Đánh giá khái quát tiềm năng và đánh giá khái quát thực trạng phát triển kinh tế biển đảo

Chính vì vậy, đó là những lợi thế cho tất cả các quốc gia trên thếgiới có được vùng bờ biển trong sự nghiệp phát triển kinh tế của mỗi nước trong đó cóViệt Nam.. Vì thế, ở Việt Nam đã có

MỞ ĐẦU

I Lí do chọn đề tài:

Nằm trên bán đảo Đông Dương, Việt Nam là một quốc gia biển Biển thực sựgắn bó mật thiết và ảnh hưởng lớn đến sự phát triển kinh tế - xã hội, đảm bảo quốcphòng an ninh, bảo vệ môi trường của mọi miền đất nước.Chẳng thế mà, từ xa xưa,ông cha ta đã nói tới vị trí to lớn của biển Biển nước ta không chỉ rộng lớn về khônggian: “tam sơn, tứ hải, nhất phần điền”, mà còn là điều kiện để Việt Nam cùng thế giớibước vào “thế kỷ của đại dương”

Vùng biển Việt Nam rộng hơn 1 triệu km

biển Việt Nam dài 3260 km, trung bình khoảng 100 km

biển (cao gấp 6 lần tỷ lệ này của thế giới) Ven bờ biển có 2773 hòn đảo lớn nhỏ cácloại, với tổng diện tích 1720 km … Tất cả những yếu tố đó đã tạo cho Việt Nam có thể

2, gấp hơn 3 lần diện tích đất liền Bờ

2đất liền thì có 1 km đường bờ2

đẩy mạnh viêc phát triển kinh tế biển - đảo một cách có hiệu quả

Kinh tế biển - đảo là các hoạt động kinh tế trực tiếp liên quan đến khai thácbiển, tuy không phải diễn ra trên biển nhưng những hoạt động kinh tế này là nhờ vàoyếu tố biển hoặc trực tiếp phục vụ các hoạt động kinh tế biển ở dãi đất liền bao gồm:đóng và sửa chữa tàu biển, công nghiệp chế biến dầu, khí, công nghiệp chế biến thủyhải sản, cung cấp dịch vụ biển, thông tin liên lạc, nghiên cứu khoa học công nghệ biển,đào tạo nhân lực phục vụ phát triển kinh tế biển - đảo, điều tra cơ bản về tài nguyên-môi trường biển-đảo Chính vì vậy, đó là những lợi thế cho tất cả các quốc gia trên thếgiới có được vùng bờ biển trong sự nghiệp phát triển kinh tế của mỗi nước trong đó cóViệt Nam

Trong bối cảnh mở cửa và hội nhập, tức phải cạnh tranh với quốc tế để tồn tại

và phát triển, so với sự phát triển của thế giới đương đại, thì cơ sở hạ tầng của cácvùng biển, ven biển và hải đảo nước ta còn nhiều yếu kém, lạc hậu Hệ thống cảngbiển còn nhỏ lẻ manh mún, các chỉ tiêu hàng thông qua cảng trên đầu người rất thấp sovới các nước trong khu vực Đến nay, Việt Nam chưa có đường bộ cao tốc chạy dọctheo bờ biển nối các thành phố, các khu kinh tế, khu công nghiệp Vì vậy, sẽ gặp rấtnhiều khó khăn trong quá trình cạnh tranh về kinh tế biển giữa nước ta với các quốcgia khác trong khu vực và trên thế giới Với những vấn đề trên, đề tài sẽ đề cập một sốnét khái quát về tiềm năng cũng như hiện trạng phát triển kinh tế biển - đảo Việt Nam

Từ đó, đưa ra những định hướng và các giải pháp phát triển hiệu quả kinh tế biển-đảotrong thời gian tới, hầu phát huy được những tiềm năng to lớn mà thiên nhiên đã bantặng

II Mục đích nghiên cứu:

-Đánh giá khái quát tiềm năng kinh tế biển - đảo Việt Nam

Đánh giá khái quát thực trạng phát triển kinh tế biển - đảo Việt Nam

- Những điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội tác động tới quá trình phát triển kinh

tế biển - đảo Việt Nam

Trang 1

III Nhiệm vụ nghiên cứu:

- Làm rõ khái niệm kinh tế biển - đảo nói chung và tiềm năng phát triển kinh tếbiển - đảo Việt Nam nói riêng

- Phân tích những nhân tố ảnh hưởng đến quá trình phát triển kinh tế biển - đảoViệt Nam

- Khả năng phát triển kinh tế biển - đảo của Việt Nam

- Định hướng quá trình phát triển kinh tế biển - đảo Việt Nam đến năm 2010 vàtầm nhìn đến năm 2020

IV Giới hạn của đề tài.:

Đề tài chỉ nghiên cứu những nội dung cụ thể mà mục đích và nhiệm vụ đã đềra: “Tiềm năng và sự phát triển kinh tế biển - đảo Việt Nam” Định hướng và giải phápphát triển kinh tế biển - đảo trong thời gian sắp tới

V Lịch sử nghiên cứu vấn đề:

Biển - đảo là một yếu tố hết sức quan trọng trong quá trình phát triển kinh tế đốivới tất cả các quốc gia có vùng bờ biển Vì thế, ở Việt Nam đã có rất nhiều công trìnhnghiên cứu về lĩnh vực này như: “chiến lược phát triển kinh tế biển - đảo Việt Nam”của PGS – TS Bùi Tất Thắng; “ Hệ thống đảo ven bờ Việt Nam - tiềm năng và triểnvọng” của GS – TS Lê Đức Tố… Ngoài ra, còn có nhiều công trình nghiên cứu, nhiềutập san, tin tức, báo chí đề cập đến vấn đề này

VI.Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu.

Địa lí học là một môn khoa học tổng hợp vừa mang tín thực tiễn sâu sắc lại vừamang tính cụ thể cao Đồng thời khoa học địa lí còn mang tính thời đại, nó luôn biếnđổi phù hợp với những khám phá của tiến bộ khoa học kỹ thuật Do đó, khi tiến hànhnghiên cứu thực hiện đề tài “Tiềm năng và sự phát triển kinh tế biển - đảo Việt Nam”,tôi đã vận dụng những quan điểm và phương pháp nghiên cứu của địa lí học nói chung

và địa lý kinh tế - xã hội nói riêng để hoàn thành đề tài của mình

1 Phương pháp luận:

1.1 Quan điểm hệ thống:

Địa lí kinh tế học nghiên cứu tổng hợp lãnh thổ sản xuất một trong các mốiquan hệ tác động qua lại với môi trường xung quanh Vì vậy, khi nghiên cứu vấn đềnày, vùng biển - đảo Việt Nam được coi là một hệ thống kinh tế - xã hội thống nhất,được xem xét đánh giá quá trình phát triển kinh tế - xã hội của biển-đảo Việt Nam và

sự kết hợp hài hòa với các ngành kinh tế khác trong cả nước

1.2 Quan điểm tổng hợp lãnh thổ.

Địa lí kinh tế - xã hội là một khoa học tổng hợp nghiên cứu không gian lãnh thổkinh tế-xã hội liên quan đến nhiều lĩnh vực khác nhau Do đó khi nghiên cứu cácnguồn lực nhằm phát triển kinh tế - xã hội của biển - đảo Việt Nam chúng ta cần xemxét nó trong một chỉnh thể chung của khu vực và thế giới, giải quyết mối quan hệ giữatiềm năng, sự phát triển với việc nâng cao chất lượng cuộc sống và bảo vệ môitrường… Đồng thời tìm kiếm những mặt tối ưu, định ra những biện pháp cụ thể nhằmphát huy lợi thế tối đa của ngành của các thành phần kinh tế để tạo động lực phát triểnkinh tế-xã hội của đất nước

1.3.Quan điểm lịch sử viễn cảnh.

Sự phát triển kinh tế nói chung không phải là yếu tố ổn định mà là yếu tố vậnđộng có mối quan hệ phù hợp Vì vậy, quá trình phát triển kinh tế biển - đảo luôn thayđổi theo từng thời kỳ nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển của thời kỳ đó Việc nhìn nhậnchiều hướng phát triển kinh tế, sự thay đổi của nó qua từng giai đoạn của lịch sử đấtnước trong quá khứ và hiện tại cho phép chúng ta vạch ra viễn cảnh dự báo cho sựphát triển trong tương lai

2 Phương pháp nghiên cứu:

Ngoài các phương pháp nghiên cứu khoa học chung như: phương pháp toánhọc, phương pháp thống kê, phương pháp thu thập và xử lý tài liệu… Đề tài còn sửdụng những phương pháp riêng đặc trưng của khoa học địa lý: phương pháp tổng hợp,phương pháp bản đồ - biểu đồ… Trong đó, đề tài đặc biệt sử dụng phương pháp lấy ýkiến chuyên gia, sử dụng những phương pháp mà nhiều nhà nghiên cứu ở Việt Nam đã

sử dụng

VII Đóng góp mới của đề tài:

Qua nghiên cứu lý luận và thực tiển, đề tài cho thấy sự chênh lệch to lớn giữatiềm năng và sự phát triển kinh tế biển-đảo Từ đó đưa ra các định hướng và các giảipháp tối ưu nhằm phát triển kinh tế biển-đảo một cách có hiệu quả

VIII Ý nghĩa của đề tài:

Kinh tế biển-đảo là một nền kinh tế đầy tiềm năng và triển vọng Tuy nhiên bêncạnh các tài nguyên khác thì việc khai thác tài nguyên biển còn quá nhỏ bé so với tiềmnăng hiện có Vì vậy, cần có những định hướng chiến lược, những biện pháp hữu hiệunhằm khai thác tốt nguồn tài nguyên mà thiên nhiên đã ban tặng cho Tổ quốc ta

IX Cấu trúc của đề tài:

Đề tài gồm có ba phần: Phần mở đầu, phần nội dung và phần kết luận Trongphần nội dung được chia thành bốn chương, cụ thể như sau:

- Chương I: Khái quát về Biển Đông và đặc điểm chung của vùng biển Việt

Nam

-Chương II: Tiềm năng về phát triển kinh tế biển-đảo của Việt Nam.

