TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM HÀ NỘI 2 KHOA VẬT LÝ ĐOÀN THỊ LOAN THIẾT KẾ BÀI GIẢNG ĐIỆN TỬ SỬ DỤNG TRONG DẠY HỌC PHẦN ĐIỆN TÍCH ĐIỆN TRƢỜNG LỚP 11 Chuyên ngành Lí luận và phƣơng pháp dạy học bộ môn Vật lý[.]
Trang 1
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2
KHOA VẬT LÝ
ĐOÀN THỊ LOAN
THIẾT KẾ BÀI GIẢNG ĐIỆN TỬ SỬ DỤNG TRONG DẠY HỌC PHẦN ĐIỆN TÍCH
ĐIỆN TRƯỜNG LỚP 11
Chuyên ngành: Lí luận và phương pháp dạy học bộ môn Vật lý
KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC
HÀ NỘI, 2019
Trang 2TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2
KHOA VẬT LÝ
ĐOÀN THỊ LOAN
THIẾT KẾ BÀI GIẢNG ĐIỆN TỬ SỬ DỤNG TRONG DẠY HỌC PHẦN ĐIỆN TÍCH
ĐIỆN TRƯỜNG LỚP 11
Chuyên ngành: Lí luận và phương pháp dạy học bộ môn Vật lý
KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC
Người hướng dẫn khoa học
ThS NGÔ TRỌNG TUỆ
HÀ NỘI, 2019
Trang 3LỜI CẢM ƠN
Trước tiên, tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành sâu sắc tới THS Ngô Trọng Tuệ
- người đã tận tình hướng dẫn, giúp đỡ, định hướng để tôi có thể hoàn thành khóa luận
Tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành tới tập thể các thầy, cô giáo trong khoa Vật
lí, các thầy cô trong trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2 – những người đã giúp đỡ tôi trong suốt quá trình học tập và tạo điều kiện thuận lợi giúp tôi hoàn thành khóa luận này
Cuối cùng, tôi xin cảm ơn gia đình, bạn bè và người thân đã luôn cổ vũ, động viên tôi trong suốt quá trình học tập và hoàn thành khóa luận
Tôi xin chân thành cảm ơn!
Xuân Hòa, ngày tháng năm 2019
Sinh viên thực hiện
Đoàn Thị Loan
Trang 4LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan rằng:
Khóa luận này là kết quả nghiên cứu, tìm hiểu của riêng tôi
Những tư liệu được sử dụng trích dẫn, trong khóa luận là trung thực
Kết quả nghiên cứu này không hề trùng với bất kỳ công trình nghên cứu của tác giả nào đã được công bố trước đó
Nếu sai tôi xin hoàn toàn chụ trách nhiệm
Xuân Hòa, ngày tháng năm 2019
Sinh viên thực hiện
Đoàn Thị Loan
Trang 5MỤC LỤC
MỞ ĐẦU 1
1 Lý do chọn đề tài 1
2 Mục đ ch nghi n cứu 2
3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 2
4 Giả thuyết khoa học 2
5 Nhiệm vụ nghiên cứu 3
6 Phương ph p nghiên cứu 3
7 Đóng góp của đề tài 3
8 Cấu trúc hóa luận 4
CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ VIỆC SỬ DỤNG BÀI GIẢNG ĐIỆN TỬ TRONG DẠY HỌC CHƯƠNG ĐIỆN TÍCH ĐIỆN TRƯỜNG 5
1.1 Lí luận về sử dụng bài giảng điện tử trong dạy học 5
1.1.1 Khái niệm về bài giảng điện tử 5
1.1.2 Ưu điểm, nhược điểm của bài giảng điện tử 5
1.1.2.1 Ưu điểm 5
1.1.2.2 Nhược điểm 6
1.1.3 Các hình thức sử dụng bài giảng điện tử 7
1.1.3.1 Học tập trực tuyến (Online learning) 7
1.1.3.2 Học tập hỗn hợp (Blended learning) 7
1.1.4 Quy trình thiết kế bài giảng điện tử và tổ chức dạy học có sử dụng bài giảng điện tử 7
1.1.4.1 Quy trình thiết kế, xây dựng bài giảng e-learning 7
1.1.4.2 Quy trình tổ chức dạy học 10
1.2 Công cụ thiết kế bài giảng điện tử 11
1.3 Điều tra thực tế về việc sử dụng bài giảng điện tử trong việc dạy học chương Điện t ch Điện trường 13
