BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP HỒ CHÍ MINH KHOA KHOA HỌC XÃ HỘI BÀI TIỂU LUẬN MÔN HỌC KINH TẾ CHÍNH TRỊ MÁC LÊNIN ĐỀ TÀI 6 HỘI NHẬP KINH TẾ QUỐC TẾ CỦA VIỆT NAM h Giảng viên hướng dẫ[.]
Trang 1BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP HỒ CHÍ MINH
KHOA KHOA HỌC XÃ HỘI
BÀI TIỂU LUẬN MÔN HỌC KINH TẾ CHÍNH TRỊ MÁC-LÊNIN
ĐỀ TÀI 6 : HỘI NHẬP KINH TẾ QUỐC TẾ CỦA VIỆT NAM
h
Giảng viên hướng dẫn: TS Nguyễn Khánh Vân
Nhóm sinh viên thực hiện: nhóm 6
Lớp học phần: 21D1POL51002459
Trang 2
Hồ Chí Minh – 2021
Trang 3Danh sách thành viên
STT Họ Tên Lớp Công việc thực hiện Mức
độ hoàn thành
Ký tên
1 Đoàn Thuận Phát ADC03 Tìm tài liệu, hoàn thành
Huy Hoàng ADC03 Tìm tài liệu, hoàn thành nội dung phần 1 (II) 100% Có
3 Dương Chí Thiện ADC03 Tìm tài liệu, hoàn thành
4 Nguyễn Đắc Tâm ADC03 Tìm tài liệu, hoàn thành
5 Lê Phước Phú ADC03 Tìm tài liệu, hoàn thành
6 Lương Quốc Bảo ADC03 Tìm tài liệu, hoàn thành
7 Đặng Uyển Nhi ADC03 Bổ sung, hoàn thiện nội
dung bài tiểu luận, tạo powerpoint thuyết trình
100% Có
Trang 4Mục lục
Lời nói đầu 5
I Khái niệm và nội dung hội nhập kinh tế quốc tế 6
1 Khái niệm hội nhập kinh tế quốc tế 6
2 Tính tất yếu khách quan của hội nhập kinh tế quốc tế 6
3 Nội dung hội nhập kinh tế quốc tế 7
II Tác động của hội nhập kinh tế quốc tế đến phát triển của Việt Nam 8
1 Tác động tích cực của hội nhập kinh tế quốc tế 8
2 Tác động tiêu cực của hội nhập kinh tế quốc tế 11
III Thực trạng và những thành tựu hội nhập kinh tế quốc tế của Việt Nam 15
1 Thực trạng của Việt Nam trên con đường hội nhập 15
2 Thành tựu của Việt Nam trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế 20
IV Phương hướng nâng cao hiệu quả hội nhập kinh tế quốc tế trong phát triển của Việt Nam 23
1 Nhận thức sâu sắc về thời cơ và thách thức do hội nhập kinh tế quốc tế mang lại 23
Trang 52 Xây dựng chiến lược và lộ trình hội nhập kinh tế phù hợp 24
3 Tích cực, chủ động tham gia vào các liên kết kinh tế quốc tế và thực hiện
đầy đủ các cam kết của Việt Nam trong các liên kết kinh tế quốc tế và khu
Tài Liệu Tham Khảo 27
Lời nói đầu
Toàn cầu hoá kinh tế là xu thế tất yếu biểu hiện sự phát triển nhảy vọt của lực lượngsản suất do phân công lao động quốc tế diễn ra ngày càng sâu rộng trên phạm vi toàncầu dưới tác động của cuộc cách mạng khoa học công nghệ và tích tụ tập trung tư bản
Trang 6dẫn tới hình thành nền kinh tế thống nhất Sự hợp nhất về kinh tế giữa các quốc gia tácđộng mạnh mẽ và sâu sắc đến nền kinh tế chính trị của các nước nói riêng và của thếgiới nói chung Đó là sự phát triển vượt bậc của nền kinh tế thế giới với tốc độ tăngtrưởng kinh tế cao, cơ cấu kinh tế có nhiều sự thay đổi Sự ra đời của các tổ chức kinh
tế thế giới như WTO, EU, AFTA và nhiều tam giác phát triển khác cũng là do toàncầu hoá đem lại
Theo xu thế chung của thế giới, Việt Nam đã và đang từng bước cố gắng chủ động hộinhập kinh tế quốc tế Đây không phải là một mục tiêu nhiệm vụ nhất thời mà là vấn đềmang tính chất sống còn đối với nền kinh tế Việt Nam hiện nay cũng như sau này Bởimột nứoc mà đi ngược với xu hướng chung của thời đại sẽ trở nên lạc hậu và bị côlập, sớm hay muộn nước đó sẽ bị loại bỏ trên đấu trường quốc tế Hơn thế nữa, mộtnước đang phát triển, lại vừa trải qua chiến tranh tàn khốc, ác liệt thì việc chủ độnghội nhập kinh tế với khu vực và thế giới thì lại càng cần thiết hơn bao giờ hết Trongquá trình hội nhập, với nội lực dồi dào sẵn có cùng với ngoại lực sẽ tạo ra thời cơ pháttriển kinh tế Việt Nam sẽ mở rộng được thị trường xuất nhập khẩu, thu hút được vốnđầu tư nước ngoài, tiếp thu được khoa học công nghệ tiên tiến, những kinh nghiệmquý báu của các nước kinh tế phát triển và tạo được môi trường thuận lợi để phát triểnkinh tế Tuy nhiên, một vấn đề bao giờ cũng có hai mặt đối lập Hội nhập kinh tế quốc
tế mang đến cho Việt Nam rất nhiều thời cơ thuận lợi nhưng cũng đem lại không ítkhó khăn thử thách Nhưng theo chủ trương của Đảng: “ Việt Nam muốn làm bạn vớitất cả các nước “, chúng ta sẽ khắc phục những khó khăn để hoàn thành sứ mệnh Hộinhập kinh tế quốc tế là tất yếu khách quan đối với Việt Nam
