Luận văn thạc sĩ sư phạm vật lí tổ chức dạy học dự án “xử lí ô nhiễm môi trường ở làng nghề may mặc xã tam hiệp” trong dạy học chương điện tích – điện trường – vật lí 11

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƢỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC DƢƠNG THỊ THU HÀ TỔ CHỨC DẠY HỌC DỰ ÁN “XỬ LÍ Ô NHIỄM MÔI TRƢỜNG Ở LÀNG NGHỀ MAY MẶC XÃ TAM HIỆP”TRONG DẠY HỌCCHƢƠNG ĐIỆN TÍCH – ĐIỆN TRƢỜNG – VẬT LÍ 11[.]

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

DƯƠNG THỊ THU HÀ

TỔ CHỨC DẠY HỌC DỰ ÁN “XỬ LÍ Ô NHIỄM MÔI TRƯỜNG

Ở LÀNG NGHỀ MAY MẶC XÃ TAM HIỆP”TRONG DẠY HỌCCHƯƠNG ĐIỆN TÍCH – ĐIỆN TRƯỜNG – VẬT LÍ 11

LUẬN VĂN THẠC SĨ SƯ PHẠM VẬT LÍ

HÀ NỘI - 2017

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

DƯƠNG THỊ THU HÀ

TỔ CHỨC DẠY HỌC DỰ ÁN “XỬ LÍ Ô NHIỄM MÔI TRƯỜNG

Ở LÀNG NGHỀ MAY MẶC XÃ TAM HIỆP”TRONG DẠY HỌCCHƯƠNG ĐIỆN TÍCH – ĐIỆN TRƯỜNG – VẬT LÍ 11

LUẬN VĂN THẠC SĨ SƯ PHẠM VẬT LÍ Chuyên ngành: Lý luận và phương pháp dạy học bộ môn Vật lí

Mã số: 8.14.01.11

Người hướng dẫn khoa học: TS Phạm Kim Chung

HÀ NỘI - 2017

Em xin chân thành các thầy cô trường Đại học Giáo dục, Đại học Quốc gia Hà Nội đã tận tình truyền đạt những kiến thức quý báu cũng như tạo mọi điều kiện thuận lợi nhất cho em trong suốt quá trình học tập nghiên cứu và thực hiện đề tài luận văn

Em xin chân thành bày tỏ lòng biết ơn đến thầy TS.Phạm Kim Chungđã hết lòng giúp đỡ và tạo mọi điều kiện tốt nhất cho em hoàn thành luận văn này

Em xin chân thành bày tỏ lòng biết ơn đến các thầy cô giáo trường THPT Ngọc Tảo – Phúc Thọ - Hà Nội đã hỗ trợ và tạo mọi điều kiện tốt nhất cho em trong suốt thời gian nghiên cứu và thực hiện luận văn

Cuối cùng, tôi xin chân thành cảm ơn đến gia đình, các anh chị và các bạn đồng nghiệp đã hỗ trợ cho tôi rất nhiều trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu và thực hiện đề tài luận văn thạc sĩ một cách hoàn chỉnh

