Luận văn thạc sĩ khoa học giáo dục quản lý hoạt động tư vấn tâm lý học đường ở các trường thpt huyện bắc quang, tỉnh hà giang

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM PHẠM VĂN THIỆM QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG TƢ VẤN TÂM LÝ HỌC ĐƢỜNG Ở CÁC TRƢỜNG THPT HUYỆN BẮC QUANG, TỈNH HÀ GIANG LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC THÁI NGUYÊN 2020[.]

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

PHẠM VĂN THIỆM

QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG TƯ VẤN TÂM LÝ HỌC ĐƯỜNG Ở CÁC TRƯỜNG THPT HUYỆN BẮC QUANG, TỈNH HÀ GIANG

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

THÁI NGUYÊN - 2020

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

PHẠM VĂN THIỆM

QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG TƯ VẤN TÂM LÝ HỌC ĐƯỜNG Ở CÁC TRƯỜNG THPT HUYỆN BẮC QUANG, TỈNH HÀ GIANG

Ngành: Quản lý Giáo dục

Mã ngành: 8.14.01.14

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Người hướng dẫn khoa học: GS.TSKH NGUYỄN VĂN HỘ

THÁI NGUYÊN - 2020

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các số liệu, kết quả nêu trong luận văn này là trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác

Thái Nguyên, ngày 26 tháng 10 năm 2020

Tác giả luận văn

PHẠM VĂN THIỆM

LỜI CẢM ƠN

Trong thời gian học tập và quá trình thực hiện luận văn, tác giả đã nhận được

sự chỉ bảo tận tình, chân thành từ phía các giảng viên của Trường Đại học Sư phạm

- Đại học Thái Nguyên

Tác giả xin chân thành cảm ơn quý thầy cô giáo cũng như xin được bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc nhất đến GS.TSKH Nguyễn Văn Hộ đã hướng dẫn tác giả nghiên cứu và hoàn thành luận văn theo đúng tiến độ, luôn tạo điều kiện thuận lợi cho việc học tập, nghiên cứu và bảo vệ luận văn

Tác giả xin chân thành cảm ơn các đồng chí lãnh đạo UBND huyện Bắc Quang; các đồng chí lãnh đạo, chuyên viên Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Hà Giang các đồng chí lãnh đạo, chuyên viên Phòng Giáo dục và Đào tạo huyện Bắc Quang, các đồng chí cán bộ quản lý, giáo viên các trường THPT trên địa bàn huyện Bắc Quang cùng bạn bè, người thân đã giúp đỡ tác giả hoàn thành luận văn

Mặc dù tác giả đã rất cố gắng, song luận văn không thể tránh khỏi những thiếu sót nên tác giả kính mong nhận được sự chỉ bảo, góp ý của các nhà khoa học

để hoàn thiện luận văn được tốt hơn

Trân trọng cảm ơn!

Thái Nguyên ngày 20 tháng 10 năm 2020

TÁC GIẢ

PHẠM VĂN THIỆM

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN i

LỜI CẢM ƠN ii

MỤC LỤC iii

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT vii

DANH MỤC CÁC BẢNG viii

DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ, SƠ ĐỒ, BIỂU ĐỒ x

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Mục đích nghiên cứu 2

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu 2

4 Giả thuyết khoa học 2

5 Nhiệm vụ nghiên cứu 3

6 Phạm vi nghiên cứu 3

7 Phương pháp nghiên cứu 3

8 Cấu trúc luận văn 4

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG TƯ VẤN TÂM LÝ HỌC ĐƯỜNG Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 5