Chương III: Hiện trạng phát triển kinh tế biển-đảo Việt Nam và vấn đề khai

thác tổng hợp kinh tế biển

- Chương IV: Định hướng chiến lược và hệ thống các giải pháp phát triển kinh

tế biển-đảo của Việt Nam

Trang 3

CHƯƠNG I: KHÁI QUÁT VỀ BIỂN ĐÔNG VÀ ĐẶC ĐIỂM CHUNG CỦA VÙNG BIỂN VIỆT NAM

I.KHÁI QUÁT VỀ BIỂN ĐÔNG VÀ PHÂN VÙNG BIỂN ĐÔNG:

1.Khái quát về Biển Đông:

Bản đồ 1.1: Khu vực Biển Đông

“Hành tinh chúng ta” – Trái Đất, là một bà mẹ hiền nuôi dưỡng cho mọi sựsống hiện hữu Với diện tích 510.000.000 km là một hành tinh lớn thứ 5 trong hệ Mặt2trời, tuy nhiên khác với các hành tinh khác, Trái Đất có những điều kiện thuận lợi làmphát sinh và duy trì sự sống hàng triệu năm qua Với diện tích rộng lớn, nhưng biển vàđại dương đã chiếm tới 71% diện tích toàn Trái Đất (tương đương 361.000.000 km ).2

Vì thế, có nhiều nhà khoa học cho rằng mầm mống của sự sống đã bắt nguồn từ đạidương

Trái đất có tất cả 4 đại dương và 68 biển lớn nhỏ, trong đó Biển Đông là biển códiện tích lớn thứ 3 trên thế giới với diện tích 3.477.000 km (sau biển San Hô và biển2Arap), là một vùng biển có nguồn tài nguyên vô cùng phong phú Không chỉ thế BiểnĐông còn có tác dụng quan trọng đến lớp vỏ địa lý và cuộc sống của con người: Mộtkho nước khá lớn với tổng lượng nước ước khoảng 3.928.000 km - một nhân tố ảnh3hưởng đáng kể tới khí quyển, nhất là khí hậu ven bờ, quan trọng hơn nữa là nguồn dựtrữ đáng kể về nguồn lợi thuỷ hải sản

Biển Đông là một biển nhiệt đới, nhiệt độ trung bình năm khoảng 23 C, có hoạt0động luân phiên của các dòng biển nóng và lạnh theo mùa đã giúp cho vùng biển nàyrất đa dạng về thủy hải sản cả về số lượng loài và số lượng cá thể Ước tính có hơn

2000 loài cá, 1647 loài giáp xác, 70 loài tôm, 2500 loài nhuyễn thể… Đây là điều kiệnrất quan trọng để thúc đẩy ngành khai thác và nuôi trồng thủy hải sản của các nướcphục vụ tốt hơn cho sự phát triển kinh tế - xã hội của mỗi quốc gia Một nguồn tàinguyên rất quan trọng khác mà Biển Đông đã ban tặng cho đó chính là nguồn dự trữ

về dầu mỏ và khí đốt khổng lồ Theo các cuộc khảo sát và thăm dò cho thấy vùng thềmlục địa Biển Đông có trữ lượng về dầu mỏ và khí đốt khá lớn Trong tương lai nguồntài nguyên này sẽ phục vụ đắc lực cho sự phát triển kinh tế chung cho các quốc giaĐông Nam Á Hiện nay, dầu mỏ và khí đốt đã được khái thác ở Indonesia, Brunây,Việt Nam…Ngoài ra trong lòng Biển Đông cũng còn chứa đựng rất nhiều tài nguyênkim loại và phi kim loại khác Biển Đông cũng là vùng biển có rất nhiều đảo với hàngngàn hòn đảo lớn nhỏ nằm rải rác trong Biển Đông và một diện tích rừng ngập mặnkhá lớn Đây là một tiềm năng rất quan trọng để phát triển du lịch, dịch vụ hàng hải vàbảo vệ an ninh quốc phòng

Vị trí của Biển Đông được xác định là từ xích đạo (0

Java ở phía Nam qua các eo Kalimamta, Gaspa và với biển Đông Trung Hoa ở phíaBắc qua eo Đài Loan từ kinh tuyến 100 Đ đến kinh tuyến 121 Đ, thông với Ấn Độ

0) tới 250B thông với biển

Dương qua eo Malăcca và Thái Bình Dương qua eo Basi Chiều dài từ Singapore tớiĐài Loan khoảng 3000km, còn chiều dài từ bờ biển Nam Bộ (Việt Nam) tới bờ biểnKalimantan là khoảng 1000 km Vì thế đây chính là vùng biển chung của rất nhiềuquốc gia như: Việt Nam, Campuchia, Thái Lan, Malaysia, Indonesia, Singapore,Brunây, Philippin, lãnh thổ Đài Loan và Trung Quốc Trong đó vùng biển thuộc chủquyền làm chủ của Việt Nam khoảng 1.000.000 km và với đường bờ biển dài 32602

km Vì thế, có rất nhiều khó khăn cho việc phân chia quyền lợi và chủ quyền lãnh thổBiển Đông giữa các quốc gia nói trên

Biển Đông là một vùng biển tương đối sâu, độ sâu trung bình là 1140m, nơi sâunhất đạt tới 5559m, nằm ở phía tây một lòng chảo sâu trên 4000m chạy theo hương TâyNam – Đông Bắc giữa quần đảo Phlippin Trong Biển Đông có 2 vịnh lớn là vịnh TháiLan (diện tích 462.000 km2) và vịnh Bắc Bộ (diện tích 126.250 km2) và hàng ngàn các

Trang 5

đảo và quần đảo: Hải Nam (Trung Quốc); Phú Quốc, Hoàng Sa, Trường Sa (ViệtNam)…Đây là những đảo rất có tiềm năng về phát triển du lịch và bảo vệ an ninh quốcphòng Tuy nhiên nét nổi bật của Biển Đông là tính chất biển kín của nó, do bị bao bọcchung quanh bởi các rìa lục địa, đảo và quần đảo Dễ hiểu hơn là các đường biển quốc tếnối liền Nam Á và xa hơn nữa là với Đông Bắc Á cũng như với Châu Mỹ phần lớn đều

đi qua Biển Đông Vì vậy, Biển Đông là trung tâm của Đông Nam Á cả với Trung Quốc

và lãnh thổ Đài Loan Tính chất biển kín sẽ ảnh hưởng đến đặc điểm của sóng, dòngbiển, thuỷ triều cũng như cả về giới sinh vật…

- Sóng trong Biển Đông có 2 loại là sóng gió và sóng lừng Chế độ sóng phụ thuộcvào 2 loại gió mùa vào đặc tính của các vịnh và đặc biệt là ảnh hưởng của bão Mùađông hướng gió chủ yếu là Đông - Bắc có khi là Bắc hoặc Đông Mùa hè hướng gió lại

có hướng Tây – Nam Sóng lừng được hình thành cùng với sóng gió, thường hìnhthành khi gió chuyển hướng hoặc giảm tốc độ

- Thuỷ triều trong Biển Đông rất phức tạp với sự biểu hiện đồng thời của 4 loạithuỷ triều khác nhau đó là: Chế độ nhật triều đều, nhật triều không đều, bán nhật triềuđều, bán nhật triều không đều

Sóng và thuỷ triều là 2 yếu tố ảnh hưởng trực tiếp tới dãi đất ven biển: Các cửasông hình phễu các hiện tượng xói lở bờ và bồi tụ, các lạch triều và bãi triều, các quần

xã thực vật ngập mặn… đã nói lên điều đó

- Các hải lưu trong Biển Đông cũng đổi hướng theo mùa Vào mùa đông, dướitác dụng của gió mùa Đông - Bắc, luồng hải lưu chuyển động theo hướng Đông Bắc-Tây Nam áp sát bờ biển Kalimantan, bờ tây quần đảo Philippin để nhập lại vào hải lưuchính Ở trung tâm biển này còn xuất hiện một nghịch lưu chảy ngược với hướng củahải lưu chính nói trên Vào mùa hè, trong khi dòng hải lưu Đông - Bắc yếu dần, hìnhthành một dòng hải lưu trôi tương đối rộng ở ngoài khơi bờ biển Nam Bộ và Trung BộViệt Nam, chảy theo hướng Tây Nam – Đông Bắc nhưng ngày càng lệch về phía đôngsát bờ biển Philippin Phần lớn khối nước trôi này chảy qua eo biển Đài Loan để nhậpvào hải lưu quy mô địa cầu là hải lưu Kurôsivô, phần còn lại hoà vào dòng Đông Bắc-Tây Nam tạo thành một hệ thống vòng tròn thống nhất (cũng như trong trường hợptrên ở giữa biển cũng hình thành và rồi cũng hoà nhập vào hải lưu chính) Có thể nóicác chế độ sóng, thuỷ triều và hải lưu trong Biển Đông rất phức tạp và nghiên cứuchúng có quan hệ mật thiết với các hoạt động kinh tế ven bờ và trên biển, nhất là giaothông, đánh bắt và khai thác dầu khí

Tóm lại, Biển Đông là một biển lớn mà tài nguyên lại vô cùng phong phú Do

đó, để phát triển nền kinh tế biển, muốn sử dụng hợp lý và tối ưu tài nguyên này cầnnghiên cứu tỉ mỉ và sâu sắc vùng biển để kết quả thu được ngày càng hiệu quả hơn.Đồng thời Biển Đông cũng là cầu nối liên lục địa, tức là giao thông hàng hải, đặc biệt

là hàng hải quốc tế cũng có tác dụng rất quan trọng trong nền kinh tế Việt Nam nóiriêng và các quốc gia Đông Nam Á nói chung Không chỉ vậy Biển Đông còn là vùngbiển rất có tiềm năng để phát triển du lịch với các trung tâm nghỉ mát nổi tiếng như:Nha trang, Vũng Tàu, Singapore…Đây là một ngành kinh tế tương đối hấp dẫn trongtương lai là một ngành kinh tế mũi nhọn cho các quốc gia Đông Nam Á có vùng biển.Đặc biệt, Biển Đông đã trở thành nơi cư trú và sản xuất cho con người, nhất là từ khiLiên Hợp Quốc đã lấy năm 1998 là năm Quốc Tế Đại Dương và coi đại dương là một

di sản chung của toàn nhân loại

2 Phân vùng Biển Đông:

Phân vùng Biển Đông cũng là một vấn đề rất quan trọng và cần thiết Trước hết

là đối với địa lý học qua phân vùng Biển Đông sẽ phát hiện ra các đặc trưng cơ bản vàđộc đáo của từng khu vực biển, đồng thời lại xác định mối quan hệ giữa các đặc trưnghải văn đó với môi trường địa lý địa phương Sau nữa là về phương diện thực tiễn sảnxuất có thể sử dụng triệt để và hợp lý nguồn tài nguyên tại các khu vực biển đó Hệthống phân vùng Biển Đông được chia thành các cấp sau:

Bảng: 1.1: Các cấp phân vùng Biển –Đông

23

134b245

Tây vịnh Bắc BộĐông vịnh Bắc BộPhú Quý

b

56

56789

Nguồn: Địa lí tự nhiên Biển Đông của Nguyễn Văn Âu

Miền: Là phân vị lớn nhất trong Biển Đông mang đặc tính của sự phân hoá

theo qui luật địa đới.

