ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƢỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC NGÔ THỊ VÂN ANH TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC HƢỚNG NGHIỆP CHO HỌC SINH TRUNG HỌC CƠ SỞ TẠI HUYỆN KHOÁI CHÂU TỈNH HƢNG YÊN LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO D[.]
Trang 1ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC
NGÔ THỊ VÂN ANH
TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC HƯỚNG NGHIỆP
CHO HỌC SINH TRUNG HỌC CƠ SỞ TẠI HUYỆN KHOÁI CHÂU TỈNH HƯNG YÊN
LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC
HÀ NỘI - 2020
Trang 2ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC
NGÔ THỊ VÂN ANH
TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC HƯỚNG NGHIỆP
CHO HỌC SINH TRUNG HỌC CƠ SỞ TẠI HUYỆN KHOÁI CHÂU TỈNH HƯNG YÊN
CHUYÊN NGÀNH: QUẢN LÝ GIÁO DỤC
MÃ SỐ: 8.14.01.14
LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC
CÁN BỘ HƯỚNG DẪN: PGS.TS PHẠM MẠNH HÀ
HÀ NỘI - 2020
Trang 3LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan bản luận văn này là kết quả nghiên cứu của cá nhân tôi Các số liệu và tài liệu được trích dẫn trong luận văn là trung thực Kết quả nghiên cứu này không trùng với bất cứ công trình nào đã được công bố trước
đó
Tôi chịu trách nhiệm với lời cam đoan của mình
Hà Nội, tháng năm 2020
Tác giả luận văn
Trang 4LỜI CẢM ƠN
Trong suốt quá trình học tập, nhận và triển khai nghiên cứu đề tài, hoàn thành luận văn, tôi đã nhận được rất nhiều sự quan tâm, giúp đỡ của quý Thầy
Cô trường Đại học giáo dục - Đại học quốc gia
Đặc biệt, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến PGS.TS Phạm Mạnh Hà
người đã tận tình chỉ bảo, hướng dẫn trong suốt thời gian nghiên cứu để hoàn thành luận văn và có thể áp dụng có hiệu quả trong quá trình công tác
Mặc dù đã có nhiều cố gắng trong việc nghiên cứu, thực hiện và hoàn chỉnh luận văn, song chắc rằng luận văn vẫn còn có những thiếu sót, tôi rất mong nhận được sự góp ý, chỉ bảo của quý thầy giáo, cô giáo, các bạn đồng nghiệp và bạn đọc để đề tài được hoàn thiện hơn, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện cho học sinh thân yêu
Xin chân thành cảm ơn!
Hà Nội, tháng năm 2020
Tác giả luận văn
Ngô Thị Vân Anh
Trang 5MỤC LỤC
MỞ ĐẦU 1
1 Lí do chọn đề tài: 1
2 Mục đích nghiên cứu đề tài 2
3 Đối tượng và khách thể nghiên cứu 2
4 Câu hỏi nghiên cứu 3
5 Giả thuyết khoa học 3
6 Nhiệm vụ nghiên cứu 3
7 Phạm vi nghiên cứu 3
8 Phương pháp nghiên cứu 4
9 Những đóng góp của đề tài: 4
CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC HƯỚNG NGHIỆP CHO HỌC SINH TRUNG HỌC CƠ SỞ 5
1.1 Tổng quan nghiên cứu vấn đề 5
1.1.1 Những nghiên cứu về việc tổ chức giáo dục hướng nghiệp cho học sinh trên thế giới 5
1.1.2 Vấn đề tổ chức hoạt động giáo dục hướng nghiệp trong nước: 7
1.2 Một số khái niệm cơ bản của vấn đề nghiên cứu: 11
1.2.1 Khái niệm nghề nghiệp: 11
1.2.2 Khái niệm hướng nghiệp 12
1.2.3 Khái niệm giáo dục hướng nghiệp 13
1.2.4 Khái niệm tổ chức hoạt động giáo dục hướng nghiệp 14
1.2.5 Khái niệm học sinh THCS 15
1.3 Các vấn đề lý luận về hoạt động giáo dục hướng nghiệp cho học sinh THCS 17
1.3.1 Vai trò vị trí nhiệm vụ trường THCS: 17
1.3.2 Vai trò, nhiệm vụ của hoạt động giáo dục hướng nghiệp trong trường THCS 18
1.3.3 Mục đích, yêu cầu của hoạt động giáo dục hướng nghiệp ở trường trung học cơ sở 21
1.3.4 Nội dung hoạt động giáo dục hướng nghiệp 23
1.3.5 Hình thức tổ chức giáo dục hướng nghiệp cho học sinh THCS 24
Trang 61.4 Tổ chức hoạt động giáo dục hướng nghiệp cho học sinh THCS theo hướng
tiếp cận chức năng quản lý 28