Với đề tài: "Hội nhập kinh tế quốc tế và những thách thức đối với Việt Nam", nhómchúng em cảm thấy đây là một đề tài rất sâu rộng, mang tính thời sự Bằng tất cả hứngthú và say mê của sinh viên kinh tế chúng em xin đóng góp những suy nghĩ cũng nhưnghiên cứu của mình vào bài tiểu luận này Bài viết còn nhiều thiếu sót, em kínhmong cô giúp chúng em hoàn thành bài viết tốt hơn Nhóm chúng em xin chân thànhcảm ơn
Trang 7I Khái niệm và nội dung hội nhập kinh tế quốc tế
1 Khái niệm hội nhập kinh tế quốc tế
Thuật ngữ hội nhập kinh tế quốc tế đƣợc sử dụng từ những năm giữa thập niên 1990cùng với quá trình Việt Nam gia nhập ASEAN, tham gia Khu vực mậu dịch tự doASEAN (AFTA) và các thế chế kinh tế quốc tế khác
Hiện có hai cách hiếu khác nhau về hội nhập kinh tế quốc tế Thứ nhất, hiểu theonghĩa hẹp coi hội nhập kinh tế quốc tế là sự tham gia của các quốc gia vào các tổ chứcquốc tế và khu vực Thứ hai, cách hiểu theo nghĩa rộng, hội nhập kinh tế quốc tế làquá trình mở cửa nền kinh tế và tham gia vào mọi mặt của đời sống quốc tế; đối lậpvới tình trạng đóng cửa, cô lập hoặc ít giao lưu quốc tế
Theo một cách chung nhất, hội nhập kinh tế quốc tế (HNKTQT) của một quốc gia làquá trình quốc gia đó thực hiện gắn kết nền kinh tế của mình với nền kinh tế thế giớidựa trên sự chia sẻ lợi ích đồng thời tuân thủ các chuẩn mực quốc tế chung
2 Tính tất yếu khách quan của hội nhập kinh tế quốc tế
Hội nhập kinh tế quốc tế là xu thế khách quan trong bối cảnh toàn cầu hóa kinh tế+ Toàn cầu hóa kinh tế đã lôi cuốn tất cả các nước và các hệ thống phân công laođộng quốc tế, các mối liên hệ quốc tế của sản xuất và trao đổi ngày càng gia tangkhiến cho nền kinh của các nước trở thành một bộ phận hữu cơ và không thể tách rờinền kinh tế toàn cầu Buộc các quốc gia phải tiến hành hội nhập sâu rộng hơn với nềnkinh tế khu vực và thế giới Hội nhập kinh tế quốc tế trở thành tất yếu khách quan + Trong toàn cầu hóa kinh tế, nếu không Hội nhập kinh tế quốc tế, các nước không thể
tự đảm bảo được các điều kiện cần thiết cho sản xuất trong nước, sẽ không có cơ hộitham gia giải quyết những vấn đề toàn cầu đã và đang xuất hiện ngày càng nhiều.Nước nào đóng cửa với thế giới là đi ngược xu thế chung của thời đại, khó tránh khỏirơi vào lạc hậu Trái lại, mở cửa hội nhập kinh tế quốc tế tuy có phải trả giá nhất địnhsong đó là yêu cầu tất yếu đối với sự phát triển của mỗi nước
Trang 8Hội nhập kinh tế quốc tế là phương thức phát triển phổ biển của các nước, nhất làcác nước đang và kém phát triển trong điều kiện hiện nay
+ Hội nhập kinh tế quốc tế là cơ hội để tiếp cận và sử dụng các nguồn lực bên ngoàinhư tài chính, khoa học công nghệ, kinh nghiệm của các nước phát triển cho các nướcđang phát triển, từ đó thu hẹp khoảng cách, khắc phục nguy cơ tụt hậu
+ Hội nhập kinh tế quốc tế còn tác động tích cực đến việc ổn định kinh tế vĩ mô, tạo ranhiều cơ hội việc làm mới và nâng cao mức thu nhập cho các tầng lớp dân cư
Tuy nhiên trong xu thế toàn cầu hoá các nước giàu luôn có những lợi thế về lực lượngvật chất và kinh nghiệm quản lý Còn các nước nghèo có nền kinh tế yếu kém dễ bịthua thiệt, thường phải trả giá đắt trong quá trình hội nhập Là một nước nghèo trênthế giới, sau mấy chục năm bị chiến tranh tàn phá, Việt Nam bắt đầu thực hiện chuyểnđổi từ cơ chế kế hoạch hoá tập trung sang cơ chế thị trường, từ một nền kinh tế tự túcnghèo nàn bắt đầu mở cửa tiếp xúc với nền kinh tế thị trường rộng lớn đầy rẫy nhữngsức ép, khó khăn Nhưng không vì thế mà chúng ta bỏ cuộc Trái lại, đứng trước xuthế phát triển tất yếu, nhận thức được những cơ hội và thách thức mà hội nhập đemlại, Việt Nam, một bộ phận của cộng đồng quốc tế không thể khước từ hội nhập Chỉ
có hội nhập Việt Nam mới khai thác hết những nội lực sẵn có của mình để tạo ranhững thuận lợi phát triển kinh tế
Chính vì vậy mà đại hội Đảng VII của Đảng Cộng Sản Việt Nam năm 1991 đã đề rađường lối chiến lược: “ Thực hiện đa dạng hoá, đa phương hoá quan hệ quốc tế, mởrộng quan hệ kinh tế đối ngoại “ Đến đại hội đảng VIII, nghị quyết TW4 đã đề ranhiệm vụ: ” giữ vững độc lập tự chủ, đi đôi với tranh thủ tối đa nguồn lực từ bênngoài, xây dựng một nền kinh tế mới, hội nhập với khu vực và thế giới “