Hà Nội, tháng 10 năm 2017 Học viên thực hiện

Dương Thị Thu Hà

DANH MỤCCHỮ VIẾT TẮT

DH: Dạy học DHDA: Dạy học theo dự án GQVĐ: Giải quyết vấn đề

KTĐG: Kiểm tra, đánh giá

PPDH: Phương pháp dạy học

THPT: Trung học phổ thông

MỤC LỤC

Lời cảm ơn i

Danh mục chữ viết tắt ii

Danh mục các bảng vi

Danh mục các hình và sơ đồ vii

MỞ ĐẦU 1

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI 6

1.1 Một số khái niệm cơ bản 6

1.1.1 Khái niệm năng lực 6

1.1.2 Năng lực giải quyết vấn đề 6

1.1.3 Khái niệm dự án 7

1.1.4 Dạy học dựa trên dự án 7

1.2 Tổ chức dạy học dự án nhằm phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh trong dạy học vật lí 9

1.2.1 Các thành tố của năng lực giải quyết vấn đề 9

1.2.2 Tổ chức dạy học dự án 10

1.2.3 Xây dựng đề cương cho một dự án 17

1.2.4 Đánh giá năng lực giải quyết vấn đề trong dạy học dự án 18

1.3 Điều tra thực tiễn về dạy học dự án ở trường THPT 24

1.3.1 Mục đích điều tra 24

1.3.2 Phương pháp điều tra 24

1.3.3 Đối tượng điều tra 24

1.3.4 Kết quả điều tra 24

1.4 Kết luận chương 1 28

CHƯƠNG 2 XÂY DỰNG VÀ TỔ CHỨC DẠY HỌC DỰ ÁN “XỬ LÍ Ô NHIỄM MÔI TRƯỜNG Ở LÀNG NGHỀ MAY MẶC XÃ TAM HIỆP”30 2.1 Thực trạng và biện pháp xử lí ô nhiễm môi trường ở làng nghề may mặc xã Tam Hiệp 30

2.1.1 Giới thiệu về làng nghề may mặc xã Tam Hiệp 30

2.1.2 Thực trạng ô nhiễm môi trường tại làng nghề may mặc Tam Hiệp 34

2.2 Phân tích chương trình, nội dung dạy học chương điện tích, điệntrường liên quan đến xử lý ô nhiễm môi trường ở làng nghề may mặc 38

2.2.1 Chương trình, nội dung dạy học chương điện tích, điệntrường 38

2.3 Xây dựng dự án học tập “Xử lí ô nhiễm môi trường ở làng nghề may mặc xã Tam Hiệp” 41

2.3.1 Xây dựng chủ đề “X ử lí ô nhiễm môi trường ở làng nghề may mặc xã Tam Hiệp” 41

2.2.2 Xác định các vấn đề trong dự án“Xử lí ô nhiễm môi trường ở làng nghề may mặc xã Tam Hiệp” 42

2.3.3 Xác định các kiến thức cần thiết để giải quyết vấn đề 43

2.3.4 Xác định mục tiêu dạy học của chủ đề 43

2.3.5 Tổ chức các hoa ̣t đô ̣ng da ̣y ho ̣c của chủ đề theo dự án 44

2.3.6 Xây dựng kế hoa ̣ch da ̣y ho ̣c d ự án “Xử lí ô nhiễm môi trường ở làng nghề may mặc xã Tam Hiệp” 54

2.3.7 Kiểm tra đánh giá trong d ạy học theo chủ đề “Xử lí ô nhiễm môi trường ở làng nghề may mặc xã Tam Hiệp” 54

2.4 Kết luận chương 2 56

CHƯƠNG 3 THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM 57

3.1 Mục đích, đối tượng, nhiê ̣m vu ̣ thực nghiệm sư phạm 57

3.1.1 Mục đích thực nghiệm sư phạm 57

3.1.2 Đối tượng thực nghiệm sư phạm 57

3.1.3 Phương thức thực nghiệm sư phạm 57

3.2 Thời gian và kế hoạch thực nghiê ̣m sư pha ̣m 58

3.2.1 Thời gian thực nghiê ̣m sư pha ̣m 58

3.2.2 Kế hoạch thực nghiê ̣m sư pha ̣m 58

3.3 Đánh giá kết quả thực nghiệm 60

3.3.1 Đánh giá định tính 60 3.3.2 Đánh giá đi ̣nh lượng kết quả của việc phát triển năng lực giải quyết vấn

đề của học sinh sau khi học chủ đề 69

3.4 Đánh giá chunghiệu quả của biện pháp dạy học dự án“Xử lí ô nhiễm môi trường ở làng nghề may mặc xã Tam Hiệp”trong dạy học chương điện tích, điện trường 70

3.5 Kết luận chương 3 72

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 74

TÀI LIỆU THAM KHẢO 76

PHỤ LỤC 78

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 1.1: Cấu trúc của năng lực giải quyết vấn đề và các chỉ số hành vi 10 Bảng 1.2: Tiêu chí chất lượng của các chỉ số hành vi của năng lực GQVĐ 21 Bảng 2.1 Tỷ lệ người lao động mắc các bệnh ở xã Tam Hiệp 38 Bảng 3.1: Kế hoa ̣ch thực nghiê ̣m sư pha ̣m 59 Bảng 3.2 Kết quả đánh giá năng lực GQVĐ của HS khi dạy học nội dung “Lí thuyết về điện tích – điện trường, thí nghiệm về sự nhiễm điện 69