1.4.1 Lập kế hoạch tổ chức hoạt động giáo dục hướng nghiệp cho học sinh THCS trong các nhà trường THCS 30
1.4.2 Tổ chức nhân sự (lực lượng) và tổ chức hoạt động giáo dục hướng nghiệp cho học sinh THCS 30
1.4.3 Kiểm tra, đánh giá hoạt động giáo dục hướng nghiệp cho học sinh THCS 31
1.5 Các yếu tố ảnh hưởng đến tổ chức hoạt động giáo dục hướng nghiệp cho học sinh THCS 32
1.5.1 Các yếu tố bên trong thuộc về nhà trường 32
1.5.2 Yếu tố khách quan bên ngoài nhà trường 34
KẾT LUẬN CHƯƠNG 1 37
CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC HƯỚNG NGHIỆP CHO HỌC SINH TRUNG HỌC CƠ SỞ TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN KHOÁI CHÂU 38
2.1 Đặc điểm về điều kiện tự nhiên, tình hình kinh tế xã hội, giáo dục huyện Khoái Châu 38
2.1.1 Vị trí địa lý, điều kiện tự nhiên huyện Khoái Châu: 38
2.1.2 Tình hình phát triển kinh tế xã hội: 39
2.1.3 Tình hình phát triển giáo dục huyện Khoái Châu 41
2.2 Khái quát về đặc điểm các nhà trường THCS trên địa bàn huyện Khoái Châu 44
2.2.1 Cơ cấu tổ chức và hoạt động của các nhà trường THCS 44
2.2.2 Kết quả giáo dục của các nhà trường THCS trên địa bàn huyện Khoái Châu 44
2.3 Tổ chức khảo sát thực trạng tổ chức hoạt động giáo dục hướng nghiệp cho học sinh THCS trên địa bàn huyện Khoái Châu 44
2.3.1 Mục đích khảo sát 44
2.3.2 Nội dung khảo sát 45
2.3.3 Phương pháp khảo sát: 45
2.3.4 Mẫu khảo sát và địa bàn khảo sát: 45
2.4 Thực trạng hoạt động giáo dục hướng nghiệp cho học sinh THCS trên địa bàn huyện Khoái Châu 45
Trang 72.4.2 Thực trạng công tác tổ chức giáo dục hướng nghiệp đối với học sinh trong
các trường THCS hiện nay 48
2.4.3 Thực trạng tổ chức hoạt động giáo dục hướng nghiệp cho học sinh THCS trên địa bàn huyện Khoái Châu 50
2.5 Thực trạng tính hiệu quả của hoạt động giáo dục hướng nghiệp trong các nhà trường THCS huyện Khoái Châu: 54
2.6 Thực trạng công tác quản lý, lãnh đạo, chỉ đạo tổ chức thực hiện công tác giáo dục hướng nghiệp cho học sinh THCS 56
2.6.1 Thực trạng việc lập kế hoạch GDHN trong các nhà trường THCS trên địa bàn huyện Khoái Châu 56
2.6.2 Tìm hiểu về thực trạng tổ chức các hoạt động GDHN của nhà trường cho học sinh THCS tại huyện Khoái Châu 58
2.6.3.Thực trạng kiểm tra, đánh giá hoạt động giáo dục hướng nghiệp cho học sinh THCS trên địa bàn huyện Khoái Châu 60
2.6.4.Thực trạng về các điều kiện cơ sở vật chất phục vụ hoạt động giáo dục hướng nghiệp trong các nhà trường THCS huyện Khoái Châu 64
2.7 Thực trạng mức độ ảnh hưởng của các yếu tố đến tổ chức hoạt động giáo dục hướng nghiệp cho học sinh THCS trên địa bàn huyện Khoái Châu 68
2.7.1 Thực trạng mức độ ảnh hưởng các yếu tố chủ quan bên trong các nhà trường THCS 71
2.7.2 Thực trạng mức độ ảnh hưởng yếu tố khách quan bên ngoài các nhà trường THCS 72
2.8 Đánh giá chung thực trạng tổ chức hoạt động giáo dục hướng nghiệp cho học sinh THCS trên địa bàn huyện Khoái Châu 74
2.8.1 Thành công 74
2.8.2 Hạn chế 76
2.8.3 Nguyên nhân 78
KẾT LUẬN CHƯƠNG 2 79
CHƯƠNG 3: BIỆN PHÁP TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC HƯỚNG NGHIỆP CHO HỌC SINH TRUNG HỌC CƠ SỞ TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN KHOÁI CHÂU 80
3.1 Định hướng, căn cứ và các nguyên tắc đề xuất biện pháp tổ chức hoạt động giáo dục hướng nghiệp cho học sinh THCS 80
3.1.1 Định hướng, căn cứ: 80
Trang 83.1.2 Các nguyên tắc đề xuất biện pháp: 81
3.2 Biện pháp tổ chức hoạt động giáo dục hướng nghiệp cho học sinh THCS trên địa bàn huyện Khoái Châu 83
3.2.1 Tuyên truyền nâng cao nhận thức về giáo dục hướng nghiệp cho cán bộ giáo viên, học sinh, phụ huynh học sinh và các tầng lớp nhân dân 83
