Luận văn thạc sĩ lịch sử thiết kế và tổ chức dạy học theo chủ đề trong dạy học lịch sử việt nam lớp 12 ở trường thpt huyện lương tài tỉnh bắc ninh

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http //lrc tnu edu vn ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM NGUYỄN THỊ ANH THIẾT KẾ VÀ TỔ CHỨC DẠY HỌC THEO CHỦ ĐỀ TRONG DẠY HỌC LỊCH S[.]

Trang 1

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.tnu.edu.vn

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

NGUYỄN THỊ ANH

THIẾT KẾ VÀ TỔ CHỨC DẠY HỌC THEO CHỦ ĐỀ TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ VIỆT NAM LỚP 12 Ở TRƯỜNG THPT HUYỆN LƯƠNG TÀI TỈNH BẮC NINH

LUẬN VĂN THẠC SĨ LỊCH SỬ

THÁI NGUYÊN - 2020

Trang 2

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

NGUYỄN THỊ ANH

THIẾT KẾ VÀ TỔ CHỨC DẠY HỌC THEO CHỦ ĐỀ TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ VIỆT NAM LỚP 12 Ở TRƯỜNG THPT HUYỆN LƯƠNG TÀI TỈNH BẮC NINH

Ngành: Lịch sử Việt Nam

Mã số: 8 22 90 13

LUẬN VĂN THẠC SĨ LỊCH SỬ

Người hướng dẫn khoa học: TS Hoàng Thị Mỹ Hạnh

THÁI NGUYÊN - 2020

Trang 3

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan luận văn “Thiết kế và tổ chức dạy học theo chủ đề trong dạy học lịch sử Việt Nam lớp 12 ở trường THPT huyện Lương Tài tỉnh Bắc Ninh” là

công trình nghiên cứu của riêng tôi Các số liệu, bảng biểu, nguồn trích dẫn trong luận văn mang tính khoa học, trung thực Những kết luận của luận văn chưa từng được công

bố trong bất cứ công trình nào khác

Thái Nguyên, tháng 06 năm 2020

Tác giả

Nguyễn Thị Anh

Trang 4

LỜI CẢM ƠN

Để hoàn thành chương trình Cao học và hoàn thành luận văn Thạc sĩ, trước hết, tôi xin chân thành cảm ơn quý thầy cô khoa Lịch sử, phòng Sau đại học Trường Đại học Sư phạm - Đại học Thái Nguyên, đặc biệt là những thầy cô đã trực tiếp đứng lớp giảng dạy cho tôi trong suốt thời gian qua

Tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành, sâu sắc đến TS Hoàng Thị Mỹ Hạnh - người

đã dành rất nhiều thời gian, tâm huyết, chỉ bảo tận tình, chu đáo, luôn động viên và giúp

đỡ tôi hoàn thành luận văn này Tôi cũng xin cảm ơn Ban giám hiệu, giáo viên và học sinh trường THPT Lương Tài - nơi tôi đang công tác; Ban giám hiệu, giáo viên và học sinh trường THPT Lương Tài II, trường THPT Lương Tài III, THPT Gia Bình I, THPT

Lê Văn Thịnh - nơi tôi đến điều tra, khảo sát; các đồng nghiệp, người thân, bạn bè, đã cung cấp tư liệu và động viên tôi hoàn thành luận văn này

Trong quá trình nghiên cứu, mặc dù đã cố gắng hết sức, song do trình độ và thời gian còn hạn chế, nên luận văn còn nhiều thiếu sót Tác giả kính mong nhận được sự đóng góp của thầy, cô để luận văn được hoàn thiện hơn

Thái Nguyên, tháng 06 năm 2020

Tác giả

Nguyễn Thị Anh

Trang 5

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN i

LỜI CẢM ƠN ii

MỤC LỤC iii

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT v

DANH MỤC CÁC BẢNG vi

DANH MỤC CÁC HÌNH vii

MỞ ĐẦU 1

1 Lí do chọn đề tài 1

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề 3

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 7

4 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu 7

5 Cơ sở phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu 8

6 Giả thuyết khoa học 9

7 Đóng góp của đề tài 9

8 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài 9

9 Cấu trúc đề tài 9

Chương 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ CƠ SỞ THỰC TIỄN CỦA VIỆC THIẾT KẾ VÀ TỔ CHỨC DẠY HỌC THEO CHỦ ĐỀ TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ Ở TRƯỜNG THPT 11

