ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM NGUYỄN NGỌC CHI QUẢN LÍ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC KỸ NĂNG TỰ BẢO VỆ BẢN THÂN CHO HỌC SINH Ở CÁC TRƯỜNG TIỂU HỌC HUYỆN LỤC NAM, TỈNH BẮC GIANG LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN[.]
Trang 1ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM
NGUYỄN NGỌC CHI
QUẢN LÍ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC KỸ NĂNG
TỰ BẢO VỆ BẢN THÂN CHO HỌC SINH Ở CÁC TRƯỜNG TIỂU HỌC HUYỆN LỤC NAM, TỈNH BẮC GIANG
LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÍ GIÁO DỤC
THÁI NGUYÊN - 2020
Trang 2ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM
NGUYỄN NGỌC CHI
QUẢN LÍ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC KỸ NĂNG
TỰ BẢO VỆ BẢN THÂN CHO HỌC SINH Ở CÁC TRƯỜNG TIỂU HỌC HUYỆN LỤC NAM, TỈNH BẮC GIANG
Ngành: Quản lý giáo dục
Mã số: 8 14 01 14
LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÍ GIÁO DỤC
Người hướng dẫn khoa học: TS Nguyễn Văn Tuân
THÁI NGUYÊN - 2020
Trang 3LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các số liệu và kết quả khảo sát, nghiên cứu trong luận văn được thực hiện trên phạm vi, địa bàn nghiên cứu triển khai chưa từng được ai công bố trong bất kì công trình nào khác
Thái Nguyên, tháng 8 năm 2020
Tác giả luận văn
Nguyễn Ngọc Chi
Trang 4LỜI CẢM ƠN
Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc nhất đến TS Nguyễn Văn Tuân đã tận tình hướng dẫn, chỉ bảo và giúp đỡ để tôi có thể hoàn thành công trình nghiên cứu này
Tôi xin cảm ơn Ban Giám hiệu trường Đại học Sư phạm Thái Nguyên, Phòng Sau Đại học, Khoa Tâm lí Giáo dục đã tạo mọi điều kiện thuận lợi để tôi hoàn thành luận văn này
Tôi xin cảm ơn Phòng Giáo dục và Đào tạo huyện Lục Nam, các trường Tiểu học huyện Lục Nam và đồng nghiệp đã tạo điều kiện thuận lợi cho tác giả trong quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn này
Tôi cũng xin bày tỏ sự biết ơn sâu sắc đến gia đình, người thân, các bạn đồng nghiệp, những người luôn động viên, khuyến khích và giúp đỡ về mọi mặt để tôi có thể hoàn thành công việc nghiên cứu của mình
Trong quá trình nghiên cứu, dù đã rất cố gắng, song luận văn này chắc vẫn còn
có thiếu sót, tác giả rất mong nhận được sự đóng góp ý kiến của các thầy, cô, các bạn đồng nghiệp và những người quan tâm tới đề tài
Thái Nguyên, tháng 8 năm 2020
Tác giả luận văn
Nguyễn Ngọc Chi
Trang 5MỤC LỤC
LỜI CAM ĐOAN i
LỜI CẢM ƠN ii
MỤC LỤC iii
DANH MỤC CỤM TỪ VIẾT TẮT vii
DANH MỤC CÁC BẢNG viii
MỞ ĐẦU 1
1 Lí do chọn đề tài 1
2 Mục đích nghiên cứu 3
3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu 3
4 Giả thuyết khoa học 4
5 Nhiệm vụ nghiên cứu 4
6 Phạm vi nghiên cứu 4
7 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu 5
8 Cấu trúc của luận văn 6
Chương 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN VỀ QUẢN LÍ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC KỸ NĂNG TỰ BẢO VỆ BẢN THÂN CHO HỌC SINH TIỂU HỌC 7
1.1 Tổng quan nghiên cứu vấn đề 7
1.1.1 Nghiên cứu ở nước ngoài 7
1.1.2 Nghiên cứu trong nước 8
1.2 Một số khái niệm cơ bản của đề tài 11
1.2.1 Kĩ năng sống 11
1.2.2 Kĩ năng tự bảo vệ bản thân 13
1.2.3 Hoạt động giáo dục 14
