Mục lục I. Lý luận chung về MA.................................................................................2 1. Khái niệm MA............................................................................................2 2. Vai trò MA..................................................................................................2 3. Các hình thức MA..................................................................................... 4 II. Thực trạng của hoạt động MA tại Việt Nam trong 5 năm gần đây..... 4 1. Giai đoạn 2016 – 2017................................................................................... 4 2. Giai đoạn 2017 – 2018................................................................................... 6 3. Giai đoạn 2018 – 2019................................................................................... 9 4. Giai đoạn 2020 – 2021...................................................................................10 5. Giai đoạn 2021 – 2022...................................................................................12 III. Xu hướng của hoạt động MA tại Việt Nam..........................................14 1. Xu hướng MA trước thời kỳ Covid 19...................................................14 2. Xu hướng MA trong thời kỳ Covid – 19.................................................. 15 3. Xu hướng MA trong giai đoạn bình thường mới................................... 16 4. Dự đoán xu hướng MA trong những năm tới.........................................16 I. Lý luận chung về MA 1. Khái niệm MA MA là viết tắt của 2 cụm từ Mergers (Sáp nhập) và Acquisitions (Mua lại). Hoạt động MA là hoạt động giành quyền kiểm soát doanh nghiệp thông qua hình thức sáp nhập hay mua lại 1 phần (số cổ phần) hoặc toàn bộ doanh nghiệp khác. Mục đích của một thương vụ MA không đơn thuần chỉ là sở hữu cổ phần, mà nhằm mục đích tham gia và quyết định các vấn đề quan trọng, tác động đến hoạt động kinh doanh, hoạt động quản trị của doanh nghiệp bị sáp nhậpmua lại. Mergers (Sáp nhập) là sự liên kết giữa các doanh nghiệp có cùng quy mô và cho ra đời một doanh nghiệp có tư cách pháp nhân mới. Toàn bộ tài sản, lợi ích chung, quyền hay nghĩa vụ của doanh nghiệp bị sáp nhập hay bị mua lại sẽ “về tay” doanh nghiệp sáp nhập. Acquisitions (Mua lại) là hình thức một doanh nghiệp lớn sẽ mua lại những doanh nghiệp nhỏ và yếu hơn và doanh nghiệp mua vẫn giữ tư cách pháp nhân cũ. Doanh nghiệp mua lại được quyền sở hữu hợp pháp đối với doanh nghiệp được mua. Dưới góc độ pháp lý, MA là một hoạt động đầu tư phức tạp, liên quan đến nhiều vấn đề khác nhau như pháp luật chứng khoán, pháp luật doanh nghiệp, pháp luật cạnh tranh… 2. Vai trò của MA MA đem lại lợi ích rất lớn cho các bên tham gia. Nó giúp các doanh nghiệp lớn giảm chi phí đầu tư, giúp các doanh nghiệp nhỏ yếu kém thoát khỏi nguy cơ phá sản, giúp các doanh nghiệp mới tạo ra sau MA có đầy đủ các tiềm lực và thuận lợi để phát triển và đạt được lợi thế cạnh tranh trên thị trường. Đối với các doanh nghiệp: + Góp phần cái thiện tình hình tài chính: tăng nguồn vốn và khả năng tiếp cận nguồn vốn, chia sẻ rủi ro, tăng cường tính minh bạch về tài chính. + Thêm một dây chuyền sản phẩm mới hay mở rộng phạm vi phân phối, mở rộng chi nhánh, phòng giao dịch, các dự án… + Giúp giảm thiểu chi phí trong kinh doanh như giảm thiểu sự trùng lặp trong mạng lưới phân phối, tiết kiệm chi phí hoạt động và chi phí quản lý + Khai thác được những lợi thế lẫn nhau, tăng thị phần, tận dụng quan hệ khách hàng, khả năng bán chéo sản phẩm, dịch vụ, từ đó góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh và tạo ra các cơ hội kinh doanh mới + Đối với các doanh nghiệp đang làm ăn thua lỗ, bị suy thoái hoặc lợi thế cạnh tranh bị giảm sút, thiếu sự thích nghi đối với môi trường kinh doanh mới... thì MA là lời giải giúp họ tránh thua lỗ triền miên. Đối với các