PHIẾU MÔ TẢ DỰ ÁN DỰ THI CỦA GIÁO VIÊN 1 Tên dự án dạy học Tích hợp kiến thức liên môn trong văn bản “Truyền thuyết về Cồn Tàu” 2 Mục tiêu dạy học Những mục tiêu cần đạt a Kiến thức Hiểu được nghệ thu[.]
Trang 1PHIẾU MÔ TẢ DỰ ÁN DỰ THI CỦA GIÁO VIÊN
1 Tên dự án dạy học
Tích hợp kiến thức liên môn trong văn bản
“Truyền thuyết về Cồn Tàu”
2 Mục tiêu dạy học
- Những mục tiêu cần đạt:
a Kiến thức: Hiểu được nghệ thuật, nội dung và ý nghĩa của văn bản
Truyền thuyết về Cồn Tàu, vẻ đẹp về tính cách và tâm hồn của người dân Bến Tre
thông qua hai nhân vật chính trong truyện là Bảy Giao, Chín Quỳ
Thông qua những kiến thức tích hợp, học sinh hiểu thêm về những kiến thức lịch sử, địa lí, phẩm chất con người ở chính địa phương mình
b Kĩ năng: Rèn kĩ năng đọc – hiểu văn bản
Rèn kĩ năng kể chuyện diễn cảm
Rèn kĩ năng phân tích các yếu tố trong một tác phẩm tự sự
c Thái độ: Yêu quý những người khai hoang mở đất, những con người sống
có khát vọng, dũng cảm đối đầu với hiểm nguy, gian khó
Biết yêu quê hương, tự hào với truyền thống văn hóa, lịch sử của quê hương Biết bảo vệ những di sản văn hóa, lịch sử, thiên nhiên quê mình
- Ngoài những kiến thức cần có ở môn Ngữ văn, học sinh cần có năng lực vận dụng những kiến thức của các môn: Lịch sử, Địa lí, Giáo dục công dân để giải quyết các vấn đề mà dự án dạy học đặt ra
3 Đối tượng dạy học của dự án
Đối tượng dạy học của dự án gồm: 107 học sinh, lớp 6/1, 6/2, 6/3 trong khối 6 Với đối tượng này tôi nhận thấy ở các em có những đặc điểm cần thiết để tham gia vào dự án:
- Các em ở lứa tuổi THCS cần hiểu nhiều và biết nhiều về đời sống, xã hội con người, đặc biệt là những truyền thống văn hóa, lịch sử quê mình Vì thế việc giúp các em tìm hiểu về gốc tích của các địa danh ở quê hương mình rất cần thiết trong quá trình tiếp thu tri thức, hình thành nhân cách cho các em, để từ đó giáo dục các
em lòng yêu quê hương, tự hào dân tộc
- Ngoài những kiến thức trọng tâm của văn bản, dự án muốn truyền thêm cho các
em nhiều kiến thức có liên quan, giúp các em có cái nhìn rộng hơn về truyền thống, đời sống, con người Từ đó giúp các em tự nhận thức, tự rút ra bài học cho chính mình, để từng bước hoàn thiện nhận thức của bản thân và ứng dụng vào thực tế cuộc sống
4 Ý nghĩa của dự án
- Dự án giúp cho học sinh có thêm hiểu biết về lịch sử, văn hóa của quê hương mình, hiểu thêm về sự hình thành tên đất, tên sông nơi mình sinh sống, hiểu được
sự khó khăn, gian khổ của của cha ông ta thuở khai hoang lập ấp
Trang 2- Thông qua những nhận thức trên, dự án sẽ giúp các em hình thành lòng biết ơn những người đã có công khai hoang mở cõi, từ đó hình thành tình yêu quê hương đất nước Từ đó giúp các em nhận thức được vai trò, nhiệm vụ của người học sinh đối với việc xây dựng, bảo vệ và phát triển quê hương mình mai sau
- Ngoài những ý nghĩa trên, dự án còn giáo dục kĩ năng sống, giáo dục ý thức bảo vệ môi trường cho học sinh Từ đó giúp các em có nhận thức đúng đắn về những hành vi ứng xử của mình và có ý thức hơn trong việc giữ gìn và bảo vệ tài nguyên thiên nhiên của quê hương, đất nước
5 Thiết bị dạy học, học liệu
- Giáo viên thực hiện dự án nghiên cứu kĩ sách Chương trình Ngữ văn địa
phương, tham khảo các tư liệu có liên quan như: Địa chí Bến Tre, Lịch sử hình thành vùng đất Cồn Tàu, Ca dao- dân ca Bến tre
- Tranh ảnh có liên quan thiên nhiên, con người, các sự kiện có trong văn bản,
một đoạn nhạc của nhạc phẩm Bài ca đất phương Nam.