Trang 61.3.1 Mục đ ch điều tra 13
1.3.2 Phương pháp điều tra 13
1.3.3 Những thuận lợi và hó hăn 13
1.3.4 Kết quả điều tra 14
1.3.4.1 Kết quả điều tra HS 14
1.3.4.2 Kết quả điều tra GV 16
Kết luận chương 1 19
CHƯƠNG 2: THIẾT KẾ TIẾN TRÌNH DẠY HỌC CHƯƠNG ĐIỆN TÍCH ĐIỆN TRƯỜNG VỚI SỰ HỖ TRỢ CỦA BÀI GIẢNG ĐIỆN TỬ 20
2.1 Mục tiêu dạy học chương Điện t ch Điện trường 20
2.1.1 Kiến thức 20
2.1.2 Kỹ năng 20
2.1.3 Tình cảm th i độ 21
2.2 Kiến thức vật l trong chương Điện t ch Điện trường 21
2.2.1 Sự nhiễm điện của c c vật Điện t ch Tương t c điện 21
2.2.2.Định luật Cu-lông Hằng số điện môi 21
2.2.3.Thuyết electron 21
2.2.4.Vận dụng 22
2.2.5 Định luật bảo toàn điện t ch 22
2.2.6.Điện trường 23
2.2.7.Cường độ điện trường 23
2.2.8 Đường sức điện 24
2.3 Xây dựng bài giảng hỗ trợ dạy học chương Điện t ch Điện trường 25
2.3.1 Bài giảng điện tử dạy học bài Điện t ch Định luật Cu-lông 25
2.3.2 Bài giảng điện tử dạy học bài thuyết electron Định luật bảo toàn điện tích 27
2.3.3 Bài giảng điện tử dạy học bài Điện trường và cường độ điện trường Đường sức điện 28
Trang 72.4 Tiến trình tổ chức dạy học chương Điện t ch Điện trường 31
2.4.1 Tiến trình tổ chức dạy học bài Điện t ch Định luật Cu-lông 31
2.4.2 Tiến trình tổ chức dạy học bài Thuyết electron Định luật bảo toàn điện tích 33
2.4.3 Tiến trình tổ chức dạy học bài điện trường và cường độ điện trường Đường sức điện 35
Kết luận chương 2 38
CHƯƠNG 3: DỰ KIẾN THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM 39
3.1 Mục đ ch, đối tượng và phương ph p thực nghiệm sư phạm 39
3.1.1 Mục đ ch thực nghiệm sư phạm 39
3.1.2 Đối tượng thực nghiệm sư phạm 39
3.1.3 Phương ph p thực nghiệm sư phạm 39
3.2 Dự kiến triển khai thực nghiệm sư phạm 39
3.2.1 Thời gian triển khai thực nghiệm sư phạm 39
3.2.2 C c ti u ch đ nh gi ết quả thực nghiệm sư phạm 41
Kết luận chương 3 44
TÀI LIỆU THAM KHẢO 45 PHỤ LỤC
Trang 8BẢNG KÍ HIỆU CÁC CHỮ VIẾT TẮT
TT Các chữ viết tắt Ý nghĩa
Trang 9DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ, ĐỒ THỊ, CÔNG THỨC
Hình 1.1 Giao diện phần mềm 12
Hình 1.2 Giao diện quản trị 12
Hình 1.3 Tạo khóa học 12
Hình 2.1 Cấu trúc bài 25
Hình 2.2 Thí nghiệm về sự nhiễm điện 25
Hình 2.3 Cân xoắn Cu-lông 25
Hình 2.4 Kết quả thí nghiệm 26
Hình 2.5 Hằng số điện môi 26
Hình 2.6 Tổng kết 26
Hình 2.7 Cấu trúc bài học 27
Hình 2.8 Thuyết electron 27
Hình 2.9 Nhiễm điện do tiếp xúc 27
Hình 2.10 Nhiễm điện do hưởng ứng 27
Hình 2.11 Định luật bảo toàn điện tích 28
Hình 2.12 Tổng kết 28
Hình 2.13 Cấu trúc bài học 28
Hình 2.14 Video mô phỏng về điện trường 29
Hình 2.15 Cường độ điện trường 29
Hình 2.16 Vectơ cường độ điện trường 29
Hình 2.17 Hình ảnh c c đường sức điện 30
Hình 2 18 Điện trường đều 30
Hình 2.19 Tổng kết 30
Trang 10DANH MỤC CÁC BẢNG BIẺU
Bảng 3.1: Các hoạt động dạy thực nghiệm 40
Bảng 3.2: Ti u ch đ nh gi t nh thẩm mỹ 42
Bảng 3.3: Ti u ch đ nh g a t nh hoa học 42
Bảng 3.4: Ti u ch đ nh gi độ phù hợp của nội dung bài học 43
Bảng 3.5: Ti u ch đ nh gi hả năng giúp HS tự học tr n mạng 43
Trang 111
MỞ ĐẦU
1 Lý do chọn đề tài