Đảng ta đề ra chủ trương tăng cường hội nhập quốc tế về kinh tế là 1 hướng đi đúngđắn, thể hiện sự thay đổi tức thời trong tư duy và bắt kịp với xu thế của thời đại, nhằmthực hiện nhiệm vụ xây dựng nền kinh tế Việt Nam ngày càng phát triển và vữngmạnh
3 Nội dung hội nhập kinh tế quốc tế
3.1 Nguyên tắc của hội nhập kinh tế quốc tế:
Bất kì một quốc gia nào khi tham gia vào các tổ chức kinh tế trong khu vực cũngnhư trên thế giới đều phải tuân thủ theo những nguyên tắc của các tổ chức đó nói riêng
và nguyên tắc của hội nhập kinh tế quốc tế nói chung Sau đây là một số nguyên tắc
cơ bản của hội nhập: - Không phân biệt đối xử giữa các quốc gia; tiếp cận thị trườngcác nước, cạnh tranh công bằng, áp dụng các hành động khẩn cấp trong trường hợpcần thiết, dành ưu đãi cho các nước đang và chậm phát triển Đối với từng tổ chức cónguyên tắc cụ thể riêng biệt
Trang 93.2 Nội dung hội nhập kinh tế quốc tế
Chuẩn bị các điều kiện để thực hiện hội nhập thành công
Hội nhập là tất yếu, tuy nhiên, đối với Việt Nam, hội nhập không phải bằng mọi giá.Quá trình hội nhập phải được cân nhắc với lộ trình và cách thức tối ưu Quá trình nàyđòi hỏi phải có sự chuẩn bị các điều kiện trong nội bộ nền kinh tế cũng như các mốiquan hệ quốc tế thích hợp
Thực hiện đa dạng các hình thức, các mức độ hội nhập kinh tế quốc tế
Hội nhập kinh tế quốc tế có thể diễn theo nhiều mức độ tùy thuộc vào sự tham gia củamột nước vào các quan hệ kinh tế đối ngoại, các tổ chức kinh tế quốc tế hoặc khu vực.Theo đó, tiến trình HNKTQT được chia thành các mức độ cơ bản từ thấp đến cao là:
- Thỏa thuận thương mại ưu đãi (PTA): Ưu đãi về thuế quan( mức thấp), và phithuế quan( miễn thuế quan khi nhập khẩu)
- Khu vực mậu dịch tu do (FTA): Hiệp định bãi bò thuế quan và hàng rào phithuế quan
Ví dụ: Hiệp định Thương mại Tự do châu Âu (1960)
Khu vực Mậu dịch Tự do ASEAN (1992) Hiệp định Thương mại tự do Bắc Mỹ (1994)
Hiệp định Hợp tác kinh tế ASEAN – TQ (2002)
- Liên minh thuế quan (CU): Thống nhất mức thu thuế quan đối với hàng
hóa có xuất xứ từ các quốc gia ngoài khu vực Ví dụ => Liên minh Thuế quan Liên minh châu Âu
- Thị trường chung (hay thị trường duy nhất):
Tự do hóa mọi mặt về kinh tế
Tự do đi lại, cư trú và chọn nơi làm việc
Ví dụ: Thị trường chung châu Âu – 1957
Liên minh kinh tế - tiền tệ: Tạo ra một thị trường chung giữa các nền kinh tế(không còn hàng rào kinh tế nào nữa) với một đơn vị tiền tệ chung Ví dụ: Khuvực đồng Euro: Cộng đồng Kinh tế Tây Phi, Cộng đồng Caribe
Xét về hình thức, Hội nhập kinh tế quốc tế gồm các hoạt động kinh tế đối ngoạicủa một nước như: ngoại thương, đầu tư quốc tế, hợp tác quốc tế, dịch vụ thungoại tệ.…
Trang 10II Tác động của hội nhập kinh tế quốc tế đến phát triển của Việt Nam
1 Tác động tích cực của hội nhập kinh tế quốc tế
1.1 Hội nhập kinh tế quốc tế góp phần mở rộng thị trường xuất nhập khẩu củaViệt Nam, thúc đẩy thương mại phát triển, tận dụng lợi thế nước ta trong phân công lao động quốc tế
Nội dung của hội nhập là mở cửa thị trường cho nhau, vì vậy, khi Việt Nam gianhập các tổ chức kinh tế quốc tế sẽ mở rộng quan hệ bạn hàng Mở rộng thị trườngđồng nghĩa với việc đẩy mạnh hoạt động xuất khẩu và đa dạng hóa thị trường xuấtkhẩu Đây cũng là chính sách chung của Đảng và nhà nước nhằm hỗ trợ, thực hiệnthúc đẩy sản xuất trong nước phát triển, tạo công ăn việc làm cho người lao động, giảiquyết các vấn đề xã hội đồng thời tăng thu ngoại tệ cho đất nước, nâng cao trình độ kỹthuật công nghệ nhằm phục vụ cho công cuộc công nghiệp hoá, hiện đại hoá đấtnước
Hiện nay, tiếp tục thực hiện chủ trương hội nhập quốc tế, mà trước hết là hội nhậpkinh tế quốc tế, chúng ta đã và đang tích cực tham gia đàm phán và ký kết các Hiệpđịnh thương mại tự do (FTA) với các đối tác lớn và khi được ký kết, đưa vào thực thi,các FTA sẽ tạo cơ hội mở rộng thị trường, đẩy mạnh xuất khẩu cho hàng hóa của ViệtNam
Việc mở rộng thị trường xuất khẩu sẽ được coi như là một chiến lược dài hạn nhằmgiúp doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu vào chuỗi giá trị khu vực, nâng cao nănglực sản xuất xuất khẩu và cạnh tranh qua đó sẽ giúp việc tồn tại và đứng vững tại thịtrường nội địa