- Dự án ứng dụng CNTT để trình chiếu các hình ảnh:
+ Hình ảnh minh họa thiên nhiên, sản vật ở Cồn Tàu
+ Lược đồ địa lí Bến Tre
+ Hình ảnh minh họa con người lao động ở Nam bộ
+ Hình ảnh minh họa cho sự việc Bảy Giao, Chín Quỳ đánh nhau với hổ
+ Hình ảnh minh họa cuộc sống trù phú của Bến Tre ngày nay
6 Hoạt động dạy học và tiến trình dạy học
HĐ1: KHỞI ĐỘNG (3’)
- Kiểm tra sự chuẩn bị của học sinh
- Vào bài:
Cho học sinh nghe đoạn nhạc trong bài “ Bài ca đất Phương Nam”
Gọi học sinh nhận xét gia điệu, nội dung của đoạn nhạc.
Đoạn trên đã phần khái quát được thời kì khai hoang mở cõi hết sức gian nan, nguy hiểm của cha ông ta ngày trước Ngày nay vẫn còn nhiều câu chuyện độc đáo, li kì ghi lại dấu ấn thời kì mở đất ấy Truyền thuyết về Cồn Tàu là một câu chuyện ca ngợi công cuộc khai hoang ấy Chúng ta sẽ tìm hiểu trong tiết học hôm nay.
HĐ2: HƯỚNG DẪN ĐỌC –
HIỂU CHÚ THÍCH (5’)
(MT: Tìm hiểu xuất xứ văn bản;
tìm hiểu một số từ khó phục vụ
phân tích chi tiết)
1.Hướng dẫn tìm hiểu xuất xứ:
- H: Xuất xứ văn bản?
- Nhận xét, kết luận.
GV: Văn bản thuộc thể loại truyền
thuyết vì nó gắn với một thời kì
- Giới thiệu xuất
xứ văn bản
- Nghe
I GIỚI THIỆU
1 Xuất xứ: Văn học
dân gian Bến Tre
Trang 3lịch sử Nhưng truyền thuyết này
chỉ mang tính địa phương có ý
nghĩa ở một vùng, miền, không
phổ biến rộng rãi như các truyền
thuyết dân gian Việt Nam.
2 Hướng dẫn tìm hiểu từ khó:
- H: Em biết gì về địa danh Cồn
Tàu?
(Tích hợp kiến thức môn Địa lí,
Lịch sử)
- GV cho HS xem lược đồ Bến
Tre, hình ảnh sản vật ở Bến Tre.
- GV: Cồn Tàu la một cù lao ở
giữa sông Tiền, có hình giống với
chiếc tàu, có thuyết kể rằng: có
một chiếc tàu buôn bị đắm nơi đây,
sau được phù sa bồi đắp thành cồn
bãi.
Năm 1002 Cồn Tàu thuộc làng
Long Phụng, huyện Gò Công (Tiền
Giang) Ngày 28/8/1957 thuộc xã
Tam Hiệp, huyện Bình Đại (BT)
nguồn lợi nơi đây là trông cây ăn
trái, nuôi tôm cá Đây cũng là thế
mạnh của vùng đất Bến Tre cây
lành trái ngọt.
“ Bến Tre ba dãy Cù lao
Có dừa ăn trái, có cau ăn trầu.”
Với những con người cần cù trong
lao động, khi phách kiên cường
trong chiến đấu.
“Thấy bóng khăn rằn anh biết
rằng em tới.
Màu khăn Đồng Khởi của phụ nữ
Bến Tre.
Sông Hàm Luông tàu Mĩ chạy re
Cầu Ba Lai đó giặc lật xe chết
hoài”
Vậy để hiểu rõ hơn về con người
và xứ sở nơi đây ta vào phần 2.
