cách chơi của

mình Cần xem kỹ phần chú giải vì ở đây nêu những nước biến gai lầm hoặc những khả năng khác Có nhiều điều sách không chú giải tự mình phải tìm biều lấy, vì hoặc sách thiếu sót hoặc

sách cho rằng không cần thiết, phi thêm rườm rà

c) Rút ra bài học gì đề ghi nhớ Nếu thế cờ nào hay, lý

thú các bạn cần ghi nhớ đặc điềm boặc điều gì mới lạ đề

hay một tập thề nhỏ và trí tuệ của những thế hệ sau thường

kế thừa và thông minh hơn các thế hệ trước Hi vọng rằng

trong thời gian không lâu sẽ có quyền + Tu chính Cờ Tàn Nghệ

thuật và Cờ Thế giang hồ › của bạn nào hay tập thề nào đó Có

được như vậy sẽ đóng góp cho môn thề thao trí tuệ nầy luôn

luôn phát tiền và sáng tạo không ngừng, đó là mong ước của những người soạn sách

17

CHƯƠNG HAI

cy TÀN NGHỆ THUẬT

ĐÒN PHỐI HỢP GIỮA CÁC QUẦN

Cờ tàn nghệ thuật hay cơ thế xuất hiện rất sớm trong lịch

sử phát triỀn của Cờ Tướng Qua nhiều thời kỳ phong trào chơi cờ phát triền, phồ cập trong dân gian, càng có thêm nhiều thế cờ tàn được sáng tạo Hiệu nay số lượng cờ tàn các loại nếu sưu tập hết ở mọi miền đất nước có đến hàng ngàn thế Sð lượng tuy nhiều nhưng trình độ, chất lượng các thế cờ rất khác nhau Có những thế cờ chỉ đơn giản là một đòn phối hợp gồm 3—4 nước đi đã chiếu bí, có những thể cờ chỉ là những nước điều quân thông mỉnh là thắng lợi Nhưng cũng có nhiều thế cờ rất gay cấn, phức tạp đòi hỏi phải nghiên cứu công phu mới có thề tìm thấy cách giải phá

Do số lượng rất phong phú nhưng chất lượng không đồng đều, nên chúng tôi chỉ tuyền chọn một số ván đáp ứng hai yều

cầu, lý thú đề thưởng thức đồng thời có tác dung bồ ích, nâng cao kiến thức người xem Đề phục vụ cho hai yêu cầu nầy cần phải hệ thống lại các thế theo phương pháp sư phạm Vì vậy

ở đây không trình bày theo lối phân chia cờ tử, cờ hòa như sách vở cũ mà đrình bày theo từng nhóm lực lượng : Pháo, Mã, Chốt — Pháo, 2 Mã, Chốt — 2 Pháo, Mã, Chốt đề dễ nhớ kiều cách chơi đòn phối hợp của các nhóm lực lượng nầy

Về tên gọi các thế cờ : các danh thủ thời xưa thích đặt tên

cho từng thế nghe rất kêu nhưng thường không phản ảnh được

thực chất của nó Nhiều tên đặt trùng lấp nhau đôi khi bộc lộ những quan điềm lạc hậu Vì vậy, trừ những thế cờ nồi tiếng, nhất là loại cờ thế giang hồ được giữ những tên thông dung,

còn tất cả những thế cờ bình thường khác sẽ được loại bỏ các tên và chỉ đánh số thứ tự

18

Trắng có điều kiện phản công

Thế 2: Trường hợp nầy Xe, Pháo trắng cũng bị nhốt nên

không ngăn chận được đòn phối

hợp của Đen

1 C3.1 Tgỉ1 2.75.71 Tg—5

Thế 3 : Mặc dù lực lượng Trắng khá đông nhưng đành bất lực

trước sự uy hiếp côa đổi phương N¿' Se

phòng thủ tan nát nên Pháo, Mã,

Chốt phối hợp tấn công chiếu

Thể 6 bis ; Khoảng đầu năm 1981, một số anh em trong làng cờ TP Hồ Chí Minh bày thể cờ nầy, không rõ xuất xứ từ