1.1 Cơ sở lí luận 11

1.1.1 Xuất phát điểm của vấn đề 11

1.1.2 Khái quát về dạy học theo chủ đề 18

1.1.3 Vai trò, ý nghĩa của dạy học theo chủ đề trong dạy học Lịch sử ở trường phổ thông 23

1.2 Cơ sở thực tiễn 26

1.2.2 Phân tích nguyên nhân của thực trạng 38

TIỂU KẾT CHƯƠNG 1 41

Chương 2: THIẾT KẾ VÀ TỔ CHỨC DẠY HỌC THEO CHỦ ĐỀ PHẦN LỊCH SỬ VIỆT NAM LỚP 12 42

Trang 6

2.1 Vị trí, mục tiêu, nội dung cơ bản của phần lịch sử Việt Nam lớp 12 THPT 42

2.1.1 Vị trí 42

2.1.2 Mục tiêu 42

2.1.3 Nội dung cơ bản của phần lịch sử Việt Nam lớp 12 THPT 44

2.2 Quy trình xây dựng các chủ đề 46

2.2.1 Những điểm cần lưu ý khi xây dựng các chủ đề dạy học 46

2.2.2 Quy trình xây dựng chủ đề 47

2.3 Xây dựng các chủ đề dạy học phần lịch sử Việt Nam từ năm 1919 đến năm 2000 63

2.3.1 Lịch sử Việt Nam giai đoạn 1919 - 1945 63

2.3.2 Giai đoạn 1945 - 1954 64

2.3.3 Giai đoạn 1954 - 1975 65

2.3.4 Giai đoạn 1975 đến nay 66

2.3.5 Một số chủ đề khác 66

2.4 Các phương pháp, kĩ thuật dạy học tích cực có thể sử dụng trong dạy học theo chủ đề phần lịch sử Việt Nam lớp 12 THPT 68

2.4.1 Một số PPDH tích cực 68

2.4.2 Một số kĩ thuật dạy học tích cực 84

2.5 Thực nghiệm sư phạm 88

2.5.1 Mục đích thực nghiệm 88

2.5.2 Đối tượng thực nghiệm 88

2.5.3 Nội dung thực nghiệm 89

2.5.4 Phương pháp thực nghiệm 89

2.5.5 Kết quả thực nghiệm 89

TIỂU KẾT CHƯƠNG 2 93

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 94

TÀI LIỆU THAM KHẢO 97

PHỤ LỤC 101

Trang 7

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

Trang 8

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 1.1 So sánh dạy học truyền thống và dạy học theo chủ đề 21 Bảng 1.2 Quan điểm của GV về dạy học theo chủ đề 27 Bảng 1.3 Bảng tổng hợp ý kiến GV về PPDH theo chủ đề trong giờ học Lịch sử 31 Bảng 1.4 Bảng tổng hợp ý kiến của HS về dạy học Lịch sử theo chủ đề 34 Bảng 1.5 Bảng tổng hợp ý kiến HS về PPDH theo chủ đề trong giờ học Lịch sử 36 Bảng 1.6 Bảng tổng hợp mức độ hứng thú của HS đối với các phương phápđược

GV sử dụng trong dạy học Lịch sử theo chủ đề 37 Bảng 2.1 Bảng thống kê điểm kiểm tra của HS lớp đối chứng và lớp thực nghiệm 90 Bảng 2.2 Bảng so sánh độ chênh lệch điểm giữa lớp thực nghiệm và lớp đối chứng 91

Trang 9

DANH MỤC CÁC HÌNH

Biểu đồ 2.1 Biểu đồ so sánh kết quả bài kiểm tra của hai lớp đối chứngvà lớp

thực nghiệm (theo tỉ lệ %) 90

Trang 10

MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

Đất nước ta đang trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa với mục tiêu trở thành nước công nghiệp hiện đại và hội nhập quốc tế vào năm 2020 Để đạt được mục tiêu đó nước ta phải chú trọng phát triển nguồn nhân lực Một trong điều kiện để phát triển nguồn nhân lực chính là giáo dục và đào tạo Xuất phát từ thực tế đó, đòi hỏi giáo dục phải có những chuyển biến mới để đào tạo ra lớp người lao động năng động, sáng tạo và phát triển toàn diện Nghị quyết Hội nghị TW8 khóa XI về đổi mới căn bản, toàn

diện giáo dục và đào tạo đã xác định: “tiếp tục đổi mới mạnh mẽ phương pháp dạy và

học theo hướng hiện đại; phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo và vận dụng kiến thức, kĩ năng của người học; khắc phục lối truyền thụ áp đặt một chiều, ghi nhớ máy móc Tập trung dạy cách học, cách nghĩ, khuyến khích tự học, tạo cơ sở để người học

tự cập nhật và đổi mới tri thức, kỹ năng, phát triển năng lực.” [1, tr.45]

