Đổi mới sáng tạo vận dụng tục ngữ, ca dao trong dạy học giáo dục công dân

CỘNG HOÀ XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM CỘNG HOÀ XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM Độc lập – Tự do – Hạnh phúc MÔ TẢ SÁNG KIẾN Mã số I Tên đổi mới sáng tạo ''''''''Vận dụng tục ngữ, ca dao trong dạy học giáo dục công dâ[.]

CỘNG HOÀ XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM

Độc lập – Tự do – Hạnh phúc

MÔ TẢ SÁNG KIẾN

Mã số: ………

I Tên đổi mới sáng tạo: ''Vận dụng tục ngữ, ca dao trong dạy học giáo dục công dân "

II Lĩnh vực áp dụng: bộ môn Giáo dục công dân ở trường trung học cơ sở

III Mô tả bản chất của giải pháp.

1 Tình trạng giải pháp đã biết

Trong những năm qua sự nghiệp giáo dục nước ta đã gặt hái được những thành tích đáng kể trong công tác bồi dưỡng kiến thức và giáo dục tư tưởng cho các em học sinh Tuy nghiên về công tác giáo dục đạo đức và đặc biệt là giáo dục nhân cách chúng ta triển khai chưa mạnh, chưa sâu và hiệu quả đạt được vẫn còn thấp Vì thế mà chưa chuẩn bị tốt về phẩm chất

và tài năng cho thế hệ trẻ, thế hệ lao động sản xuất, trong xây dựng chủ nghĩa xã hội với tư cách là một người công dân tốt, những hiện tượng tiêu cực, lối sống thiếu văn hóa vẫn còn xảy

ra trong xã hội, đòi hỏi chúng ta phải lưu tâm nhiều hơn và hơn bao giờ hết là phải tăng cường giáo dục đạo đức, nhân cách cho thế hệ trẻ nước ta thông qua việc đổi mới các phương pháp giáo dục, đồng thời áp dụng các kĩ thuật dạy học mới đối với các môn học trong nhà trường đặc biệt là bộ môn giáo dục công dân Như chúng ta đã biết đây là một môn học giữ vai trò chủ chốt trong việc giáo dục cho học sinh ý thức và hành vi của mỗi công dân góp phần hình thành và phát triển ở các em những phẩm chất và năng lực cần thiết của một người công dân trong một xã hội công bằng, dân chủ, văn minh Để làm được điều này đòi hỏi người giáo dục

phải tìm ra phương pháp thích hợp lôi cuốn học sinh để tạo ra sự sinh động, hứng thú, say mê cho các em và làm cho giờ học của các em được trải qua một cách nhẹ nhàng, thoải mái, không

áp lực nhưng phát huy được sự tích cực, chủ động, sáng tạo nhằm đạt hiệu quả giáo dục cao

nhất Tục ngữ, ca dao là tài sản quý giá, tinh hoa của dân tộc, là kho báu của kiến thức về

những điều hay, lẽ phải, về đạo lí làm người, về kinh nghiệm sống quý báu được nhân dân ta giữ gìn qua nhiều thế hệ Tục ngữ, ca dao thuộc loại dễ thuộc, dễ nhớ, nhưng lại giàu triết lý nhân sinh thâm thúy và không kém phần nghệ thuật, phản ánh đời sống tinh thần của con người Việt Nam Những triết lý giáo dục qua câu tục ngữ ca dao sẽ có tác dụng làm cho các bài học của môn giáo dục công dân trở nên gần gũi, quen thuộc, thân thương như là lời hát ru ngọt ngào của mẹ, lời kể của bà Trong tục ngữ, ca dao còn chứa đựng nhiều quan điểm nhân sinh sâu sắc, đồng thời nó ẩn chứa những giá tri đạo đức được nhân dân ta đúc kết thành Chính vì thế trong quá trình dạy môn giáo dục dân bản thân đã vận dụng tục ngữ, ca dao trong tiết dạy để kích thích sự hứng thú, sinh động trong học tập của các em và qua đó để giáo dục cách sống, cách làm người cho các em Với những lí do trên nên tôi đã chọn và viết nên