Khu: Là cấp phân vị thứ hai trong biển do sự phân hoá theo qui luật phi địa đới

mà ở đây là sự phân hoá theo hướng kinh tuyến

- Vùng: Là cấp phân vị nhỏ nhất song là cơ bản của hệ thống thể hiện ở cả hai

qui luật trên

Theo kết quả trên thì hệ thống phân vùng Biển Đông đã có sự phân hoá thànhcác khu vực khác nhau với một hệ thống phân vị gồm:

+ Miền: 2 đơn vị :Bắc và Nam Biển Đông

+ Khu: 6 đơn vị: Đông Bắc, Tây Bắc, vịnh Bắc Bộ, Đông Nam, Tây Nam và vịnh

Thái Lan

+ Vùng: 9 đơn vị: Mỗi vùng tương ứng với một khối nước nhất định: Bắc, Hoàng

Sa, Đông Bắc, vịnh Bắc Bộ, Phú Quí, Tây Nam, Song tử, Trường Sa, vịnh Thái Lan.Khi mã hoá thì các vùng sẽ được biểu thị như sau:

Trang 7

Sơ đồ 1.1: phân vùng Biển Đông

Tóm lại, nước là một môi trường khá đồng nhất, song do tác động của quá trình

động lực, nhất là hoạt động của các hải lưu nên trong Biển Đông cũng có sự phân hóathành các khối nước khác nhau Tuy vậy sơ đồ này cũng mới phản ánh được những nét

cơ bản nhất của một vùng biển phức tạp này

II ĐẶC ĐIỂM CHUNG CỦA VÙNG BIỂN VIỆT NAM

1.Toàn cảnh biển – đảo Việt Nam.

9

Hệ thống đảo ven bờ Việt Nam gồm 2773 đảo lớn, nhỏ với diện tích 1.720 km2,trong đó các đảo nhỏ dưới 0,5 km chiếm hơn 97% và tập trung chủ yếu ở vùng biển2vịnh Bắc Bộ đó là các đảo đá vôi, địa hình thấp, chịu nhiều tác động của quá trìnhphong hóa hóa học, tạo nên một quần thể đảo có kiến trúc đặc sắc: các sườn, vách dốcđứng với các đỉnh sắc nhọn, hoặc các khối đá đổ vở chồng chất và các hốc sóng vỗ -một cảnh quan độc nhất vô nhị trong ý nghĩa toàn cầu về giá trị địa chất và địa mạo.Vùng đá vôi Karst với cái tên huyền thoại “di sản thiên nhiên thế giới vịnh Hạ Long”.Các đảo lớn từ 1 km

lên như: Phú Quốc 568 km

Quý 39 km …những đảo này chiếm tới 82% diện tích tự nhiên các đảo khoảng 1413

km , phân bố rải rác từ vùng biển ven bờ Quảng Ninh tới Kiên Giang, các đảo có địa

2 trở lên có 84 đảo, trong đó có 24 đảo có diện tích từ 10 km2 trở

2, Cát Bà 297 km , Cái Bầu 200 km , Côn Đảo 76 km , Phú2 2 2 2

2

hình chủ yếu là đồi núi thấp, dạng khối bất đối xứng

Nhìn chung, các đảo đều có sườn thoải ( thường là sườn khuất gió, ít chịu tácđộng của quá trình động lực biển) phát triển theo bề mặt các lớp đá có thế nằmnghiêng, có các bề mặt san bằng và các bậc thềm mài mòn trên những độ cao khácnhau 300m, 200m, 100 m, 70m, 50m… Dưới chân đảo là những cung bờ lỡm với cácđịa hình tích tụ cát thạch anh trắng mịn, là những bãi tắm lý tưởng với những kíchthước khác nhau như vài chục mét đến vài trăm mét, thậm chí đến cả vài ngàn métnhư: Cô Tô, Ngọc Vừng, Cái Bầu, Phú Quốc, Phú Quý… Sườn đón gió là những vách

đá dốc đứng (300– 60 ), chịu tác động mạnh của quá trình thủy động lực và vận động0kiến tạo cục bộ tạo nên các cảnh quan địa chất hùng vĩ Đặc biệt các đảo cấu tạo từ đágranit ở vùng ven biển miền Trung có các khe nứt, các hốc đá cheo leo trên sườn dốc

là những nơi cư trú của chim yến như: Hòn Khô, Hòn Lao, Cù Lao Chàm và các đảo ởvùng biển Nha Trang đem lại nguồn lợi rất lớn cho quá trình phát triển kinh tế

Về cấu tạo địa chất các đảo lớn có sự phân hóa theo từng vùng Các đảo venvịnh Bắc Bộ được cấu tạo từ đá cacbonat chiếm ưu thế, các đảo ven bờ từ Thanh Hóađến Bình Thuận và các đảo ven bờ Tây Nam được cấu tạo chủ yếu từ đá macma xâmnhập, đá trầm tích, granit và phun trào Lớp vỏ phong hóa phủ trên sườn các đảo nàythường không dày, thành phần vật chất gắn liền với cấu tạo địa chất, chủ yếu là đấtferalit nâu vàng trên sản phẩm phong hóa đá vôi có thành phần cơ giới từ thịt nặng tớisét pha Đất feralit vàng đỏ trên sa diệp thạch có thành phần cơ giới nặng, cấu trúc tốt.Đất cát hoặc đất nghèo mùn và nghèo đạm thường làm lượng lân và kali từ trung bìnhđến nghèo phân bố ở các thềm biển ở độ cao từ 6 – 10 m

Bản đồ 1.2: Các đảo và quần đảo Việt Nam

hình tích ụ nông hoả ừ độ sâu 2m và ừ 10 đến 20 m vớ hảm san hô ấ phá triển

Bản đồ 1.2: Các đảo và quần đảo Việt Nam

adạng sinh học cao, giàu nguồn lợi đặc sản Ngoài ra, hệ sinh thái san hô còn là bộ lọcnước tự nhiên cao cấp làm sạch môi trường nước biển Địa hình xâm thực ở chân đảotạo thành các thung lũng ngầm kéo dài và các rãnh sâu dưới chân các mũi nhô của đảo

độ sâu có thể đạt đến 30 m hoặc sâu hơn tạo thành những cư sinh của các loài đặc sảnnhư: tôm hùm, các nhuyễn thể sống bám vào vách đá

Ở ngoài khơi vùng biển Viêt Nam còn có hai quần đảo lớn đó là quần đảoHoàng Sa và quần đảo Trường Sa Đây là các đảo đá, san hô với dạng ám tiêu san hôvòng độc đáo Hai quần đảo có một ý nghĩa rất lớn trong vai trò tiền tiêu bảo vệ tổquốc.

Có thể khẳng định, biển – đảo Việt Nam là một đơn nguyên cảnh quan địa chất,địa mạo, là một hệ sinh thái hoàn chỉnh, có rừng có biển, có núi, có bãi cát và chan hòaánh sáng mặt trời Cảnh quan biển – đảo trán lệ, khí hậu trong lành đến tinh khiết, tàinguyên đa dạng và phong phú, không gian rộng lớn đến vô tận là nguồn sinh lực dồidào cho sự phát triển của con người và xã hội Lấy biển làm chổ dựa nhằm thõa mãnnhu cầu vật chất và tinh thần của mọi người dưới điều kiện kinh tế - xã hội nhất định

Do hoàn cảnh tự nhiên về cấu tạo địa chất, địa hình và cảnh quan mà mỗi đảo

có những nét riêng, song lại có chung một điểm là nét lý tưởng để phát triển kinh tế sinh thái và du lịch Trên thực tế rất nhiều đảo trên thế giới đã phát triển thành nhữngthiên đường du lịch nổi tiếng như: Ha Oai (Thái Bình Dương), Manlta (Địa TrungHải), Mandivơ (Ấn Độ Dương), Bacmuđa (Đaị Tây Dương)…đã đem lại nguồn tàichính lớn lao cho các nước như: Hoa kì, mỗi năm có khoảng 45 triệu du khách đếntham gia du lịch biển – đảo và thu được 8 tỷ USD; tại Canada có 65 triệu lượt và thu

-về 4,7 tỷ USD, tại Nhật bản có 100 triệu lượt, còn tại Trung Quốc có khoảng 1.500điểm phong cảnh du lịch bờ biển và hải đảo đã thu hút hàng trăm triệu lượt khách dulịch mỗi năm

2 Đặc điểm hải văn Biển Việt Nam:

C Như vây, sự chênh lệch lớn của

biển nước ta tương đối đồng nhất và đạt khoảng 300

nhiệt độ nước biển từ Bắc vào Nam cũng chỉ xảy ra vào thời kì đầu mùa đông, tương

tự như đối với nhiệt độ không khí trên đất liền

Nhiệt độ nước biển ở vùng biển Việt Nam cũng giảm theo độ sâu tùy thuộc vào

độ sâu đáy biển và vị trí vùng biển Ở vùng biển nông nhiệt độ nước biển giảm dần vàdiễn ra từ từ, giữa tầng mặt và tầng đáy chỉ chênh lệch 10C – 2 C Ở ngoài khơi, nhất là0

ở vùng biển sâu sự giảm nhiệt độ diễn ra phức tạp hơn nhiều

VD: Tại Hòn Dáu là 17,5% , Văn Lí là 9,3% , Vũng Tàu là 5,8% 0 0 0

Trang 11

Ở ngoài khơi thì độ mặn ổn định hơn và có biên độ năm thấp như: Hoàng Sa,75% , Trường Sa 1,7% …Độ mặn nước biển còn tăng theo độ sâu, sự gia tăng này

và bán nhật triều không đều) khá phổ biến trên thế giới thì lại kém phát triển ở nước ta.Các nhân tố chính tác động đến chế độ nhật triều ở nước ta là địa hình và độ sâu củađáy biển, ở các vũng vịnh và hải đảo, nhất là đảo Hải Nam

- Chế độ nhật triều đều: Xảy ra ở phía Bắc của vịnh Bắc Bộ như ở Thiên Môn,Cẩm Phả, Hòn Gai…và ở vịnh Thái Lan

- Chế độ nhật triều không đều: Xảy ra ở phía Nam vịnh Bắc Bộ như Hòn Niên,Đồng Hới, Quy Nhơn, Nha Trang… và ở Nam Bộ như Cà Mau, Hà Tiên…

- Chế độ bán nhật triều đều: Chế độ thuỷ triều này rất hiếm ở nước ta, chỉ pháttriển trong phạm vi vài chục km ở khu vực cửa Thuận An

- Chế độ bán nhật triều không đều: Cũng ít xảy ra ở nước ta và tập trung ở haikhu vực từ Cửa Tùng đến Quảng Ngải và vùng Vũng Tàu – Côn Đảo