đâu, đố vai nhau, rất ít người giải đáp đúng

Đây là một đòn phối hợp tuyệt đẹp giữa Pháo, Mã, Chốt

7 M4.3, b&t Xe, thắng, Xem Cờ Tướng — Tàn cuộc, ván 47 :

Ma, Chốt thắng khuyết 1 Tượng

(3) Trắng không thề chơi 5 T5.7 vì 6 M2/4, thing

- M4.2 (1) M2.3 M3i4 M4i2

Tgll

S6/5 S5.6 S6/5

Tg.1

S5.6 S615

$5.6 S615

$5.6 S615

Còn nôn

néng choi ngay 4 Ct—5 XI 5 5 M4.S S6l5 6 MSl4 $5.6,

bai bên liên tiếp chiếu lẫn nhau, căn cứ luật sẽ xử hòa

(2) N&u lai choi 14 M46 bắt Chốt sẽ thua như ởã nên ở

cbó trên

(3) Nếa như 17 Cs—5? 18,C5—4 Tg 19 M3i4 C5—6

90, M4.6 thắng Hoặc nếu 17 Có—5 18 Tg—4 Ca—5

19 P4.2, thẳng

Thế 10: Thế bên Trắng rất mạnh nhưng Tướng đứng quá xấu, liệu Đen phối hợp Pháo, Mã, 2 Chốt có thẳng hoặc đánh hòa được không ? Điều nầy đòi hỏi Đen phải chơi chỉnh xác ở các giai đoạn :

P6—5 19 M5/4 C6—5 20 M4Í5 PS.5, Trắng nhiều

Chốt thâng,

2

(2) Không thề chơi II C5—6? 12 M3.5 C6 -5

13 M5.3 C4—5 14 M34rồi 15.C5—6 hoặc C65.1 thắng (3) Nếu vội đi 12 M3/1? X41! 13 M13 C41 14 P6/1 P4.1 15 P6ll P4.1 16.P6.5 C4—5 17 M3Í5 P43, thắng,

(4) Như 18 P6.4 thì 19.P2/4 cũng hòa

2 ĐÒN PHỐI HỢP PHÁO, 2 MÃ, CHỐT

Thế I]: Đây là một thé &

có khả, năng diễn ra trong thực

Thế 12 : Bên Trắng lực lượng nhiều nhưng không mạnh,

các quân không có khả năng bảo vệ cho Tướng, đặc biệt không thề làm thua ngay đối phương Các quân đen có nhiều kiều

11 M4.5 ! (6) Tg—5 12 Mt.31 P6/4

18 P4—5 S4.5 14 C6— 5, thẳng

Chú giải :

(1) Nếu như đi 1.M2.1 hoặc 1 M2.3 hoặc 1 M7.6 đều aai

Mầm vì Trắng kịp chơi Pe.1 hoặc Pø.2 phòng thủ

(2) Như 1 Tg—5 2.C6.1Tgl1 3.M7.6T1g—4 4.P4— 6, thing

(6) Như đồi lại 11 M5/4'?P1—6 12 Mt.6 S5.4 13 PA.3 Tg.1 Trắng thắng

Thế 1ä: Thế cờ này có tên là « Dã Mã thoát cương », nghe tưởng phức tạp, khó khăn lắm, nhưng xem kỹ lại thì

(2) Trường hợp choi 5 Tg/l thi 6 M3.5 Tg.1 7 M5/3

Tg/l 8.M3.2, thắng

(3) Như 6 M5.7 thì 7.Mó/4 rồi 8 P5—4, thẳng

Thế 14: Ở đây bên Đcu có đến 3 Chốt, nếu không biết

phối hợp thì chính các Chốt nầy căn đường tấn công của Mã, Vậy thì phối hợp như thế nào, cần thiết phải hy sinh bớt quân

ta sao, đó là vấn đề Đen phải tính toán chính xác

1 M4.31 Tg/1

NT 2 M3.2 Tg—5 : 3 P2—5 Tg—4(1)

(5) Nếu như 14 Tg—5thì 15 M6.7 PS—4 16 M5.3 Tg.1 17 Plli, thẳng,

Thế 16 : Không phải bao giờ Pháo, 2 Mã phối hợp nhau

cung có thế chiến thắng đối phương Thế cờ nầy cho thấy Đen phối hợp tốt mới có khả năng giải vây cho Tướng khỏi bị bất

(2) Trắng còn 2 nước biến khác là :a— 10 Tg.1 11.M7/5

Te-5 12PI-S P2-5 13.M2⁄4ITg/1L 14.C7—6 Tg/1

Thế 18: Đòn phối hợp ở đây cũng không có gì phức tap

Hai Pháo cùng 1 Mã trong thế

đứng tốt đồ sức chiếu bí đối

phương Vai trò của Chốt đen ở đây nhằm hỗ trợ, không cho quân đối phương lui về cứu viện