- H: Văn bản có những từ ngữ
nào em cảm thấy khó hiểu? (Em
có thể giải thích thế nào về
những từ ngữ đó?)
- Giải thích thêm một số từ ngữ
- Khăn gói, bộ hạ.
- Trả lời
- Nghe
- Nêu và giải thích những từ khó
- Nghe
2 Từ khó:
Cồn Tàu thuộc huyện Bình Đại (Bến Tre)
Trang 4khác (Nếu cần thiết).
HĐ3: HƯỚNG DẪN ĐỌC –
HIỂU VĂN BẢN (25’)
(MT: Hiểu được nội dung, ý
nghĩa của Truyền thuyết về Cồn
Tàu, vẻ đẹp của một số hình ảnh
chính trong truyện (Bảy Giao,
Chín Quỳ) Rèn kĩ năng phân tích
các yếu tố một tác phẩm tự sự;
rèn kĩ năng kể chuyện.)
Để bước đầu cảm nhận được ý
nghĩa và nghệ thuật của văn bản
văn bản ta sẽ đọc văn bản.
1 Hướng dẫn đọc:
- Hướng dẫn cách đọc: to rõ, bộc
lộ sự hào hứng, sảng khoái.
- Đọc phần đầu.
- L: Đọc phần còn lại của văn
bản.
- Nhận xét, rút kinh nghiệm
phần đọc.
GV chuyển ý: câu chuyện đã
phần nào tái hiện lại công cuộc
khai hoang của cha ông ta ngày
trước Vậy ai là người đầu tiên
đến đay khai phá, và công cuộc
khai phá như thế nào ta sẽ đi vào
phần phân tích chi tiết.
2 Hướng dẫn phân tích chi tiết:
- H: Qua văn bản, em hãy giới
thiệu vài nét về hoàn cảnh xuất
thân và cuộc đời của hai nhân
vật Bảy Giao, Chín Quỳ?
- L: Nhận xét, bổ sung.
(Tích hợp kiến thức Lịch sử
8-Thời nhà Nguyễn)
GV: Họ xuất thân trong một gia
đình nghèo, tinh thông võ nghệ, có
chí muốn lập công danh nhưng
triều đình Huế lúc này không trọng
dụng, họ đành phải trở về quê cũ
- Nghe
- Đọc, theo dõi
- Nhận xét
- Nghe
- Trình bày lần lượt những đặc điểm của hai nhân vật
- Lắng nghe
II ĐỌC – HIỂU VĂN BẢN:
1 Đọc văn bản.
2 Phân tích chi tiết.
a) Bảy Giao, Chín Quỳ:
- Là hai anh em ruột con nhà nghèo, giỏi võ
- Không sống được bằng nghề dạy võ, phải trộm cướp để kiếm sống
- Quyết tâm khai phá Cồn Tàu để sống bằng chính sức lao động của mình
Trang 5sống với chính nghề võ của mình.
Đây là hình ảnh quen thuộc của
cha ông ta ngày xưa, giỏi võ, khí
phách, có ý chí muốn giúp ích cho
đời Nhưng cuộc đời không mỉm
cười với họ, rồi họ cũng không
sống được với nghề dạy võ, đành
làm nghề đục vách trèo tường Hai
anh em không cướp của làm giàu
cho mình, mà chia cho người
nghèo Mặc dù việc làm ấy có
phần không đúng nhưng họ cũng
xuất phát từ tấm lòng trượng nghĩa
muốn cứu giúp người hoạn nạn.
Với tinh thần này, các em sẽ được
gặp lại ở nhân vật Lục Vân Tiên
khi cứu Kiều Nguyệt Nga trong
chương trình Ngữ văn 9.
- H: Em có nhận xét gì về việc
cướp của người giàu chia cho
người nghèo của họ?
(Tích hợp môn Giáo dục công
dân 8 “Quyền sở hữu tài sải và
nghĩa vụ tôn trọng tài sản của
người khác”)
- GV: Việc làm đó thể hiện khí
phách anh hùng, tinh thần trượng
nghĩa trong hoàn cảnh xã hội lúc
này Nhưng cũng không thể chấp
nhận việc làm tốt mà cướp của
người này để chia cho người khác,
mà ta phải giúp mọi người băng
những gì ta tự làm ra.