1.1 Tổng quan về lịch sử nghiên cứu vấn đề 5

1.1.1 Trên thế giới 5

1.1.2 Ở Việt Nam 7

1.2 Một số khái niệm cơ bản 9

1.2.1 Quản lý 9

1.2.2 Tư vấn tâm lý học đường, hoạt động tư vấn tâm lý học đường 11

1.2.3 Quản lý hoạt động tư vấn tâm lý học đường 13

1.3 Hoạt động tư vấn tâm lý học đường ở trường THPT 14

1.3.1 Đặc điểm khó khăn tâm lý của học sinh THPT 14

1.3.2 Vai trò của hoạt dộng tư vấn tâm lý học đường ở trường THPT 16

1.3.3 Mục tiêu, nội dung, phương pháp và hình thức tổ chức hoạt động tư vẩn tâm lý học đường ở trường THPT 17

1.4 Quản lý hoạt động tư vấn tâm lý học đường ở trường THPT 25

1.4.1 Lập kế hoạch quản lý hoạt động tư vấn tâm lý học đường ở trường THPT 25

1.4.2 Tổ chức triển khai hoạt động tư vấn tâm lý học đường ở trường THPT 26

1.4.3 Kiểm tra, đánh giá hoạt động tư vấn tâm lý học đường ở trường THPT 29

1.5 Các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý hoạt động tư vấn tâm lý học đường ở trường THPT 30

1.5.1 Các yếu tố khách quan 30

1.5.2 Các yếu tố chủ quan 31

Tiểu kết chương 1 33

Chương 2 THỰC TRẠNG QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG TƯ VẤN TÂM LÝ HỌC ĐƯỜNG Ở CÁC TRƯỜNG THPT HUYỆN BẮC QUANG, TỈNH HÀ GIANG 34

2.1 Khái quát về đặc điểm tình hình kinh tế - xã hội, giáo dục của huyện Bắc Quang, tỉnh Hà Giang 34

2.1.1 Vị trí địa lý tự nhiên và dân số, những nhân tố chủ yếu tác động đến công tác giáo dục trên địa bàn huyện Bắc Quang 34

2.1.2 Tình hình thực hiện nhiệm vụ giáo dục THPT huyện Bắc Quang, tỉnh Hà Giang 36

2.2 Tổ chức khảo sát thực trạng 40

2.2.1 Mục đích khảo sát 40

2.2.2 Nội dung khảo sát 40

2.2.3 Phương pháp khảo sát và phương thức xử lý số liệu 41

2.3 Kết quả khảo sát thực trạng 42

2.3.1 Thực trạng hoạt động tư vấn tâm lý học đường tại các trường THPT huyện Bắc Quang, tỉnh Hà Giang 42

2.3.2 Thực trạng thực hiện nội dung quản quản lý hoạt động tư vấn tâm lý ở các trường THPT huyện Bắc Quang, tỉnh Hà Giang 62

2.3.3 Thực trạng yếu tố ảnh hưởng đến quản lý hoạt động tư vấn tâm lý học đường ở các trường THPT huyện Bắc Quang, tỉnh Hà Giang 77

2.4 Đánh giá chung 80

2.4.1 Điểm mạnh 80

2.4.2 Hạn chế và nguyên nhân 81

Tiểu kết chương 2 83

Chương 3 BIỆN PHÁP QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG TƯ VẨN TÂM LÝ HỌC ĐƯỜNG Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG HUYỆN BẮC QUANG, TỈNH HÀ GIANG 84

3.1 Các nguyên tắc đề xuất biện pháp 84

3.1.1 Nguyên tắc đảm bảo tính mục đích 84

3.1.2 Nguyên tắc đảm bảo tính thực tiễn 84

3.1.3 Nguyên tắc đảm bảo tính đồng bộ 85

3.1.4 Nguyên tắc phối hợp giữa kế thừa và phát triển 85

3.2.5 Nguyên tắc đảm bảo tính hiệu quả 86

3.2 Các biện pháp quản lý hoạt động tư vấn tâm lý học đường ở các trường THPT huyện huyện Bắc Quang, tỉnh Hà Giang 86

3.2.1 Nâng cao nhận thức cho cán bộ quản lý, giáo viên về hoạt động tư vấn tâm lý học đường 86

3.3.2 Tổ chức bồi dưỡng cho giáo viên chủ nhiệm lớp về kỹ năng tư vấn tâm lý học đường ở các trường THPT huyện Bắc Quang, tỉnh Hà Giang 88

3.2.3 Chỉ đạo đổi mới hình thức, nội dung tổ chức hoạt động tư vấn tâm lý học đường ở các trường THPT huyện Bắc Quang, tỉnh Hà Giang 91

3.2.4 Tăng cường điều kiện cơ sở vật chất, trang thiết bị phục vụ hoạt động tư vấn tâm lý học đường ở các trường THPT 93

3.2.5 Tăng cường kiểm tra, giám sát hoạt động tư vấn tâm lý học đường cho học sinh ở các trường THPT 95

3.3 Mối quan hệ giữa các biện pháp 98

3.4 Khảo nghiệm các biện pháp đề xuất 98

3.4.1 Mục đích 98

3.4.2 Nội dung và cách tiến hành 99

3.4.3 Kết quả khảo nghiệm 100

3.4.4 Tương quan giữa tính cần thiết và tính khả thi của các biện pháp 102

Kết luận chương 3 103

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 105

TÀI LIỆU THAM KHẢO 108 PHỤ LỤC

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

Bộ GD&ĐT : Bộ Giáo dục và Đào tạo

CBQLGD : Cán bộ Quản lý giáo dục

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 2.1 Quy mô số lớp, số học sinh của các trường THPT huyện