1.2.4 Hoạt động giáo dục kĩ năng tự bảo vệ bản thân cho học sinh tiểu học 15
1.2.5 Quản lí hoạt động giáo dục kĩ năng tự bảo bảo vệ bản thân cho học sinh tiểu học 16
1.3 Giáo dục kĩ năng tự bảo vệ bản thân cho học sinh tiểu học trong bối cảnh hiện nay 17
1.3.1 Bối cảnh hiện nay và những vấn đề đặt ra đối với việc giáo dục kĩ năng tự bảo vệ bản thân cho học sinh tiểu học 17
1.3.2 Hoạt động Giáo dục kĩ năng tự bảo vệ bản thân cho học sinh tiểu học 24
1.4 Quản lí hoạt động giáo dục kĩ năng tự bảo vệ bản thân cho học sinh của trường tiểu học 33
Trang 61.4.1 Xác định mục tiêu quản lí hoạt động giáo dục kĩ năng tự bảo vệ bản thân
cho học sinh tiểu học 33
1.4.2 Lập kế hoạch giáo dục kĩ năng tự bảo vệ bản thân cho học sinh tiểu học 34
1.4.3 Tổ chức thực hiện kế hoạch giáo dục kĩ năng tự bảo vệ bản thân cho học sinh tiểu học 35
1.4.4 Chỉ đạo thực hiện kế hoạch giáo dục kĩ năng tự bảo vệ bản thân cho học sinh tiểu học 36
1.4.5 Kiểm tra, đánh giá thực hiện kế hoạch giáo dục kĩ năng tự bảo vệ bản thân cho học sinh tiểu học 37
1.5 Các yếu tố tác động đến quản lí hoạt động giáo dục kĩ năng tự bảo vệ bản thân cho học sinh ở trường tiểu học 37
1.5.1 Các yếu tố khách quan 37
1.5.2 Các yếu tố chủ quan 39
Kết luận chương 1 41
Chương 2 THỰC TRẠNG QUẢN LÍ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC KỸ NĂNG TỰ BẢO VỆ BẢN THÂN CHO HỌC SINH TIỂU HỌC Ở HUYỆN LỤC NAM, TỈNH BẮC GIANG 42
2.1 Khái quát về tình hình kinh tế - xã hội và giáo dục ở huyện Lục Nam, tỉnh Bắc Giang 42
2.1.1 Vài nét về điều kiện kinh tế, chính trị xã hội của huyện Lục Nam, tỉnh Bắc Giang 42
2.1.2 Một số thành tựu của giáo dục huyện Lục Nam, tỉnh Bắc Giang 43
2.2 Thực trạng giáo dục kĩ năng tự bảo vệ bản thân cho học sinh ở các trường tiểu học huyện Lục Nam, tỉnh Bắc Giang 46
2.2.1 Khái quát chung về khảo sát thực trạng 46
2.2.2 Nội dụng điều tra, khảo sát 48
2.3 Thực trạng quản lí hoạt động giáo dục kĩ năng tự bảo vệ bản thân cho học sinh của trường tiểu học 54
2.3.1 Thực trạng xây dựng kế hoạch giáo dục kĩ năng tự bảo vệ bản thân cho học sinh 54
2.3.2 Thực trạng tổ chức thực hiện giáo dục kĩ năng tự bảo vệ bản thân cho học sinh 56
2.3.3 Thực trạng chỉ đạo thực hiện các nội dung giáo dục kĩ năng tự bảo vệ bản thân cho học sinh 57
Trang 72.3.4 Thực trạng kiểm tra, đánh giá việc tổ chức thực hiện giáo dục kĩ năng tự
bảo vệ bản thân cho học sinh 59
2.3.5 Thực trạng quản lí các nguồn lực phục vụ giáo dục kĩ năng tự bảo vệ bản thân cho học sinh 60
2.4 Thực trạng các yếu tố ảnh hưởng đến quản lí giáo dục kĩ năng tự bảo vệ bản thân 62
2.5 Đánh giá chung về giáo dục kĩ năng tự bảo vệ bản thân và quản lí giáo dục kĩ năng tự bảo vệ bản thân cho học sinh tiểu học ở huyện Lục Nam, tỉnh Bắc Giang 63
2.5.1 Ưu điểm và hạn chế 63
2.5.2 Nguyên nhân của những yếu kém 65
Kết luận chương 2 66
Chương 3 BIỆN PHÁP QUẢN LÍ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC KỸ NĂNG TỰ BẢO VỆ BẢN THÂN CHO HỌC SINH TIỂU HỌC Ở HUYỆN LỤC NAM, TỈNH BẮC GIANG 67
3.1 Nguyên tắc đề xuất biện pháp 67
3.1.1 Nguyên tắc đảm bảo tính thống nhất giữa dạy học và giáo dục 67
3.1.2 Nguyên tắc đảm bảo tính thực tiễn của các biện pháp 67
3.1.3 Nguyên tắc đảm bảo tính phối hợp đồng bộ giữa các lực lượng giáo dục 68