nhà đầu tư: + Là một cách thức hiệu quả để họ bước vào thị trường một cách nhanh chóng mà không cần mất thời gian để tìm kiếm một dự án hay làm các thủ tục hành chính + Giúp các doanh nghiệp tiết kiệm chi phí “bôi trơn” khi thành lập một doanh nghiệp mới, tạo ra một thị trường mới và các chi phí phát sinh khác. Đối với các công ty mới tạo: + Là cách để các doanh nghiệp bổ sung khiếm khuyết và cộng hưởng sức mạnh với nhau, tạo thành sức mạnh gấp nhiều lần + Giảm chi phí bằng cách cắt bớt nhân viên thừa, yếu kém, nâng cao năng suất lao động + Tăng năng suất lao động + Có một vị thế thuận lợi khi đàm phán với đối tác, mở rộng các kênh marketing, hệ thống phân phối cũng như tăng vị thế trong mắt cộng đồng. 3. Các hình thức MA MA theo chiều ngang (horizontal merger): là hình thức sáp nhập diễn ra giữa các công ty trong cùng một ngành kinh doanh (hay có thể nói là giữa các đối thủ cạnh tranh). MA theo chiều dọc: Sáp nhập theo chiều dọc là sự hợp nhất của hai hoặc nhiều công ty cung cấp các chức năng khác nhau của chuỗi cung ứng vì một lợi ích hoặc dịch vụ chung MA kết hợp (tập đoàn): là hình thức mua bán và sáp nhập để hình thành nên các tập đoàn. Việc sáp nhập kiểu tập đoàn diễn ra giữa các công ty phục vụ cùng một khách hàng trong một ngành cụ thể, nhưng họ không cung cấp các sản phẩm và dịch vụ giống nhau. Sản phẩm của họ có thể được bổ sung, sản phẩm đi cùng nhau, nhưng về mặt kỹ thuật không phải là sản phẩm giống nhau. II. Thực trạng của hoạt động MA tại Việt Nam trong 5 năm gần đây 1. Giai đoạn 2016 – 2017 Các giá trị các thương vụ mua bán và sáp nhập 2016 đạt 5,8 tỷ USD, phá kỷ lục của năm 2015 với 5,2 tỷ USD. Như vậy, hoạt động MA trong năm 2016 đã ghi nhận mức tăng trưởng lên tới 11,92% khi đạt con số kỷ lục trên. Tuy nhiên, các thương vụ lớn tập trung chủ yếu vào giai đoạn nửa đầu năm 2016. Từ cuối năm 2016 đến nay, thị trường bắt đầu có những dấu hiệu chững lại khi ít các thương vụ lớn, có chất lượng được công bố. Tổng giá trị MA tại Việt Nam trong quý 12017 mới đạt 1,1 tỷ USD, tương đương với 75,6% mức bình quân quý của năm 2016. Tổng quan về thị trường MA năm 2016, ngành bán lẻ, sản xuất hàng tiêu dùng (chiếm tỷ lệ tới 38,4% tổng giá trị) và ngành bất động sản là những lĩnh vực hoạt động sôi nổi nhất. Ngành tài chính ngân hàng lại trầm lắng hơn,với sự trở lại của những thương vụ trong lĩnh vực bảo hiểm và tài chính tiêu dùng. Đối với nông nghiệp, các thương vụ MA trong ngành mía đường trở thành xu hướng nổi lên. Ngoài ra, có mặt thêm các ngành khác như hàng không, hóa chất, giáo dục, công nghệ,... Các nhà đầu tư nước ngoài tiếp tục đóng vai trò quan trọng với những thương vụ quy mô lớn từ 30 triệu đến trên 100 triệu USD, trong khi các thương vụ chuyển nhượng trong nước chủ yếu có quy mô vừa và nhỏ quanh mức 100 tỷ đồng. Theo ông Đặng Xuân Minh, trưởng nhóm nghiên cứu MAF nhận xét, MA trong ngành bán lẻ và hàng tiêu dùng với mục tiêu thâm nhập và mở rộng thị trường là xu hướng nổi bật nhất trong năm 2016. Điểm qua một số thương vụ nổi bật trong ngành này, có thể kể đến như: Central Group mua lại Big C Việt Nam với giá 1,14 tỷ USD với tham vọng chi phối ngành bán lẻ Việt và mua 49% cổ phần của Nguyễn Kim; Singha mua Masan Consumer Holdings (25%)và Masan Brewery (33,3%) với tổng giá trị hơn 1.100 tỷ đồng, TCC Holdingsmua Metro Vietnam CashCarry với giá 430 triệu USD Ngành bất động sản, tuy không có thương vụ nào trị giá tỷ USD nhưng với sự tham gia mạnh mẽ của các ông lớn đến từ Hàn Quốc, Nhật Bản và Singapore thì đây vẫn là ngành nóng nhất trên thị trường MA. Nổi lên với thương vụ Mirae Asset bắt tay với Tập đoàn AON BGN chi 382 triệu USD mua lại Keangnam Landmark 72; Tập đoàn Mitsubishi đã ký kết thành lập Liên doanh với Bitexco để phát triển Dự án phức hợp Khu đô thị The Manor CentralPark của Bitexco, ước tính tổng số tiền đầu tư đầu tiên là khoảng 290 triệu USD