Chiến lược phát triển giáo dục giai đoạn 2011 - 2020 ban hành kèm theo quyết định 771/QĐ - TTg ngày 13/6/2012 của Thủ tướng Chính phủ chỉ rõ: Tiếp tục đổi mới PPDH và đánh giá kết quả học tập, rèn luyện theo hướng phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo và năng lực tự học của người học

Như vậy, nâng cao chất lượng giáo dục, phát triển toàn diện năng lực người học được xem là một nhu cầu bức thiết của xã hội ngày nay Trong các giải pháp nhằm nâng cao chất lượng giáo dục thì đổi mới PPDH được xem là khâu vô cùng quan trọng

và có ý nghĩa quyết định

Cùng với các môn học khác, bộ môn Lịch sử trong trường phổ thông phải góp phần vào thực hiện mục tiêu giáo dục đã đặt ra Muốn vậy, việc dạy học Lịch sử cần thực hiện đổi mới PPDH để hình thành, phát triển cho HS các năng lực học tập và nâng cao chất lượng dạy - học bộ môn Dạy học theo chủ đề là một trong những quan điểm dạy học phù hợp với mục tiêu đổi mới và đáp ứng được nhu cầu học tập của HS hiện nay, đặc biệt là với bộ môn Lịch sử Dạy học theo chủ đề là con đường tích hợp những nội dung từ một số đơn vị bài học, môn học có liên hệ với nhau làm thành nội dung bài học trong một chủ đề có ý nghĩa hơn, thực tế hơn; là sự kết hợp giữa mô hình dạy học truyền thống và hiện đại, ở đó GV không chỉ dạy học bằng cách truyền thụ kiến thức

mà chủ yếu là hướng dẫn HS tự lực tìm kiếm thông tin, nhờ đó HS được rèn luyện các

kĩ năng học tập để tìm ra kiến thức và sử dụng kiến thức vào giải quyết các nhiệm vụ

có ý nghĩa thực tiễn Dạy học theo chủ đề góp phần tạo tư duy lôgic cho HS, kiến thức cung cấp cho HS mang tính hệ thống và có mối liên hệ chặt chẽ với nhau Vì vậy, nếu

Trang 11

áp dụng dạy học theo chủ đề để dạy và học các môn học ở trường phổ thông nói chung

và môn học Lịch sử nói riêng sẽ phát huy tính tích cực, chủ động và gây hứng thú học tập cho HS

Trong những năm gần đây, việc học tập bộ môn Lịch sử đã có những bước phát triển nhất định, ghi nhận sự cố gắng của cả GV và HS Tuy nhiên, do nhiều nguyên nhân khác nhau, hiệu quả giáo dục lịch sử còn nhiều bất cập, hạn chế gây ra sự bức xúc

và trở thành nỗi lo âu của toàn xã hội Một thực tế đang tồn tại trong việc dạy và học lịch sử ở không ít trường phổ thông trên cả nước nói chung và trên địa bàn huyện Lương Tài tỉnh Bắc Ninh nói riêng là tình trạng HS không quan tâm chú ý học một cách nghiêm túc, một số HS coi tiết học Lịch sử nhàm chán, khô khan, dài dòng… Vậy làm thế nào để không chỉ “đánh thức” mà còn “nuôi dưỡng” tình yêu của học trò đối với

môn học Lịch sử? Điều đó luôn trăn trở trong mỗi GV tâm huyết Với từng bài dạy làm

sao để tạo được hứng thú cho HS? Làm sao để HS chủ động, tích cực tham gia các hoạt động học tập? Làm sao để phát triển năng lực tự học, sáng tạo của HS? Câu trả lời chính là phải đổi mới toàn diện nhằm nâng cao chất lượng dạy và học bộ môn Lịch sử Đổi mới quá trình dạy học Lịch sử là đổi mới từ mục tiêu đến nội dung chương trình, phương pháp và hình thức tổ chức dạy học, từ nội dung đến hình thức tổ chức kiểm tra

- đánh giá kết quả học tập, cũng như các điều kiện dạy học và cả đội ngũ GV bộ môn

Theo công văn số: 3711/BGDĐT- GDTrH ngày 24/8/2018 về việc hướng dẫn

thực hiện nhiệm vụ Giáo dục Trung học năm học 2018 - 2019, Bộ giáo dục và đào tạo