Ngoài ra, mở rộng thị trường còn giúp doanh nghiệp Việt Nam cọ xát hơn nữa với thếgiới bên ngoài, có điều kiện để phát triển hoạt động sản xuất kinh doanh, đồng thờikhẳng định vị thế mới của mình trên trường quốc tế.Hiện nay, xuất khẩu của Việt Nam vẫn tập trung vào một số thị trường lớn và truyềnthống như Hoa Kỳ, EU, Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc… Mở rộng thị trường làmột mặt duy trì và củng cố thị trường truyền thống, mặt khác sẽ tăng cường thị trườngxuất khẩu tiềm năng khác sẽ giúp xuất khẩu giảm bớt sự phụ thuộc vào những thịtrường này để phát triển ổn định và bền vững hơn
Với dân số hơn 90 triệu người, nguồn nhân lực nước ta khá dồi dào Nhưng nếuchúng ta không hội nhập quốc tế thì việc sử dụng nhân lực trong nước sẽ bị lãng phí
và kém hiệu quả Hội nhập kinh tế quốc tế sẽ tạo cơ hội để nguồn nhân lực của nước
ta khai thông, giao lưu với các nước Ta có thể thông qua hội nhập để xuất khẩu laođộng hoặc có thể sử dụng lao động thông qua các hợp đồng gia công chế biến hàngxuất khẩu Đồng thời tạo cơ hội để nhập khẩu lao động kĩ thuật cao, các công nghệmới, các phát minh sáng chế mà ta chưa có
Trang 11Vì vậy, mở rộng, phát triển thị trường nước ngoài là tất yếu khách quan, cần thiếttrong bối cảnh hiện nay và tương lai, đặc biệt khi Việt Nam đang hội nhập sâu, rộngvào khu vực và toàn cầu cũng như nỗ lực hạn chế sự phụ thuộc về xuất nhập khẩu vàomột số quốc gia nhất định và tận dụng nguồn nhân lực dồi dào.
1.2 Hội nhập kinh tế quốc tế cũng góp phần tăng thu hút đầu tư nước ngoài, viện trợ phát triển chính thức và giải quyết vấn đề nợ quốc tế
- Thu hút vốn đầu tư nước ngoài: Cùng với việc cải thiện môi trường đầu tư, tham giahội nhập kinh tế quốc tế là cơ hội để thị trường nước ta được mở rộng, điều này sẽ hấpdẫn các nhà đầu tư Họ sẽ mang vốn và công nghệ vào nước ta sử dụng lao động và tàinguyên sẵn có của nước ta làm ra sản phẩm tiêu thụ trên thị trường khu vực và thếgiới với các ưu đãi mà nước ta có cơ hội mở rộng thị trường, kéo theo cơ hội thu hútvốn đầu tư nước ngoài Đây cũng là cơ hội để doanh nghiệp trong nước huy động và
sử dụng vốn có hiệu quả hơn Hiện nay đã có trên 70 nước và vùng lãnh thổ có dự ánđầu tư vào Việt Nam, trong đó có nhều công ty và tập đoàn lớn, có công nghệ tiêntiến Điều này góp phần làm chuyển dịch cơ cấu kinh tế trong nước theo hướng côngnghiệp, phát triển lực lượng sản xuất và tạo nên công ăn việc làm Tuy nhiên kể từgiữa năm 1997 đến nay, do tác động của cuộc khủng hoảng tài chính tiền tệ, đầu tưtrực tiếp nước ngoài vào nước ta có hướng suy giảm Tuy vậy, kim ngạch xuất khẩucủa các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài vẫn tăng nhanh Nếu như năm 1991đạt 52 triệu USD thì năm 1997 là 1790 triệu USD
- Viện trợ phát triển ODA: Tiến hành bình thường hoá quan hệ tài chính của ViệtNam, các nước tài trợ và các thể chế tài chính tiền tệ quốc tế đã tháo gỡ từ năm 1992
đã đem lại những kết quả đáng khích lệ, góp phần quan trọng vào việc xây dựng vànâng cấp hệ thống cơ sở hạ tầng Tính đến 1999, tổng số vốn viện trợ phát triển camkết đã đạt 13,04 tỉ USD Tuy nhiên, vấn đề quản lý và sử dụng nguồn vốn ODA cònbộc lộ nhiều yếu kém, nhất là tình trạng giải ngân chậm và việc nâng cao hiêu quả củaviệc sử dụng nguồn vốn ODA
- Hội nhập kinh tế quốc tế cũng góp phần giải quyết tốt vấn đề nợ Việt Nam: Trongnhững năm qua nhờ phát triển tốt mối quan hệ đối ngoại song phương và đa phương,các khoản nợ nước ngoài cũ của Việt Nam về cơ bản đã được giải quyết thông qua câulạc bộ Paris, London và đàm phán song phương Điều đó góp phần ổn định cán cânthu chi ngân sách, tập trung nguồn lực cho các chương trình phát triển kinh tế xã hộitrong nước
1.3 Tham gia hội nhập kinh tế quốc tế cũng tạo điều kiện cho ta tiếp thu khoa học công nghệ tiên tiến, đẩy mạnh hợp tác giáo dục, nâng cao trình độ nguồn nhân lực và trình độ khoa học công nghệ Việt Nam
Việt Nam gia nhập kinh tế quốc tế sẽ tranh thủ được kĩ thuật, công nghệ tiên tiếncủa các nước đi trước để đẩy nhanh quá trình công nghiệp hoá - hiện đại hoá, tạo cơ
