TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM HÀ NỘI 2 KHOA VẬT LÝ NGUYỄN THỊ HỒNG VẬN DỤNG LÝ THUYẾT KHẢO THÍ CỔ ĐIỂN ĐỂ PHÂN TÍCH BÀI KIỂM TRA 45 PHÚT TỰ THIẾT KẾ PHẦN CÁC ĐỊNH LUẬT BẢO TOÀN VÀ CHƢƠNG CHẤT KHÍ VẬT LÍ 10 T[.]
Trang 1TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2
KHOA VẬT LÝ -
NGUYỄN THỊ HỒNG
VẬN DỤNG LÝ THUYẾT KHẢO THÍ CỔ ĐIỂN
ĐỂ PHÂN TÍCH BÀI KIỂM TRA 45 PHÚT TỰ THIẾT KẾ PHẦN CÁC ĐỊNH LUẬT BẢO TOÀN VÀ CHƯƠNG
CHẤT KHÍ VẬT LÍ 10 - THPT
KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC
Chuyên ngành: Lý luận và phương pháp dạy học bộ môn Vật Lý
HÀ NỘI - 2019
Trang 2TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2
KHOA VẬT LÝ -
NGUYỄN THỊ HỒNG
VẬN DỤNG LÝ THUYẾT KHẢO THÍ CỔ ĐIỂN
ĐỂ PHÂN TÍCH BÀI KIỂM TRA 45 PHÚT TỰ THIẾT KẾ PHẦN CÁC ĐỊNH LUẬT BẢO TOÀN VÀ CHƯƠNG
CHẤT KHÍ VẬT LÍ 10 - THPT
KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC
Chuyên ngành: Lý luận và phương pháp dạy học bộ môn Vật Lý
Người hướng dẫn khoa học:
ThS NGUYỄN ANH DŨNG
HÀ NỘI - 2019
Trang 3LỜI CẢM ƠN
Để hoàn thành khóa luận tốt nghiệp này, trước hết em xin chân thành cảm ơn đến Ban Giám Hiệu, cán bộ quản lý, các thầy cô giáo trường Đại học
Sư phạm Hà Nội 2 đã tận tình dạy bảo và tạo điều kiện thuận lợi cho em trong suốt thời gian học tập tại trường
Đặc biệt, em xin gửi lời cảm ơn sâu sắc nhất đến thầy Ths Nguyễn Anh Dũng đã dành thời gian và tâm huyết hướng dẫn để em có thể hoàn thành luận văn tốt nghiệp
Em cũng xin cảm ơn Ban Giám hiệu, các thầy cô giáo trong tổ Vật lý trường Trung học phổ thông Đông Anh – Hà Nội đã tạo mọi điều kiện, đóng góp, chia sẻ kinh nghiệm để em được học và hoàn thành bài khóa luận này
Cuối cùng, em xin gửi lời chân thành cảm ơn tới gia đình, bạn bè đã động viên, ủng hộ và giúp đỡ em thực hiện khóa luận này
Mặc dù em đã có nhiều cố gắng nghiên cứu, tìm tòi để hoàn thiện khóa luận, tuy nhiên không thể tránh khỏi những thiếu sót, rất mong nhận được những đóng góp quý báu của thầy cô và các bạn
Em xin chân thành cảm ơn
Vĩnh Phúc, ngày…tháng…năm 2019
Học viên
Nguyễn Thị Hồng
Trang 4LỜI CAM ĐOAN
Em xin cam đoan, dưới sự hướng dẫn tận tình của Th.S Nguyễn Anh Dũng, khóa luận tốt nghiệp đại học chuyên ngành Vật lí với đề tài “VẬN DỤNG LÝ THUYẾT KHẢO THÍ CỔ ĐIỂN ĐỂ PHÂN TÍCH BÀI KIỂM TRA 45 PHÚT TỰ THIẾT KẾ PHẦN CÁC ĐỊNH LUẬT BẢO TOÀN VÀ CHƯƠNG CHẤT KHÍ VẬT LÍ 10 - THPT ” được hoàn thành bởi nhận thức của bản thân em, không trùng khớp với bất kì công trình khoa học nào khác
Trong quá trình nghiên cứu thực hiện khóa luận này, em đã kế thừa những thành tựu của các nhà khoa học với lòng biết ơn trân trọng
Vĩnh Phúc, Ngày tháng năm 2019
Sinh viên
Nguyễn Thị Hồng
Trang 5DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT Chữ viết tắt Nghĩa của chữ viết tắt CHTN Câu hỏi trắc nghiệm
GV Giáo viên
GDĐT Giáo dục đào tạo