2.4 Sóng:

Ở vùng biển nước ta sóng không lớn lắm nhưng cũng khác nhau về kích thước,hướng truyền và dạng sóng do sự chi phối của chế độ gió và đặc điểm địa hình bờbiển Sóng gió chịu tác động trực tiếp của gió mùa còn sóng lừng là loại dao độngkhông chịu tác động trực tiếp của nhân tố sóng mà được phát sinh do sự đổi hướng haygiảm tốc độ đột ngột của gió, nhất là do gió bão gây ra

Trong mùa đông tần suất hướng sóng Đông Bắc chiếm tới 75%, cao nhất làtrong tháng 1 và tháng 2 có thể lên tới 80 – 90% với số ngày sóng mạnh trên cấp nămchiếm 20-30%

Trong gió mùa Tây Nam do tốc độ gió nhỏ nên số ngày lặn sóng lên đến 20%

và số ngày sóng mạnh cấp 5 giảm xuống còn 10 – 20% Hướng sóng Tây Nam trungbình chiếm khoảng 60% trong mùa hạ Vào thời kì giữa mùa (tháng 7,8) tần suất tối đacũng 67%, nhưng khi có bão thì sóng hướng Tây Nam lại lớn hơn hẳn sóng hướngĐông Bắc

2.5 Dòng Biển:

Ngoài các dao động nước biển kể trên, còn có dạng chuyển động tịnh tiến củanước biển đó là hải lưu hay dòng biển Hải lưu chủ yếu trên Biển Đông là các dòng địaphương trong nội bộ Biển Đông do gió mùa và địa hình chi phối Thế nhưng cũng cócác dòng biển bổ sung từ phía Bắc xuống hay từ phía Nam lên Hải lưu trên vùng biểnViệt Nam được hình thành bởi hai dòng chảy khác nhau tùy thuộc vào tác động củagió mùa

- Vào mùa đông, gió mùa Đông Bắc tạo nên một dòng biển chảy theo hướngĐông Bắc – Tây Nam kết hợp với một bộ phận nước từ dòng biển lớn Kưrôsivô rẽvào, với tốc độ khoảng 60 -70 cm/s (hơn 1 hải lí/h) đôi khi lên tới 100cm/s Đặc biệtvào thời kì giữa mùa đông (từ tháng 12 đến tháng 2) gió mùa Đông Bắc thổi ổn định

và mạnh, tốc độ của dòng biển có thể đạt tới 2 – 3 hải lí/h

- Vào mùa hạ, do ảnh hưởng của gió Tây Nam nên hình thành một dòng biểnchảy theo hướng Tây Nam – Đông Bắc Dòng biển này chảy sát bờ biển Trung Bộsong càng lên phía Bắc càng mở rộng và càng lệch sang phía Đông rồi chảy vào dòngbiển lớn Kưrôsivô, tốc độ trung bình chỉ đạt 30cm/s, lớn nhất tới 50 – 60cm/s Trongthời gian dòng biển mùa hạ chảy, dòng biển mùa đông không mất hẳn, mà có thể chìmsâu xuống, chảy ở độ sâu 80 – 140 m

Trong các tháng chuyển mùa, cả hai dòng biển theo mùa này đều yếu, nên đãhình thành dòng biển nhỏ chạy vòng tròn, ở phía Bắc xoáy nước tròn nằm giữa cửavịnh Bắc Bộ và quần đảo Hoàng Sa, còn ở phía Nam thì từ bờ biển Nam Trung Bộ vàNam Bộ đến Côn Đảo

Ở vịnh Bắc Bộ và vịnh Thái Lan, hệ thống dòng biển cũng có sự thay đổi ngượcnhau theo mùa Tại vịnh Bắc Bộ vào mùa đông có một dòng biển lạnh chạy theohướng Đông Bắc- Tây Nam ven theo đường bờ với tốc độ 25–30 cm/s, đồng thời từcửa vịnh theo hướng Tây Nam – Đông Bắc có một dòng biển nóng chảy theo bờ đảoHải Nam Cả hai dòng biển này đã tạo thành một dòng tròn ngược chiều kim đồng hồ.Vào mùa hạ, tại cửa vịnh một dòng biển nóng khác chảy theo hướng Đông Nam – TâyBắc men theo bờ biển Bắc Bộ với tốc độ trung bình 15 – 20m/s rồi vòng về ven biểnđảo Hải Nam hình thành một hệ thống vòng tròn chảy thuận theo chiều kim đồng hồ.Tại vịnh Thái Lan vào thời kì gió mùa Đông Bắc, dòng biển biến thành vòng trònngược chiều kim đồng hồ nên ở khu vực bờ biển phía Tây Nam Bộ thuộc Kiên Giang

và Cà Mau có dòng biển Đông Nam – Tây Bắc với tốc độ 15-20cm/s Còn vào thời kìgió mùa Tây Nam thì dòng biển chảy thành vòng tròn thuận chiều kim đồng hồ nên ởkhu vực bờ biển phía Tây Nam Bộ lại có dòng Tây Bắc-Đông Nam với tốc độ 10-15cm/s Điều đáng chú ý là ở khu vực giữa vịnh nước chuyển động với tốc độ rất nhỏnên đã tạo điều kiện cho sự tập trung một lớp rong nổi, hình thành một biển Sa Gátnhỏ, giống như ở giữa Đại Tây Dương

3.Tác động của Biển Đông đối với thiên nhiên Việt Nam:

3.1.Khí hậu mang tính hải dương:

Tính chất hải dương của

nước ta được thể hiện rõ nét qua

tác dụng điều hòa khí hậu của

Biển Đông, làm cho độ ẩm không

khí của nước ta luôn trên 80%

Vào thời kì mùa đông, nhiệt độ

của nước biển ấm hơn đất liền,

lượng nhiệt và ẩm của biển đã làm

bớt độ lạnh và khô của kiểu khí

hậu mùa đông ở miển Bắc đặc

biệt vào các đợt hoạt động mạnh

của gió mùa Đông Bắc Vào thời

kì mùa hạ lượng nhiệt và ẩm lớn

3 Hình 1.1: Bãi biển Vũng Tàu

của biển làm tăng cường lượng mưa và độ ẩm trên đất liền, nhất là ở những nơi có địahình chắn gió thuận lợi Biển tạo nên khí hậu mát mẽ, trong lành cho nên nhiều nơi ởvùng biển nước ta đã xây dựng trở thành các địa điểm du lịch nghĩ mát, an dưỡng nổitiếng như: Nha Trang, Vũng Tàu, vịnh Hạ Long, Phú Quốc…

3 2 Địa hình ven biển đa dạng và đặc sắc:

Các dạng địa hình ven

biển nước ta rất đa dạng, đặc

trưng vùng biển nhiệt đới ẩm

với tác động của quá trình

xâm thực – bồi tụ diễn ra

mạnh mẽ trong mối tương

tác giữa biển và lục địa Đó

là các dạng địa hình vịnh cửa

sông, các bờ biển mài mòn,

các tam giác châu thổ với bãi

triều rộng lớn, các bãi cát

phẳng lì, các vũng vịnh nước

sâu, các đảo ven bờ và các

dạng san hô có nhiều giá trị

về kinh tế và du lịch Hình 1.2: Bãi biển Trà Cổ

- Từ Móng Cái đến Yên Lập: vốn là một khu vực đồi núi biển tràn ngập, tạo nênđoạn bờ biển nhiều đảo nhất Việt Nam Bãi biển Trà Cổ là bãi biển đẹp nhất ở đây.Nơi đây còn có một kỳ quan của thế giới là vịnh Hạ Long

- Đoạn từ Yên Lập đến Lạch Trường: là đoạn bờ biển rất thấp, lầy bùn Bãi biển

Đồ Sơn được khai thác làm bãi tắm nhưng nước biển vẫn đục vì hòa lẫn phù sa do cáccửa sông lân cận đổ ra

- Đoạn từ Lạch Trường đến Quy Nhơn: Đây là đoạn bờ biển khúc khuỷu, songđược san bằng qua phương thức cồn – phá Những mõm núi nhô ra biển được nối liềnvới nhau bởi các cồn cát, bãi cát lấy kín vùng biển làm thành các phá nối, phá bị lấpthành đồng bằng chân núi Cũng vì thế, đoạn này có nhiều bải tắm đẹp nổi tiếng như:Sầm Sơn, Cửa Lò, Cửa Tùng, Thuận An, Mỹ Khê, Non Nước, Sa Huỳnh…

- Đoạn từ Quy Nhơn đến Mũi Dinh: Là đoạn bờ biển có dạng trẻ nhất và khúckhuỹu nhất với nhiều mũi đất, vách đá và vũng biển kín đáo Đây cũng là đoạn bờ biểntuyệt đẹp, có sự hòa huyện giữa núi và biển Nổi tiếng nhất là vịnh Cam Ranh, kín đáo

có độ sâu từ 20 -30 m, tàu biển có trọng tải 100.000 tấn có thể ra vào dễ dàng

- Đoạn từ Mũi Dinh đến Vũng Tàu: đây là đoạn bờ biển có địa hình bằng phẳng,

có những đụn cát màu đỏ, có 2 mũi đá là mũi Kê Gà và mũi Vũng Tàu che chắn chovùng bờ biển này

- Đoạn từ Vũng Tàu đến Hà Tiên: là bờ biển tam giác châu Tuy vậy, do ảnhhưởng của thủy triều vào sâu, nên cảng Sài Gòn mặc dầu nằm xa biển trên 80 kmnhưng cũng đã xây dựng thành cảng lớn nhất Việt Nam với mực nước sâu có thể tới18m, tàu trọng tải 20.000 tấn có thể ra vào dễ dàng

Dọc bờ biển khu vực bán đảo Cà Mau có rừng ngập mặn rất phát triển với diệntích trên 300.000 ha.-

Ở ngoài khơi Biển Đông thuộc vùng biển nước ta còn có địa hình kiểu san hôvới 2 quần đảo Trường Sa và Hoàng Sa Đó là các đảo san hô và các đảo đá, bãi cạn,xung quanh bề mặt được bao phủ cát và sát sinh vật biển Tại nhiều nơi còn được phủbởi một lớp phân chim biển khá dày Đây cũng là một nguồn nguyên liệu đáng kể đểphục vụ cho ngành sản xuất phân bón.