MA trong ngành năng lượng rất đáng chú ý. Tiêu biểu là thương vụ doanh nghiệp Nhật Bản JX Nippon Oil Energy mua lại 10% Petrolimex, Koizumi mua lại 23% CTCP QH Plus, Saisan Stock Company mua 51% CTCP Tập đoàn Dầu khí An Pha Trong lĩnh vực tài chính, là ngành vẫn cần phải tái cấu trúc mạnh mẽ, tuy nhiên ngoài thương vụ Vietcombank ký thỏa thuận ghi nhớ bán 7,73% cổ phần cho đối tác chiến lược GIC (Singapore), không có thương vụ MA lớn diễn ra Tuy nhiên, các chuyên gia dự báo năm 2017 vẫn là một năm đầy sôi động đối với thị trường MA Việt Nam. Và thị trường đang cần một cú hích mới, một sự thúc đẩy mới từ vốn nước ngoài để tiêu thụ hết lượng cổ phần của các doanh nghiệp nhà nước. Trong thời gian tới, thị trường MA Việt Nam được kỳ vọng sẽ chứng kiến sự bùng nổ đến từ các thương vụ có trị giá lớn. Các quỹ đầu tư, nhà đầu tư đang đặc biệt quan tâm đến tiến trình thoái vốn tại Vinamilk, Petrolimex, Sabeco, Habeco, MobiFone… 2. Giai đoạn 20172018 Tại Việt Nam, tổng giá trị MA năm 2017 đạt mốc kỷ lục 10,2 tỷ USD, mức cao nhất từ trước đến nay và tăng trưởng 175% so với năm 2016. Trong 6 tháng đầu năm 2018, tổng giá trị các thương vụ MA đạt 3,55 tỷ USD (bằng 155% so với cùng kỳ năm 2017). Hoạt động MA năm 2017 có sự tăng trưởng đột biến. Nguyên nhân của sự đột biến này là thương vụ ThaiBev Sabeco. Với giá trị 4,8 tỷ USD, thương vụ này chiếm gần 50% tổng giá trị MA của năm 2017 và bằng 86,2% tổng giá trị của tất cả các thương vụ MA tại Việt Nam năm 2016. Nhiều nhà quan sát nhận định, sự thành công của thương vụ Sabeco là một bước ngoặt lớn, nhưng chỉ riêng thương vụ này chưa đem lại sự lạc quan cho toàn bộ thị trường. Nếu loại trừ sự đột biến về giá trị của thương vụ ThaiBev Sabeco, thì quy mô thị trường vẫn ở mức trung bình khá, với những khó khăn và hạn chế vẫn tồn tại trong một vài năm qua. Xét về quy mô thương vụ, thị trường Việt Nam vẫn chủ yếu là các giao dịch nhỏ. Với quy mô 5 6 triệu USD (tương đương 100 120 tỷ đồng), các giao dịch nhỏ chiếm tới trên 90% về số lượng thương vụ. Nhà đầu tư nước ngoài tiếp tục đóng vai trò quan trọng với các thương vụ quy mô vừa và lớn từ 20 100 triệu USD. Tỷ trọng các thương vụ ở quy mô này đang có xu hướng gia tăng trong một vài năm qua. Những thương vụ siêu lớn đã xuất hiện tại Việt Nam, với 1 2 thương vụ mỗi năm, đóng góp tỷ trọng đáng kể vào kết quả MA chung của thị trường. Nếu năm 2016 là năm lên ngôi của bán lẻ với các thương vụ mua lại các chuỗi phân phối, thì năm 2017, ngành có tỷ trọng giá trị MA lớn nhất là sản xuất hàng tiêu dùng (57%), tiếp theo là bất động sản (27%), tài chính ngân hàng (4%), vật liệu hóa chất (3%). Trong 6 tháng đầu năm 2018, ngành bất động sản chiếm ưu thế với 66,75%, tài chính ngân hàng chiếm 19,06% và sản xuất công nghiệp chiếm 9%. Như vậy, có thể đánh giá, những ngành đang được quan tâm nhất hiện nay là những ngành quan trọng trong việc tiếp cận thị trường hơn 93 triệu dân của Việt Nam. Việc mua lại những công ty sản xuất hàng tiêu dùng (đồ uống, thực phẩm, hàng tiêu dùng thiết yếu) không chỉ là mua lại thương hiệu, mà còn mua lại mạng lưới phân phối để tiếp cận thị trường. Trong lĩnh vực ngân hàng, các giao dịch tập trung vào mua lại các công ty tài chính tiêu dùng, công ty quản lý thẻ, dịch vụ tài chính, nhằm phục vụ nhu cầu ngày càng tăng của thị trường. Các giao dịch trong lĩnh vực bất động sản hướng tới các dự án bất động sản ở khu vực thành thị lớn hoặc đô thị mới phát triển, nơi tập trung dân cư, các dự án nghỉ dưỡng, các khách sạn ở vị trí trung tâm. Dịch vụ tài chính cho hơn 93 triệu dân cũng là động lực để Warburg Pincus và GIC đầu tư hàng trăm triệu USD vào Techcombank và Shinhan Bank mua lại mảng bán lẻ của Ngân hàng ANZ, cũng như mua lại Công ty Tài chính Prudential Việt Nam Lý do chính thúc đẩy MA trong lĩnh vực bất động sản là thời gian hoàn thành thủ tục dài, trung bình mất từ 3 10 năm, đồng