Thế giới đang ngày càng ph t triển mạnh mẽ nhờ vào những thành tựu đạt được của công nghệ thông tin Sự xuất hiện của nó đã và đang mang lại những thay đổi sâu sắc về mọi mặt đời sống xã hội Trong lĩnh vực giáo dục và đào tạo việc ứng dụng công nghệ thông tin là tính tất yếu, nó không chỉ mang lại sự hứng thú cho học sinh mà còn nâng cao chất lượng giảng dạy, mở ra triển vọng to lớn trong việc thay đổi phương ph p và hình thức dạy học
Ngày 04/11/2013 , Tổng b thư Nguyễn Phú Trọng đã ý ban hành Nghị quyết Hội nghị lần thứ 8, Ban chấp hành Trung ương hóa XI ( Nghị quyết số 29-NQ/TW) về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, đ p ứng yêu cầu CNH-HĐH trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế Trong đó chỉ rõ nhiệm vụ và giải pháp thực hiện đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo:
- Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ và đồng bộ các yếu tố cơ bản của giáo dục, đào tạo theo hướng coi trọng phát triển phẩm chất, năng lực của người học
- Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ phương ph p dạy và học theo hướng hiện đại; phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo và vận dụng kiến thức, kỹ năng của người học; khắc phục lối truyền thụ p đặt một chiều, ghi nhớ máy móc Chuyển từ học chủ yếu trên lớp sang tổ chức hình thức học tập đa dạng, chú ý các hoạt động xã hội, ngoại khóa, nghiên cứu khoa học Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông trong dạy và học.”
Chính vì thế mà hiện nay, phương ph p dạy học ở nhà trường đã bắt đầu thay đổi theo tinh thần ph t huy t nh năng động, sáng tạo, tích cực, tự lực của người học
và tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin vào quá trình dạy và học Môn vật lý
là một môn khoa học thực nghiệm nên việc sử dụng các thí nghiệm trong giờ học vật lý là rất cần thiết Tuy nhi n cơ sở vật chất ở c c Trường phổ thông ở nước ta hiện nay thì để tiến hành thí nghiệm gặp nhiều hó hăn vì hông có đủ thiết bị hoặc thiết bị đã cũ và cho ết quả không chính xác Vì vậy cần phải có giải ph p để giải quyết vấn đề này
Trang 122
Với sự phát triển của công nghệ thông tin như hiện nay để giảng dạy môn vật
lý đạt hiệu quả cao thì người giáo viên phải biết cách trình bày, minh họa bài giảng sao cho sinh động, hấp dẫn,phải kết hợp được cả lý thuyết và thực tiễn Do đó, bài giảng điện tử vật lý ngày càng được nhiều giáo viên lựa chọn bởi sự hữu ích của chúng trong việc truyền tải kiến thức đến học sinh Trong đó, việc sử dụng phần
mềm Moodle để thiết kế bài giảng điện tử là một trong c c phương thức học tập mang t nh tương t c cao, hỗ trợ bổ sung cho c c phương thức đào tạo truyền thống góp phần nâng cao chất lượng giảng dạy Phần mềm này phục vụ cho việc giảng dạy đạt hiệu quả rất cao, đã tạo được hứng thú tiếp thu bài học đối với học sinh tốt hơn Hơn nữa, kiến thức phần Điện t ch Điện trường tương đối hó, nó có ý nghĩa quan trọng đối với việc tiếp thu kiến thức ở chương sau về phần điện và từ
Từ việc nhận thức được tầm quan trọng mà bài giảng điện tử mang lại và mong muốn nghiên cứu, xây dựng hệ thống bài giảng điện tử có chất lượng cao, tôi