3.1.4 Nguyên tắc đảm bảo tính khả thi của các biện pháp 68
3.2 Biện pháp quản lí hoạt động giáo dục kĩ năng tự bảo vệ bản thân cho học sinh tiểu học 69
3.2.1 Biện pháp 1: Tổ chức tập huấn nâng cao nhận thức cho đội ngũ cán bộ quản lí, giáo viên, phụ huynh học sinh về nội dung, phương pháp, hình thức giáo dục kĩ năng tự bảo vệ bản thân cho học sinh Tiểu học trong bối cảnh hiện nay 69
3.2.2 Biện pháp 2: Đầu tư cơ sở vật chất và tạo nguồn kinh phí phục vụ giáo dục KNTBVBT cho học sinh 70
3.2.3 Biện pháp 3: Kế hoạch hoá hoạt động giáo dục KNTBVBT cho học sinh tiểu học 72
3.2.4 Biện pháp 4: Chỉ đạo phối hợp các lực lượng trong và ngoài nhà trường tham gia hoạt động giáo dục kĩ năng tự bảo vệ bản thân cho học sinh 73
3.2.5 Biện pháp 5: Xây dựng và quản lí hệ thống tiêu chí đánh giá và tăng cường kiểm tra, đánh giá việc thực hiện giáo dục kĩ năng tự bảo vệ cho học sinh tiểu học 77
Trang 83.3 Mối quan hệ giữa các biện pháp 83
3.4 Kết quả thăm dò ý kiến chuyên gia về tính cấp thiết và tính khả thi của các biện pháp đề xuất 83
Kết luận chương 3 86
KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 87
1 Kết luận 87
2 Khuyến nghị 88
2.1 Đối với Phòng Giáo dục và Đào tạo huyện Lục Nam 88
2.2 Đối với BGH các trường Tiểu học 88
2.4 Đối với giáo viên 88
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 90 PHỤ LỤC
Trang 9DANH MỤC CỤM TỪ VIẾT TẮT
Trang 10DANH MỤC CÁC BẢNG
Bảng 2.1: Quy mô, mạng lưới trường lớp, học sinh năm học 2019-2020 44
Bảng 2.2: Quy mô phát triển trường lớp, học sinh cấp Tiểu học 44
Bảng 2.3: Chất lượng GD đại trà cấp Tiểu học (Đánh giá về NL, PC) 45
Bảng 2.4: Tình hình chung về mẫu nghiên cứu 48
Bảng 2.5: Kết quả thực hiện mục tiêu giáo dục kĩ năng tự bảo vệ bản thân 48
Bảng 2.6: Kết quả thực hiện nội dung giáo dục kĩ năng tự bảo vệ 49
Bảng 2.7: Kết quả các hình thức giáo dục kĩ năng tự bảo vệ bản thân 50
Bảng 2.8: Thực trạng kết quả sử dụng phương pháp giáo dục kĩ năng tự bảo vệ bản thân 51
Bảng 2.9: Đánh giá mức độ tham gia của các lực lượng giáo dục 52
Bảng 2.10: Kết quả hình thành kĩ năng tự bảo vệ của học sinh tiểu học 53
Bảng 2.11: Thực trạng lập kế hoạch giáo dục kĩ năng tự bảo vệ cho học sinh 54
Bảng 2.12: Kết quả tổ chức thực hiện giáo dục kĩ năng tự bảo vệ cho học sinh 56
Bảng 2.13: Chỉ đạo thực hiện giáo dục kĩ năng tự bảo vệ cho học sinh 58
Bảng 2.14: Mức độ thực hiện các phương thức đánh giá kết quả giáo dục kĩ năng tự bảo vệ cho học sinh 59
Bảng 2.15: Kết quả đánh giá về quản lí các nguồn lực phục vụ giáo dục kĩ năng tự bảo vệ cho học sinh tiểu học 61
Bảng 2.16: Ý kiến của CBQL, GV về những yếu tố ảnh hưởng đến quản lí hoạt động giáo dục kĩ năng tự bảo vệ cho học sinh 62
Bảng 3.1: Tiêu chí đánh giá công tác quản lí hoạt động giáo dục kĩ năng sống ở trường tiểu học 80
Bảng 3.2: Ý kiến đánh giá về tính cấp thiết của các biện pháp 84
Bảng 3.3: Ý kiến đánh giá về tính khả thi của các biện pháp 85
Trang 11MỞ ĐẦU
1 Lí do chọn đề tài
Sự nghiệp Giáo dục có vị trí quan trọng trong chiến lược xây dựng con người, chiến lược phát triển kinh tế - xã hội của đất nước Chăm lo phát triển GD&ĐT là chìa khoá để phát huy nguồn nhân lực con người, là yếu tố cơ bản của sự phát triển nhanh, bền vững Trong giai đoạn hiện nay, Đảng và Nhà nước ta đã khẳng định