thời các vị trí đất đẹp trở nên hạn chế, hoặc đã được sở hữu bởi các nhà đầu tư trong nước. Những quỹ đầu tư hoặc doanh nghiệp nước ngoài MA dự án bất động sản có thể kể đến như Warburg Pincus, Mapletree, Keppel Land, Frasers Centrepoint, Hong Kong Land, Lotte EC… Ở trong nước, các nhà phát triển dự án nội địa như Novaland, Hưng Thịnh cũng không ngừng mở rộng và tìm mua các vị trí đất có lợi thế. Một số nhà đầu tư bất động sản đã thu hút được vốn từ nước ngoài để phát triển các dự án như Vinhomes, Bitexco, Sơn Kim, An Gia, Nam Long, Tiến Phước… Thương vụ điển hình trong lĩnh vực bất động sản 2017 2018 là GIC đầu tư vào Vinhomes. Theo thông tin công bố, GIC đầu tư tổng cộng 1,3 tỷ USD (tương đương 29.500 tỷ đồng) dưới 2 hình thức là đầu tư mua cổ phần của Vinhomes và cung cấp một công cụ nợ cho Vinhomes (như khoản cho vay) để thực hiện các dự án. Vinhomes là đơn vị phát triển mảng bất động sản về nhà ở biệt thự và căn hộ cao cấp của Tập đoàn Vingroup. Thời điểm nhận đầu tư, Vinhomes đang điều hành 10 dự án với tổng số gần 18.000 căn hộ, biệt thự, nhà phố thương mại. Một thương vụ đáng chú ý khác là Quỹ đầu tư tư nhân Mỹ Warburg Pincus kết hợp với Tổng công ty Đầu tư và Phát triển công nghiệp (Becamex IDC) thành lập một liên doanh với số vốn hơn 200 triệu USD để phát triển chuỗi logistics và bất động sản công nghiệp tại Việt Nam. Liên doanh có tên Công ty cổ phần Phát triển công nghiệp BW, tập trung phát triển và vận hành nhà kho, nhà xưởng xây sẵn và xây theo yêu cầu của khách hàng tại các khu kinh tế và công nghiệp chủ chốt ở Việt Nam. Tuy nhiên, cùng với nhu cầu gia tăng trong khi nguồn cung hạn chế, chi phí để thực hiện các giao dịch chuyển nhượng bất động sản tại Việt Nam đang ngày càng đắt đỏ hơn, với mức định giá cao hơn 30 50% so với một vài năm trước. Sự bùng nổ các thương vụ MA lớn trong nửa cuối năm 2017 và nửa đầu năm 2018 được “châm ngòi” bởi các chủ trương và các biện pháp đẩy mạnh cải cách thể chế, tái cấu trúc nền kinh tế, thúc đẩy quá trình cổ phần hóa, thoái vốn doanh nghiệp nhà nước, đặc biệt tại những doanh nghiệp lớn, phát triển khu vực kinh tế tư nhân… đang thực sự tạo ra bước ngoặt mới, mở ra một kỷ nguyên mới cho hoạt động MA tại Việt Nam, với kỳ vọng lớn hơn giá trị và số lượng thương vụ. 3.Giai đoạn 2018 – 2019 Năm 2018 và 6 tháng đầu năm 2019, tổng giá trị MA tại Việt Nam lần lượt đạt 7,64 tỷ USD và 1,9 tỷ USD. Tổng giá trị MA tại Việt Nam năm 2018 đạt 7,64 tỷ USD, bằng 74,9% so với năm 2017. Tuy nhiên, nếu loại trừ đóng góp của thương vụ kỷ lục Sabeco, yếu tố gây đột biến cho hoạt động MA tại Việt nam năm 2017, thì giá trị MA năm 2018 tại Việt nam tăng 41,4%. Trong khi đó, 6 tháng đầu năm 2019, tổng giá trị các thương vụ MA được công bố tại Việt Nam chỉ đạt 1,9 tỷ (bằng 53% cùng kỳ năm 2018, 3,55 tỷ USD). Còn theo một thống kê của Cục Đầu tư nước ngoài, giá trị nhà đầu tư nước ngoài mua lại cổ phần trong nước trong 6 tháng đầu năm 2019 đạt 2,64 tỷ USD. Các lĩnh vực sôi động nhất trong giai đoạn 20182019 tập trung vào khai thác thị trường 96 triệu dân của Việt nam bao gồm sản xuất hàng tiêu dùng và bất động sản. Các thương vụ đáng chú ý cũng tập trung trong ngành tài chính tiêu dùng, bán lẻ, thủy sản, logistic, giáo dục… Đáng chú ý, nếu như 2017 là năm của Thái Lan, thì năm 2018 đánh dấu sự khởi sắc của dòng vốn từ Hàn Quốc với những thương vụ đầu tư lớn. Khối ngoại, đặc biệt là các nhà
Trang 1HỌC VIỆN NGÂN HÀNG KHOA KINH DOANH QUỐC TẾ
BÀI TẬP LỚN HỌC PHẦN: ĐẦU TƯ QUỐC TẾ
THỰC TRẠNG VÀ XU HƯỚNG CỦA HOẠT ĐỘNG
M&A TẠI VN
Trang 2
Mục lục
I Lý luận chung về M&A 2
1 Khái niệm M&A 2
2 Vai trò M&A 2
3 Các hình thức M&A 4
II Thực trạng của hoạt động M&A tại Việt Nam trong 5 năm gần đây 4
1 Giai đoạn 2016 – 2017 4
2 Giai đoạn 2017 – 2018 6
3 Giai đoạn 2018 – 2019 9
4 Giai đoạn 2020 – 2021 10
5 Giai đoạn 2021 – 2022 12
III Xu hướng của hoạt động M&A tại Việt Nam 14