đã quyết định chọn đề tài luận văn của mình là: “Thiết kế bài giảng điện tử sử dụng trong dạy học phần Điện t ch Điện trường lớp 11”
2 Mục đ ch nghi n cứu
Thiết kế bài giảng điện tử dạy học phần “ Điện t ch Điện trường ” lớp 11
nhằm nâng cao kết quả dạy học
3 Đối tượng và phạm vi nghi n cứu
3.1 Đối tượng nghiên cứu
Quá trình chiếm lĩnh iến thức của HS khi học chương Điện t ch Điện trường (vật lý 11)
Nội dung kiến thức chương “Điện t ch Điện trường” lớp 11
3.2 Phạm vi nghiên cứu
Tổ chức cho HS tự học nhờ sự hỗ trợ của bài giảng điện tử khi học chương Điện tích Điện trường (vật lý 11)
4 Giả thuyết khoa học
Nếu thiết kế bài giảng điện tử dạy học chương Điện t ch Điện trường theo quy trình thiết kế bài giảng điện tử sẽ đ p ứng các yêu cầu về mặt công nghệ, sư phạm và tổ chức dạy học, qua đó giúp nâng cao kết quả dạy học
Trang 133
5 Nhiệm vụ nghi n cứu
Đọc và nghiên cứu tài liệu có li n quan đến đề tài
Nghiên cứu về lí luận và cách sử dụng bài giảng điện tử
Nghiên cứu sử dụng bài giảng E-learning, một số công cụ thiết kế bài giảng điện tử
Điều tra thực trạng về việc sử dụng bài giảng điện tử trong việc dạy học chương Điện t ch Điện trường và các ứng dụng của nó trong việc dạy học chương này
6 Phương pháp nghi n cứu
6.1 Nghiên cứu lí luận
Nghiên cứu lí luận về sử dụng bài giảng điện tử trong dạy học
Nghiên cứu nội dung kiến thức học phần Điện t ch Điện trường - Vật lí 11
6.2 Nghiên cứu thực tiễn
Nghiên cứu thực tiễn về sử dụng bài giảng điện tử trong chương Điện tích Điện trường
Điều tra cơ bản bằng quan s t và trao đổi ý kiến với giáo viên, HS về tính khả thi của việc học tập chương Điện t ch Điện trường thông qua bài giảng điện tử Nghiên cứu thực trạng việc sử dụng bài giảng điện tử trong việc dạy học chương Điện t ch Điện trường và các ứng dụng của nó trong việc dạy học chương này
6.3 Dự kiến thực nghiệm sư phạm
Dự kiến thực nghiệm sư phạm để đ nh gi t nh hả thi, kiểm chứng hiệu quả của việc sử dụng bài giảng điện tử trong việc tổ chức dạy học chương Điện tích Điện trường
7 Đóng góp của đề tài
7.1 Đóng góp về mặt lí luận
Hệ thống hóa một số cơ sở lí luận về việc sử dụng bài giảng điện tử trong
dạy học
7.2 Đóng góp về mặt thực tiễn
Nghiên cứu sử dụng một số phần mềm thiết kế bài giảng điện tử
Trang 144
8 Cấu tr c khóa uận
CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ VIỆC SỬ DỤNG BÀI GIẢNG ĐIỆN TỬ TRONG DẠY HỌC CHƯƠNG ĐIỆN TÍCH ĐIỆN TRƯỜNG CHƯƠNG 2: TỔ CHỨC DẠY HỌC CHƯƠNG ĐIỆN TÍCH ĐIỆN TRƯỜNG VỚI SỰ HỖ TRỢ CỦA BÀI GIẢNG ĐIỆN TỬ
CHƯƠNG 3: DỰ KIẾN THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
Trang 155
CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ VIỆC SỬ DỤNG BÀI GIẢNG ĐIỆN TỬ TRONG DẠY HỌC CHƯƠNG ĐIỆN TÍCH ĐIỆN
TRƯỜNG 1.1 L uận về sử dụng bài giảng điện tử trong dạy học
1.1.1 Khái niệm về bài giảng điện tử
Theo Lê Công Chiêm [ Số TLTK ] thì giáo n điện tử là bản thiết kế cụ thể toàn bộ kế hoạch hoạt động dạy học của giảng viên trên giờ lên lớp, toàn bộ hoạt động dạy học đó đã được multimedie hoá một cách chi tiết, có cấu trúc chặt chẽ và logic được quy định bởi cấu trúc của bài học Gi o n điện tử là một sản phẩm của hoạt động thiết kế bài giảng được thể hiện bằng vật chất trước khi bài giảng được tiến hành [9]
