Luận Văn Thạc Sĩ Khoa Học Giáo Dục Xây Dựng Một Số Biện Pháp Dạy Học Sinh Học 10 Thpt Bằng Tiếng Anh.pdf

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM NGUYỄN THỊ XUÂN THƯƠNG XÂY DỰNG MỘT SỐ BIỆN PHÁP DẠY HỌC SINH HỌC 10 THPT BẰNG TIẾNG ANH LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC THÁI NGUYÊN 2018 ĐẠI HỌC THÁI NGU[.]

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

NGUYỄN THỊ XUÂN THƯƠNG

XÂY DỰNG MỘT SỐ BIỆN PHÁP DẠY HỌC SINH HỌC 10 THPT BẰNG TIẾNG ANH

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

THÁI NGUYÊN - 2018

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

NGUYỄN THỊ XUÂN THƯƠNG

XÂY DỰNG MỘT SỐ BIỆN PHÁP DẠY HỌC SINH HỌC 10 THPT BẰNG TIẾNG ANH

Ngành: Lý luận và Phương pháp dạy học bộ môn Sinh học

Mã ngành: 8 14 01 11

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Người hướng dẫn khoa học: TS NGUYỄN THỊ HÀ

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của tôi, dưới sự hướng dẫn của TS Nguyễn Thị Hà Các số liệu trích dẫn đều có nguồn gốc rõ ràng, các kết quả nêu trong luận văn là trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác

Tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm về những kết quả nghiên cứu trong luận văn này

Thái Nguyên, tháng năm 2018

Nguyễn Thị Xuân Thương

LỜI CẢM ƠN

Để hoàn thành luận văn này, tôi xin bày tỏ lòng kính trọng và biết ơn sâu

sắc tới TS Nguyễn Thị Hà, người đã hết sức tận tâm trong việc định hướng, chỉ

đạo, giúp đỡ về mặt chuyên môn cũng như động viên tôi trong suốt quá trình làm luận văn

Tôi xin trân trọng cảm ơn quý Thầy Cô lãnh đạo trường Đại học Sư phạm Thái Nguyên, quý Thầy Cô Phòng Sau đại học, trường Đại học Sư phạm Thái Nguyên đã tạo mọi điều kiện cho tôi học tập và nghiên cứu để hoàn thành luận văn này

Tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành tới toàn thể các Thầy giáo, Cô giáo và cán

bộ, nhân viên trong bộ môn Lý luận và Phương pháp dạy học Sinh học cũng như trong khoa Sinh học trường Đại học Sư phạm Thái Nguyên đã giúp đỡ, đóng góp nhiều ý kiến quý báu và tạo điều kiện thuận lợi cho tôi trong suốt thời gian học tập và nghiên cứu tại trường

Tôi xin gửi lời cảm ơn sâu sắc tới Ban giám hiệu, các Thầy giáo, Cô giáo và các em HS trường THPT Chu Văn An, tỉnh Thái Nguyên đã nhiệt tình giúp đỡ và tạo điều kiện cho tôi tiến hành khảo sát và tổ chức dạy học để hoàn thành các nghiên cứu trong luận văn

Cuối cùng, tôi xin chân thành cảm ơn gia đình và bạn bè, đồng nghiệp đã động viên, giúp đỡ tôi trong suốt thời gian thực hiện luận văn này