đề tài này để ghi lại ý tưởng của bản thân đã thực hiện trong quá trình dạy học môn giáo dục công dân

2 Nội dung giải pháp đề nghị công nhận đổi mới sáng tạo

2.1 Mục đích của giải pháp:

Tục ngữ, ca dao vốn là loại hình văn học dân gian ngắn gọn, dễ thuộc, dễ nhớ nhưng có

ý nghĩa giáo dục sâu sắc ra đời từ rất lâu trong lịch sử, phản ánh đời sống tinh thần của người dân Việt Nam và vẫn luôn đồng hành cùng dân tộc.Trong tục ngữ, ca dao cứa đựng niều giá trị đạo đức vô cùng quý báu Mặc dù đạo đức nó là hệ thống các giá trị chuẩn mực đánh giá và điều chỉnh hành vi của con người dựa trên niềm tin cá nhân ,dư luận của xã hội nhưng giữa tục ngữ, ca dao và đạo đức có thể lồng ghép, đan xen vào nhau vì nó cùng dựa trên cơ sở khuyến khích tinh thần tự giác, tự thấm nhuần của mỗi con người về các chuẩn mực đạo đức tốt đẹp

Một vấn đề đặt ra là ta nên khai thác nó như thế nào để phát huy lợi thế của tục ngữ, ca dao trong việc giáo dục đạo đức cho thế hệ trẻ Việt Nam nói riêng và cho cả con người Việt Nam nói chung đặc biệt là trong giai đoạn hiện nay, giai đoạn của việc hội nhập quốc tế Những câu tục ngữ, ca dao ngoài việc giúp cho các em học sinh nắm và khắc sâu kiến thức của văn học

mà còn giúp cho các em giải thích được các khái niệm của ông cha ta đã đúc kết, gọt dũa qua nhiều thế hệ, hơn thế nữa nó tạo cho các em học sinh cảm xúc, thái độ, hành vi và việc làm đúng đắn trong các mối quan hệ Như chúng ta đã biết môn giáo dục công dân đóng vai trò hết sức quan trọng trong việc hình thành nhân cách của con người Việt Nam Vì thế việc vận dụng tục ngữ, ca dao vào trong dạy học bộ môn này là một việc làm hết sức cần thiết, cần thực hiện ngay nhằm giúp cho các em học sinh học tập và làm theo những tấm gương tốt, qua đó các em biết điều chỉnh được hành vi, việc không đúng của bản thân mình để sống tốt hơn, có trách nhiệm hơn và đạt được những yêu cầu mong muốn mà xã hội đặt ra

2.2 Điểm mới trong nghiên cứu

Trong một giờ học môn giáo dục công dân khi có vận dụng tục ngữ, ca dao sẽ làm cho học sinh say mê học tập, nghiên cứu, và nó có sức thuyết phục hết sức kì diệu đưa học sinh tiếp thu bài một cách có hiệu quả

Việc vận dụng đề tài này có ý nghĩa kích thích học sinh hứng thú học tập, phát triển khả năng tư duy Đồng thời hình thành suy nghĩ, thái độ, tình cảm, hành vi và việc làm đúng đắn của các em học sinh, có tác dụng giáo dục đạo đức và nhân cách sống của các em thông qua nội dung của các bài học, từng bước rèn luyện kĩ năng sống của các em góp phần hình thành nên thế hệ trẻ của nước nhà có sống có lí tưởng, có trách nhiệm và là một người công dân tốt

3 Các biện pháp thực hiện :

Để tạo được sự hứng thú, tích cực, sáng tạo của học sinh khi học môn giáo dục công dân thì người giáo viên trong quá trình dạy học phải vận dụng tục ngữ, ca dao kết hợp và phải

có hiệu quả sau đây là một số biện pháp:

3.1.Vận dụng tục ngữ, ca dao vào việc giới thiệu bài mới:

Để mở màng giờ học lôi cuốn, hấp dẫn thay vì sử dụng tranh ảnh, hay tình huống có vấn đề tôi đã vận dụng tục ngữ, ca dao Ví dụ ở bài 2 ‘‘Tự chủ” Sau khi kiểm

tra bài cũ, tôi giới thiệu câu ca dao:

“ Dù ai nói ngả nói nghiêng

Lòng ta vẫn vững như kiềng ba chân”

Tôi đặt câu hỏi: Em hãy cho biết nội dung và ý nghĩa của câu ca dao trên?