Bắc Quang năm học 2020-2021 37

Bảng 2.2 Số lượng cán bộ QL,GV, NV các trường THPT huyện Bắc

Quang, năm học 2020-2021 38

Bảng 2.3 Xếp loại học lực của HS THPT huyện Bắc Quang tỉnh Hà

Giang năm học 2020 - 2021 39

Bảng 2.4 Xếp loại Hạnh kiểm của HS THPT huyện Bắc Quang tỉnh

Hà Giang năm học 2020 - 2021 40

Bảng 2.5 Thực trạng nhận thức về tầm quan trọng của hoạt động tư

vấn tâm lý học đường ở trường THPT 44

Bảng 2.6 Đánh giá CBQL &GV về thực trạng nội dung tư vấn tâm lý học

đường ở các trường THPT huyện Bắc Quang, tỉnh Hà Giang 49 Bảng 2.7 Đánh giá của HS về thực trạng nội dung tư vấn tâm lý học

đường ở các trường THPT huyện Bắc Quang, tỉnh Hà Giang 53

Bảng 2.8 Thực trạng hình thức tổ chức hoạt động tư vấn tâm lý

học đường cho HS các trường THPT huyện Bắc Quang, tỉnh Hà Giang 56 Bảng 2.9 Thực trạng nhu cầu tư vấn tâm lý học đường của học sinh

các trường THPT huyện Bắc Quang, tỉnh Hà Giang 61 Bảng 2.10 Thực trạng lập kế hoạch quản lý hoạt động tư vấn tâm lý ở

các trường THPT huyện Bắc Quang, tỉnh Hà Giang 65 Bảng 2.11 Thực trạng tổ chức quản lý hoạt động tư vấn tâm lý học đường

ở các trường THPT huyện Bắc Quang, tỉnh Hà Giang 68 Bảng 2.12 Thực trạng chỉ đạo quản lý hoạt động tư vấn tâm lý ở các

trường THPT huyện Bắc Quang, tỉnh Hà Giang 70 Bảng 2.13 Thực trạng kiểm tra, đánh giá hoạt động tư vấn tâm lý ở

các trường THPT huyện Bắc Quang, tỉnh Hà Giang 75

Bảng 2.14 Thực trạng yếu tố ảnh hưởng đến quản lý hoạt động tư vấn

tâm lý học đường ở các trường THPT huyện Bắc Quang, tỉnh Hà Giang 78 Bảng 3.1 Khảo nghiệm tính cần thiết, tính khả thi của các biện pháp

100quản lý hoạt động tư vấn tâm lý học đường ở trường THPT huyện Bắc Quang, tỉnh Hà Giang 100 Bảng 3.3 Mức độ tương quan giữa tính cần thiết và tính khả thi của

các biện pháp quản lý hoạt động tư vấn tâm lý học đường ở trường THPT huyện Bắc Quang, tỉnh Hà Giang 102

DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ, SƠ ĐỒ, BIỂU ĐỒ

Bảng 3.1 Biểu đồ tính cần thiết, tính khả thi của các biện pháp quản

lý hoạt động tư vấn tâm lý học đường ở trường THPT huyện Bắc Quang, tỉnh Hà Giang 101

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Tư vấn tâm lý cho học sinh là một lĩnh vực ứng dụng của tham vấn tâm lý trong trường học nhằm mục đích trợ giúp về tâm lý, sức khỏe, giáo dục và các vấn đề nảy sinh trong đời sống xã hội cho học sinh Những năm gần đây, hoạt động tư vấn lâm lý trong trường học được các cấp ngành rất quan tâm, Bộ GD&ĐT đã có văn bản chỉ đạo rất cụ thể đó là Thông tư 31/2017/TT- BGDĐT ngày 18 tháng 12 năm 2017 của Bộ trưởng Bộ GD&ĐT về Hướng dẫn thực hiện công tác tư vấn tâm lý cho học sinh trong trường phổ thông Văn bản trên là hành lang pháp lý quan trọng để cho công tác tư vấn lâm lý học sinh được các nhà trường quan tâm đúng mức