KTĐG Kiểm tra đánh giá NCKH Nghiên cứu khoa học THPT Trung học phổ thông THCS Trung học cơ sở TNKQ Trắc nghiệm khách quan TNTL Trắc nghiệm tự luận
TN Trắc nghiệm
Trang 6MỤC LỤC
MỞ ĐẦU 1
1 Lý do chọn đề tài 1
2 Mục đích nghiên cứu 2
3 Câu hỏi và giả thuyết nghiên cứu 2
3.1 Câu hỏi nghiên cứu 2
3.2 Giả thuyết nghiên cứu 2
4 Khách thể và đối tượng nghiên cứu 2
4.1 Khách thể nghiên cứu 3
4.2 Đối tượng nghiên cứu 3
5 Giới hạn và phạm vi nghiên cứu 3
6 Nhiệm vụ nghiên cứu 3
7 Phương pháp nghiên cứu 3
7.1 Phương pháp nghiên cứu lý thuyết 3
7.2 Phương pháp nghiên cứu thực nghiệm 4
8 Cấu trúc khóa luận 4
CHƯƠNG I CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU 5
1.1 Lý thuyết về kiểm tra đánh giá kết quả học tập 5
1.1.1 Một số khái niệm 5
1.1.1.1 Kiểm tra 5
1.1.1.2 Đánh giá 5
1.1.1.3 Đánh giá kết quả học tập của học sinh 6
1.1.2 Mục đích, vai trò của đánh giá kết quả học tập 6
1.1.3 Phân loại các mục tiêu giáo dục và các mức độ nhận thức 7
1.1.3.1 Phân loại các mục tiêu giáo dục 7
Trang 71.1.3.2 Các mức độ nhận thức 8
1.1.4 Quy trình kiểm tra đánh giá kết quả học tập 8
1.1.5 Công cụ đánh giá kết quả học tập 11
1.2 Lý thuyết khảo thí cổ điển 14
1.3 Tiểu kết chương I 17
CHƯƠNG II VẬN DỤNG LÝ THUYẾT KHẢO THÍ CỔ ĐIỂN ĐỂ ĐÁNH GIÁ BÀI KIỂM TRA 45 PHÚT TỰ THIẾT KẾ VẬT LÍ 18
2.1 Cấu trúc nội dung vật lí 10 - THPT 18
2.1.1 Nội dung chương trình vật lí 10 – THPT 18
2.1.2 Phân phối chương trình phần các định luật bảo toàn và chương chất khí – Vật lí 10 19
2.2 Xây dựng công cụ đánh giá kết quả học tập phần các định luật bảo toàn và chương chất khí - vật lí 10 21
2.2.1 Kế hoạch kiểm tra đánh giá 21
2.2.2 Bảng đặc tả đề kiểm tra 45 phút 21
2.2.2.1 Bài kiểm tra 45 phút 21
2.2.3 Viết câu hỏi 28
2.3 Tiểu kết chương II 29
CHƯƠNG III THỬ NGHIỆM VÀ PHÂN TÍCH KẾT QUẢ VẬN DỤNG LÝ THUYẾT KHẢO THÍ CỔ ĐIỂN 30
3.1 Mục đích thử nghiệm 30
3.2 Đối tượng thử nghiệm 30
3.3 Quy trình thử nghiệm và phân tích kết quả 30
3.4 Phân tích đề kiểm tra 31
3.4.1 Mô tả khách thể 31
3.4.2 Thống kê mô tả kết quả bài kiểm tra 31
Trang 83.4.3 Phân tích chất lượng câu hỏi 37
3.4.3.1 Phân tích từng câu hỏi 37
3.4.3.2 Phân tích theo chủ đề 39
3.4.4 Phân tích phương án nhiễu 40
3.4.5 Phân tích chất lượng đề 47
3.5 Kết quả sau thực nghiệm 47
KẾT LUẬN 48
TÀI LIỆU THAM KHẢO 49 PHỤ LỤC
Trang 9DANH MỤC BẢNG
Bảng 1.1: Bảng các mức nhận thức theo quan niệm của Bloom (1948) 8
Bảng 1.2: Quy trình kiểm tra đánh giá kết quả học tập 9
Bảng 1.3: So sánh phương pháp TNKQ và TNTL 12
Bảng 2.1: Nội dung chương trình vật lí 10 18
Bảng 2.2: Khung phân phối chương trình vật lí 10 – học kì II 19
Bảng 2.3: Phân phối chương trình chi tiết chương IV, V – Vật lí 10 20
Bảng 2.4: Bảng kế hoạch kiểm tra phần các định luật bảo toàn và chương chất khí - vật lí 10 21
Bảng 2.5: Ma trận đề kiểm tra 45 phút 23
Bảng 3.1: Thống kê mô tả kết quả bài kiểm tra 31
Bảng 3.2: Bảng phân bố điểm toàn bài 32