Sau khi học sinh trả lời tôi đã kết luận: Câu ca dao ý nói khi con quyết tâm làm việc thì dù bị người khác ngăn cản vẫn vững vàng, không thay đổi ý định của mình Câu ca dao đề cập đến một đức tính cần phải có của mỗi chúng ta, đó là tính tự tự chủ Vậy thế nào là tự chủ, biểu hiện của tự chủ, ý nghĩa của nó như hế nào ta đi vào tìm hiểu bài học hôm nay Hoặc khi dạy bài 6 của lớp 8“ Xây dựng tình bạn trong sáng, lành mạnh” Giáo viên đọc cho học sinh nghe câu ca dao:

“ Bạn bè là nghĩa tương thân

Khó khăn thuận lợi ân cần có nhau”

Hay “Bạn bè là nghĩa trước sau

Tuổi thơ cho đến bạc đầu không phai”

Tôi cho các em phát biểu ý kiến của mình về câu ca dao,sau đó tôi bổ sung thêm đồng thời giáo dục các em phải biết giúp đỡ lẫn nhau khi gặp khó khăn và sau đó tôi kết luận: để

hiểu rõ hơn về tình cảm mà câu ca dao đã đề cập đến chúng ta vào bài học hôm nay.Với cách vào bài như thế tôi đã thu hút được học sinh vào trong hoạt động của mình

3.2 Vận dụng tục ngữ, ca dao vào việc tìm hiểu kiến thức mới:

Tục ngữ, ca dao thể hiện mọi mặt của cuộc sống, những kiến thức trong bài học mà được minh họa bằng những câu tục ngữ, ca dao nó đã khắc họa được những hình ảnh cụ thể, gần gũi với các em học sinh làm cho các em khắc sâu hơn, tác động đến tình cảm, thái độ, hành vi việc làm đúng và chưa đúng Qua đó học sinh nhận được kiến thức mới của bài học Ví

dụ khi dạy bài 12: “ Quyền và nghĩa vụ của công dân trong gia đình”, sau khi học sinh sinh đã nắm được quyền và nghĩa vụ của cha me, ông bà, tôi đọc bài ca dao:

“ Công cha như núi Thái sơn

Nghĩa mẹ như nước trong nguồn chảy ra

Một lòng thờ mẹ kính cha

Cho tròn chữ hiếu mới là đạo con”

Từ đó tôi đặt câu hỏi: Câu ca dao trên đề cập đến vấn đề gì? Em hiểu như thế nào về câu ca dao trên?

Học sinh suy nghĩ trả lời và sau đó tôi giải thích thêm Như vậy câu ca dao đã nói về sự biết ơn của con cái đối với cha mẹ, qua đó nó còn thể hiện được bổn phận nghĩa vụ của con cái đối với cha mẹ, từ đó yêu cầu học sinh nêu bổn phận của con cái đối với cha mẹ, ông bà Để giúp cho học sinh nắm được bổn phận của anh chị em trong gia đình, giáo viên đặt câu hỏi:

Em hãy trình bày những câu ca dao, tục ngữ nói lên trách nhiệm của anh chị em trong gia đình với nhau?

- Anh em như thể tay chân

- Rách lành đùm bọc, dở hay đỡ đần

- Khôn ngoan đối đáp người ngoài

- Gà cùng một mẹ chớ hoài đá nhau

- - Anh em đóng cửa bảo nhau

- - Chị ngã em nâng

Qua những câu tục ngữ, ca dao mà các em nêu giáo viên yêu câu học nêu học sinh giải thích từ đó học sinh sẽ hiểu được bổn phận của chị em trong gia đình

Ví dụ khi dạy bài 7: “ Kế thừa và phát huy truyền thống tốt đẹp của dân tộc” giáo viên đưa ra một số câu tục ngữ yêu cầu học sinh xác định đâu là câu tục ngữ nói về truyền thống dân tộc

- Uống nước nhớ nguồn

- Ăn quả nhớ kẻ trồng cây

- Con chim có tổ, con người có tông

- Lời chào cao hơn mâm cỗ

- Bắt giặc phải có gan, chống thuyền phải có sức.