NGUYỄN THỊ XUÂN THƯƠNG

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN i

LỜI CẢM ƠN ii

MỤC LỤC iii

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT iv

DANH MỤC CÁC BẢNG v

DANH MỤC CÁC HÌNH v

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do lựa chọn đề tài 1

2 Mục đích nghiên cứu 3

3 Đối tượng và khách thể nghiên cứu 3

4 Phạm vi nghiên cứu 3

5 Nhiệm vụ nghiên cứu 3

6 Giả thuyết khoa học 3

7 Phương pháp nghiên cứu 3

8 Những đóng góp mới của đề tài 5

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI 6

1.1 Vấn đề tích cực hóa trong dạy học 6

1.2 Tổng quan tài liệu 7

1.2.1 Những nghiên cứu ở nước ngoài 7

1.2.2 Những nghiên cứu ở Việt Nam 8

1.3 Cơ sở lý luận của đề tài 9

1.3.1 Cơ sở lý thuyết của việc xây dựng một số biện pháp dạy học Sinh học 10 bằng tiếng Anh 9

1.3.2 Phương pháp đóng vai 11

1.3.3 Tính tích cực 14

1.3.4 Phát huy tính tích cực thông qua phương pháp đóng vai 14

1.4 Cơ sở thực tiễn của đề tài 15

1.4.1 Phiếu tham khảo ý kiến GV 15

1.4.2 Phiếu tham khảo ý kiến HS 18

Chương 2 QUY TRÌNH THIẾT KẾ VÀ TỔ CHỨC MỘT SỐ BIỆN PHÁP

DẠY HỌC SINH HỌC 10 BẰNG TIẾNG ANH 20

2.1 Các nguyên tắc khi xây dựng một số biện pháp dạy học Sinh học 10 bằng tiếng Anh 20

2.2 Quy trình thiết kế và tổ chức một số biện pháp dạy học Sinh học 10 bằng tiếng Anh 22

2.2.1 Quy trình thiết kế và tổ chức biện pháp trò chơi quy tắc 22

2.2.2 Quy trình thiết kế và tổ chức biện pháp biểu diễn kịch 40

Chương 3 KIỂM NGHIỆM VÀ ĐÁNH GIÁ 48

3.1 Mục đích kiểm nghiệm 48

3.2 Nội dung kiểm nghiệm 48

3.3 Phương pháp kiểm nghiệm 48

3.3.1 Cơ sở và đối tượng 48

3.3.2 Quy trình 49

3.4 Kết quả kiểm nghiệm và đánh giá 56

3.4.1 Kết quả kiểm nghiệm bằng phương pháp chuyên gia 56

3.4.2 Kết quả kiểm nghiệm bằng tổ chức dạy học 58

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 67

TÀI LIỆU THAM KHẢO 69

PHỤ LỤC 72

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 3.1 Hệ số tiêu chí trong thang đo tính tích cực của HS trước tác động sư

phạm và sau tác động sư phạm 56

Bảng 3.2 Kết quả khảo sát ý kiến chuyên gia về biện pháp trò chơi quy tắc và biểu diễn kịch 57

Bảng 3.3 Kết quả kiểm tra độ tin cậy của thang đo tính tích cực của HS 65

DANH MỤC CÁC HÌNH Hình 1.1: Biểu đồ thực trạng dạy học Sinh học bằng tiếng Anh tại một số trường THPT trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên 19

Hình 2.1 Sơ đồ tổng quát quy trình thiết kế và tổ chức trò chơi quy tắc 23

Hình 2.3 Minh họa sơ đồ “Dòng năng lượng trong thế giới sống” (tiếng Anh) 33

Hình 2.4 Minh họa sơ đồ “Dòng năng lượng trong thế giới sống” (tiếng Việt) 34

Hình 2.2 Sơ đồ tổng quát quy trình thiết kế và tổ chức biểu diễn kịch 40

Hình 3.1 Biểu đồ điểm TBTC của 6 bài giảng Sinh học bằng tiếng Anh khi thực hiện tác động sư phạm 64

Hình 3.2: Biểu đồ so sánh điểm TB từng TC trước tác động sư phạm với sau tác động sư phạm 65

MỞ ĐẦU

1 Lý do lựa chọn đề tài

1.1 Xuất phát từ định hướng giảng dạy các môn Khoa học bằng tiếng Anh

Hiện nay, xu thế toàn cầu hóa và hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng gia tăng Cuộc cách mạng Công nghiệp 4.0 đòi hỏi nguồn nhân lực chất lượng cao, có khả năng tiếp nhận các xu thế công nghệ mới, có kiến thức kỹ năng về khoa học, kỹ thuật, toán học, ngoại ngữ, tin học…[6] Như vậy để hội nhập quốc tế, người lao động cần trang bị rất nhiều kỹ năng Trong đó, ngoại ngữ là tiêu chí quan trọng đóng vai trò là chìa khóa mở ra cánh cửa hội nhập, tiếp thu tri thức với các nền văn hóa khác