Trang 12sở vật chất kĩ thuật cho công cuộc xây dựng Chủ Nghĩa Xã Hội Hội nhập kinh tếquốc tế là con đường để khai thông thị trường nước ta với khu vực và thế giới, tạo ramôi trường đầu tư hấp dẫn và có hiệu quả Qua đó mà các kĩ thuật, công nghệ mới cóđiều kiện du nhập vào nước ta, đồng thời tạo cơ hội để chúng ta lựa chọn kĩ thuật,công nghệ nước ngoài nhằm phát triển năng lực kĩ thuật, công nghệ quốc gia Trongcạnh tranh quốc tế có thể công nghệ này là cũ đối với một số nước phát triển, nhưnglại là mới, có hiệu quả tại một nước đang phát triển như Việt Nam Do yêu cầu sửdụng lao động của các công nghệ đó cao, có khả năng tạo nên nhiều việc làm mới.Trong những năm qua, cuộc cách mạng khoa học kĩ thuật, nhất là công nghệ thông tin
và viễn thông phát triển mạnh làm thay đổi bộ mặt kinh tế thế giới và đã tạo điều kiện
để Việt Nam tiếp cận và phát triển mới này Sự xuất hiện và đi vào hoạt động củanhiều khu công nghiệp mới và hiện đại như Hà Nội, TP Hồ Chí Minh, Vĩnh Phúc,Đồng Nai, Bình Dương, Hải Phòng và những xí nghiệp liên doanh trong ngành côngnghệ dầu khí đã chứng minh điều đó
Dĩ nhiên ngoài việc thu hút vốn đầu tư nước ngoài để tạo cơ hội tiếp nhận tiến bộ kĩthuật và công nghệ, nước ta vẫn có thể sử dụng ngoại tệ có được nhờ xuất khẩu đểnhập công nghệ mới về phục vụ các nhu cầu sản xuất kinh doanh Song vì nước ta cònnghèo, dự trữ ngoại tệ rất hạn hẹp, kinh nghiệm tiếp cận thị trường bên ngoài chưanhiều, trình độ thẩm định công nghệ lại kém và khả năng quản lý sản xuất kinh doanhvới công nghệ cao còn yếu cho nên còn đường thích hợp hơn với nước ta hiện nay làtiếp tục đổi mới cơ chế và chính sách, tạo ra môi trường đầu tư hấp dẫn để lấy lại nhịp
độ gia tăng thu hút đầu tư trực tiếp như những năm trước, qua đó tiếp nhân và chuyểngiao công nghệ có hiệu quả hơn
Hội nhập kinh tế quốc tế cũng góp phần không nhỏ vào công tác đào tạo và bồidưỡng đội ngũ cán bộ trong nhiều lĩnh vực Phần lớn cán bộ khoa học kĩ thuật, cán bộquản lý, các nhà kinh doanh đã được đào tạo ở trong và ngoài nước Bởi mỗi khi liêndoanh hay liên kết hay được đầu tư từ nước ngoài thì từ người lao động đến các nhàquản ký đều được đào tạo tay nghề, trình độ chuyên môn được nâng cao Chỉ tínhriêng trong các công trình đầu tư nước ngoài đã có khoảng 30 vạn lao động trực tiếp,
600 cán bộ quản lý và 25000 cán bộ khoa học kĩ thuật đã được đào tạo Trong lĩnh vựcxuất khẩu lao động tính đến năm 1999 Việt Nam đã đưa 7 vạn người đi lao động ởnước ngoài
1.4 Hội nhập kinh tế quốc tế góp phần duy trì hoà bình ổn định, tạo dựng môi trường thuận lợi để phát triển kinh tế, nâng cao vị trí Việt Nam trên trường quốc
tế
Hội nhập kinh tế quốc tế đã đóng góp quan trọng vào việc mở rộng và đưa quan hệ củanước ta với các đối tác đi vào chiều sâu, tạo thế đan xen lợi ích, góp phần gìn giữ môitrường hòa bình, ổn định để phát triển đất nước; giữ vững độc lập, chủ quyền, thống nhất
và toàn vẹn lãnh thổ của Tổ quốc, bảo vệ an ninh chính trị và trật tự, an toàn xã hội;quảng bá hình ảnh đất nước và con người Việt Nam, nâng cao uy tín và vị thế của nước
ta trên trường quốc tế Trước đây, Việt Nam chỉ có quan hệ chủ yếu với Liên Xô vàcác nước Đông Âu, nay đã thiết lập được quan hệ ngoại giao với 166 quốc gia trên thế
Trang 13giới Với chủ trương coi trọng các mối quan hệ với các nước láng giềng và trong khuvực Châu á Thái Bình Dương Chúng ta đã bình thường hoá hoàn toàn quan hệ vớiTrung Quốc và các quốc gia trong khu vực Đông Nam á Điều này có ý nghĩa đặc biệtquan trọng góp phần thực hiện mục tiêu xây dựng môi trường quốc tế hoà bình, ổnđịnh nhằm tạo thuận lợi cho công cuộc xây dựng và phát triển đất nước Ngoài ra đốivới Mĩ chúng ta đã thiết lập quan hệ ngoại giao vào năm 1955 Tháng 7 Việt Nam, Mĩ
đã kí kết hiệp định thương mại, đánh dấu một mốc quan trọng trong tiến trình bìnhthường hoá nối quan hệ kinh tế giữa hai nước
1.5 Hội nhập kinh tế quốc tế tạo cơ hội để cải thiện tiêu dùng trong nước, người dân được thụ hưởng các hàng hóa dịch vụ đa dạng với giá cạnh tranh Tạo điều kiện để tiếp thu những giá trị tinh hoa của thế giới, để làm giàu thêm văn hóa dân tộc và thúc đẩy tiến bộ xã hội.
1.6 Tác động mạnh mẽ đến hội nhập chính trị, tạo điều kiện để các nhà hoạch định chính sách xây dựng và điều chỉnh chiến lược phát triển phù hợp cho sự nghiệp đổi mới thành công hướng tới xây dựng một nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa.
2 Tác động tiêu cực của hội nhập kinh tế quốc tế.
2.1 Doanh nghiệp trong nước gặp nhiều khó khă, thậm chí là phá sản do áp lực
của cạnh tranh trong hội nhâp.