3.3 Cảnh quan thiên nhiên rừng ưu thế:

Lượng mưa, độ ẩm cao do

Biển Đông mang lại đã xúc tiến mạnh

mẽ hơn cường độ vòng tuần hoàn

sinh vật vốn đã thuận lợi trong điều

kiện khí hậu nhiệt đới nước ta Ngoài

trừ một số địa phương có khí hậu khô

khan hoặc những nơi đất bị khai thác

kiệt quệ, còn lại khắp mọi nơi trên đất

nước, màu xanh bao phủ do quá trình

tái sinh, hồi phục rừng diễn ra mau

chóng Địa hình đồi núi chiếm chủ

yếu khiến cho cảnh quan rừng là tiêu

biểu cho thiên nhiên nước ta Cảnh

quan rừng đã thay thế cảnh quan sa

mạc, bán hoang mạc nhiệt đới, cận

nhiệt đới mà ta thấy ở các nước có

cùng vĩ độ thuộc vùng Tây Nam Á và

Hình dạng bán đảo còn mang lại cho tài nguyên rừng nước ta diện tích rừngnhiệt đới ẩm thường xanh ngập mặn ven biển khá rộng, có tới 450.000 ha, riêng vùngNam Bộ là 300.000 ha, lớn thứ 2 thế giới chỉ sau rừng ngập mặn Amadôn Hệ sinh tháirừng ngập mặn cho năng suất sinh học cao, đặc biệt là sinh vật nước lợ Tuy nhiên,hiện nay rừng ngập mặn đã bị thu hẹp lại đáng kế do nhiều nguyên nhân khác nhau

3.4 Thiên tai:

những điều kiện thuận

lợi do biển mang lại

thì trung bình mỗi

năm vùng đồng bằng

và ven biển nước ta

đón nhận từ 3-4 cơn

bão trực tiếp từ Biển

Đông đổ vào Năm

bão nhiều có tới 8-10

cơn, năm ít cũng 1-2

cơn Bão qua Biển

Đông gây mưa to,

nước dâng mạnh, gió giật mạnh, sóng lớn làm phá hủy các công trình xây dựng, đắmchìm tàu bè và làm ngập mặn đất đai Những đợt sóng lớn (sóng lừng) do gió bão gây

ra có thể rất cao, độ cao cực đại ở Cô Tô, Bạch Long Vĩ là 6-7m, Hoàng Sa, Trường

Sa là 11m… Bão lớn, sóng lừng, nước dâng là những thiên tai bất thường, khó phòngtránh vẫn thường xuyên đe dọa hàng năm, gây hậu quả nặng nề cho vùng đồng bằngven biển nước ta, nhất là vùng ven biển Trung Bộ

Sử dụng hợp lí nguồn tài nguyên thiên nhiên biển-đảo, phòng chóng ô nhiểmmôi trường, thực thể những biện pháp phòng chóng thiên tai là những vấn đề hệ trọngcần giải quyết trong chiến lược khai thác tổng hợp kinh tế biển-đảo nước ta

4 Vùng biển và chủ quyền của nước Việt Nam:

Vùng biển nước ta bao gồm: nội thủy, lãnh hải, tiếp giáp lãnh hải, vùng đặcquyền kinh tế và thềm lục địa

Sơ đồ 1.3: Vùng biển và chủ quyền của Việt Nam

cơ sở của các quần đảo Hoàng Sa, quần đảo Trường Sa và vịnh Thái Lan sẽ được quyđịnh sau do hiện nay chưa giải quyết xong vấn đề chủ quyền và phân định biên giớitrên biển với các nước có liên quan Theo đó, vùng nội thủy của nước ta mặc dù nằmtrên biển song vẫn được coi như lãnh thổ trên đất liền

4 3 Tiếp giáp lãnh hải:

Tiếp giáp lãnh hải là vùng biển được quy định nhằm đảm bảo cho việc thựchiện chủ quyền của một nước ven biển Vùng tiếp giáp lãnh hải của nước ta cũng được

quy định có chiều rộng 12 hải lí Trong vùng này, nhà nước ta có quyền thực hiện cácbiện pháp để bảo vệ an ninh quốc phòng, kiểm soát thuế quan, các quy định về y tế,môi trường, di cư, nhập cư…

4.4 Vùng đặc quyền kinh tế:

Vùng đặc quyền kinh tế là vùng biển hợp với lãnh hải có chiều rộng 200 hải lítính từ đường cơ sở Ở vùng này Nhà nước ta có chủ quyền toàn bộ về kinh tế nhưngvẫn để các nước khác được đặt các đường ống dẫn dầu, dây cáp ngầm và tàu thuyền,máy bay nước ngoài được tự do về hàng hải và hàng không, đúng như các công ướcquốc tế về Luật Biển đã quy định

4.5 Thềm lục địa:

Thềm lục địa nước ta cũng được nhà nước quy định bao gồm: đáy biển và lòngđất dưới biển thuộc phần kéo dài tự nhiên của lục địa mở rộng ra ngoài lãnh hải ViệtNam cho đến bờ ngoài của rìa lục địa, có độ sâu 200m hoặc sâu hơn nữa Nơi nào bờngoài của rìa lục địa cách đường cơ sở không đến 200 hải lí thì thềm lục địa nơi ấyđược tính cho đến 200 hải lí Nhà nước ta có chủ quyền hoàn toàn về mặt thăm dò,khai thác, bảo vệ và quản lí các tài nguyên thiên nhiên ở thềm lục địa Việt Nam

Như vậy, theo quan điểm mới về chủ quyền quốc gia thì Việt Nam có chủquyền trên một vùng biển khá rộng, khoảng 1.000.000 km

.6 Vùng Trời:

Vùng trời Việt Nam là khoảng không gian bao trùm lên lãnh thổ nước ta, trên

2tại Biển Đông

Vịnh Bắc Bộ có diện tích 126.250 km2, bờ biển có tổng cộng chiều dài khoảng

1458 km, trong đó bờ biển của Việt Nam dài khoảng 763 km và Trung Quốc 695 km.Dọc theo bờ biển của vịnh có 16 triệu người dân Việt Nam sinh sống ở 10 tỉnh, thànhphố và 40 triệu người dân Trung Quốc sinh sống ở 3 tỉnh Quảng Tây, Hải Nam vàQuảng Đông.Vịnh có 2 cửa là : eo biển Quỳnh Châu và eo chính là từ đảo Cồn Cỏ tớiđảo Hải Nam rộng khoảng 112 hải lí Trong vịnh có khoảng 3000 hòn đảo lớn nhỏ,nhưng đối với phần vịnh thuộc Việt Nam là 2300 đảo

Vịnh Bắc Bộ là cửa ngỏ giao lưu lớn và lâu đời của Việt Nam và thế giới, cótầm quan trọng đặc biệt đối với sự nghiệp phát triển kinh tế, thương mại quốc tế cũngnhư bảo vệ quốc phòng, an ninh của nước ta Vịnh còn có nguồn tài nguyên thiênnhiên phong phú về hải sản và đáy biển của vịnh được dự báo là có tiềm năng về dầu

và khí đốt Việc duy trì và ổn định trong vịnh, thông qua đó đảm bảo thương mại hànghải và khai thác hiệu quả các tài nguyên của vịnh, sẽ góp phần quan trọng vào côngcuộc xây dựng và phát triển đất nước Đối với Trung Quốc, vịnh Bắc Bộ cũng có tầmquan trọng to lớn không kém, đặc biệt là đối với khu vực phía Nam của Trung Quốc

Vì Vậy, cả 2 nước đều rất coi trọng việc quản lý, sử dụng và khai thác vịnh Bắc Bộ

Trang 17

Sơ đồ 1.4: Phân định vịnh Bắc Bộ

Sơ đồ 1.4: Phân định vịnh Bắc Bộ

Việt Nam và Trung Quốc chủ yếu nằm đối diện nên vùng đặc quyền kinh tế và thềmlục địa của 2 nước trong vịnh bị “chồng lấn” lên nhau Ở khu vực ngoài cửa sông BắcLuân, nơi bờ biển 2 nước tiếp liền nhau, lãnh hải của 2 nước cũng có sự chồng lấn và

do đó, cần được phân định và tiến hành đàm phán để phân định lãnh hải nhằm xácđịnh biên giới trên biển và ranh giới vùng đặc quyền kinh tế cũng như thềm lục địagiữa Việt Nam và Trung Quốc

Hiệp định phân định vịnh Bắc Bộ gồm 11 điều khoản, quy định về một đườngphân định nối tuần tự 21 điểm có tọa độ địa lí cụ thể để phân định rõ ràng lãnh hải ( từđiểm số 1 đến điểm số 9) và ranh giới chung cho vùng đặc quyền kinh tế và thềm lụcđịa ( từ điểm số 9 đến điểm số 21) Phạm vi phân định theo Hiệp định là toàn bộ vịnhBắc Bộ, với đường ống của vịnh là đường thẳng nối giữa mũi Oanh Ca ( đảo HảiNam) qua đảo Cồn Cỏ đến một điểm trên bờ biển Việt Nam tại tỉnh Quảng Trị Hiệpđịnh cũng quy định hai bên cam kết tôn trọng chủ quyền, quyền chủ quyền và quyềntài phán quốc gia của mỗi bên đối với lãnh hải, vùng đặc quyền kinh tế và thềm lục địatrong vịnh đã được phân định theo Hiệp định Theo đó, mỗi bên tự chủ tiến hành việc

thăm dò, khai thác một cách độc lập các tài nguyên khoáng sản trong phạm vi vùngđặc quyền kinh tế và thềm lục địa của mình Đối với các mỏ dầu khí tự nhiên đơn nhấthoặc các mỏ khoáng sản khác nằm vắt ngang đường phân định, hai bên phải thông quahiệp thương hữu nghị để đạt thõa thuận về việc khai thác hữu hiệu nhất cũng như việcphân chia công bằng lợi ích thu được Đồng thời hai bên đồng ý trao đổi về việc sửdụng hợp lý và phát triển bền vững tài nguyên sinh vật, hợp tác nhằm bảo tồn, quản lý

và sử dụng tài nguyên sinh vật thuộc vùng đặc quyền kinh tế trong vịnh Mọi tranhchấp giữa hai bên liên quan đến Hiệp định sẽ được giải quyết một cách hòa bình, hữunghị thông qua thương lượng, việc giải quyết này không ảnh hưởng hay phương hạiđến lập trường của mỗi bên đối với các quy phạm quốc tế về biển

Theo đường phân định này thì phía Việt Nam được hưởng 67.203 km2( chiếm53,23% diện tích vịnh), phía Trung Quốc được hưởng 59.047 km ( chiếm 46,77%2diện tích vịnh) Đường phân định đi cách đảo Bạch Long Vĩ 15 hải lý, tức được hưởnglãnh hải 12 hải lý, vùng đặc quyền kinh tế và thềm lục địa 3 hải lý (hiệu lực 25%), đảoCồn Cỏ được hưởng 50% hiệu lực trong phân định vùng đặc quyền kinh tế và thềm lụcđịa Đây là một kết quả công bằng đạt được trên cơ sở luật pháp và điều kiện cụ thểcủa vịnh