DANH MỤC CÁC HÌNH VÀ SƠ ĐỒ

Hình 2.1: Máy cắt vải tự động 32

Hình 2.2: Hình ảnh chụp tại 1 xưởng may của xã Tam Hiệp 33

Hình 2.3: Hình ảnh người công nhân đang là quần áo 33

Hình 2.4: Sản xuất thú nhồi bông 35

Hình 2.5: Hình ảnh ô nhiễm bụi do nhiều xe di chuyển ra vào làng nghề 35

Hình 2.6: Ảnh chụp rác là vải vụn thừa 36

Hình 2.7.Sơ đồ kiến thức chương “Điện tích – Điện trường” 40

Hình 4.1 Một số hình ảnh học sinh làm việc tại các nhóm 61

Hình 4.3 Mô ̣t số hình ảnh báo cáo dự án 62

Sơ đồ 2.1 Quy trình sản xuất hàng may mặc 31

Sơ đồ 3.1 Nguyên tắc hệ thống xử lí ô nhiễm bụi 66

Sơ đồ 3.2 Quy trình công nghệ xứ lý ô nhiễm bụi ở xưởng may 66

Sơ đồ 3.3 Thiết bị lọc bụi 68

MỞ ĐẦU 1.Lý do chọn đề tài

Sự phát triển khoa học kĩ thuật đòi hỏi những con người lao động năng động, tự tin, sáng tạo, linh hoạt, sẵn sàng thích ứng với những đổi mới diễn ra hằng ngày.Nghị quyết 29-NQ/TW ngày 4 tháng 11 năm 2013 về đổi mới căn bản toàn diện Giáo dục và Đào tạo đã chỉ rõ: “Đổi mới chương trình nhằm phát triển năng lực và phẩm chất người học, hài hòa đức, trí, thể, mỹ; dạy người, dạy chữ và dạy nghề Đổi mới nội dung giáo dục theo hướng tinh giản, hiện đại, thiết thực, phù hợp với lứa tuổi, trình độ và ngành nghề; tăng thực hành, vận dụng kiến thức vào thực tiễn” và “Chuyển mạnh quá trình giáo dục

từ chủ yếu trang bị kiến thức sang phát triển toàn diện năng lực và phẩm chất người học Học đi đôi với hành; lí luận gắn với thực tiễn; giáo dục nhà trường kết hợp với giáo dục gia đình và giáo dục xã hội”

Việc đổi mới giáo dục cần phải đổi mới các phương pháp dạy học hướng tới hoạt động học tập chủ động tích cực, sáng tạo, biết cách làm việc độc lập và làm việc hợp tác

Học theo dự ánlà một phương pháp học tập tạo cơ hội cho học sinh tổng hợp kiến thức từ nhiều lĩnh vực học tập và áp dụng một cách sáng tạo vào thực

tế cuộc sống, kết nối kĩ năng và kiến thức từ nhiều nguồn và kinh nghiệm đa dạng, áp dụng kĩ năng và thực hành đa dạng

Lĩnh vực giáo dục Khoa học Tự nhiêncó ưu thế hình thành và phát triển cho học sinh các phẩm chất như tự tin, trung thực; các năng lực tìm hiểu và khám phá thế giới tự nhiên qua quan sát và thực nghiệm; năng lực vận dụng tổng hợp kiến thức khoa học để giải quyết vấn đề trong cuộc sống, ứng xử với

tự nhiên phù hợp với yêu cầu phát triển bền vững xã hội và môi trường Tuy nhiên, do sự hạn chế về thời gian và cơ sở vật chất của các trường phổ thông làm việc triển khai dạy học dự ánnày gặp nhiều khó khăn

Việc tổ chức dạy họcdự án cần có những nghiên cứu tổ chức dạy học các chủ đề thông qua các hoạt động ngoại khóa, hoạt động trải nghiệm nhằm phát huy được tính tích cực, chủ động và vận dụng kiến thức vào thực tiễn