Việc đưa ngoại ngữ phổ biến trong trường học đang thể hiện rõ quan điểm hội nhập quốc tế của Đảng và Nhà nước được ghi trong Nghị quyết Hội nghị Trung ương 8 khóa XI “Chủ động, tích cực hội nhập quốc tế để phát triển giáo dục và đào tạo, đồng thời giáo dục và đào tạo phải đáp ứng yêu cầu hội nhập quốc tế để phát triển đất nước” [1] Trong quá trình hội nhập đó, ngoại ngữ là công cụ của giao tiếp và tư duy, là bàn đạp hiệu quả nhất đẩy mạnh nhanh quá trình rèn luyện để trở thành “công dân toàn cầu”- công dân với khả năng ngoại ngữ thành thạo, kiến thức rộng và kỹ năng hội nhập

Trong năm học 2016-2017, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã hướng dẫn “Khuyến khích triển khai thí điểm dạy học song ngữ tiếng Anh đối với môn toán và các môn khoa học tự nhiên tại các trường THPT chuyên và các trường THCS, THPT khác có

đủ điều kiện” [4] Để thực hiện mục tiêu đó, nhiều trường THPT đã triển khai giảng

dạy các môn khoa học bằng tiếng Anh, tuy nhiên việc triển khai, vận dụng vào quá trình dạy học không đơn giản bởi nhiều lý do khách quan và chủ quan như trình độ tiếng Anh của GV và HS còn hạn chế, HS chưa hứng thú và chưa tham gia tích cực vào các hoạt động học tập…

1.2 Xuất phát từ yêu cầu đổi mới phương pháp dạy học

Yêu cầu đổi mới dạy học theo hướng phát huy tính tích cực của HS được pháp chế hóa trong Luật Giáo dục (2005) quy định tại điều 5.2 “Phương pháp giáo dục phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, tư duy sáng tạo của người học”[18] Nghị quyết 29 - NQ/TW Hội nghị Trung ương 8 khóa XI về đổi mới căn bản và toàn

diện giáo dục cũng nhấn mạnh “Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ phương pháp dạy và học theo hướng hiện đại; phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo và vận dụng kiến

thức, kỹ năng của người học” [1]

Như vậy yêu cầu của đổi mới PPDH là phải sử dụng các PPDH nhằm phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động và sáng tạo cho HS

1.3 Xuất phát từ nội dung chương trình Sinh học 10

Có thể nói trong lĩnh vực khoa học tự nhiên, Sinh học là môn có nhiều thuận lợi để tiến hành triển khai dạy học bằng tiếng Anh, là một trong các môn có thể áp dụng nhiều PPDH tích cực Đồng thời Sinh học là môn khoa học thực nghiệm có nhiều hiện tượng gần gũi với đời sống Do đó, trong quá trình dạy học có thể tìm kiếm được nhiều phương tiện trực quan hỗ trợ Các hình ảnh trực quan giúp cho việc truyền tải kiến thức bằng ngôn ngữ tiếng Anh trở nên đơn giản hơn Chương trình Sinh học cấp THPT là chương trình Sinh học đại cương, nghiên cứu các cấp độ tổ chức của sự sống Trong đó, Sinh học 10 nghiên cứu cấp tổ chức sống đầu tiên là cấp

Tế bào Nội dung chương trình Sinh học 10 tập trung nghiên cứu về cấu trúc, chức năng và các quá trình sống diễn ra ở cấp Tế bào cũng như các quá trình sống diễn ra ở

vi sinh vật Do đó nguồn tài liệu trực quan bằng tiếng Anh về cấu trúc của tế bào và

mô hình động các các quá trình diễn ra trong tế bào, vi sinh vật rất phong phú Đồng thời các thuật ngữ tiếng Anh chuyên ngành được sử dụng trong phần Sinh học Tế bào, Sinh học Vi sinh vật là các thuật ngữ chuyên sâu, rõ ràng Hơn nữa cách khai thác kiến thức đối với cấp Tế bào ở nhiều tài liệu tiếng Anh khá tương đồng nhau tạo điều kiện thuận lợi cho GV trong việc thiết kế bài giảng