Bảng 3.3: Kết quả phân tích bài kiểm tra theo từng câu hỏi 38
Bảng 3.4: Kết quả phân tích bài kiểm tra theo từng chủ đề 39
Bảng 3.5: Kết quả phân tích phương án nhiễu 40
Bảng 3.6: Kết quả thu được sau thực nghiệm 48
Trang 10DANH MỤC HÌNH
Hình 1.1: Phân loại câu hỏi trắc nghiệm dùng để đánh giá kết quả học
tập 11
Hình 3.1: Biểu đồ phân bố điểm bài kiểm tra 45 phút 31
Hình 3.2: Biểu đồ phân bố điểm chủ đề 1 33
Hình 3.3: Biểu đồ phân bố điểm chủ đề 2 33
Hình 3.4: Biểu đồ phân bố điểm chủ đề 3 34
Hình 3.5: Biểu đồ phân bố điểm chủ đề 4 34
Hình 3.6: Biểu đồ phân bố điểm chủ đề 5 35
Hình 3.7: Biểu đồ phân bố điểm chủ đề 6 35
Hình 3.8: Biểu đồ phân bố điểm chủ đề 7 36
Hình 3.9: Biểu đồ phân bố điểm chủ đề 8 36
Hình 3.10: Biểu đồ phân bố điểm chủ đề 9 37
Trang 111
MỞ ĐẦU
1 Lý do chọn đề tài
Trong những năm trở lại đây, GD Việt nam có nhiều đổi mới cả về nội dung, phương pháp và hình thức KTĐG Đổi mới KTĐG là một khâu có vai trò hết sức quan trọng trong quá trình dạy học KTĐG không chỉ giúp GV phát hiện được thực trạng về kiến thức, kỹ năng, quá trình tư duy và thái độ của HS, mà còn giúp HS tự xem xét, đánh giá hiệu quả học tập của chính bản thân mình so với mục tiêu mà môn học đã đề ra Từ đó có biện pháp điều chỉnh kịp thời hoạt động dạy và học, nâng cao chất lượng của quá trình dạy học KTĐG nếu được tiến hành một cách khách quan, chính xác sẽ có tác dụng khuyến khích HS tích cực học tập, có ý thức vươn lên trong học tập và cuộc sống Kết quả của KTĐG còn là công cụ hỗ trợ cho các tổ chức, ban ngành GD trong công tác quản lý, chỉ đạo chuyên môn
Việc thiết kế một đề kiểm tra chất lượng đảm bảo độ khó, độ tin cậy, độ phân biệt là một trong những yếu tố cần thiết vì đề kiểm tra là một trong những công cụ chủ yếu nhằm đánh giá kết quả học tập của HS Nhưng thực trạng khá phổ biến ở các trường THPT hiện nay là đứng trước các đợt kiểm tra, để thiết kế một đề kiểm tra kết quả học tập của HS thì các cơ sở GD, các trường THPT, các GV thường tiến hành ra đề ngẫu nhiên, chủ yếu dựa vào vốn kiến thức và kinh nghiệm giảng dạy của mình từ đó sưu tầm, sao chép, chỉnh sửa các câu hỏi kiểm tra Rõ ràng với cách làm như trên có những hạn chế nhất định như: các câu hỏi được thiết kế có thể sai sót hoặc có lỗi về mặt
kĩ thuật; việc lựa chọn hoặc sắp xếp các câu hỏi trong đề kiểm tra chưa đảm bảo về mặt cấu trúc, chất lượng và không bám sát chuẩn kiến thức kĩ năng đã được quy định hay sau khi kiểm tra GV không đánh giá đúng được năng lực thực sự của mỗi HS, bên cạnh đó còn không thu được các thông tin cần thiết
để điều chỉnh quá trình dạy học của mình
Giải pháp cần được quan tâm là cải tiến chất lượng khâu biên soạn câu hỏi đề kiểm tra
Trang 122
Do đó vấn đề đặt ra là làm thế nào để các cơ sở GD, các trường THPT và các GV có thể nâng cao chất lượng các câu hỏi và xây dựng các bài kiểm tra phù hợp, đảm bảo chất lượng và đáp ứng được các yêu cầu GD đặt ra?