Thế 19 : Thế cờ nãy, ngoài sự phối hợp của các quân cần

chú ý khai thác vai trò của Tướng khống chế trục lộ giữa khiến

Thế 20 : Quân Trắng khá đông nhưng không mạnh, cũng

không nguy hiềm lắm, vì chẳng thề chiếu bí n¿ay được Đen

Do đó, Đen có thời gian điều đóng quân đề phối hợp chiếu bí

Thế 2I : Tình thế rất nguy hiềm cho cả đôi bên Ở đây

phải nhớ kỹ lư tưởng hành động: Kỗ nào bẩn chậm thì chết› Đen lợi thế hơn nhờ đi trước

17 M6.4 Tg—5 18 C61 Tp

19 P4—5 T715 20.C5—4 T53

21 M415, thẳng.

15 C2—4, thang

(6) Sai lầm nếu như 15 M6.4?? Tg—5 16.C6.1 Tg.]

17 M4l5 P71 18.M5.3Tg.] 19, M3.4 Tgl, Trắng thẳng, Thế 22; Các quân den đứng hơi xa cung Tướng đổi phương Có thề nào phối hợp các quân đề đánh giải vây

được khong ? Đây là việc đòi hỏi Đen phải chơi chính xác, kề

cả việc sử dụng ưu tế Tướng chiếm trung lộ

(3) Đến đây Tướng và Xe trắng bị cầm giữ không di

chuyền được, nhưng Đen cũng không đổ lực lượng đề làm thua,

do đó xuống Chốt đồi Xe đề tạo thế hòa

Thế 23: Thš cờ khá phức tạp Tướng Ben bị uy hiếp nặng nề nhưng Tướng trắng cũng đang lâm vào tình thế ngửy

khốn Liệu các quân Đen có chơi đòn phối hợp giành chiến thắng hoặc cứu nguy được không ? Chắc chắn Đen phải cố gắng hết mức đề chơi như vậy

Thế 24: Thế nãy cũng tương tự như thế trên, nó đòi hồi

Đưn phải phối hợp các quân thật nhịp nhang mới có thề giải vây

được cho Tướng của mình

(2) Như đồi lại 13 S6.5 14 C8—7 P7—1 15 C6.1!

hợp Còn ở đây các Chốt là diễn viên chính quyết định số

phận của Tướng của hai bên Những đòn phối hợp thật đẹp mắt !

Thế 26 : Tình thế rất căng thẳng nguy hiềm cho cả hai

bên Thế nhưng bằng đòn phối hợp đẹp mắt, Đen đã tiêu điệt được các mỗi đc dọa đề đưa về một tinh thé cân bằng

(1) Vào Pháo lộ 4 đề chơi 5 M6¿‡ tạo thanh lưỡng chiếu

Nếu như đi 4 P1.7? T7.5 5.MGH4?? X3.9, Trắng thắng (2) Cũng có thề chơi 7 M5/4 M5.6 8 M4.6M6.5 9 M6.4

39

M5ÌG 10 M4l2 (nhu 10.M4.6?? Mol5, Trắng thing) 1U

M6(5 11 M2.3 MS5/7, điễn biến cũng giống như trên

Thế 27 : Trong nhiềư thế cờ, 2 Pháo và 2 Mã phối hợp

không cần Chốt cũng đổ sức chiếu bí nhanh chóng Tướng đối

phương Chẵng hạn đòn phối hợp đơn giản trong thế p+ nầy,

(1) Nếu như 11 Ct—6 thi 12 Tg 6 C6—5 13 Tg—5

Đen thắng Xem các chú sau sé rõ

(2)Như 12 X2—6 13.M42Ty-5 14 M53 Tg—6

15 M3/4Tg.1 16 P6.I S56 17 P5.2, Den thing

(3) Trường hợp Trắng chơi 13 M4/5 thi 14, M4.2 Tg 5

15.6.1! đề rồi gaụ đó 16 M5.3 và 17 M3/2 thắng

Thế 29, Đây là đòn phối hợp giữa ^2 Pháo 2 Rlã có một Chốt yềm trợ Thực ra chỉ cần 1 Mã thỏi cũng; dủ kết thúc trận đấu nhưng nếu không có quâu Mã kia đe doa thì tình thế đã