Là giáo viên dạy học Vật lí ở xã Tam Hiệp, thuộc huyện Phúc Thọ, thành phố Hà Nội,đây là làng nghề may mặc nổi tiếng với các sản phẩm may mặc được bán đi khắp cả nước Các sản phẩm may của làng nghề khá đa dạng: quần áo, gấu bông, chăn ga gối đệm, sản xuất các phụ kiện may mặc, dệt vải… Sự phát triển của làng nghề đã mang lại cuộc sống đầy đủ cho nhân dân của xã cũng như các xã bên cạnh, mang lại sự phát triển kinh tế của địa phương cũng như của đất nước.Trong thời gian gần đây, tình trạng ô nhiễm môi trường xảy ra do lượng bụi vải thải ra hàng ngày, thuốc nhuộm dệt thải ra môi trường, vải thừa, tiếng ồn ào từ các loại máy móc,… đang trực tiếp ảnh hưởng đến sức khỏe và cuộc sống của người dân Học sinh của trường THPT Ngọc Tảo sống tập trung tại các xã gần làng nghề, là những những người sẽ trở thành nạn nhân trực tiếp của sự ô nhiễm đó, vì vậy giáo dục học sinh ý thức bảo vệ môi trường để bản thân các em tự ý thức,các em tuyên truyền cho gia đình và những người hàng xóm cùng chung tay giữ gìn vệ sinh môi trường

sẽ phần nào hạn chế sự ô nhiễm đó Ngoài việc tuyên truyền cho người thân, bạn bè, gia đình, các em học sinh còn biết vận dụng các kiến thức học trong chương trình để đưa ra các biện pháp xử lí ô nhiễm môi trường của làng nghề may mặc, từ đó có thể giúp học sinh phát triển năng lực giải quyết vấn đề thực tiễn

Với các lí do trên, tôi chọn đề tài luận văn là: Tổ chức dạy học dự án

“Xử lí ô nhiễm môi trường ở làng nghề may mặc xã Tam Hiệp” trong dạy học

chương điện tích – điện trường – Vật lí 11

2 Mục đích nghiên cứu

Tổ chức dạy học dự án nhằm nâng cao năng lực vận dụng kiến thức của

chương “Điện tích – Điện trường – Vật lí 11” để giải quyết các vấn đề thực tiễn cho học sinh trong dạy học Vật lí ở trường phổ thông

3 Khách thể và đối tƣợng nghiên cứu

- Khách thể: Giáo viên, học sinh ở trường THPT Ngọc Tảo,Phúc Thọ,Hà Nội

- Đối tượng nghiên cứu: Hoạt động dạy học, kiểm tra đánh giá chủ đề dạy học dự án: “Xử lí ô nhiễm môi trường ở làng nghề may mặc xã Tam Hiệp

” ở trường THPT

4 Giả thuyết khoa học

Dựa trên cơ sở lí luận về dạy học dự án, dạy học phát triển năng lực cùng với việc phân tích nội dung kiến thức chương “Điện tích – Điện trường”kết hợp với việc phân tích đặc điểm về kinh tế và lao động sản xuất ở địa phương để xây dựng và tổ chức dạy học dự án để phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh trong dạy học ở trường phổ thông

5 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Nghiên cứu lí luận:

 Nghiên cứu về dạy học dự án

 Nghiên cứu về dạy học phát triển năng lực

 Nghiên cứu kiến thức trong chương trình THPT hiện nay liên quan đến chủ đề

 Vận dụng vào việc xây dựng chủ đề dạy học dự án

- Nghiên cứu thực tiễn sư phạm

 Điều tra thực trạng việc tổ chức dạy học dự ántrong dạy học vật

lí tại một số trường THPT

 Xử lí kết quả và tìm hiểu nguyên nhân từ kết quả điều tra Đề xuất biện pháp khắc phục

- Xây dựng chủ đề và đề xuất tiến trình tổ chức dạy học dự án chủ đề:

Xử lí ô nhiễm môi trường ở làng nghề may mặc xã Tam Hiệp ở trường THPT nhằm phát triển năng lực giải quyết vấn đề thực tiễn của học sinh

- Tiến hành thực nghiệm sư phạm

6 Giới hạn phạm vi nghiên cứu

- Nội dungdạy học dự án: “Xử lí ô nhiễm môi trường ở làng nghề may mặc xã Tam Hiệp ”

- Địa bàn nghiên cứu: Một số lớp ở trường THPT Ngọc Tảo trên địa bàn thành phố Hà Nội

7.Phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp nghiên cứu lí luận

 Nghiên cứu cơ sở lí luận về dạy học dự án ở trường THPT, mục tiêu dạy học môn Vật lí, năng lực giải quyết vấn đề thực tiễn của học sinh