6 Việc xác định chủ quyền của Việt Nam trên quần đảo Hoàng Sa và quần đảo Trường Sa:

Quần đảo Hoàng Sa và quần đảo Trường Sa là các hòn đảo mà cả một thời giandài ít ai biết đến Theo hiểu biết địa lý lúc bấy giờ, hai quần đảo được thể hiện liền mộtdải, bao gồm cả Hoàng Sa và Vạn Lý Trường Sa và ban đầu được người Việt gọichung một tên nôm là Bãi Cát Vàng Vào nửa đầu thế kỷ XVII, chúa Nguyễn tổ chức “đội Hoàng Sa” ra quần đảo này thu gôm hàng hóa và đánh bắt thủy hải sản quí hiếmđem về dâng nạp Thông qua việc tổ chức khai thác tài nguyên trên hai quần đảo nàyliên tục hàng thế kỷ, trên thực tế cũng như về pháp lý, Nhà Nguyễn đã làm chủ haiquần đảo từ khi hai quần đảo này còn chưa thuộc về lãnh thổ của bất kỳ quốc gia nào

và biến hai quần đảo này từ “ít ai biến đến” thành bộ phận không thể tách rời của lãnhthổ Việt Nam

Thời kì Pháp xâm lượt Việt Nam, trên cơ sở đại diện cho triều đình phong kiến

An Nam, Pháp đã có nhiều hành động củng cố chủ quyền Việt Nam trên quần đảoHoàng Sa bằng việc tiến hành tuần tra, kiểm soát và đưa quân ra chiếm đóng trên cácđảo Sau chiến tranh thế giới lần hai, Pháp quay lại Hoàng Sa và Trường Sa Sau 1954hai quần đảo này thuộc chủ quyền của chính quyền cộng hòa Miền Nam, khi đó Hoàng

Sa được sáp nhập vào tỉnh Thừa Thiên Huế còn Trường Sa thì sáp nhập vào tỉnhPhước Tuy (nay là tỉnh Bình Định và Phú Yên)

Tháng 1/1974, khi Trung Quốc dùng không quân và hải quân đánh chiếm quầnđảo Hoàng Sa, chình quyền Sài Gòn đã tố cáo Bắc Kinh đã quy phạm chủ quyền ViệtNam trên quần đảo Hoàng Sa Ngày 20/01/1974, chính phủ cách mạng lâm thời Cộnghòa Miền Nam Việt Nam đã ra tuyên bố phản đối hành động này của phía TrungQuốc Ngày 14/02/1975, Bộ ngoại giao chính quyền Sài Gòn công bố Sách trắng vềcác quyền lịch sử và pháp lý của Việt Nam đối với 2 quần đảo Hoàng Sa và TrườngSa

Quốc hội Việt Nam đã nhấn mạnh "Cần phân biệt vấn đề giải quyết tranh chấpquần đảo Hoàng Sa, Trường Sa với các vấn đề bảo vệ các vùng biển và thềm lục địathuộc chủ quyền và quyền tài phán của Việt Nam, căn cứ vào những nguyên tắc và

Trang 19

những tiêu chuẩn của công ước của Liên hợp Quốc về luật biển năm 1982” Cho đếnnay, Việt Nam đang thực sự quản lý 21 đảo, đá và bãi cạn thuộc quần đảo Trường Sa,không ngừng củng cố phát triển cơ sở vật chất và đời sống kinh tế - xã hội nhằm từngbước xây dựng huyện đảo trở thành đơn vị hành chính ngang tầm với vị trí và vai tròcủa nó trong hệ thống tổ chức hành chánh của nhà nước CHXHCN Việt Nam.

Lập trường của Việt Nam là nước ta chiếm hữu thật sự hai quần đảo này ít nhất

từ thế kỷ XVII khi nó chưa thuộc chủ quyền của bất kỳ quốc gia nào và Nhà nước ViệtNam đã thực hiện thực sự chủ quyền của mình một cách liên tục và hòa bình cho đếnkhi nó bị nước ngoài dùng vũ lực xâm chiếm

Bản dồ 1.3: Quần đảo Hoàng Sa và quần đảo Trường Sa

Bản đồ 1.3: Quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa

CHƯƠNG II: TIỀM NĂNG VỀ PHÁT TRIỂN KINH TẾ BIỂN-ĐẢO CỦA VIỆT NAM

I Khái niệm kinh tế biển – đảo:

Theo GS – TS Bùi Tất Thắng: Kinh tế biển – đảo là các hoạt động kinh tế trựctiếp liên quan đến khai thác biển – đảo, tuy không trực tiếp diễn ra trên biển – đảonhưng những hoạt động kinh tế này là nhờ vào yếu tố biển-đảo hoặc trực tiếp phục vụcác hoạt động kinh tế biển ở dải đất liền ven biển gồm: đóng và sữa chửa tàu biển,công nghiệp chế biến dầu khí, công nghiệp chế biển thủy hải sản, cung cấp dịch vụbiển, thông tin liên lạc, nghiên cứu khoa học – công nghệ biển, đào tạo nhân lực phục

vụ phát triển kinh tế biển, điều tra cơ bản về tài nguyên – môi trường biển

II Vài nét về đảo, quần đảo Việt Nam:

Việt Nam có rất nhiều đảo và quần đảo, trong đó có 12 huyện đảo và phân bốthành 4 khu vực đảo:

Bảng 2.1 : Một số chỉ tiêu về các huyện đảo Việt Nam nă m 2000

32.4001.90026.700-

675482-

20,74

18.300-

1710-Trường Sa

Phú QuýCôn ĐảoKiên HảiPhú Quốc

6.00020.10052.700

11317951588

Nguồn: Sổ tay địa danh Việt Nam của Nguyễn Dược và Trung Hải

1 Các đảo và quần đảo thuộc Quảng Ninh – Hải Phòng:

Đây là khu vực có nhiều đảo nhất nước ta khoảng 2300 hòn đảo, chủ yếu là đảo

đá vôi chạy dài dọc bờ biển tạo nên cảnh quan du lịch nổi tiếng như vịnh Hạ Long.Các dảo lớn như Cát Bà (297 km ), Cái Bầu (200 km ), Cô Tô ( 37 Km )…hầu hết cácđảo này có rất nhiều rừng, có thể xây dựng các khu bảo tồn thiên nhiên với các hệ sinhthái đảo rất độc đáo Đảo Bạch Long Vĩ (20,7 km ) cách Hải Phòng 70 hải lý nổi tiếng

1.1 Huyện đảo Vân Đồn:

Là huyện đảo nằm trong vịnh cùng tên Vân Đồn nằm ở phía Đông của thị xãCẩm Phả diện tích 482 km , với số dân 32.400 người Huyện đảo gồm nhiều đảo lớn2như Cái Bầu, Trà Bản, Quan Lan, Phượng Hoàng và nhiều đảo nhỏ khác Đây là mộthuyện đảo có dân số tương đối đông, đó là một yếu tố quan trọng về nguồn lao độngđịa phương góp phần đáng kể trong chiến lược phát triển kinh tế

1.2 Huyện đảo Cô Tô:

Cô Tô là một huyện đảo gồm 29 đảo nhỏ và 2 đảo lớn là Cô Tô và Thanh Lamvới tổng diện tích khoảng 37 km Đây là huyện đảo nằm trong vùng biển rất trù phú2

về nguồn lợi thủy hải sản, cư dân trên đảo sống chủ yếu là nghề nuôi, đánh bắt hải sản

và làm nông nghiệp Đặc biệt ở đây còn rất nổi tiếng về nghề nuôi trai ngọc với giá trịkinh tế rất cao

1.3 Huyện đảo Cát Hải:

Là một huyện đảo gồm 2 đảo lớn là Cát Hải và Cát Bà, diện tích 325,5 km 2Trên đảo có rất nhiều vũng kín thuận lợi cho tàu thuyền trú đậu và xây dựng các cảngbiển Dọc theo bờ biển còn có những bãi biển trắng mịn có thể khai thác thành bãi tắmphục vụ cho việc phát triển du lịch Bên cạnh đó, trên đảo Cát Bà còn có vườn quốcgia cùng tên Cát Bà được thành lập vào năm 1986, diện tích của khu rừng này là10.000 ha, trong rừng còn bảo tồn nhiều động, thực vật quý hiếm rất thích hợp choviệc phát triển du lịch sinh thái và du lịch nghiên cứu

1.4 Huyện đảo Bạch Long vĩ:

Là huyện đảo được thành lập vào tháng 12 năm 1992 với tổng diện tích 20,7

km Ở đây có địa hình tương đối bằng phẳng, có nguồn nước ngọt tương đối thuận lợi2

để cho cư dân sinh sống và phát triển kinh tế đặc biệt là khai thác hải sản và trồng trọt.Đây là khu vực biển có rất nhiều bào ngư, phục vụ tốt cho nhu cầu xuất khẩu

2 Các đảo và quần đảo Bắc Trung Bộ:

BTB là khu vực có ít đảo nhất nước ta, đáng kể nhất là các đảo: Hòn Mê, HònNgừ, Hòn Mát, Cồn Cỏ… Các đảo này không lớn nhưng lại chứa nhiều đặc sản quantrọng như: tổ yến, ngọc trai… là những sản phẩm rất có giá trị cho xuất khẩu Trên hònNgư có nhiều bãi biển tốt rất có điều kiện để phát triển thành bãi tắm phục vụ pháttriển ngành du lịch nghĩ dưỡng Nhưng quan trọng hơn là Cồn Cỏ, một đảo lớn nhấttrong vùng biển này, nó án ngữ cửa ra vào vịnh Bắc Bộ, là một cột mốc để vạch đường

cơ sở vùng lãnh hải nước ta

Trong vùng biển này chỉ có một huyện đảo đó là huyện đảo Cồn Cỏ (thuộc tỉnhQuảng Trị) có diện tích 4 km , nằm cách bờ biển Quảng Trị 27 km, là huyện đảo có2nhiều chiến công hiển hách trong kháng chiến chống Mỹ, là nơi có thể phát triển loạihình du lịch mang tính nhân văn và lịch sử Đồng thời, Cồn Cỏ cũng là một tiền tiêu cótrách nhiệm bảo vệ an ninh lãnh thổ quốc gia

3 Các đảo và quần đảo Nam Trung Bộ và Nam Bộ:

Giống như Bắc Trung Bộ đây cũng là khu vực không có nhiều đảo Nhưng cácđảo ở đây đã được tổ chức thành 5 huyện đảo (gồm 3 huyện đảo ven bờ là Lý Sơn, PhúQuý, Côn Đảo và 2 huyện đảo ngoài khơi là Hoàng Sa, Trường Sa) Các đảo ở NamTrung Bộ chủ yếu là các đảo đá, thế nhưng trên các vách đá cheo leo ấy lại chứa đựng

một nguồn giá trị quan trọng là tổ yến, một loại sản phẩm có giá trị kinh tế rất cao.Trên vùng biển Nha Trang còn có hàng chục hòn đảo nhỏ, trên các đảo này lại cónhiều bãi tắm đẹp và cảnh quan thiên nhiên hấp dẫn là một lợi thế để đầu tư và pháttriển ngành du lịch nghĩ dưỡng, thể thao…Ngoài khơi, còn có 2 quần đảo Hoàng Sa vàTrường Sa là 2 quần đảo có rất nhiều tiềm năng về tài nguyên khoáng sản, đặc biệt làdầu khí; đồng thời cũng là một tiền tiêu bảo vệ tổ quốc.