Nhằm giải quyết vấn đề trên lý thuyết khảo thí cổ điển đã ra đời Lý thuyết khảo thí cổ điển phát triển khoảng đầu thế kỉ XX cho đến những năm
1970, lý thuyết này đã đạt được những thành tựu nhất định, tạo cơ sở khoa học
để thiết kế các phép đo tương đối chính xác, đặc biệt đã đánh giá được chất lượng của các câu hỏi TNKQ, từ đó có thể chỉnh sửa, bổ sung để có được câu hỏi trắc nghiệm tốt nhất đo đúng mục tiêu đặt ra của môn học Tuy nhiên, việc triển khai thực tế ở trường THPT còn rất hạn chế
Xuất phát từ những yêu cầu lí luận và thực tiễn như trên, chúng tôi chọn
đề tài: “Vận dụng lý thuyết khảo thí cổ điển để đánh giá bài kiểm tra 45 phút
tự thiết kế phần các định luật bảo toàn và chương chất khí Vật Lí lớp 10 -
THPT”
2 Mục đích nghiên cứu
Nghiên cứu và sử dụng bộ công cụ KTĐG kết quả học tập phần các định luật bảo toàn và chương chất khí Vật Lí lớp 10 – THPT, vận dụng lý thuyết khảo thí cổ điển để đánh giá năng lực của HS đạt hiệu quả cao trong dạy học môn Vật lí ở nhà trường THPT
3 Câu hỏi và giả thuyết nghiên cứu
3.1 Câu hỏi nghiên cứu
Để có thể xây dựng và sử dụng được bộ công cụ kiểm tra kết quả học tập đảm bảo các yêu cầu toàn diện mà có độ tin cậy tốt thì GV cần vận dụng
lý thuyết khảo thí cổ điển như thế nào?
3.2 Giả thuyết nghiên cứu
Trên cơ sở tuân thủ quy trình thiết kế câu hỏi và đề thi – lý thuyết khảo thí cổ điển tạo ra bộ công cụ đánh giá kết quả học tập phần các định luật bảo toàn và chương chất khí Vật Lí lớp 10 – THPT có độ tin cậy và đảm bảo yêu cầu toàn diện của đánh giá
4 Khách thể và đối tượng nghiên cứu
Trang 133
4.1 Khách thể nghiên cứu
Hoạt động kiểm tra đánh giá kết quả học tập Vật lí 10 – phần các định
luật bảo toàn và chương chất khí học sinh lớp 10A1 trường THPT Đông Anh
– Hà Nội
4.2 Đối tượng nghiên cứu
Cách thức vận dụng lý thuyết trắc nghiệm cổ điển và xây dựng công cụ đánh giá kết quả học tập phần các định luật bảo toàn và chương chất khí Vật lí lớp 10 – THPT
5 Giới hạn và phạm vi nghiên cứu
Vận dụng lý thuyết trắc nghiệm cổ điển để xây dựng đề kiểm tra 45 phút vật lí 10 tại trường THPT Đông Anh –Thành phố Hà Nội
6 Nhiệm vụ nghiên cứu
Nghiên cứu tổng quan về kiểm tra, đánh giá kết quả bài kiểm tra 45
phút phần các định luật bảo toàn và chương chất khí Vật Lí lớp 10 – THPT
Thử nghiệm, phân tích kết quả và điều chỉnh bài kiểm tra 45 phút phần các định luật bảo toàn và chương chất khí Vật Lí lớp 10 – THPT
7 Phương pháp nghiên cứu
7.1 Phương pháp nghiên cứu lý thuyết
Nghiên cứu các tài liệu về lý thuyết trắc nghiệm cổ điển để tìm ra những nội dung lý luận làm cơ sở thực hiện mục đích nghiên cứu của đề tài
Trang 144
7.2 Phương pháp nghiên cứu thực nghiệm
Dùng phần mềm excel để phân tích kết quả thu được và đánh giá câu hỏi trắc nghiệm
8 Cấu trúc khóa luận
Các kết quả chính được trình bày trong 03 chương, ngoài phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo và phụ lục:
Chương I Cơ sơ lý luận và tổng quan nghiên cứu
Chương II Xây dựng công cụ kiểm tra đánh giá kết quả bài kiểm tra 45 phút tự thiết kế vật lí 10 – THPT
Chương III Thử nghiệm và phân tích kết quả vận dụng lý thuyết khảo thí cổ điển
Trang 155
CHƯƠNG I CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU
1.1 Lý thuyết về kiểm tra đánh giá kết quả học tập
1.1.1 Một số hái niệ
1.1.1.1 iểm tra
Theo từ điển Giáo dục học, thuật ngữ kiểm tra được định nghĩa “Kiểm tra là bộ phận hợp thành của quá trình hoạt động dạy – học nhằm nắm được thông tin về trạng thái và kết quả học tập của học sinh, về những nguyên nhân