Trước ngưỡng cửa hội nhập kinh tế quốc tế, các doanh nghiệp trong nước nói riêng
và quốc tế nói chung đều cẩn phải chuẩn bị lợi thế cho riêng mình, ký kết những hiệpđịnh thương mại, thay đổi quy mô sản xuất cùng hệ thống lãnh đạo để phù hợp vớimôi trường hội nhập Tuy nhiên, nhiều doanh nghiệp trong nước ta lại không hoàntoàn ý thức được điều ấy dẫn đến sự hạn chế trong việc hạn chế tiếp cận những cơ hộivàng
Vì sự thiếu nhạy cảm đối với bối cảnh thời cuộc, nhiều doanh nghiệp sẽ gặp khókhăn khi phải đối mặt với những doanh nghiệp nước ngoài có công nghệ tiên tiếntrong khi họ chỉ lo “nhập khẩu công nghệ” mà không đầu tư vào nghiên cứu, dẫn đến
sự chạy đua độc hại về công nghệ làm tiêu hao nhân lực cùng tài nguyên Mặt khác,các doanh nghiệp còn phụ thuộc quá nhiều vào trợ cấp từ nhà nước, chủ quan hóa vàokim chỉ nam “Người Việt Nam ưu tiên dùng hàng Việt Nam” để từ đó trở nên thuacuộc các doanh nghiệp nước ngoài về mẫu mã hàng hóa, quy mô sản xuất Bên cạnh
đó, đa phần các doanh nghiệp nước ta đều có quy mô nhỏ và vừa nên khi đối mặt vớicác công ty xuyên quốc gia có số vốn kết xù thì dễ trở nên mất cân bằng trong thịtrường cạnh tranh, hậu quả để lại là việc các doanh nghiệp phải bán đi chính mình đểtồn tại hoặc là mất trắng, ví dụ như CTCP Kinh Đô đã bán cho Mondelēz International– Tập đoàn đa quốc gia của Mỹ vào tháng 7/2015, công ty P/S đã bán đứt thương hiệukem đánh răng P/S cho Unilever - một công ty đa quốc gia của Anh và Hà Lan
Trang 14Sự khó khăn này vẫn sẽ tiếp diễn khi các doanh nghiệp trong nước chưa có sự sẵnsàng và nhà nước chưa có chính sách hợp lý hỗ trợ những doanh nghiệp này, tương laidoanh nghiệp nước nhà sẽ đi về đâu? Là vươn lên trở mình hay phải lâm vào tình cảnhphá sản, đó là điều khó nói trước nhưng với bức tranh hiện tại, có lẽ bối cảnh hội nhậptạo ra nhiều thách thức cho doanh nghiệp hơn là cơ hội mà nó mang lại
2.2 Gia tăng sự phụ thuộc của nền kinh tế quốc gia vào bên ngoài, dễ bị tổn thương trước những biến động về chính trị, kinh tế quốc tế.
Việt Nam thuộc nhóm những nước đang phát triển, tham gia những diễn đàn kinh tế
là điều tất yếu, thu hút nhiều vốn Đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) và tiếp cận hơntình thì thế giới
Nhìn chung, Việt Nam không thể tránh khỏi sự phụ thuộc vào kinh tế thế giới Theothống kê của Cục Đầu tư nước ngoài (Bộ KH&ĐT), hiện nay, trong tổng số hơn18.000 dự án FDI còn hiệu lực thì có 9.800 dự án đầu tư trong lĩnh vực công nghiệpchế biến chế tạo với tổng vốn đăng ký đầu tư đạt 143,8 tỷ USD, chiếm 56% tổng vốnđăng ký đầu tư của cả nước Sự biến đổi của thế giới sẽ ảnh hưởng lớn đối với nềnkinh tế của Việt Nam nói riêng và xã hội của Việt Nam nói chung
Liên hệ thực tế, tình hình dịch bệnh vừa qua đã làm cho nước ta trở nên mỏng manhhơn bao giờ hết Việc kinh doanh trong nước trở nên khó khăn không chỉ ở việc ngườidân trong nước phải thực hiện cách ly xã hội mà còn ở việc nhiều công ty nước ngoàirút vốn đầu tư khỏi Việt Nam do họ đang lao đao, các cửa khẩu đóng chặt làm chongành du lịch trở nên trì trệ, kéo theo cả nền kinh tế của Việt Nam tăng trưởng chậmlại so với các năm trước
Ngoài ra, nước ta sẽ phụ thuộc rất nhiều vào tình hình chính trị của thế giới, nhất làtrong cuộc chiến thương mại của Mỹ - Trung hiện tại Các công ty Mỹ có trụ sở tạiTrung Quốc đang dần chuyển hướng sang Việt Nam nhưng lại mang theo sự đòi hỏicao về nguồn nhân lực, liệu nước ta có thể đáp ứng đúng và đủ hay là cơ hội chongười nước ngoài đang định cư tại Việt Nam? Và nếu như Trung Quốc ngã xuốngtrong cuộc chiến này, nước ta sẽ trở nên rất khó khăn khi mất đi một thị trường tiêuthụ hàng hóa màu mỡ, bằng chứng chỉ trong vòng tháng 7/2020, tổng giá trị xuất khẩunước ta vào thị trường Trung Quốc đạt gần 23,2 tỉ USD, đứng thứ 2 chỉ sau Mỹ (39 tỉUSD)