1 Xu hướng M&A trước thời kỳ Covid - 19 14
2 Xu hướng M&A trong thời kỳ Covid – 19 15
3 Xu hướng M&A trong giai đoạn bình thường mới 16
4 Dự đoán xu hướng M&A trong những năm tới 16
Trang 3I Lý luận chung về M&A
1 Khái niệm M&A
M&A là viết tắt của 2 cụm từ Mergers (Sáp nhập) và Acquisitions (Mua lại) Hoạt động M&A là hoạt động giành quyền kiểm soát doanh nghiệp thông qua hình thức sáp nhập hay mua lại 1 phần (số cổ phần) hoặc toàn bộ doanh nghiệp khác Mục đích của một thương vụ M&A không đơn thuần chỉ là sở hữu cổ phần, mà nhằm mục đích tham gia và quyết định các vấn đề quan trọng, tác động đến hoạt động kinh doanh, hoạt động quản trị của doanh nghiệp bị sáp nhập/mua lại
Mergers (Sáp nhập) là sự liên kết giữa các doanh nghiệp có cùng quy mô và cho ra đời một doanh nghiệp có tư cách pháp nhân mới Toàn bộ tài sản, lợi ích chung, quyền hay nghĩa vụ của doanh nghiệp bị sáp nhập hay bị mua lại sẽ “về tay” doanh nghiệp sáp nhập Acquisitions (Mua lại) là hình thức một doanh nghiệp lớn sẽ mua lại những doanh nghiệp nhỏ và yếu hơn và doanh nghiệp mua vẫn giữ tư cách pháp nhân cũ Doanh nghiệp mua lại được quyền sở hữu hợp pháp đối với doanh nghiệp được mua
Dưới góc độ pháp lý, M&A là một hoạt động đầu tư phức tạp, liên quan đến nhiều vấn đề khác nhau như pháp luật chứng khoán, pháp luật doanh nghiệp, pháp luật cạnh tranh…
2 Vai trò của M&A
M&A đem lại lợi ích rất lớn cho các bên tham gia Nó giúp các doanh nghiệp lớn giảm chi phí đầu tư, giúp các doanh nghiệp nhỏ yếu kém thoát khỏi nguy cơ phá sản, giúp các doanh nghiệp mới tạo ra sau M&A có đầy đủ các tiềm lực và thuận lợi để phát triển và đạt được lợi thế cạnh tranh trên thị trường
- Đối với các doanh nghiệp:
+ Góp phần cái thiện tình hình tài chính: tăng nguồn vốn và khả năng tiếp cận nguồn vốn, chia sẻ rủi ro, tăng cường tính minh bạch về tài chính
Trang 4+ Thêm một dây chuyền sản phẩm mới hay mở rộng phạm vi phân phối, mở rộng chi nhánh, phòng giao dịch, các dự án…
+ Giúp giảm thiểu chi phí trong kinh doanh như giảm thiểu sự trùng lặp trong mạng lưới phân phối, tiết kiệm chi phí hoạt động và chi phí quản lý
+ Khai thác được những lợi thế lẫn nhau, tăng thị phần, tận dụng quan hệ khách hàng, khả năng bán chéo sản phẩm, dịch vụ, từ đó góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh và tạo ra các cơ hội kinh doanh mới
+ Đối với các doanh nghiệp đang làm ăn thua lỗ, bị suy thoái hoặc lợi thế cạnh tranh bị giảm sút, thiếu sự thích nghi đối với môi trường kinh doanh mới thì M&A là lời giải giúp họ tránh thua lỗ triền miên
- Đối với các nhà đầu tư:
+ Là một cách thức hiệu quả để họ bước vào thị trường một cách nhanh chóng mà không cần mất thời gian để tìm kiếm một dự án hay làm các thủ tục hành chính
+ Giúp các doanh nghiệp tiết kiệm chi phí “bôi trơn” khi thành lập một doanh nghiệp mới, tạo ra một thị trường mới và các chi phí phát sinh khác
- Đối với các công ty mới tạo:
+ Là cách để các doanh nghiệp bổ sung khiếm khuyết và cộng hưởng sức mạnh với nhau, tạo thành sức mạnh gấp nhiều lần
+ Giảm chi phí bằng cách cắt bớt nhân viên thừa, yếu kém, nâng cao năng suất lao động + Tăng năng suất lao động
+ Có một vị thế thuận lợi khi đàm phán với đối tác, mở rộng các kênh marketing, hệ thống phân phối cũng như tăng vị thế trong mắt cộng đồng
Trang 53 Các hình thức M&A
M&A theo chiều ngang (horizontal merger): là hình thức sáp nhập diễn ra giữa các công
ty trong cùng một ngành kinh doanh (hay có thể nói là giữa các đối thủ cạnh tranh) M&A theo chiều dọc: Sáp nhập theo chiều dọc là sự hợp nhất của hai hoặc nhiều công ty cung cấp các chức năng khác nhau của chuỗi cung ứng vì một lợi ích hoặc dịch vụ chung M&A kết hợp (tập đoàn): là hình thức mua bán và sáp nhập để hình thành nên các tập đoàn Việc sáp nhập kiểu tập đoàn diễn ra giữa các công ty phục vụ cùng một khách hàng trong một ngành cụ thể, nhưng họ không cung cấp các sản phẩm và dịch vụ giống nhau Sản phẩm của họ có thể được bổ sung, sản phẩm đi cùng nhau, nhưng về mặt kỹ thuật không phải là sản phẩm giống nhau