 Nghiên cứu các tài liệu về các quan điểm, sự định hướng việc dạy và học tích cực cũng như đổi mới PPDH; về lí luận dạy học nói chung và lí luận dạy học môn Vật lí nói riêng

 Nghiên cứu nội dung, chương trình SGK, sách giáo viên, sách bài tập và các tài liệu khác liên quan

 Sử dụng các phương pháp phân tích, tổng hợp, hệ thống hóa, khái quát hóa hệ thống lý luận của đề tài

- Phương pháp nghiên cứu thực tiễn Điều tra thực trạng về d ạy học dự án các môn khoa học tự nhiên ở trường trung học phổ thông , phỏng vấn thu thập thông tin về thực trạng; phương pháp thực nghiệm để kiểm chứng kết quả nghiên cứu; phương pháp chuyên gia

- Phương pháp thực nghiệm sư phạm

Tiến hành thực nghiệm sư phạm tại trường THPT với tiến trình tổ chức dạy học dự án đã đưa ra.Phân tích kết quả thu được trong quá trình thực nghiệm sư phạm, đối chiếu với mục đích nghiên cứu và rút ra kết luận của đề tài

- Phương pháp thống kê toán học

Xử lí các số liệu thống kê thu được từ phiếu điều tra và các kết quả thực nghiệm sư phạm

8 Dự kiến đóng góp của luận văn

- Góp phần hệ thống hóa cơ sở lí luận về dạy học dự án và tổ chức hoạt động ngoại khóa nhằm góp phần phát triển năng lực giải quyết vấn đề thực tiễn cho học sinh THPT

- Xây dựng tiến trình tổ chức hoạt động dạy học dự án: “Xử lí ô nhiễm môi trường ở làng nghề may mặc xã Tam Hiệp ”trong dạy học chương điện tích – điện trườngở trường THPT nhằm góp phần phát triển năng lực giải quyết vấn đề thực tiễn của học sinh THPT

9 Cấu trúc luận văn

Ngoài phần mở đầu và kết luận, luâ ̣n văn gồm 3 chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn của da ̣y học dự án Chương 2:Xây dựng và tổ chức dạy học dự án “Xử lí ô nhiễm môi trường ở làng nghề may mặc xãTam Hiệp” trong DH chương Điện tích - Điện trường

Chương 3: Thực nghiệm sư phạm

CHƯƠNG 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI 1.1.Một số khái niệm cơ bản

1.1.1 Khái niệm năng lực

Năng lực hiểu theo nghĩa chung nhất là khả năng mà cá nhân thể hiện khi tham gia một hoạt động nào đó ở một thời điểm nhất định Chẳng hạn, khả năng giải toán, khả năng nói Tiếng Anh… thường được đánh giá bằng các trắc nghiệm trí tuệ

Năng lực là khả năng thực hiện hiệu quả một nhiệm vụ/một hành động

cụ thể, liên quan đến một lĩnh vực nhất định dựa trên cơ sở hiểu biết kĩ năng,

kĩ xảo và sự sẵn sàng hành động

Người học có năng lực hành động về một loại/lĩnh vực hoạt động nào

đó cần hội đủ các dấu hiệu cơ bản sau:

- Có kiến thức, hiểu biết hệ thống/chuyên sâu về loại/lĩnh vực hoạt động

- Biết tiến hành hoạt động hiệu quả và đạt kết quả phù hợp với mục đích

- Hành động có kết quả, ứng phó linh hoạt, hiệu quả trong những điều kiện mới, không quen thuộc

Từ đó ta có thể đưa ra một định nghĩa về năng lực hành động, đó là: Năng lực là khả năng huy động tổng hợp các kiến thức, kĩ năng và các thuộc tính tâm lí cá nhân khác như hứng thú, niềm tin, ý chí… để thực hiện thành công một loại công việc trong một bối cảnh nhất định

1.1.2 Năng lực giải quyết vấn đề

Năng lực giải quyết vấn đề là khả năng huy đô ̣ng kiến thức , kĩ năng, thái độ và các thuộc tính cá nhân khác nhằm thực hiê ̣n có hi ệu quả những vấn

đề nảy sinh hay những tình huống có vấn đề trong học tập, cuộc sống

Như vậy, năng lực giải quyết vấn đề không chỉ đề cập đến việc thực hiện thành công một loại công việc trong bối cảnh nhất định mà còn nhấn