2.3 Dễ trở thành bãi thải công nghiệp và công nghệ thấp, cạn kiệt nguồn tài nguyên, hủy hoại môi trường.
Như đã nói ở hai điều trên, trong bối cảnh hội nhập, nước ta có nhiều cơ hội tiếp cậnnhiều công nghệ tiên tiến Song song đó, do nước ta chỉ chuyên “nhập khẩu côngnghệ” nên dễ dàng trở nên lạc hậu Trong cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ 4 này,nếu chúng ta chỉ đơn giản là thừa hưởng thành tựu của thế giới mà không tạo ra choriêng mình thì sẽ dễ dàng trở thành bãi rác công nghệ của nhiều nước trên thế giới
Trang 15Luật Việt Nam đã quy định rất chặt chẽ trong việc bảo vệ tài nguyên môi trườngnhưng vẫn chưa được đi vào thực tiễn một cách rõ ràng Các công ty, tổ chức nướcngoài lấy danh nghĩa xuất khẩu một loại hàng hóa, thực chất là rác thải, để tiệu thụvào thị trường trong nước
Ngoài ra, các doanh nghiệp cả trong và ngoài nước đều không thực sự chú trọng đếnmôi trường, họ chỉ lo cái lợi trước mắt Và nhất là đối với những doanh nghiệp nướcngoài, chỉ cần luật ở nước sở tại không quá khắc khe thì họ sẽ tìm cách để lách Ví dụđiển hình, Formosa Vũng Áng - chi nhánh của Tập đoàn nhựa Formosa, Đài Loanchưa đi vào hoạt động mà đã có những vấn đề rất nghiêm trọng về môi trường – hiệntượng Cá chết hàng loạt ở Việt Nam 2016 Trên thực tế có nhiều khu công nghiệp, khuchế xuất vẫn luôn ở trong tình trạng như thế, Formosa chỉ là phần nổi của tảng băngchìm
2.4 Phân phối không cân bằng lợi ích và rủi ro cho các nước và các nhóm khác nhau trong xã hội, có nguy cơ làm tăng bất bình đẳng xã hội
Việt Nam ta vốn có sự khác biệt đáng kể về điều kiện kinh tế theo các nhóm dân tộc
và vùng, miền Khi có hội nhập quốc tế, khái niệm “bình đẳng xã hội” lại trở nên gaygắt hơn vì sự phân hóa giàu nghèo càng thêm rõ rệt
Những tập đoàn lớn được rót vốn thì ngày càng phát triển và giàu có, tầng lớp trithức có điều kiện càng tiếp thu được tinh hoa sẽ có được cơ hội lên một tầng mới.Song song điều đó, nước ta vốn nổi tiếng khắp thế giới về nguồn nhân công giá rẻ,việc các doanh nghiệp nước ngoài gia nhập thị trường trong nước sẽ xảy ra nhiều bấtcập, nhất là trong văn hóa lao động nước ta Người lao động chân tay đứng trước nguy
cơ bị bốc lột nặng nề về sức khỏe và tiền lương Người giàu thì cứ giàu còn ngườinghèo thì mãi ở tầng đáy của xã hội, sự giãn cách ngày càng lớn
Phân hóa giàu nghèo sẽ kéo theo phân hóa vùng miền, khi một nơi được quá nhiềuđầu tư thì sẽ trở nên giàu có như các thành phố lớn, còn các nơi khác lại phát triểnkhông mấy khả quan, tạo nên sự chênh lệch về mức sống giữa các vùng miền, từ đóxuất hiện quá trình đô thị hóa độc hại, chỉ quan tâm về lượng mà không quan tâm đếnchất
2.5 Ảnh hưởng đến quyền độc lập tự chủ của một quốc gia.
Không ít ý kiến cho rằng: nước ta hiện nay với xuất phát điểm kinh tế quá thấp, nềnkinh tế đang trong quá trình chuyển đổi, thị trường phát triển chưa đồng bộ, một bộphận đáng kể của nền kinh tế chưa thoát khỏi lối sản xuất hàng hoá nhỏ, công nghệ lạchậu, năng suất lao động thấp, sức cạnh tranh kém Trong khi đó các nước đi trước,nhất là các cường quốc tư bản phát triển có lợi thế hơn hẳn về nhiều mặt Do đó nếuchúng ta mở rộng quan hệ với các nước đó thì nước ta khó tránh khỏi sẽ bị lệ thuộc vềkinh tế, và từ chỗ lệ thuộc về mặt kinh tế có thể đi đến không giữ vững được quyềnđộc lập tự chủ Khi hội nhập quốc tế, đất nước phải chấp nhận và tuân thủ những “luậtchơi” chung Nhà nước phải điều chỉnh những quy định để phù hợp với các hiệp địnhthương mại quốc tế đã ký kết Song hiện nay, các thế lực thù địch, cơ hội chính trị
Trang 16trong nước không ngừng lợi dụng quá trình hội nhập quốc tế, coi đó là tâm điểm đểráo riết thực hiện chiến lược “diễn biến hòa bình” chống phá cách mạng Việt Nam.Lợi dụng Việt Nam tiến hành hội nhập quốc tế mà bắt đầu từ hội nhập kinh tế quốc tế,các thế lực thù địch thúc đẩy hình thành những yếu tố phi xã hội chủ nghĩa, gia tăngmặt trái của nền kinh tế thị trường, nhằm làm cho Nhà nước mất khả năng kiểm soát,điều hành nền kinh tế, từ khống chế về kinh tế để chuyển hóa và gây sức ép về chínhtrị
Không chỉ ở những thế lực thù địch trong nước, mà ta còn phải làm bạn với “giặcngoại” Điển hình là hai ông lớn Trung Quốc và Mỹ luôn là mối lo ngại trong bối cảnhthời đại mới này Một bên là Trung Quốc dùng quan hệ thương mại, trắng trợn xâmchiếm hai quần đảo Hoàng Sa, Trường Sa của nước ta, một bên là Bộ Tài chính Mỹvẫn đang treo danh “thao túng tiền tệ” lên nước Việt Nam của chúng ta
Độc lập tự chủ về thực chất là mỗi nước cần có sự tự lựa chọn còn đường và môhình phát triển của mình, tự quyết định các chủ trương, chính sách kinh tế – xã hội, tự
đề ra mục tiêu chiến lược và kế hoạch trong từng thời kì và các biện pháp thực hiệnmục tiêu đó Nhưng độc lập tự chủ không có nghĩa là đóng cửa với thế giới Nếu đóngcửa với thế giới là đi ngược xu thế chung của thời đại, đẩy đất nước vào tình trạngchậm phát triển Khi tình trạng chậm phát triển về kinh tế không được sớm khắc phụcthì sẽ làm xói mòn lòng tin của nhân dân, làm nảy sinh nhiều vấn đề xã hội nan giải,tạo ra nguy cơ tư bên trong đối với trật tự an toàn xã hội Trái lại, mở rộng hợp táckinh tế hai bên cùng có lợi, nước ta với các nước, các tổ chức quốc tế đan xen lợi íchvới nhau, chúng ta sẽ có thêm thế lực để củng cố độc lập tự chủ của đất nước “ Quốcgia nào muốn độc lập và giàu mạnh thì phải buôn bán với nhiều nước, còn quốc gianào chỉ buôn bán với một nước thôi thì khó tránh khỏi bị phụ thuộc vào nước duy nhất
ấy “ (Jose Marti)
2.6 Ảnh hưởng tới bản sắc văn hóa dân tộc.