3.1 Huyện đảo Hoàng Sa:

Gồm hơn 30 hòn đảo, đá cồn, san hô, bãi cát nằm trên một vùng biển rộng15.000 km , cách Quảng Ngãi 120 hải lý Thảm thực vật của quần đảo đa dạng, có đảo2

có cây cói um tùm, nhưng cũng có đảo chỉ có các cây bụi và cỏ dại Trên đảo có nguồnphốt phát vôi do phân chim tích tụ từ lâu đời bị phong hóa Qua khảo sát của các nhàđịa chất Pháp ước tính trữ lượng khoảng gần 10 triệu tấn – đây là nguồn phân bón cógiá trị lớn Nơi đây cũng có nhiều loài hải sản quý như: tôm hùm, hải sâm, đồi mồi,vích, ốc tai voi… và một số loài rong câu quý hiếm, rất có giá trị trên thị trường quốc

tế Hai đảo lớn nhất ở đây là đảo Phú Lâm và đảo Linh Côn rộng khoảng 1,5 km

.2 Huyện đảo Lý Sơn:

Gồm 2 hòn đảo lớn là đảo Lý Sơn và Cù Lao Bờ Bãi với diện tích 10,7 km

2

3

2.Trên đảo có một ngọn núi cao 180m và một số ngọn núi lửa đã tắt Xung quanh đảo cónhiều rạn đá ngầm, dân cư trên đảo sống chủ yếu về nông nghiệp và đánh bắt hải sản,nông sản chính là tỏi Vì vậy, đảo còn có tên là “vương quốc tỏi”, từ xưa là tiền đồnbảo vệ vùng bờ biển Miền Trung nên được gọi là cù lao Ré Ven bờ các đảo có nhiềuvũng, vịnh sâu và kín rất thích hợp để xây dựng các cảng biển có quy mô nhỏ và nuôitrồng thủy hải sản Khác hẳn với các đảo khác, Lý Sơn còn có 1 di tích quốc gia đãđược Bộ văn hóa xếp hạng đó là Chùa Hang - đây là một điều kiện thuận lợi để giúp

Lý Sơn phát triển ngành du lịch mang âm hưởng phật giáo Chính vì thế, trục tam giác

Sa Kỳ - Lý Sơn – Dung Quất sẽ là tuyến du lịch lý tưởng trong tương lai khi khu côngnghiệp Dung Quất hình thành

3.3 Huyện đảo Trường Sa:

Gồm hơn 100 đảo, chủ yếu là các đảo đá, bãi cạn, cồn san hô và bãi ngầm, nằmtrong một vùng biển rộng từ 160.000 đến 180.000 km2, cách Cam Ranh 148 hải lý.Toàn bộ phần đất nổi của huyện đảo khoảng 10 km , đảo lớn nhất là đảo Ba Bình và2Song Tử Tây Trên quần đảo chủ yếu là đá vôi, cát và san hô Tuy nhiên, một số đảovẫn có đất và nguồn nước tuy rất hạn chế nhưng cũng có thể trồng được cây lâu nămnhư dừa, bàng vuông, phong ba… Xung quanh Trường Sa là một vùng biển rất giàu có

về tài nguyên thủy hải sản như: cá ngừ, vây vàng, cá ngừ mắt to, cá thu vàng… đó lànhững loài cá có giá trị kinh tế rất cao Cùng với tài nguyên thủy hải sản, vùng nướctrong quần đảo còn là nơi có trữ lượng san hô lớn, có thể sản xuất ra các sản phẩm mỹnghệ và sử dụng nhiều trong lĩnh vực y học Bên cạnh đó khu vực quần đảo Trường Sacòn có trữ lượng dầu khoảng 6 tỷ thùng, trong đó khí chiếm khoảng 70 % Đây là mộtnguồn năng lương dự trữ tương đối lớn để giúp Việt Nam trong tương lai có thể pháttriển một nền công nghiệp toàn diện

3.4 Huyện đảo Phú Quý:

Gồm 8 đảo lớn, nhỏ với diện tích khoảng 16 km2và dân số hơn 18.000 người là

, đây là một nguồn lao động

huyện đảo có mật độ dân số rất cao hơn 1000 người/km2

rất dồi dào đáp ứng tốt chương trình phát triển kinh tế của huyện đảo Phú quý nằm

Trang 23

trong phạm vi của một ngư trường lớn Ninh Thuận – Bình Thuận nên có một nguồnlợi thủy hải sản vô cùng phong phú, vùng biển này còn là nơi cư trú của nhiều loài cámập – một loài cá quý hiếm và có giá trị rất cao, chính vì thế ngư dân ở đây còn cónghề câu cá mập và nghề bán vây cá đem lại lợi nhuận to lớn Huyện đảo Phú Quý còn

có vị trí quan trọng là nằm trên trục đường biển quốc tế thuận lợi trong việc phát triểncác hoạt động dịch vụ hàng hải, đã được xác định là một trung tâm kinh tế biển, khucông nghiệp chế biến và dịch vụ hàng hải Trong tương lai Phú Quý sẽ trở thành khukinh tế đầu tiên được xây dựng theo mô hình đặc khu kinh tế biển

3.5 Huyện Côn Đảo:

chiều dài đường bờ

biển hơn 200 km bao

quanh, vùng biển Côn

Đảo còn có tiềm năng

lớn về dầu khí Hiện tại

trong khu vực này đã

được tiến hành khai

thác ở một số mỏ và thu

về nguồn ngoại tệ rất

cao Côn Đảo còn có vị

trí thuận lợi về giao Bản đồ 2.1: Quần đảo Côn Đảo

thương trong nước và quốc tế, nằm trên vùng biển phía Nam, cửa ngỏ ra vào của cáctỉnh Nam Bộ, gần đường hàng hải quốc tế (từ Đông sang Tây, từ Bắc xuống Nam) vànhiều tuyến đường bay quốc tế đi ngang khu vực này Có cơ sở hạ tầng tương đối mới

và đồng bộ thuộc loại khá cao so với các huyện đảo khác và mang dáng dấp của một

đô thị Bên cạnh đó với hệ thống di tích lịch sử cách mạng và khu Vườn quốc gia CônĐảo với hệ động thực vật nguyên sinh, đa dạng phong phú với nhiều loài đặc hữu,nhiều cảnh quan thiên nhiên rừng, biển… đã mở ra tiềm năng to lớn cho việc phát triểnmột nền kinh tế toàn diện ở huyện đảo này

4 Các đảo và quần đảo thuộc vùng biển Tây Nam:

Đây là khu vực có nhiều đảo thứ hai ở nước ta với hàng trăm hòn đảo lớn nhỏnhư: Phú Quốc (568 km2), Thổ Chu ( 17,5 km2

), … Các đảo ở đây được tổ chức thành

2 huyện đảo là huyện đảo Phú Quốc (gồm đảo Phú Quốc và quần đảo Thổ Chu), vàhuyện đảo Kiên Hải thuộc tỉnh Kiên Giang.

4.1 Huyện đảo Phú Quốc:

Huyện đảo Phú Quốc

có diện tích 593 km với số2

dân hơn 50.000 người-là

huyện đảo có số dân đông

nhất, cách thị xã Hà Tiên 46

km Phú Quốc có nhiều điều

kiện thuận lợi hơn các đảo

khác nên trong những năm

gần đây đã được đầu tư phát

triển một cách mạnh mẽ Là

một đảo lớn, trên đảo có tầng

đất rất dày, nguồn nước ngọt

phong phú (bao gồm cả

nguồn nước mặt và nước

ngầm) nên rất thuận lợi để

phát triển ngành trồng trọt

đặc biệt là trồng cây công Bản đồ 2.2 Huyện đảo Phú Quốc

nghiệp như: tiêu, dừa…Nơi đây còn thích hợp để phát triển chăn nuôi và trồng rừng.Mặc dù Phú Quốc nằm trong một vùng biển nông nhưng một số nơi cũng có nhữngvũng, vịnh tương đối kín và độ sâu vừa phải- đó là một điều kiện thuận lợi để xâydựng các cảng biển (cảng An Thới) Phú Quốc được mệnh danh là “Đảo Ngọc” vìxung quanh đảo có rất nhiều bãi biển đẹp, cát trắng mịn rất hấp dẫn với du khách như:Bãi Khem, Bãi Sao, Bãi Vòng, Bãi Dương Đông kết hợp với vườn quốc gia PhúQuốc đây là một tiềm năng to lớn để Phú Quốc kết hợp mô hình du lịch giữa nghĩdưỡng và nghiên cứu khoa học rất độc đáo Không những thế, Phú Quốc còn nằmtrong một vùng rất giàu có về nguồn lợi mà thiên nhiên đã ban tặng cho đó chính làthủy hải sản, trữ lương hải sản ở đây không nhiều nhất cả nước nhưng bù lại nơi này

có trữ lượng cá nổi rất cao và hầu hết là những loài có giá trị kinh tế như: cá thu, cáchim, tôm, sò, mực…

Không chỉ thuận lợi về vị trí tự nhiên mà ngay cả về vị trí kinh tế - xã hội PhúQuốc cũng hội tụ biết bao là điều kiện thuận lợi Nằm trong vùng tiếp cận với các quốcgia có nền kinh tế phát triển năng động như: Singapore, Malaysia, Thái Lan…vì vậy,Phú Quốc sớm có điều kiện để phát triển và hội nhập kinh tế Đặc biệt, khi kênh đàoKra thực hiện thì Phú Quốc sẽ là nơi trung chuyển và quá cảnh cả về tuyến hàng hải vàgiao thông quốc tế

4.2 Huyện đảo Kiên Hải:

Gồm một hệ thống các đảo ven bờ với tổng diện tích 39 km và số dân hơn220.000 người Dù nằm trên vùng vịnh Thái Lan như đảo Phú Quốc nhưng Kiên Hảikhông hội đủ những điều kiện thuận lợi như Phú Quốc vì bản thân là các đảo nhỏ nênmạng lưới cơ sơ hạ tầng đặc biệt là giao thông vận tải đòi hỏi khi xây dựng là rất tốnkém Kiên Hải tuy không so bằng Phú Quốc về tiềm năng nhưng bù lại có một nguồnthủy hải sản phong phú và một số đảo có phong cảnh đẹp – đây cũng là một động lựclớn trong quá trình phát triển và hội nhập của huyện

Trang 25

III Tiềm năng về phát triển kinh tế của biển – đảo Việt Nam:

1 Tiềm năng về phát triển kinh tế:

Bản đồ 2.3: Tìềm năng phát triển kinh tế biển – đảo Việt Nam

Cũng như nhiều vùng biển và nhiều quốc gia có vùng biển khác, biển Việt Namtạo cho đất nước có vị thế địa kinh tế quan trọng, không gian biển chứa đựng nguồn tàinguyên phong phú và to lớn bao gồm cả biển quốc gia và biển quốc tế, cả vùng trời,mặt nước, lòng biển và lòng đất dưới đáy biển.