Xã hội ngày nay đã và đang trên đà phát triển kéo theo nhiều vấn đề xã hội ngày càng phức tạp hơn, điều đó đã ảnh hưởng đến tâm lý và hệ thống giá trị của nhiều tầng lớp, trong đó có lứa tuổi học sinh Bên cạnh đó, hoạt động giáo dục và dạy học trong các nhà trường hiện nay còn nhiều bất cập cũng tạo nên sức ép rất lớn tới các em học sinh Do đó, nhiều học sinh gặp khó khăn trong cuộc sống và học tập, định hướng giá trị sống, nghề nghiệp và ứng xử để đáp ứng được các kỳ vọng, yêu cầu của gia đình, xã hội Trong số đố nhiều học sinh rơi vào tình trạng căng thẳng, dồn nén lo âu, thậm chí có biểu hiện rối loạn tâm lý

Hiện nay, tại Hà Giang, hoạt động tư vấn tâm lý học đường đã được nhiều cấp ngành quan tâm, trong đó Sở GD&ĐT Hà Giang đã có văn bản chỉ đạo đến các nhà trường để tổ chức các hoạt động tư vấn tâm lý cho học sinh Cụ thể là Văn bản số 265/SGDĐT-GDTrH ngày 13 tháng 3 năm 2019, hướng dẫn công tác tư vấn tâm lý cho học sinh trong trường phổ thông Văn bản số 1128/SGDĐT-GDTrH, ngày

09/9/2019 của Sở GD&ĐT Hà Giang, V/v Hướng dẫn thực hiện nhiệm vụ GDTrH

năm học 2019 - 2020 Từ đó, các cấp học nói chung và các trường THPT nói riêng đã triển khai hoạt động tư vấn học đường trong các hoạt động giáo dục nhằm hỗ trợ tâm

lý cho học sinh Tuy nhiên, đội ngũ cán bộ tham gia hoạt động tư vấn chủ yếu vẫn là kiêm nhiệm chưa được đào tạo bài bản chuyên nghiệp, còn thiếu hụt nhiều về kiến thức và kỹ năng tham vấn, hoạt động tư vấn tâm lý mới bước đầu được triển khai

trong trường học nên còn nhiều bỡ ngỡ, khó khăn Trong khi đó, học sinh phổ thông trung học là lứa tuổi còn non nớt nhiều mặt, kinh nghiệm và kỹ năng sống chưa nhiều, nhiều em có rất nhiều khúc mắc trong học tập, tâm sinh lý, trong các mối quan hệ mà các em không thể tự giải quyết được, nhất là học sinh vùng sâu vùng xa có nhiều bất cập về nhận thức do đó những khó khăn của học sinh còn nhiều hơn nữa

Chính vì những lý do trên, với kinh nghiệm thực tế tại đơn vị và công tác quản

lý của bản thân kết hợp với những kiến thức khoa học quản lý được trang bị trong

khoá học thạc sỹ quản lý giáo dục, tôi chọn đề tài nghiên cứu “Quản lý hoạt động tư

vấn tâm lý học đường ở các trường THPT huyện Bắc Quang, tỉnh Hà Giang”

2 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và thực tiễn quản lý hoạt động tư vấn tâm lý cho học sinh ở các trường THPT huyện Bắc Quang, tỉnh Hà Giang, đề tài đề xuất biện pháp quản lý hoạt động tư vấn tâm lý cho học sinh ở các trường THPT huyện Bắc Quang, tỉnh Hà Giang góp phần nâng cao chất lượng hoạt động tư vấn tâm lý và đáp ứng tốt nhu cầu được tư vấn tâm lý của học sinh

3 Khách thể và đối tƣợng nghiên cứu

3.1 Khách thể nghiên cứu

Quá trình hoạt động tư vấn tâm lý học đường ở các trường THPT huyện Bắc Quang, tỉnh Hà Giang

3.2 Đối tượng nghiên cứu

Biện pháp quản lý hoạt động tư vấn tâm lý học đường ở các trường THPT huyện Bắc Quang, tỉnh Hà Giang

4 Giả thuyết khoa học

Hoạt động tư vấn tâm lý học đường ở các trường THPT huyện Bắc Quang, tỉnh Hà Giang đã được triển khai từ năm học 2018-2019, bước đầu các nhà trường