II Thực trạng của hoạt động M&A tại Việt Nam trong 5 năm gần đây
1 Giai đoạn 2016 – 2017
Các giá trị các thương vụ mua bán và sáp nhập 2016 đạt 5,8 tỷ USD, phá kỷ lục của năm
2015 với 5,2 tỷ USD Như vậy, hoạt động M&A trong năm 2016 đã ghi nhận mức tăng trưởng lên tới 11,92% khi đạt con số kỷ lục trên
Tuy nhiên, các thương vụ lớn tập trung chủ yếu vào giai đoạn nửa đầu năm 2016 Từ cuối năm 2016 đến nay, thị trường bắt đầu có những dấu hiệu chững lại khi ít các thương vụ lớn, có chất lượng được công bố Tổng giá trị M&A tại Việt Nam trong quý 1/2017 mới đạt 1,1 tỷ USD, tương đương với 75,6% mức bình quân quý của năm 2016
Tổng quan về thị trường M&A năm 2016, ngành bán lẻ, sản xuất hàng tiêu dùng (chiếm
tỷ lệ tới 38,4% tổng giá trị) và ngành bất động sản là những lĩnh vực hoạt động sôi nổi nhất Ngành tài chính ngân hàng lại trầm lắng hơn,với sự trở lại của những thương vụ trong lĩnh vực bảo hiểm và tài chính tiêu dùng Đối với nông nghiệp, các thương vụ M&A trong ngành mía đường trở thành xu hướng nổi lên Ngoài ra, có mặt thêm các ngành khác như hàng không, hóa chất, giáo dục, công nghệ,
Trang 6Các nhà đầu tư nước ngoài tiếp tục đóng vai trò quan trọng với những thương vụ quy mô lớn từ 30 triệu đến trên 100 triệu USD, trong khi các thương vụ chuyển nhượng trong nước chủ yếu có quy mô vừa và nhỏ quanh mức 100 tỷ đồng
Theo ông Đặng Xuân Minh, trưởng nhóm nghiên cứu MAF nhận xét, M&A trong ngành bán lẻ và hàng tiêu dùng với mục tiêu thâm nhập và mở rộng thị trường là xu hướng nổi bật nhất trong năm 2016 Điểm qua một số thương vụ nổi bật trong ngành này, có thể kể đến như: Central Group mua lại Big C Việt Nam với giá 1,14 tỷ USD với tham vọng chi phối ngành bán lẻ Việt và mua 49% cổ phần của Nguyễn Kim; Singha mua Masan Consumer Holdings (25%)và Masan Brewery (33,3%) với tổng giá trị hơn 1.100 tỷ đồng, TCC Holdingsmua Metro Vietnam Cash&Carry với giá 430 triệu USD
Ngành bất động sản, tuy không có thương vụ nào trị giá tỷ USD nhưng với sự tham gia mạnh mẽ của các ông lớn đến từ Hàn Quốc, Nhật Bản và Singapore thì đây vẫn là ngành nóng nhất trên thị trường M&A Nổi lên với thương vụ Mirae Asset bắt tay với Tập đoàn AON BGN chi 382 triệu USD mua lại Keangnam Landmark 72; Tập đoàn Mitsubishi đã
ký kết thành lập Liên doanh với Bitexco để phát triển Dự án phức hợp Khu đô thị The Manor CentralPark của Bitexco, ước tính tổng số tiền đầu tư đầu tiên là khoảng 290 triệu USD
M&A trong ngành năng lượng rất đáng chú ý Tiêu biểu là thương vụ doanh nghiệp Nhật Bản JX Nippon Oil & Energy mua lại 10% Petrolimex, Koizumi mua lại 23% CTCP QH Plus, Saisan Stock Company mua 51% CTCP Tập đoàn Dầu khí An Pha
Trong lĩnh vực tài chính, là ngành vẫn cần phải tái cấu trúc mạnh mẽ, tuy nhiên ngoài thương vụ Vietcombank ký thỏa thuận ghi nhớ bán 7,73% cổ phần cho đối tác chiến lược GIC (Singapore), không có thương vụ M&A lớn diễn ra
Tuy nhiên, các chuyên gia dự báo năm 2017 vẫn là một năm đầy sôi động đối với thị trường M&A Việt Nam Và thị trường đang cần một cú hích mới, một sự thúc đẩy mới từ vốn nước ngoài để tiêu thụ hết lượng cổ phần của các doanh nghiệp nhà nước Trong thời gian tới, thị trường M&A Việt Nam được kỳ vọng sẽ chứng kiến sự bùng nổ đến từ các
Trang 7thương vụ có trị giá lớn Các quỹ đầu tư, nhà đầu tư đang đặc biệt quan tâm đến tiến trình thoái vốn tại Vinamilk, Petrolimex, Sabeco, Habeco, MobiFone…
2 Giai đoạn 2017-2018
Tại Việt Nam, tổng giá trị M&A năm 2017 đạt mốc kỷ lục 10,2 tỷ USD, mức cao nhất từ trước đến nay và tăng trưởng 175% so với năm 2016 Trong 6 tháng đầu năm 2018, tổng giá trị các thương vụ M&A đạt 3,55 tỷ USD (bằng 155% so với cùng kỳ năm 2017) Hoạt động M&A năm 2017 có sự tăng trưởng đột biến Nguyên nhân của sự đột biến này