Tuy nhiên, qua khảo sát bước đầu về thực trạng sử dụng các phương pháp, biện pháp dạy học tích cực trong dạy học Sinh học bằng tiếng Anh còn nhiều hạn chế

về tần số và hiệu quả sử dụng Thực trạng này gây trở ngại cho việc hoàn thành mục tiêu đổi mới giáo dục và yêu cầu đào tạo nguồn nhân lực trong tương lai

Xuất phát từ những lý do trên, với mong muốn phát huy tính tích cực học tập

2 Mục đích nghiên cứu

Xây dựng được một số biện pháp dạy học Sinh học 10 THPT bằng tiếng Anh nhằm góp phần phát huy tính tích cực học tập của HS

3 Đối tượng và khách thể nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu: Các biện pháp dạy học Sinh học 10 THPT bằng tiếng Anh

- Khách thể nghiên cứu: Quá trình dạy học Sinh học 10 ở trường THPT

4 Phạm vi nghiên cứu

Đề tài chỉ đề xuất một số biện pháp dạy học Sinh học 10 bằng tiếng Anh trong phạm vi phương pháp đóng vai

5 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Nghiên cứu cơ sở lý luận và thực tiễn của việc sử dụng các biện pháp dạy học Sinh học 10 trường THPT bằng tiếng Anh

- Xây dựng một số biện pháp để dạy học Sinh học 10 ở trường THPT bằng tiếng Anh

- Kiểm nghiệm sư phạm

6 Giả thuyết khoa học

Nếu xây dựng được các biện pháp dạy học Sinh học 10 THPT bằng tiếng Anh

sẽ góp phần phát huy tính tích cực học tập của HS

7 Phương pháp nghiên cứu

7.1 Phương pháp nghiên cứu lý thuyết

- Nghiên cứu các văn bản về đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước, Bộ Giáo dục và Đào tạo về đổi mới giáo dục

- Nghiên cứu tổng hợp tài liệu, các công trình khoa học đã công bố có liên quan đến các biện pháp dạy học tích cực và dạy học bằng tiếng Anh

- Nghiên cứu chương trình Sinh học 10 - SGK nâng cao, các giáo trình, sách tham khảo, luận án, luận văn làm cơ sở cho việc thực hiện đề tài

7.2 Phương pháp nghiên cứu thực tiễn

7.2.1 Phương pháp điều tra

Điều tra thực trạng việc dạy học Sinh học bằng tiếng Anh và sử dụng các phương pháp, biện pháp dạy học tích cực trong giảng dạy môn Sinh học bằng tiếng Anh tại các trường THPT trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên thông qua phiếu tham khảo ý kiến GV và HS

7.2.2 Phương pháp chuyên gia

Tiến hành phỏng vấn, xin ý kiến các chuyên gia về ngôn ngữ, chuyên gia về phương pháp kỹ thuật dạy học tích cực

7.2.3 Phương pháp kiểm nghiệm sư phạm

Tổ chức giảng dạy một số bài giảng Sinh học 10 bằng tiếng Anh tại trường THPT để kiểm tra tính đúng đắn của các biện pháp đã đề xuất thông qua phiếu hỏi

7.3 Phương pháp xử lý số liệu bằng toán thống kê

GV tiến hành đo tính tích cực của HS thông qua thang đo tính tích cực đã lựa chọn Phiếu đánh giá theo các tiêu chí được đánh giá ở các mức điểm khác nhau

Lập bảng phân phối tần suất các mức điểm Xác định hệ số của từng tiêu chí sau đó số liệu tính toán được xử lý bằng thống kê toán học sử dụng phần mềm Microsoft Excel và phần mềm SPSS 20.0 với các tham số sau:

- Giá trị trung bình : là tham số xác định giá trị trung bình của dãy số thống kê

- Độ lệch chuẩn: là một đại lượng thống kê mô tả dùng để đo mức độ phân tán các số liệu quanh giá trị trung bình cộng Độ lệch chuẩn càng bé chứng tỏ số liệu càng ít phân tán

- Phương sai S2: là giá trị kỳ vọng của bình phương của độ lệch của x so với giá trị trung bình