- H: Như vậy, em có nhận xét
chung gì về vẻ đẹp tâm hồn và
tính cách của hai nhân vật?
- Nhận xét, kết luận.
*Bình – chốt: Có thể nói, hai nhân
vật mang những nét đẹp khái quát
của người trai Nam Bộ khí phách ,
trượng nghĩa, có chí lớn Họ mang
hình ảnh của ông cha ta thuở
trước với những đức tính tốt đẹp
gây nhiều ấn tượng Chính những
đức tính này mà người dân nơi đây
- Suy nghĩ trả lời
- Ngang tàng, khí phách, mạnh mẽ
- Nhận xét
- Nghe, ghi
Hai nhân vật là
biểu tượng của con người Bến Tre: khí phách, trượng nghĩa, yêu lao động.
Trang 6đã vẽ lên những trang sử hào
hùng, oanh liệt trong các cuộc
kháng chiến chống giặc cứu nước.
- H: Hình ảnh bảy Giao, chín
Quỳ giống với hình ảnh của
những nhân vật nào em đã học?
- GV: Không bằng lòng với cuộc
sống trộm cướp, với sự quyết tâm
và lòng dũng cảm của tuổi trẻ họ
đã bắt tay vào công cuộc khai phá
Cồn Tàu Vậy công cuộc đó đã
diễn ra như thế nào, ta vào tìm
hiểu phần tiếp theo
- H: Lúc bây giờ, Cồn Tàu Là
nơi như thế nào?
GV: Lúc bấy giờ Cồn Tàu là vùng
đất thiêng, do một vị thần rất độc
ác làm chủ, chưa có sự sống con
người.
- H: Đứng trước một vùng đất
đầy bí hiểm báo trước những
hiểm họa khôn lường, họ đã làm
gì?
- GV: Đây chính là tập quán tốt
đẹp của người Bến Tre, khi đến
vùng đất mới, xây nhà
cửa thường cúng vái để tỏ lòng
tôn kinh thần linh, tổ tiên đã khuất.
Đó là nét đẹp văn hóa của địa
phương chúng ta.
- H: Trong ba năm khai khẩn
họ đã làm gì? Cuộc sống như thế
nào?
- H: Cuộc sống ngày càng tốt
đẹp là nhờ vào đâu?
GV giáo dục kĩ năng sống:
Hơn mươì năm làm nghề trộm
cướp tay trắng vẫn hoàn tay trắng
nhưng chỉ ba năm đến Cốn Tàu
khai phá thì cuộc sống của họ đã
khấm khá hơn Điều này càng
càng khẳng định chỉ có lao động
mới đem lại cuộc sống tốt đẹp hơn.
- Giống Lạc Long Quân, Thạc Sanh diệt trừ thú dữ, giúp đỡ dân lành
- Rất hoang vu, là nơi ngự trị của một vị thần rất hung ác nguy hiểm, chưa có sự sống
- Đến Cồn Tàu, khấn vái
- Nghe
- Trả lời
- Nhờ vào sức lao động
- Nghe
b) Công cuộc khai phá Cồn Tàu:
- Cồn Tàu là một vùng đất thiêng, chưa có sự sống
- Chín Giao, Bảy Quỳ đến Cồn Tàu, khấn vái thần đất
- Họ chặt cây, hái lá, khai hoang, cuộc sống khấm khá hơn
-> Khẳng định sức mạnh của lao động và sự quyết tâm khai hoang mở cõi của cha ông ta
Trang 7Quan niệm này đã được ông cha ta
đúc kết kinh nghiệm từ cuộc sống,
để lại ngày nay nhiêu câu tục ngữ
rất bổ ích: “Có công mài sắt có
ngày nên kim”
“Tay làm hàm nhai”
- L: Tìm những câu ca dao tục
ngữ ở địa phương ca ngợi về sức
lao động.
- H: Để bảo vệ thành quả lao
động của mình, họ phải chiên
đấu với những thế lực nào?
- H: Cuộc chiến diễn ra như thế
nào? Kết quả ra sao?
- H: Từ đó Cồn Tàu trở nên như
thế nào?
- H: Thần đất, các bộ hạ Hổ,
Heo rừng đại diện cho những thế
lực nào?