Sau khi học sinh xác định xong, giáo viên cho lớp nhận xét, sau đó giáo viên nhận xét, phân tích tích thêm để đi đến khái niệm truyền thống là gì? Và học sinh nói được một số truyền thống của dân tộc Việt Nam và cũng từ đó học sinh biết được trách nhiệm của mình Dân tộc ta có nhiều truyền thống lâu đời, truyền thống đó là bài học, kinh nghiệm quý giá cho mọi thế hệ noi theo, là công dân của một đất nước trong thời kì đổi mới, chúng ta phải có lòng

tự hào dân tộc, phải bảo vệ giữ gìn truyền thống mà cha ông ta để lại, góp phần nhỏ vào sự nghiệp xây dựng và bảo vệ tổ quốc

Với cách vận dụng như thế chúng ta sẽ kích thích được học sinh, giúp cho các em biết được nội dung và ý nghĩa của bài học

3.3 Vận dụng tục ngữ, ca dao vào việc củng cố bài học:

Việc đưa tục ngữ, ca dao vào việc củng cố kiến thức của bài học là một phương pháp tốt có hiệu quả, qua đó ta giúp học sinh khắc sâu được nội dung của bài học, đồng thời liên hệ giáo dục các em học sinh qua nội dung của tục ngữ, ca dao

Ví dụ khi dạy bài 5 của lớp 8“ Pháp luật và kỉ luật”, tôi chốt lại bài học và nhấn mạnh tầm quan trọng của pháp luật và kỉ luật đối với mọi người, nhờ có pháp luật và kỉ luật mà sự công bằng trong xã hội được đảm bảo, góp phần tạo điều kiện thuận lợi cho xã hội phát triển, moi người có chuẩn mực chung để rèn luyện, thống nhất trong hoạt động Vì thế mà tục ngữ có câu:

“ Đất có lề, quê có thói”

Hay “ Quân pháp bất vị thân”

Ví dụ khi dạy bài 10: “ Tự lập” tôi đã tổ chức cho học sinh thi tìm hiểu về tục ngữ, ca dao giữa hai đội với nhau trong thời gian là 3 phút nếu đội nào nêu được nhiều câu hơn mà đúng thì sẽ là đội chiến thắng sẽ có tác dụng phát huy tính tích cực, chủ động của học sinh tạo

sự vui tươi, sinh động trong tiết học Sau đó giáo viên sẽ là người kết luận và nhấn mạnh lại toàn bộ nội dung của bài học

Hoặc khi chúng ta dạy bài 3“ Tôn trọng người khác”

Giáo viên giới thiệu câu ca dao: “ Lời nói chẳng mất tiền mua

Lựa lời mà nói cho vừa lòng nhau”

Sau khi để cho các em giải thích nội dung của câu ca dao, giáo viên nhấn mạnh thêm và kết luận trong giao tiếp với mọi người chúng ta phải lựa lời nói sao cho không xúc phạm đến người khác, đồng thời giáo dục các em phải khéo léo trong cách ứng xử với mọi người Câu ca dao trên là lời khuyên cho chúng ta và cho tất cả mọi người, cao hơn thế là lối sống có văn hóa, biết tôn trọng người khác Mỗi chúng ta cần thấy rõ sự cần thiết phải rèn luyện đạo đức

để có được phẩm chất đẹp Biết chăm lo giữ gìn nhân phẩm, danh dự của mình và của người khác

Đôi khi bản thân còn tiến hành củng cố bài học bằng cách cho học sinh làm các bài tập trong đó có việc tìm những câu tục ngữ, ca dao thể hiện nội dung của bài học.Với những câu tục ngữ, ca dao mà các em tìm được sẽ giúp các em nhớ bài học và biết tự rèn luyện bản thân mình trong học tập cũng như trong thực tế cuộc sống

3.4.Yêu cầu học sinh về nhà sưu tầm thêm tục ngữ, ca dao:

Để đạt chất lượng hiệu quả của giờ học thì việc chuẩn bị của người giáo viên và học sinh là vô cùng quan trọng Vì thế sau mỗi bài dạy tôi dặn dò học sinh chuẩn bị tìm tốt các câu tục ngữ, ca dao cho nội dung bài học mà các em sẽ được tìm hiểu ở giờ học sau Về tư liệu, tôi hướng cho học sinh tìm tục ngữ, ca dao qua sách báo, trên mạng với những yêu cầu không cao

để học sinh thấy không quá khó Đồng thời tôi nêu cho học sinh thấy được lợi ích của nó như là : các em sẽ biết cách tìm gì, ở đâu, tích lũy được những kinh nghiệm sự tự tin, bản lĩnh của mình khi tìm kiếm tục ngữ, ca dao Đồng thời tôi cũng tiến hành kiểm tra, đánh giá chấm điểm cho việc tìm tòi của các em nhằm động viên khuyến khích cũng như phê bình những học sinh chưa tích cực tìm kiếm Với cách thức này tôi nhận thấy khả năng vận dụng vào bài học của các em học sinh vào cuộc sống có chiều hướng tốt hơn nhiều Các em học sinh có hứng thú, ý thức học tập tốt hơn, vui vẻ, hòa đồng, nhiệt tình, lạc quan, yêu cuộc sống và con người hơn, đạt hiệu quả hơn trong việc học tập môn giáo dục công dân

Ví dụ như khi học bài 11: “Lao động tự giác sáng tạo” các em có thể tìm những câu tục ngữ, ca dao như:

- Cày sâu cuốc bẫm

- Chân lấm tay bùn

- Làm ruộng ăn cơm nằm

Chăn tằm ăn cơm đứng.

- Cày đồng đang buổi ban trưa

Mồ hôi thánh thót như mưa ruộng cày

Ai ơi bưng bát cơm đầy

Dẻo thơm một hạt đắng cay muôn phần

- Tay làm hàm nhai

Tay quai miệng trễ

Hoặc khi dạy bài: “ Tự chủ” các em có thể tìm những câu tục ngữ, ca dao như:

- Thân tự lập thân.

- Ăn đói qua ngày, ăn vay nên nợ.

- Có thân phải lập thân.

- Có thân thì lo.

- Có thân phải khổ, có khổ mới nên thân.

- Hữu thân hữu khổ

Sưu tầm tục ngữ, ca dao bản thân tôi thấy đấy là một cách có hiệu quả cho việc học tập của các em học sinh

4 Khả năng áp dụng của giải pháp

a Phạm vi nghiên cứu: áp dụng cho tất cả giáo viên trong việc giảng dạy bộ môn giáo

dục công dân ở trường THCS trong cả nước

b .Đối tượng nghiên cứu: học sinh cấp trung học cơ sở

5 Hiệu quả, lợi ích thu được hoặc dự kiến có thể thu được do áp dụng các giải pháp:

Với những kinh nghiệm và các phương pháp trên đã làm cho học sinh hứng thú học môn giáo dục công dân Giúp cho các giáo viên thực hiện một tiết dạy luôn diễn ra nhẹ nhàng hơn, đạt được hiệu quả khả quan

Trong giờ học mà có vận dụng tục ngữ, ca dao đã tác động trực tiếp đến suy nghĩ, tình cảm, hành vi đạo đức của các em và thông qua kiến thức của bài học mà học sinh đã biết trân trọng, biết kế thừa và phát huy các truyền thống tốt đẹp của dân tộc Các em biết vận dụng kiến thức đã học vào trong thực tiễn cuộc sống của bản thân mình

Giúp cho đa số học sinh hiểu và nắm vững bài học hơn, biết vận dụng vào thực tế cuộc sống hằng ngày, biến thành những kĩ năng sống cần thiết cho mỗi con người

Góp phần nâng cao chất lượng dạy và học trong nhà trường, đồng thời góp phần giáo dục đạo đức học sinh trong nhà trường ngày càng tốt hơn

Chất lượng bộ môn giáo dục công dân trong năm học 2018-2019 luôn đạt và vượt chỉ tiêu cụ thể là không có học sinh yếu kém của bộ môn

6 Tài liệu kèm theo: không.