Toàn cầu hóa và hội nhập kinh tế diễn ra ngày càng mạnh mẽ, không chỉ ở lĩnh vựckinh tế mà còn ở văn hóa, pháp luật, giáo dục, Kết quả của điều này là tạo nênnhững giá trị chung, kéo gần khoảng cách của các dân tộc trên thế giới, tiếp thu tinhhoa nhân loại và đan xen những tiên tiến của thời đại Hơn thế nữa thông qua “ siêu lộ
“ thông tin với mạng internet, một mặt tạo điều kiện thuận lợi chưa từng có để các dântộc, cộng đồng ở mọi nơi có thể nhanh chóng trao đổi với nhau về hàng hoá, dịch vụ,kiến thức Qua đó góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, phát triển khoa học và côngnghệ, mở mang sự hiểu biết về văn hoá của nhau Mặt khác, quá trình trên cũng làmnảy sinh mối nguy cơ ghê gớm về sự đồng hoá các hệ thống giá trị và tiêu chuẩn, đedoạ, làm suy kiệt khả năng sáng tạo của nền văn hoá, nhân tố hết sức quan trọng đốivới sự tồn tại của nhân loại Thế hệ mới của đất nước dễ dẫn đến sai lầm trong việcphân biệt đặc sản quốc gia với nước ngoài, sử dụng tư tưởng cực đoan đối với nhữngđiều cổ xưa
Trang 17Nguy cơ nói trên lại càng tăng gấp bội khi một siêu cường nào đó tự xem giá trị vănhoá của mình là ưu việt, từ đó nảy sinh thái độ ngạo mạn và ý đồ áp đặt các giá trị củamình cho các dân tộc khác bằng một chính sách có thể gọi là xâm lược văn hoá vớinhiều biện pháp trắng trợn tinh vi Không những thế, khi du nhập văn hóa từ nướcngoài, vì để chạy theo trào lưu, nhiều người dân Việt bất chấp mà biến mình trở thànhcon rối trong nền văn hóa ấy, không ngừng muốn thay đổi
Lấy ví dụ, vì muốn “Tây hóa”, có vài vị tiến sĩ, giáo sư đã muốn gộp Tết ta vào TếtTây, muốn biến văn hóa nước ngoài trở thành truyền thống của Việt Nam Giáo sư VõTòng Xuân chia sẻ rằng: “Tôi nghĩ, từ từ rồi chúng ta cũng sẽ chuyển sang ăn Tếtcùng ngày với thế giới mà thôi Đó là khi kinh tế và nhu cầu việc làm tăng cao, mọingười cùng bận rộn thì sẽ thấy được việc ăn 2 cái Tết như hiện nay là quá lãng phíthời gian và tốn kém tiền của.” Liệu rằng việc gộp Tết này có khiến cho vấn đề “lãngphí thời gian và tiền của” trở nên cải thiện hơn hay chỉ là một sự “sướng ngoại”, vănhóa bị mai mọt trong quá trình hội nhập? Nhìn chung, hội nhập kinh tế quốc tế mangcho nước ta nhiều cơ hội nhưng song song đó cũng là những thách thức, những điều
mà Việt Nam không thể tránh khỏi
Trước tình hình đó chúng ta không thể lui về chính sách đóng cửa, khước từ giaolưu, trao đổi, đối thoại với bên ngoài Ngược lại, chúng ta, với bản lĩnh vốn có của dântộc: “ hoà nhập chứ không hoà tan “, tiếp thu những yếu tố nhân bản, hợp lí, khoa họctiến bộ của văn hoá các nước để làm giàu bản sắc văn hoá dân tộc Đây sẽ là nhân tốkhơi dậy tiềm năng sáng tạo làm nên những giá trị vật chất và tinh thần mới trong quátrình công nghiệp hoá - hiện đại hoá đất nước Tuy nhiên chúng ta cũng tỉnh táo phảnđối những văn hoá ngoại lai không phân biệt tốt hay xấu dẫn đến mất gốc, lai căng vềvăn hoá gây hậu quả xấu về tư tưởng đạo đức của các tầng lớp dân cư Như vậy chỉ cótrên cơ sở giữ gìn và phát huy những giá trị ưu tú của văn hoá dân tộc đi đôi với tiếpthu tinh hoa văn hoá của nhân loại thì văn hoá Việt Nam ngày nay mới có thể đóngđược vai trò vừa là mục tiêu, vừa là động lực và sẽ điều tiết sự phát triển của kinh tế
xã hội
III Thực trạng và những thành tựu hội nhập kinh tế quốc tế của Việt Nam
1 Thực trạng của Việt Nam trên con đường hội nhập