“Phát triển giáo dục là quốc sách hàng đầu”, là yếu tố quan trọng quyết định sự phát triển xã hội
Điều 2 Luật giáo dục 2005 đã xác định, “Mục tiêu của giáo dục là đào tạo con
người Việt Nam phát triển toàn diện có đạo đức, tri thức, sức khoẻ, thẩm mĩ và nghề nghiệp, trung thành với lí tưởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội; hình thành và bồi dưỡng nhân cách, phẩm chất năng lực của công dân, đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc” Do vậy, việc giáo dục kĩ năng sống cho học
sinh là rất cần thiết, phù hợp với mục tiêu giáo dục [22]
Ngoài ra, Nghị quyết số 29-NQ/TW của Ban chấp hành trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam khóa XI về đổi mới căn bản, toàn diện GD&ĐT cũng đặt ra mục tiêu: Đối với giáo dục phổ thông, tập trung phát triển trí tuệ, thể chất, hình thành phẩm chất, năng lực công dân, phát hiện và bồi dưỡng năng khiếu, định hướng nghề nghiệp cho học sinh Nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện, chú trọng giáo dục lí tưởng, truyền thống, đạo đức, lối sống, ngoại ngữ, tin học, năng lực và kĩ năng thực
hành, vận dụng kiến thức vào thực tiễn Phát triển khả năng sáng tạo, tự học, khuyến
khích học tập suốt đời [5]
Con người khi sinh ra đều không có khả năng làm được mọi thứ một cách ngẫu nhiên Đó là kết quả của quá trình tiếp thu, thích nghi với các tri thức, kinh nghiệm xã hội lâu dài Trẻ em khi sinh ra không thể tự nhiên có được kĩ năng sống như: kĩ năng giao tiếp, kĩ năng giải quyết vấn đề, kĩ năng trình bày ý kiến, kĩ năng tự chăm sóc và bảo vệ bản thân Càng có những kĩ năng này sớm bao nhiêu thì trẻ càng có nền tảng để phát triển toàn diện bấy nhiêu
Mặt khác, khi trẻ lớn dần, nhu cầu hòa nhập xã hội, tiếp xúc với thế giới bên ngoài càng cao Thông tin ngoại cảnh không chỉ có những cái tốt đẹp mà còn bao
Trang 12gồm cả những cái xấu, cái không tốt, có ảnh hưởng tiêu cực và thậm chí còn có thể nguy hiểm đến tính mạng của trẻ em Vì vậy, việc dạy và rèn luyện kĩ năng tự bảo vệ bản thân cho học sinh là vô cùng cần thiết Rèn kĩ năng tự bảo vệ bản thân cho học sinh giúp cho các em có thể thích ứng nhanh chóng với môi trường xã hội, tự giải quyết được một số vấn đề thiết thực trong cuộc sống và đặc biệt là để các em có thể
tự tin, chủ động không bị quá phụ thuộc vào người lớn Các em có thể tự bảo vệ mình, có kĩ năng để phòng, tránh những mối nguy hiểm có thể đến, tự đem lại lợi ích chính đáng, điều kiện thuận lợi để học tập, rèn luyện, phấn đấu nhằm đạt được các mục tiêu của bản thân mình
Tiểu học là cấp học đầu tiên, là nền tảng của giáo dục phổ thông, giáo dục tiểu học có tầm quan trọng đặc biệt trong việc hình thành nhân cách của trẻ Giáo dục kĩ năng tự bảo vệ ngay từ cấp học này sẽ giúp học sinh hình thành những cơ sở vững chắc cho sự phát triển nhân cách [6] Bắt đầu từ năm học 2010 - 2011, Bộ GD&ĐT