đã những kết quả trong công tác hỗ trợ, tư vấn tâm lý cho học sinh tuy nhiên hoạt động này vẫn còn những hạn chế và bất cập như: trình độ tư vấn tâm lý của giáo viên còn hạn chế; các hình thức tư vấn tâm lý học đường chưa phù hợp; học sinh còn e ngại khi đến phòng tư vấn tâm lý học đường… có nhiều nguyên nhân dẫn đến

thực trạng như vậy, trong đó có nguyên nhân hạn chế là do công tác quản lý hoạt động tư vấn tâm lý học đường chưa hiệu quả, từ đó nếu đề xuất được các biện pháp quản lý hoạt động tư vấn tâm lý học đường cho học sinh ở các trường THPT huyện Bắc Quang, tỉnh Hà Giang một cách sáng tạo, thiết thực, phù hợp với thực tế ở địa phương thì sẽ góp phần nâng cao chất lượng, hiệu quả của công tác tư vấn tâm lý học đường trong các nhà trường THPT huyện Bắc Quang, tỉnh Hà Giang

5 Nhiệm vụ nghiên cứu

5.1 Nghiên cứu cơ sở lý luận về quản lý hoạt động tư vấn tâm lý học đường

ở trường THPT

5.2 Khảo sát, đánh giá thực trạng quản lý hoạt động tư vấn tâm lý học đường

ở các trường THPT huyện Bắc Quang, tỉnh Hà Giang

5.3 Đề xuất các biện pháp quản lý hoạt động tư vấn tâm lý học đường ở các

trường THPT huyện Bắc Quang, tỉnh Hà Giang

6 Giới hạn phạm vi nghiên cứu

6.1 Giới hạn về nội dung

Đề tài tập trung nghiên cứu và đề xuất một số biện pháp quản lý hoạt động tư vấn tâm lý học đường ở các trường THPT huyện Bắc Quang, tỉnh Hà Giang

6.2 Giới hạn về khách thể điều tra và địa bàn khảo sát

Về khách thể điều tra: Tiến hành khảo sát trên 45 CBQLGD, 91 CBGV và

286 học sinh

Về địa bàn khảo sát: Nghiên cứu thực tiễn tư vấn tâm lý cho học sinh ở các trường THPT huyện Bắc Quang, tỉnh Hà Giang tại 05 trường THPT gồm: THPT Tân Quang; THPT Kim Ngọc; THPT Việt Vinh; THPT Hùng An; THCS-THPT Liên Hiệp

Thời gian nghiên cứu đề tài: tháng 8/2019 đến tháng 8/2020

7 Phương pháp nghiên cứu

7.1 Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận

Tổng hợp, hệ thống hoá, phân tích những vấn đề có lên quan đến đề tài luận văn trong các công trình nghiên cứu của các tác giả đi trước thu thông thông tin, dữ

liệu để xây dựng cơ sở lý thuyết của đề tài luận văn

7.2 Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn

7.2.1 Phương pháp phỏng vấn

Trao đổi, phỏng vấn cán bộ quản lý, giáo viên về hoạt động tư vấn tâm lý học đường ở các trường THPT huyện Bắc Quang, tỉnh Hà Giang để có thêm những thông tin về thực trạng hoạt động tư vấn tâm lý học đường ở các trường THPT trên dịa bàn huyện Bắc Quang, tỉnh Hà Giang

7.2.2 Phương pháp điều tra bằng bảng hỏi

Phương pháp này được sử dụng với mục đích khảo sát nhu cầu, nhận thức,

sự đánh giá của các khách thể điều tra về các hoạt động tư vấn tâm lý học đường ở các trường THPT huyện Bắc Quang, tỉnh Hà Giang

7.2.3 Phương pháp lấy ý kiến của các chuyên gia

Phương pháp này được sử dụng với mục đích xin ý kiến của các chuyên gia, các nhà quản lý, các giáo viên có nhiều kinh nghiệm trong công tác chủ nhiệm về việc xây dựng và đề xuất các biện pháp quản lý hoạt động tư vấn tâm lý học đường các trường THPT, đồng thời kiểm tra tính cần thiết và tính khả thi của các biện pháp đề xuất

7.3 Các phương pháp xử lý số liệu bằng thống kê toán học

Sử dụng một số công thức toán thống kê như tính trung bình cộng, tính phần trăm để xử lý các kết quả nghiên cứu thực tiễn

8 Cấu trúc luận văn

Ngoài phần Mở đầu, Kết luận, Danh mục các tài liệu tham khảo và Phụ lục thì Luận văn gồm 3 chương:

Chương 1 Cơ sở lý luận về quản lý hoạt động tư vấn tâm lý học đường ở trường THPT

Chương 2 Thực trạng quản lý hoạt động tư vấn tâm lý học đường ở các trường THPT huyện Bắc Quang, tỉnh Hà Giang

Chương 3 Biện pháp quản lý hoạt động tư vấn tâm lý học đường ở các trường THPT huyện Bắc Quang, tỉnh Hà Giang