(Tích hợp Địa lí “Địa chí Bến
Tre”)
- GV: Trong buổi đầu đến đây
khai hoang, lập ấp người dân
không chỉ chịu cảnh “rừng thiêng
nước độc”, “ muỗi kêu như sáo
thổi, đĩa lội tựa bánh canh” mà
cón gặp nạn thú dữ rình rập nhất
là nạn cọp dữ, heo rừng, cá sấu…
nhan nhãn ở vùng U Minh, Sông
Tiền, sông Hậu, Bến Tre…đe dọa
đến cuộc sống của người dân.
Tương truyền Mỏ Cày ta ngày
xưa cũng rất nhiều cọp, chúng vào
tận trong làng để bắt lợn ,gà có
khi còn vồ cả người nên người đi
cày rất sớm phải đem theo mỏ để
đánh khi phát hiện cọp -> Mỏ Cày.
Ngày nay ở An trạch Đông vẫn
- “Bàn tay ta làm nên …cơm”
“Ai ơi chớ bỏ ruộng hoang…”
“ Mồ hôi mà đỏ xuông đồng ”
“Cày đồng đang buổi ban trưa ”
- Trả lời
- Chiến thắng thần đất
- Đông đúc, trù phú
- Những hiểm họa thiên nhiên thời vùng đất còn hoang sơ
- Họ chiến đấu và tiêu diệt hổ đen, lợn rừng để bảo vệ thành quả lao động
- Thần đất bỏ chạy, Cồn Tàu mất thiêng, người đến đây sinh sống ngày một đông
Trang 8còn Rạch Rừng (nơi đây xưa rậm
rạp như rừng, thú rừng đi thành
rạch) Ở An Thới có Rạch Trư
(rạch heo rừng) Ở Bình Khánh có
Xẻo Trâu.
- Giáo viên cho học sinh xem
hình minh họa chi tiết bảy Giao,
chín Quỳ chiến đấu, hình minh
họa người nông dân Nam bộ.
- H: Sự chiến thắng của hai anh
em trước sức mạnh ghê gớm của
thiên nhiên đã khẳng định điều
gì?
- H: Qua công cuộc khai phá
Cồn Tàu của hai anh em Bảy
Giao, Chín Quỳ nhân dân ta
muốn thể hiện khát vọng nào?
Qua đó, truyện còn muốn ca
ngợi ai, ca ngợi điều gì?
- H: Truyện nhằm giải thích
điều gì?
- Nhận xét, kết luận chung.
*Bình – chốt: Công cuộc khai phá
Cồn Tàu không được miêu tả tỉ mỉ,
chi tiết Tuy hiên chỉ bằng những
nét khái quát nhất, truyện cũng
giúp ta hình dung được phần nào
vùng đất Bến Tre thuở sơ khai:
rừng thiêng nước độc, đầy rẫy
những hiểm họa, tai ương… Qua
đó đã làm nổi bật ý chí kiên
cường,trí thông minh, lòng dũng
cảm của cha ông ta đã chế ngự
thiên nhiên khắc nghiệt đã biến
vùng đất hoang vụ thành xóm làng
trù phú như bây giờ.
- H: Em có nhận xét gì về công
cuộc khai hoang của cha ông ta
trong lịch sử?
- Quan sát
- Trả lời
- Con người chinh phục thiên nhiên
- Giải thích sự trù phú của Cồn Tàu
- Chú ý
- Đây là một quá trình lâu dài, trải qua nhiều gian nguy vất vả, không phải ai cũng là được, chỉ
có những người
có ý chí, lòng dũng cảm mới
-> Khẳng định sức mạnh chiến thắng các thế lực thiên nhiên của người dân Bến Tre
Truyện thể hiện
khát vọng chinh phục thiên nhiên và giải thích nguyên nhân sự trù phú của Cồn Tàu hôm nay.
Trang 9Giáo viên: Cuộc Khai hoang mở
đất đã khó khăn vất vả, nhưng
công cuộc bảo vệ mảnh đất quê
hương càng gian nan, vất vả hơn
nhiều trong hai cuộc kháng chiến
chống Thực dân Pháp và Đế quốc
Mĩ, cha ông ta đã nêu cao tinh
thần thượng võ, ý chí quật cường
đã viết nên bao trang sử vẽ vang
cho dân tộc mà điển hình là cuộc
Đồng Khởi Bến tre Đây là truyền
thống quý báu của dâu tộc ta, mà
thế hệ ngày nay cần kế thừa và
phát huy truyền thống tốt đẹp ấy.