đã đưa nội dung giáo dục kĩ năng sống lồng ghép vào một số môn học và hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp ở bậc tiểu học Đây là một chủ trương cần thiết và đúng đắn Tuy nhiên, hoạt động giáo dục kĩ năng sống cho học sinh tiểu học ở nhiều trường vẫn còn nhiều bất cập; giáo dục kĩ năng tự bảo vệ bản thân còn chưa được quan tâm đúng mức; song song với hoạt động giáo dục là công tác quản lí, tổ chức triển khai hoạt động giáo dục kĩ năng tự bảo vệ cho học sinh ở rất nhiều trường còn lúng túng, mang tính hình thức, đối phó với cơ quan quản lí cấp trên; năng lực tổ chức, quản lí hoạt động này của CBQL trường học chưa đáp ứng được những yêu cầu mà xã hội đặt ra; công tác tổ chức, quản lí còn nhiều hạn chế và chưa có các chính sách khuyến khích việc tổ chức hoạt động giáo dục kĩ năng tự bảo vệ bản thân cho học sinh… Chính vì vậy, kết quả hoạt động giáo dục kĩ năng tự bảo vệ bản thân cho học sinh ở các trường tiểu học chưa cao
Nhận thấy vai trò quan trọng của giáo dục kĩ năng tự bảo vệ bản thân cho học sinh, trong những năm qua, huyện Lục Nam, tỉnh Bắc Giang đã chỉ đạo các trường Tiểu học chú trọng, quan tâm lồng ghép giáo dục kĩ năng tự bảo vệ bản thân cho học sinh vào từng tiết học và các hoạt động giáo dục trong nhà trường Công tác giáo dục
kĩ năng sống nói chung và kĩ năng tự bảo vệ bản thân nói riêng cho học sinh tiểu học
Trang 13đã có nhiều chuyển biến đáng ghi nhận Các nhà trường đã quan tâm tổ chức nhiều hơn các hoạt động ngoại khóa nhằm trang bị cho các em những kĩ năng cần thiết để bảo vệ bản thân Học sinh được tự trải nghiệm, tự rút ra bài học cho bản thân và được rèn luyện những kĩ năng cần thiết để ứng dụng vào từng trường hợp cụ thể trong cuộc sống Đa số các em học sinh đều rất hứng thú với các hoạt động nhà trường tổ chức Tuy nhiên, thực tế cho thấy tại một số trường Tiểu học, việc giáo dục kĩ năng tự bảo
vệ bản thân cho học sinh chưa được nhận thức một cách nhất quán, mục tiêu của giáo dục kĩ năng tự bảo vệ bản thân chưa được cán bộ, GV các trường nhận thức một cách đầy đủ; các nội dung giáo dục ít được đổi mới; hình thức và phương pháp tổ chức còn nghèo nàn, đặc biệt các hạn chế được thể hiện rõ trong việc quản lí hoạt động giáo dục kĩ năng tự bảo vệ bản thân ở các trường điều này đã ảnh hưởng đến chất lượng hoạt động giáo dục kĩ năng tự bảo vệ bản thân nói riêng và giáo dục toàn diện cho học sinh Tiểu học nói chung
Từ những vấn đề lí luận và thực tiễn trên, tác giả chọn vấn đề nghiên cứu:
“Quản lí hoạt động giáo dục kĩ năng tự bảo vệ bản thân cho học sinh ở các trường tiểu học huyện Lục Nam, tỉnh Bắc Giang” làm đề tài luận văn của mình
2 Mục đích nghiên cứu
Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và thực trạng quản lí hoạt động giáo dục kĩ năng
tự bảo vệ bản thân cho học sinh ở các trường tiểu học huyện Lục Nam, tỉnh Bắc Giang, đề xuất được một số biện pháp quản lí hoạt động giáo dục kĩ năng tự bảo vệ bản thân cho học sinh ở các trường tiểu học huyện Lục Nam, tỉnh Bắc Giang; góp phần nâng cao chất lượng giáo dục bậc tiểu học và đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục trong bối cảnh hiện nay
3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu
3.1 Khách thể nghiên cứu
Hoạt động giáo dục kĩ năng tự bảo vệ bản thân cho học sinh tiểu học
3.2 Đối tượng nghiên cứu
Biện pháp quản lí hoạt động giáo dục kĩ năng tự bảo vệ bản thân cho học sinh tiểu học ở các trường tiểu học huyện Lục Nam, tỉnh Bắc Giang