đã khẳng định: “Tiếp tục tinh giản những nội dung dạy học vượt quá mức độ cần đạt

về kiến thức, kĩ năng của chương trình giáo dục phổ thông hiện hành; điều chỉnh để tránh trùng lặp nội dung giữa các môn học, hoạt đông giáo dục Xây dựng kế hoạch giáo dục của từng môn học, hoạt động giáo dục phù hợp với thực tế của nhà trường theo hướng sắp xếp lại các tiết học trong sách giáo khoa nhằm tạo thuận lợi cho việc

áp dụng các phương pháp và kĩ thuật dạy học tích cực; chú trọng giáo dục đạo đức, lối sống và giá trị sống, rèn luyện kĩ năng sống, thực hành pháp luật Trên cơ sở kế hoạch dạy học đã được phê duyệt, tổ/nhóm chuyên môn, GV có thể thiết kế tiến trình dạy học cụ thể cho mỗi chủ đề mà không nhất thiết phải theo bài/tiết trong sách giáo khoa Mỗi chủ đề có thể được thực hiện ở nhiều tiết học, mỗi tiết có thể chỉ thực hiện một hoặc một số bước trong tiến trình sư phạm của bài học”[4, tr.2] Hướng dẫn của

Bộ giáo dục và đào tạo thực sự là cơ hội để các trường từng bước tiếp cận với quá trình đổi mới đã được khởi xướng từ sau năm 2015, đặc biệt là đưa PPDH theo chủ đề vào

áp dụng trong thực tiễn

Trang 12

Lịch sử Việt Nam từ năm 1919 đến năm 2000 có vị trí vô cùng quan trọng trong tiến trình lịch sử dân tộc Đó là những trang sử hào hùng về quá trình đấu tranh của nhân dân ta để giành và giữ độc lập, thống nhất đất nước, từng bước xây dựng và đổi mới đất nước Qua đó giáo dục cho HS lòng yêu nước, niềm tự hào dân tộc và quyết tâm xây dựng, bảo vệ Tổ quốc Vấn đề đặt ra là với khối lượng kiến thức đồ sộ như vậy, người GV cần tổ chức dạy học như thế nào để giúp HS lĩnh hội được kiến thức, phát triển năng lực học tập và luôn hào hứng, say mê trong các giờ học lịch sử

Xuất phát từ những lí do trên, chúng tôi quyết định lựa chọn vấn đề “Thiết kế

và tổ chức dạy học theo chủ đề trong dạy học lịch sử Việt Nam lớp 12 ở trường THPT huyện Lương Tài tỉnh Bắc Ninh” làm đề tài luận văn với mong muốn góp

phần nâng cao chất lượng dạy và học bộ môn Lịch sử, đồng thời sẵn sàng tham gia vào đổi mới quá trình dạy học Lịch sử ở trường phổ thông

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề

Trong nhiều cuốn sách, các nhà nghiên cứu đã đề cập đến dạy học theo chủ đề, vai trò, ý nghĩa to lớn của dạy học theo chủ đề trong quá trình đổi mới và nâng cao chất lượng giáo dục hiện nay Qua tìm hiểu, chúng tôi thấy một số công trình tiêu biểu sau:

2.1 Tài liệu nước ngoài

Trong số các công trình nghiên cứu nước ngoài, tiêu biểu phải kể tới nhà sư

phạm N.G Đairi với cuốn sách“Chuẩn bị giờ học lịch sử như thế nào” (1973), Nxb

Giáo dục Trong tác phẩm, tác giả đã tiến hành phân tích và chỉ rõ những yêu cầu quan

trọng nhất của giờ học và việc chuẩn bị giờ học lịch sử Tác giả nhấn mạnh đến việc thiết lập hệ thống kiến thức trong các bài học vì: “Nội dung của hầu như giờ học nào

cũng đều gắn bó chặt chẽ với những giờ học trước và giờ học sau” [20, tr.98] Qua đó

cho ta thấy, việc xây dựng thành các chủ đề trong môn Lịch sử sẽ giúp HS thấy rõ hệ thống kiến thức xuyên suốt vì các sự kiện có mối quan hệ gắn bó, tác động lẫn nhau

Trong công trình “Phát huy tính tích cực học tập của học sinh như thế nào” của

tác giả I.F Kharlamốp (1978), tập 1, Nxb Giáo dục đã khẳng định dạy học thực chất là

quá trình tự lĩnh hội kiến thức của HS HS chỉ “thực sự nắm vững cái mà chính bản

thân giành được bằng chính sức lao động của mình” [29, tr.17] Từ đó, tác giả kết luận