là thương vụ ThaiBev - Sabeco Với giá trị 4,8 tỷ USD, thương vụ này chiếm gần 50% tổng giá trị M&A của năm 2017 và bằng 86,2% tổng giá trị của tất cả các thương vụ M&A tại Việt Nam năm 2016
Nhiều nhà quan sát nhận định, sự thành công của thương vụ Sabeco là một bước ngoặt lớn, nhưng chỉ riêng thương vụ này chưa đem lại sự lạc quan cho toàn bộ thị trường Nếu loại trừ sự đột biến về giá trị của thương vụ ThaiBev - Sabeco, thì quy mô thị trường vẫn
ở mức trung bình khá, với những khó khăn và hạn chế vẫn tồn tại trong một vài năm qua Xét về quy mô thương vụ, thị trường Việt Nam vẫn chủ yếu là các giao dịch nhỏ Với quy mô 5 - 6 triệu USD (tương đương 100 - 120 tỷ đồng), các giao dịch nhỏ chiếm tới trên 90% về số lượng thương vụ
Nhà đầu tư nước ngoài tiếp tục đóng vai trò quan trọng với các thương vụ quy mô vừa và lớn từ 20 - 100 triệu USD Tỷ trọng các thương vụ ở quy mô này đang có xu hướng gia tăng trong một vài năm qua
Những thương vụ siêu lớn đã xuất hiện tại Việt Nam, với 1 - 2 thương vụ mỗi năm, đóng góp tỷ trọng đáng kể vào kết quả M&A chung của thị trường
Nếu năm 2016 là năm lên ngôi của bán lẻ với các thương vụ mua lại các chuỗi phân phối, thì năm 2017, ngành có tỷ trọng giá trị M&A lớn nhất là sản xuất hàng tiêu dùng (57%), tiếp theo là bất động sản (27%), tài chính - ngân hàng (4%), vật liệu hóa chất (3%) Trong
Trang 86 tháng đầu năm 2018, ngành bất động sản chiếm ưu thế với 66,75%, tài chính - ngân hàng chiếm 19,06% và sản xuất công nghiệp chiếm 9%
Như vậy, có thể đánh giá, những ngành đang được quan tâm nhất hiện nay là những ngành quan trọng trong việc tiếp cận thị trường hơn 93 triệu dân của Việt Nam Việc mua lại những công ty sản xuất hàng tiêu dùng (đồ uống, thực phẩm, hàng tiêu dùng thiết yếu) không chỉ là mua lại thương hiệu, mà còn mua lại mạng lưới phân phối để tiếp cận thị trường
Trong lĩnh vực ngân hàng, các giao dịch tập trung vào mua lại các công ty tài chính tiêu dùng, công ty quản lý thẻ, dịch vụ tài chính, nhằm phục vụ nhu cầu ngày càng tăng của thị trường Các giao dịch trong lĩnh vực bất động sản hướng tới các dự án bất động sản ở khu vực thành thị lớn hoặc đô thị mới phát triển, nơi tập trung dân cư, các dự án nghỉ dưỡng, các khách sạn ở vị trí trung tâm
Trang 9Dịch vụ tài chính cho hơn 93 triệu dân cũng là động lực để Warburg Pincus và GIC đầu
tư hàng trăm triệu USD vào Techcombank và Shinhan Bank mua lại mảng bán lẻ của Ngân hàng ANZ, cũng như mua lại Công ty Tài chính Prudential Việt Nam
Lý do chính thúc đẩy M&A trong lĩnh vực bất động sản là thời gian hoàn thành thủ tục dài, trung bình mất từ 3 - 10 năm, đồng thời các vị trí đất đẹp trở nên hạn chế, hoặc đã được sở hữu bởi các nhà đầu tư trong nước Những quỹ đầu tư hoặc doanh nghiệp nước ngoài M&A dự án bất động sản có thể kể đến như Warburg Pincus, Mapletree, Keppel Land, Frasers Centrepoint, Hong Kong Land, Lotte E&C…
Ở trong nước, các nhà phát triển dự án nội địa như Novaland, Hưng Thịnh cũng không ngừng mở rộng và tìm mua các vị trí đất có lợi thế Một số nhà đầu tư bất động sản đã thu hút được vốn từ nước ngoài để phát triển các dự án như Vinhomes, Bitexco, Sơn Kim,
An Gia, Nam Long, Tiến Phước…
Thương vụ điển hình trong lĩnh vực bất động sản 2017 - 2018 là GIC đầu tư vào Vinhomes Theo thông tin công bố, GIC đầu tư tổng cộng 1,3 tỷ USD (tương đương 29.500 tỷ đồng) dưới 2 hình thức là đầu tư mua cổ phần của Vinhomes và cung cấp một công cụ nợ cho Vinhomes (như khoản cho vay) để thực hiện các dự án Vinhomes là đơn
vị phát triển mảng bất động sản về nhà ở biệt thự và căn hộ cao cấp của Tập đoàn Vingroup Thời điểm nhận đầu tư, Vinhomes đang điều hành 10 dự án với tổng số gần 18.000 căn hộ, biệt thự, nhà phố thương mại