E-Learning (viết tắt của Electronic Learning) là thuật ngữ mới
Hiện nay, theo c c quan điểm và dưới các hình thức khác nhau có rất nhiều cách hiểu về E-Learning
Hiểu theo nghĩa rộng, E-Learning là một thuật ngữ dùng để mô tả việc học tập, đào tạo dựa trên CNTT (CNTT) và truyền thông, đặc biệt là CNTT
Theo quan điểm hiện đại, E-Learning là sự phân phát các nội dung học sử dụng các công cụ điện tử hiện đại như m y t nh, mạng vệ tinh, mạng Internet, Intranet,… trong đó nội dung học có thể thu được từ c c website, đĩa CD, băng video, audio… thông qua một m y t nh hay tivi; người dạy và người học có thể giao tiếp với nhau qua mạng dưới các hình thức như: thư điện tử (e-mail), thảo luận trực tuyến (chat), diễn đàn (forum), hội thảo, video [10]
1.1.2 Ưu điểm, nhược điểm của bài giảng điện tử
1.1.2.1 Ưu điểm
Không bị giới hạn bởi không gian và thời gian: sự phổ cập rộng rãi của internet đã dần xóa đi hoảng cách về thời gian và không gian cho E-Learning Người học có thể chủ động học tập, thảo luận bất cứ lúc nào và bất cứ nơi đâu Tính hấp dẫn: Với sự hỗ trợ của công nghệ multimedia, những bài giảng tích hợp text, hình ảnh minh họa, âm thanh làm tăng th m t nh hấp dẫn của bài học
Trang 166
Tính linh hoạt: Người học có thể tự điều chỉnh quá trình học, lựa chọn cách học phù hợp nhất với hoàn cảnh của mình
Tính cập nhật: Nội dung bài học thường xuy n được cập nhật và đổi mới nhằm đ p ứng tốt nhất và phù hợp nhất với người học
Học có sự hợp tác, phối hợp: Người học có thể dễ dàng trao đổi thông tin với nhau, với giảng viên qua các diễn đàn (forum), hội thoại, trực tuyến (chat), thư từ (e – mail)…
Tâm lí dễ chịu: Mọi rào cản về tâm lí giao tiếp của cả người dạy và người học dần dần bị xóa bỏ, mọi người tự tin hơn trong việc trao đổi quan điểm
C c ĩ năng làm việc hợp tác, tự điều chỉnh để thích ứng của người học sẽ được hoàn thiện không ngừng
Do đó, hi đến với E-Learning, mọi thành phần, không phân biệt trình độ, giới tính tuổi t c đều có thể tìm cho mình một hướng tiếp cận khác nhau với vấn đề
mà không bị ràng buộc trong một khuôn khổ cụ thể nào (cá nhân hoặc người học) [11]
1.1.2.2 Nhược điểm
Người thầy chỉ tận dụng các tiện ích của phần mềm hông chú ý đến việc tổ chức các hoạt động thực hành, trò sẽ không chủ động trong lĩnh hội kiến thức Đưa qu nhiều tư liệu, hình ảnh, âm thanh vào trong bài giảng Làm cho tâm
lý học sinh vào lớp học như đi xem phim, hông ghi chép được gì cả Các phần mềm trình diễn đôi hi làm cho người thầy có thói quen thụ động, chuộng hình thức mất dần tư duy phức tạp, trừu tượng
Trong tiến trình lên lớp với bài giảng điện tử, một số giáo viên thao tác quá nhanh, học sinh không kịp chép bài, ảnh hưởng đến khả năng tiếp thu, lĩnh hội kiến thức và mức độ hiểu bài của các em không cao
Những trục trặc kỹ thuật khi sử dụng PowerPoint đôi hi xảy ra làm cho người thầy lúng túng, trò mất hứng thú
Việc sử dụng PowerPoint thường xuyên, nếu lặp đi lặp lại nhiều sẽ dẫn đến nhàm chán [12]