- Hệ số tin cậy Alpha: dùng để kiểm định độ tin cậy của thang đo tính tích cực học tập Sử dụng phương pháp nhất quán nội tại qua hệ số Cronbach’s Alpha để xác định hệ số tin cậy thông qua phần mềm SPSS 20.0 Hệ số tin cậy Cronbach’s Alpha cho biết các đo lường có liên kết với nhau hay không Tiến hành nhập các biến số là điểm TBTC của 7 tiêu chí, đối tượng là 3 lớp HS được chọn Phần mềm SPSS 20.0 sẽ cho kết quả là giá trị của hệ số tin cậy Alpha

Các mức giá trị của Alpha: lớn hơn 0,8 là thang đo lường tốt; từ 0,7 đến 0,8 là

sử dụng được; từ 0,6 trở lên là có thể sử dụng trong trường hợp khái niệm nghiên cứu

là mới hoặc là mới trong bối cảnh nghiên cứu Như vậy, thang đo được chấp nhận khi

hệ số tin cậy Alpha đạt yêu cầu (lớn hơn 0,7) [22]

8 Những đóng góp mới của đề tài

- Góp phần làm sáng tỏ cơ sở lý luận và thực tiễn của việc sử dụng một số biện pháp dạy học Sinh học 10 THPT bằng tiếng Anh nhằm phát huy tính tích cực của HS

- Xây dựng được quy trình thiết kế và tổ chức một số biện pháp dạy học Sinh học 10 THPT bằng tiếng Anh

- Cung cấp một số tư liệu dạy học và giáo án theo định hướng sử dụng một số biện pháp tích cực trong dạy học Sinh học 10 bằng tiếng Anh làm tài liệu tham khảo cho đồng nghiệp

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI

1.1 Vấn đề tích cực hóa trong dạy học

Hình thành và phát triển tính tích cực là một trong các nhiệm vụ chủ yếu của giáo dục nhằm đào tạo những con người năng động, thích ứng và góp phần phát triển cộng đồng Tích cực và tích cực hóa hoạt động nhận thức đã được nhiều nhà nghiên cứu đề cập Nghiên cứu của Trần Bá Hoành, Ngô Quang Sơn và Bùi Văn Đoàn đã xây dựng cơ sở lý luận của các PPDH nhằm tích cực hóa hoạt động của người học gọi

là các PPDH tích cực Tính tích cực là điều kiện, đồng thời là kết quả của sự phát triển nhân cách trong quá trình giáo dục [12]

Tác giả Thái Duy Tuyên viết trong cuốn Giáo dục học hiện đại có quan niệm như sau “Tích cực hóa là một tập hợp các hoạt động nhằm chuyển biến các vị trí của người học từ thụ động sang chủ động, từ đối tượng tiếp nhận tri thức sang chủ thể tìm kiếm tri thức để nâng cao hiệu quả học tập” [23] Trong một nghiên cứu khác, Thái Duy Tuyên cũng xây dựng cơ sở lý luận về bản chất của tính tích cực nhận thức, các mức độ nhận thức và các biểu hiện của tính tích cực hoạt động nhận thức của HS đặt nền móng cho việc đánh giá hiệu quả tích cực hóa hoạt động nhận thức của HS trong

các hoạt động giáo dục [24]

PPDH tích cực là thuật ngữ rút gọn, để chỉ các phương pháp nhằm đề cao vai trò tự giác, tích cực, độc lập nhận thức của người học dưới vai trò tổ chức, định hướng của người dạy Như vậy, PPDH tích cực được thực hiện theo hướng tích cực hóa hoạt động nhận thức của người học, nhằm phát huy tính tự giác, chủ động, sáng tạo của người học

PPDH tích cực (Active Teaching and Learning) hướng tới tích cực hóa hoạt động nhận thức của người học, nghĩa là tập trung phát huy tính tích cực của người học chứ không chỉ tập trung hoạt động tích cực của người dạy Với PPDH tích cực, người dạy đóng vai trò chủ đạo - người học đóng vai trò chủ động chiếm lĩnh tri thức

Tuy nhiên, mọi PPDH nếu biết sử dụng đúng lúc, đúng cách đều có thể phát