cơ bản của thực trạng đó để tìm ra những biên pháp khắc phục những lỗ hổng, đồng thời củng cố và tiếp tục nâng cao hiệu quả của hoạt động dạy – học”
Theo GS Nguyễn Bá Kim cho rằng: “Kiểm tra nhằm cung cấp cho thầy và trò những thông tin về kết quả dạy học, trước hết là về tri thức và kỹ năng của từng học sinh nhưng cũng lưu ý cả về mặt năng lực, thái độ và phẩm chất của họ cùng với sự diễn biến của quá trình dạy học”
Như vậy trong giáo dục, kiểm tra là một thuật ngữ chỉ sự đo lường, thu thập thông tin để có được những phán đoán, xác định xem mỗi người học sau
khi học đã đạt được gì kiến thức , làm được gì kỹ năng và ộc lộ thái độ
ứng xử ra sao, đồng thời có được những thông tin phản hồi để hoàn thiện quá trình dạy – học
1.1.1.2 ánh giá
Theo Ralpha Tyler nhà giáo dục và tâm lý học nổi tiếng của Mỹ đã định nghĩa “Quá trình đánh giá chủ yếu là quá trình xác định mức độ thực hiện các mục tiêu trong quá trình dạy học” Tác giả Nguyễn Bá Kim thì cho rằng “Đánh giá là quá trình hình thành những nhận định, phán đoán về kết quả công việc, dựa vào những thông tin thu được, đối chiếu với mục tiêu, tiêu chuấn đã đề ra, nhằm đề xuất những quyết định thích hợp để cải thiện thực trạng, điều chỉnh nâng cao chất lượng và hiệu quả công việc”
Ngoài ra còn nhiều định nghĩa khác về đánh giá, nhưng hầu hết các
định nghĩa đều cho rằng: Đánh giá là một quá trình được tiến hành có hệ
thống để xác định mức độ đạt được mục tiêu đào tạo của học sinh Nó có thể
Trang 166
bao gồm những sự liệt kê, mô tả về mặt định tính hay định lượng những hành
vi kiến thức, kỹ năng, thái độ của người học ở thời điểm hiện tại đối chiếu với những tiêu chí và mục đích mong muốn, nhằm có quyết định phù hợp để nâng cao chất lượng và hiệu quả của việc dạy và học
Như vậy, kiểm tra và đánh giá là hai công việc có thứ tự và đan xen nhằm miêu tả và tập hợp những bằng chứng về kết quả của quá trình giáo dục
để đối chiếu với mục tiêu: “Kiểm tra và đánh giá là hai quá trình có mối quan
hệ chặt chẽ với nhau Kiểm tra nhằm để đánh giá, đánh giá được dựa trên cơ
sở của kiểm tra” Trong thực tế, có thể tiến hành thu thập các thông tin nhưng không đánh giá Nhưng để đánh giá được phải tiến hành kiểm tra, thông qua kiểm tra mới có thể đánh giá và đánh giá chính là kết quả của kiểm tra Kiểm tra luôn gắn liền với đánh giá, chúng có mối quan hệ biện chứng với nhau
1.1.1.3 ánh giá kết quả h c tập c a h c sinh
Theo GS.TS Nguyễn Đức Chính thì “Kết quả học tập là mức độ đạt được kiến thức, kỹ năng hay nhận thức của người học trong một lĩnh vực nào đó”
Vậy, kết quả học tập có thể được hiểu theo hai cách tùy theo mục đích của việc đánh giá:
Kết quả học tập là mức độ thành công trong học tập của học sinh, được xét trong mối quan hệ với mục tiêu đã xác định, chuẩn kiến thức và kỹ năng cần đạt được và thời gian bỏ ra
Kết quả học tập có thể coi là mức độ thành tích đã đạt được của một học sinh so với các bạn cùng học
Như vậy, Đánh giá kết quả học tập là một quá trình thu thập, xử lý thông tin và trình độ, khả năng thực hiện mục tiêu học tập của học sinh, về tác động và nguyên nhân của tình hình đó nhằm tạo cơ sở cho những quyết định
sư phạm của giáo viên và nhà trường, cho bản thân học sinh để họ học tập ngày một tiến bộ hơn
M c ch v i tr c ánh giá ết quả h c t p
Đối với học sinh: việc đánh giá kết quả học tập cho họ những thông tin
phản hồi về quá trình học tập của bản thân, để họ điều chỉnh quá trình học tập