- H: Với ước mơ chế ngự thiên
nhiên, em còn gặp trong những
tác phẩm nào khác?
b.Về nghệ thuật kể chuyện:
- GV: cho hs trao đổi nhóm đôi,
thời gian 1’.
- H: Em có nhận xét gì về nghệ
thuật đặc sắc của truyện?
- Nhận xét (Một đặc điểm quen
thuộc của thể loại truyền thuyết:
vừa gần gũi, đời thường, vừa bay
bổng, hư ảo)
*Giáo viên bình : Hình ảnh hai
nhân vật cùng với những yếu tố kì
ảo của truyện đã làm cho Truyền
thuyết về Cồn Tàu có sức hấp dẫn
riêng độc đáo: vừa mang đặc điểm
chung của thể truyền thuyết, vừa in
đậm màu sắc Nam Bộ với những
đặc điểm riêng về địa lí, đất đai và
đặc biệt là tính cách của con người
Bến Tre không khuất phục khó
khắn, bền lòng bền chí.
thức hiện được
- Nghe
- Sơn Tinh, Thủy Tinh
- Con Rồng cháu Tiên
- Hình ảnh nhân vật: vừa mang nét đời thường, vừa mang sức mạnh kì vĩ
- Những chi tiết kì
ảo vừa tạo sự hấp dẫn cho cốt
truyện, vừa tái hiện sự thật lịch sử
- Nghe, ghi nhận các nội dung
HĐ4: HƯỚNG DẪN TỔNG KẾT
Trang 10(MT: Khái quát những đặc sắc
nội dung, nghệ thuật truyện; xây
dựng tình cảm yêu quí những con
người sống có khát vọng, dũng
cảm đối đầu với hiểm nguy, gian
khó)
- H: Những nét chính về nghệ
thuật, nội dung, ý nghĩa của
truyện? (Đặc điểm tính cách
nhân vật chính? Tính khái quát
của đặc điểm đó? Cốt truyện?
Hình ảnh truyện?)
- Nhận xét, kết luận.
- Treo bảng phụ (Nội dung tổng
kết) – yêu cầu học sinh đọc.
- H: Câu chuyện đã ca ngợi
công lao mở đất của cha ông ta
ngày trước Vậy em phải làm gì
để xứng đáng là người dân Bến
Tre này nay?
- Giáo viên giáo dục môi trường:
Là thế hệ ngày nay, chúng ta phải
biết trân trọng giữ gìn những
thành quả mà cha công ta đã kì
công tạo dựng Cần bảo vệ nguồn
nước, rừng cây, đất đai để quê
hương Bến Tre ngày càng phát
triển, giàu đẹp và trù phú hơn.
- Khái quát nội dung, nghệ thuật
và trình bày
- Nhận xét
- Nghe
- Đọc, theo dõi
- Học tập để có kiến thức xây dựng quê hương
- Nghe
1 Nghệ thuật:
Kết hợp nhịp nhàng giữa
sự thật lịch sự và những yếu tố hoang đường, kì
ảo, tình tiết lôi cuốn, hấp dẫn
2 Nội dung:
Câu chuyện ca ngợi công cuộc khai phá và sự chiến thắng các thế lực thiên nhiên của người dân qua hình ảnh Bảy Giao, Chín Quỳ Truyện còn thể hiện khát vọng chinh phục thiên nhiên của người xưa
3 Ý nghĩa văn bản:
Giải thích sự trù phú của Cồn Tàu ngày nay
HĐ5: HƯỚNG DẪN HỌC SINH
LUYỆN TẬP (5’)
MT: Giáo viên giúp học sinh
vận dụng kiến thức đã học để
thực hành luyện tập.
L: Viết một đoạn văn ngắn (từ
3 đến 5 câu), nêu lên cảm nhận - Thực hiện theoyêu cầu
IV LUYỆN TẬP.
Viết đoạn văn phát biểu cảm nghĩ