Biển chứa đựng trong lòng nhiều loại tài nguyên có ý nghĩa kinh tế to lớn Đó làtài nguyên địa kinh tế với ý nghĩa mặt tiền mở cửa hướng ra quốc tế Lịch sử nhân loạicho thấy các quốc gia công nghiệp phát triển đều đã lợi dụng thành công yếu tố biển-đảo cho sự phát triển Sự hùng mạnh của kinh tế biển – đảo, khoa học công nghệ chính

là một bộ phận hợp thành của sức mạnh kinh tế và tiềm lực khoa học – công nghệquốc gia

Vùng trời trên biển là tài nguyên phát triển du lịch hàng không… Ngoài ra, biểncòn là nhân tố có ý nghĩa lớn điều hòa khí hậu, là nơi chứa đựng các nguồn năng lượngthủy triều, năng lượng gió, năng lượng sóng biển… Có thể khai thác trong tương lai

Tiềm năng to lớn của biển kết hợp với việc hình thành các đồng bằng châu thổ

và đồng bằng ven biển khá màu mỡ đã tạo nên nét đặc thù của nền nông nghiệp “ châu

Á gió mùa”, những ngành nghề kinh tế đặc trưng thuần biển, làm muối, hàng hải…cùng với những lễ hội của ngư dân vùng ven biển, vùng đảo đã tạo nên một sắc tháiđộc đáo mang đậm bản sắc dân tộc Việt Nam

Là một trong những quốc gia biển, yếu tố biển đã không chỉ có ảnh hưởngmạnh đến đời sống của con người Việt Nam mà còn gắn với “Văn minh lúa nước”.Biển, đã, đang và sẽ còn tiếp tục góp phần cùng với các lưu vực của hệ thống sông MêKông, sông Hồng kiến tạo nên 2 đồng bằng phì nhiêu ở 2 đầu đất nước Đặc biệt, nềnvăn minh sông Hồng lâu đời của người Việt chịu tác động sâu sắc và liên tục của dòngchảy sông Hồng nơi chắn sóng – bồi tụ đến đâu con người ra đến đấy Lớp lớp nhữngtruyền đê quay chắn sóng vươn về phía biển nối thành đường đi để được thay bằng con

đê mới, để tạo nên một nét đặc sắc trong lịch sử phát triển của đồng bằng châu thổsông Hồng Có lẽ “ văn hóa đê điều” là một trong những nét độc đáo và lâu đời nhất

mà yếu tố biển đã góp phần tạo ra cho cư dân nông nghiệp vùng ĐBSH gắn với truyềnthuyết 50 người con trai theo cha là Lạc Long Quân xuống biển mỡ ra bờ cõi dựngnên cơ nghiệp Đồng thời, những ngành nghề kinh tế “thuần biển” và trên biển cũngtừng bước dần dần hình thành và phát triển tồn tại cho đến tận ngày nay

Nói chung, biển đã mang lại cho tổ quốc ta nguồn tài nguyên thiên nhiên phongphú và đa dạng :

1.1 Tài nguyên sinh vật:

Tài nguyên sinh vật của vùng biển – đảo Việt Nam được đánh giá là khá phongphú Biển nước ta có hơn 2000 loài cá, trong đó có hơn 100 loài có giá trị kinh tế caonhư: cá thu, cá chim, cá nục, cá trích… trong đó các loài cá nổi chiếm tới 63% tổnglượng cá biển Ngoài ra biển nước ta còn có 1647 loài giáp xác, trong đó có 70 loàitôm, có loài có giá trị xuất khẩu cao như: tôm hùm, tôm he, tôm rồng…có hơn 2500loài nhuyễn thể và hơn 600 loài rong biển Theo đánh giá mới nhất của Bộ thủy sảnViệt Nam thì vùng biển Việt Nam có tổng trữ lượng hải sản khoảng 3,9 – 4,0 triệu tấn

và cho phép khai thác hàng năm là 1,9 triệu tấn, trong đó vùng gần bờ khoảng 500.000tấn, còn lại là vùng biển xa bờ

Trang 27

• Động vật:

tài liệu

Theo

nghiên cứu về “đặc điểm

nguồn lợi cá biển Việt

loài cá chiếm ưu thế là cá

nục, cá tráp Hình 2.1: Một khu vực cảng cá ở Việt Nam

+ Ngư Trường 2: Nằm giữa vịnh Bắc Bộ có độ sâu 50m Đối tượng đánh bắt là cátráp, cá nục, cá phèn khoai, cá lượng

+ Ngư Trường 3: Nằm ở phía Nam vịnh, xung quanh đảo hòn Mê, Hòn Mát có độsâu khoảng 20m, với các loài cá chính là cá phèn, cá mối thường, cá lượng, cá khế

- Vùng biển Miền Trung có 5 ngư trường, mùa khai thác chính là từ tháng 4 đếntháng 7

+ Ngư Trường 4: Quanh đảo Hòn Gió (Thuận An) có độ sâu 45 – 70m, với cácloài cá có sản lượng lớn là cá lượng, cá phèn, cá mối thường, cá bạch điều

+ Ngư Trường 5: Nằm ở Đông Bắc đảo cù lao chàm với độ sâu dao động từ 300m, đáy bùn cát, các loài cá đánh bắt chủ yếu là: cá mối thường, cá ngân, cá phèn.+ Ngư Trường 6: Nằm ở Tây Bắc Đà Nẵng (kéo dài theo hướng Đông Nam – TâyBắc) có độ sâu 50 – 200m, với các loài cá đánh bắt được là cá tráp, cá ngân, cá mốithường, cá lượng

100-+ Ngư Trường 7: Vùng gò nổi 125 ngoài khơi vùng biển Đà Nẵng, có độ sâu215m, đáy trầm tích hữu cơ, và các loài cá đánh bắt là cá đỏ môi, cá hổ đầu nhỏ

+ Ngư Trường 8: Vùng gò nổi Marges – Seamouth nằm theo hướng Tây Đông Nam, ngoài khơi Quy Nhơn có độ sâu từ 290 – 350m và độ dốc gò nổi là từ 20, rất thích hợp với nghề kéo lưới đáy

Bắc-0

-300

- Vùng biển Nam Trung Bộ và Nam Bộ có 5 ngư trường:

+ Ngư Trường 9: Vùng gò nổi ngoài khơi tỉnh Ninh Thuận có độ sâu 280m vớiđối tượng đánh bắt chính là cá đỏ môi chiếm 62% tổng sản lượng loài cá đánh bắtđược tại ngư trường này.

+ Ngư Trường 10: Nằm ở phía Đông Phan Thiết, mùa vụ đánh bắt chính là từtháng 12 đến tháng 2 năm sau Vùng biển có nhiều loài cá mối vạch (có thể đánh bắtđược chúng quanh năm), cá tráp đuôi dài, cá nục sồ, cá mối thường

+ Ngư Trường 11: Nằm ở phía Nam cù lao Thu có độ sâu 50 – 200m Mùa khô(từ tháng 11- 3 năm sau) là mùa đánh bắt chính, nhưng có thể khai thác quanh năm vẫnđược (vào tháng 4 – 7 năng suất giảm) Các loại đánh bắt chính là cá mối vạch, cá trápđuôi ngắn, cá mối thường, cá hồng và cá phèn khoai

+ Ngư Trường 12: Nằm quanh khu vực đảo Côn Sơn, đáy cát mịn và vô số vỏ sò,

có độ sâu 25 – 40m Mùa khai thác chính là giai đoạn giao mùa giữa thu sang đông vớicác loài cá đánh bắt được là cá nục sồ, cá hồng, cá mối thường, cá chỉ vàng, cá phèn,

cá lượng

+ Ngư Trường 13: Nằm ở cửa sông Hậu, có độ sâu 10 – 12m, có thể khai thácquanh năm Mật độ cá tập trung cao nhất là khu vực cửa sông Hậu, cá quan trọng ởđây là: cá sạo, cá trích, cá khế, cá hồng đỏ

- Vùng vịnh Thái Lan có 2 ngư trường gồm:

+ Ngư Trường 14: Nằm ở ở vùng ven bờ biển Tây Nam Việt Nam chỉ sâu khoảng

10 – 15m có thể đánh bắt với năng suất cao quanh năm Các loại cá chính là cá liệt(chiếm 70% sản lượng đánh bắt hàng năm), cá chỉ vàng, cá hồng, cá lượng

+ Ngư Trường 15: Nằm ở phía Tây Nam đảo Phú Quốc sâu 10 – 15m, cũng cóthể khai thác quanh năm với sản lượng cao Các loài cá chủ yếu ở đây là cá liệt (chiếm2

4

5 – 30%), cá chỉ vàng, cá hồng, cá cơm, họ cá căng…

Về trữ lượng cá lớn nhất là tập trung ở vùng biển Đông Nam Bộ chiếm khoảng4% tổng trữ lượng thuỷ sản, còn các vùng biển Bắc Bộ, Trung Bộ và ĐBSCL chỉchiếm từ 18 – 20% Riêng về trữ lượng cá nổi thì vùng biển Đông Nam Bộ cũng chiếmtới 30% tổng trữ lượng cá nổi toàn quốc, kế đến là vùng biển Trung Bộ khoảng từ 18-28%

Bờ biển nước ta dài 3260

km, có 112 cửa sông lạch và

14.000 ha mặt nước vùng triều

4

rất thuận lợi cho ngành nuôi trồng

thủy hải sản nước lợ và nước mặn

như : tôm, cua, sò huyết, rùa,

ngọc trai, rong câu…Một nguồn

lợi đáng kể từ biển là chim biển;

các loài chim biển ở nước ta cũng

rất phong phú như: hải âu, bồ

nông, yến…theo tính toán của các

nhà khoa học thì tích tụ phân

chim lâu đời trên các đảo cho trữ

lượng phân bón đến hàng chục

triệu tấn Ở những nơi biển nông

như quanh quần đảo Hoàng Sa, Hình 2.2: Chim Yến và tổ của nó

Trang 29