“học tập là một quá trình nhận thức tích cực của HS, HS muốn nắm vững kiến thức một cách sâu sắc thì phải thực hiện đầy đủ một chu trình trí tuệ, bao gồm những hành động tri giác tài liệu, thông hiểu, ghi nhớ, luyện tập ghi nhớ kĩ năng, kĩ xảo và cuối cùng là hành động khái quát hóa, hệ thống hóa kiến thức nhằm xác lập mối quan hệ trong từng đề tài, giữa các đề tài và các môn học” [29, tr.29] Quan điểm của tác giả

Trang 13

về sự tự lĩnh hội, khám phá kiến thức của HS cũng chính là tư tưởng chủ đạo của dạy học theo chủ đề

Tác giả I.Ia Lecne trong “Phát triển tư duy của học sinh trong dạy học Lịch

sử” (1982), NXB Giáo dục Matxcova đã đưa ra yêu cầu đối với GV trong dạy học Lịch

sử là phải tạo ra tình huống có vấn đề trong quá trình dạy học nhằm nâng cao kĩ năng nhận thức tích cực và phát triển các năng lực học tập cho HS Như vậy, tạo tình huống

có vấn đề chính là một trong những phương pháp phù hợp với dạy học theo chủ đề trong dạy học Lịch sử

Ở một góc nhìn rộng hơn, tác giả Bernd Meier và Nguyễn Văn Cường trong

cuốn “Lí luận dạy học hiện đại” (2014), NXB Đại học Sư phạm đã đề xuất các phương

pháp dạy học tích cực như: dạy học nêu vấn đề, dạy học nhóm, đóng vai, kĩ thuật khăn trải bàn…Nếu vận dụng các phương pháp, kĩ thuật dạy học hiện đại nói trên vào dạy học theo chủ đề trong môn Lịch sử sẽ phát huy được tính tích cực, chủ động học tập và tạo hứng thú cho HS

2.2 Tài liệu trong nước

Trong cuốn “Một số chuyên đề phương pháp dạy học Lịch sử” (2002) do các tác giả Phan Ngọc Liên, Trịnh Đình Tùng, Nguyễn Thị Côi, Trần Vĩnh Tường đồng chủ biên, Nxb Đại học Quốc gia Hà Nội, Ngô Minh Oanh có đóng góp bài viết “Về

mối quan hệ giữa kiến thức lịch sử thế giới và lịch sử Việt Nam ở trường THPT” Trong

bài viết, tác giả đã nêu lên cơ sở thực tiễn và cơ sở khoa học của mối quan hệ và con đường, biện pháp sử dụng kiến thức lịch sử thế giới để dạy tốt lịch sử Việt Nam Từ mối quan hệ mật thiết gắn bó giữa lịch sử thế giới và lịch sử Việt Nam chúng ta có thể xây dựng được các chủ đề lịch sử phù hợp dựa trên sự tích hợp kiến thức lịch sử thế giới và Việt Nam góp phần giúp HS hiểu sâu sắc hơn tiến trình lịch sử dân tộc, so sánh với các dân tộc trên thế giới cũng như sự đóng góp của dân tộc vào lịch sử nhân loại

Tác giả Phan Ngọc Liên trong tài liệu “Hướng dẫn học và ôn tập Lịch sử THPT” (2003), NXB Giáo dục đã chỉ ra: việc ôn tập, tổng kết trong môn Lịch sử ở trường phổ

thông phải chú ý đến mối quan hệ giữa lịch sử dân tộc và lịch sử thế giới Do đó, chúng

ta có thể vận dụng dạy học theo chủ đề trong các bài ôn tập để củng cố kiến thức cho

HS đồng thời chú ý đến việc xây dựng các chủ đề tích hợp kiến thức lịch sử thế giới và lịch sử Việt Nam

Trong cuốn “Phương pháp ôn tập Lịch sử ở trường phổ thông - Một số vấn đề

lý luận và thực tiễn” (2012), NXB Đại học Quốc gia Hà Nội, tác giả Hoàng Thanh Tú

đã chỉ rõ: “Các nội dung ôn tập có thể cấu trúc theo hai kiểu điển hình là cấu trúc theo

Định dạng
Số trang	20
Dung lượng	0,92 MB

Tiêu đề	Thiết kế và tổ chức dạy học theo chủ đề trong dạy học lịch sử Việt Nam lớp 12 ở trường THPT huyện Lương Tài tỉnh Bắc Ninh
Tác giả	Nguyễn Thị Anh
Người hướng dẫn	TS. Hoàng Thị Mỹ Hạnh
Trường học	Trường Đại học Sư phạm - Đại học Thái Nguyên
Chuyên ngành	Lịch sử Việt Nam
Thể loại	Luận văn thạc sĩ
Năm xuất bản	2020
Thành phố	Thái Nguyên