Một thương vụ đáng chú ý khác là Quỹ đầu tư tư nhân Mỹ Warburg Pincus kết hợp với Tổng công ty Đầu tư và Phát triển công nghiệp (Becamex IDC) thành lập một liên doanh với số vốn hơn 200 triệu USD để phát triển chuỗi logistics và bất động sản công nghiệp tại Việt Nam Liên doanh có tên Công ty cổ phần Phát triển công nghiệp BW, tập trung phát triển và vận hành nhà kho, nhà xưởng xây sẵn và xây theo yêu cầu của khách hàng tại các khu kinh tế và công nghiệp chủ chốt ở Việt Nam
Trang 10Tuy nhiên, cùng với nhu cầu gia tăng trong khi nguồn cung hạn chế, chi phí để thực hiện các giao dịch chuyển nhượng bất động sản tại Việt Nam đang ngày càng đắt đỏ hơn, với mức định giá cao hơn 30 - 50% so với một vài năm trước
Sự bùng nổ các thương vụ M&A lớn trong nửa cuối năm 2017 và nửa đầu năm 2018 được “châm ngòi” bởi các chủ trương và các biện pháp đẩy mạnh cải cách thể chế, tái cấu trúc nền kinh tế, thúc đẩy quá trình cổ phần hóa, thoái vốn doanh nghiệp nhà nước, đặc biệt tại những doanh nghiệp lớn, phát triển khu vực kinh tế tư nhân… đang thực sự tạo ra bước ngoặt mới, mở ra một kỷ nguyên mới cho hoạt động M&A tại Việt Nam, với kỳ vọng lớn hơn giá trị và số lượng thương vụ
3.Giai đoạn 2018 – 2019
Năm 2018 và 6 tháng đầu năm 2019, tổng giá trị M&A tại Việt Nam lần lượt đạt 7,64 tỷ USD và 1,9 tỷ USD
Tổng giá trị M&A tại Việt Nam năm 2018 đạt 7,64 tỷ USD, bằng 74,9% so với năm
2017 Tuy nhiên, nếu loại trừ đóng góp của thương vụ kỷ lục Sabeco, yếu tố gây đột biến cho hoạt động M&A tại Việt nam năm 2017, thì giá trị M&A năm 2018 tại Việt nam tăng 41,4%
Trong khi đó, 6 tháng đầu năm 2019, tổng giá trị các thương vụ M&A được công bố tại Việt Nam chỉ đạt 1,9 tỷ (bằng 53% cùng kỳ năm 2018, 3,55 tỷ USD) Còn theo một thống
kê của Cục Đầu tư nước ngoài, giá trị nhà đầu tư nước ngoài mua lại cổ phần trong nước trong 6 tháng đầu năm 2019 đạt 2,64 tỷ USD
Các lĩnh vực sôi động nhất trong giai đoạn 2018-2019 tập trung vào khai thác thị trường
96 triệu dân của Việt nam bao gồm sản xuất hàng tiêu dùng và bất động sản Các thương
vụ đáng chú ý cũng tập trung trong ngành tài chính tiêu dùng, bán lẻ, thủy sản, logistic, giáo dục…
Đáng chú ý, nếu như 2017 là năm của Thái Lan, thì năm 2018 đánh dấu sự khởi sắc của dòng vốn từ Hàn Quốc với những thương vụ đầu tư lớn Khối ngoại, đặc biệt là các nhà
Trang 11đầu tư từ Singapore, Hong Kong, Thái Lan, Hàn Quốc và Nhật Bản vẫn đóng vai trò quan trọng trong hoạt động M&A tại Việt Nam
Dự báo năm 2019, giá trị M&A có thể đạt mốc 6.7 tỷ USD, bằng 88.16% so với 2018 Trong giai đoạn trung hạn, quy mô thị trường M&A Việt nam đã vượt qua mốc 5 tỷ USD của giai đoạn 2014-2016 để ổn định ở mốc 6 – 6,5 tỷ USD, tuy nhiên để đạt mốc 10 tỷ USD ổn định thì sẽ cần sự nỗ lực lớn hơn
Bên cạnh đó, những vấn đề về định giá, quản trị thương hiệu, và quản trị hậu M&A nổi lên là những vấn đề đáng chú ý của hoạt động M&A năm 2018 và đầu năm 2019 Đây cũng là những vấn đề mà Chính phủ, các nhà đầu tư nước ngoài và doanh nghiệp Việt Nam cần tập trung tháo gỡ các rào cản, cũng như xác định chiến lược và giải pháp phù hợp nhằm đạt được những thương vụ thành công
4 Giai đoạn 2020-2021
“Năm 2021 - khôi phục và những cơ hội bùng nổ”
Do tác động của đại dịch Covid19 tại Việt Nam, theo số liệu thống kê của MAF Research, giá trị thị trường M&A tại Việt Nam dự kiến đạt mức 3.5 tỷ USD, tức game 48.6% so với năm 2019 Đây là mức suy giảm được đánh giá là thấp so với khu vực Châu
Á – Thái Bình Dương cũng như so với mức suy giảm trung bình toàn cầu
Đối mặt với tình hình dịch bệnh, khả năng thu xếp tài chính nhìn chung đều gặp khó khăn, các nhà đầu tư đều có tâm lý thận trọng khi đưa ra quyết định, không có nhiều niêm tin vào khả năng phục hồi thị trường Ngoài ra, việc cấm vận các chuyến bay thương mại quốc tế tại hầu hết các quốc gia, vùng lãnh thổ do ảnh hưởng của dịch Covid-19 cũng khiến cho Bên mua không có cơ sở xây dựng DDR một cách đầy đủ đề đưa ra quyết định đầu tư cũng là nguyên nhân quan trọng dẫn tới sự suy giảm của thị trường do có ít quyết định đầu tư được đưa ra hơn