3.2.2 Tổ chức hoạt động giáo dục hướng nghiệp với nội dung phong phú, hình thức đa dạng 84
3.2.3 Thành lập Tổ/Ban tư vấn hướng nghiệp trong các nhà trường THCS 86
3.2.4 Phát triển công tác bồi dưỡng tập huấn và tự bồi dưỡng năng lực, chuyên môn cho cán bộ quản lý, giáo viên thực hiện nhiệm vụ giáo dục hướng nghiệp đáp ứng yêu cầu nâng cao chất lượng giáo dục hướng nghiệp THCS giai đoạn mới 87
3.2.5 Kiểm tra đánh giá việc tổ chức hoạt động giáo dục hướng nghiệp cho học sinh THCS 91
3.2.6 Phối hợp các lực lượng hỗ trợ hoạt động GDHN trong các nhà trường THCS huyện Khoái Châu tỉnh Hưng Yên 94
3.3 Khảo sát đánh giá tính hiệu quả của các biện pháp đề xuất tổ chức hoạt động GDHN cho học sinh THCS tại huyện Khoái Châu: 96
KẾT LUẬN CHƯƠNG 3 99
KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 100
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 104
Trang 9DANH MỤC CÁC BẢNG
Bảng 2.1 Nhận thức của học sinh về tầm quan trọng của giáo dục hướng nghiệp sau tốt nghiệp THCS 46 Bảng 2.2 Nhận thức của cán bộ - giáo viên về tầm quan trọng của hoạt động GDHN 47 Bảng 2.3 Bảng sự cần thiết hỗ trợ học sinh trong việc lựa chọn nghề, hướng đi sau THCS 48 Bảng 2.4 Thực trạng việc tổ chức giáo dục hướng nghiệp cho học sinh các nhà trường THCS trên địa bàn huyện Khoái Châu 48 Bảng 2 5 Nhân lực thực hiện hoạt động giáo dục hướng nghiệp trong các trường THCS trên địa bàn huyện Khoái Châu 49 Bảng 2.6 Các hoạt động GDHN đã thực hiện trong các nhà trường THCS huyện Khoái Châu 50 Bảng 2.7 Hình thức tổ chức hoạt động GDHN 52 Bảng 2.8 Các phương pháp thực hiện giáo dục hướng nghiệp trong các nhà trường THCS trên địa bàn huyện Khoái Châu 53 Bảng 2.9 Những thông tin nắm bắt được sau khi được giáo dục hướng nghiệp của các
em học sinh THCS 54 Bảng 2.10: Đánh giá của học sinh về công tác GDHN trong các nhà trường THCS 55 Bảng 2.11 Thực trạng xây dựng kế hoạch hoạt động GDHN tại các trường THCS huyện Khoái Châu 56 Bảng 2.12.Chủ thể chịu trách nhiệm tổ chức hoạt động GDHN 58 Bảng 2.13 Kết quả tổ chức các nội dung hoạt động GDHN 59 Bảng 2.14 Thực trạng kiểm tra đánh giá kết quả giáo dục hướng nghiêp ở các trường THCS huyện Khoái Châu 60 Bảng 2.15 Các biện pháp đảm bảo chất lượng hoạt động GDHN trong các nhà trường THCS huyện Khoái Châu 63 Bảng 2.16 Các điều kiện phục vụ dạy học GDHN trong các nhà trường THCS trên địa bàn 65 huyện Khoái Châu 65 Bảng 2.17 Đánh giá của CBGV về công tác quản lý hoạt động GDHN trong các nhà trường THCS 67 Bảng 2.18.Các yếu tố ảnh hưởng đến công tác GDHN trong các nhà trường THCS 69 Bảng 3.1 Mức độ cần thiết của phòng tư vấn hướng nghiệp trong công tác GDHN trong của các nhà trường THCS 96 Bảng 3.2 Lực lượng thực hiện nhiệm vụ GDHN hiệu quả 96 Bảng 3.3 Các biện pháp đễ xuất nâng cao chất lượng GDHN 97
Trang 10DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
Trang 111
MỞ ĐẦU
1 Lí do chọn đề tài:
Hướng nghiệp và phân luồng học sinh sau tốt nghiệp trung học cơ sở có một ý nghĩa hết sức quan trọng không chỉ đối với bản thân mỗi học sinh mà còn có những tác động không nhỏ tới gia đình, nhà trường và xã hội Nó góp phần tạo ra sự cân đối về cơ cấu đào tạo nguồn nhân lực, đảm bảo cơ hội học tập và phát triển nghề nghiệp phù hợp với năng lực, sở trường, nguyện vọng
và hoàn cảnh của học sinh, tránh được những sai lầm cho học sinh khi bắt đầu định hướng nghề nghiệp
Thực hiện mục tiêu của Thủ tướng Chính phủ đến năm 2020 có ít nhất 30%
và đến năm 2025 có ít nhất 40% học sinh tốt nghiệp Trung học cơ sở lựa chọn học tập tại các cơ sở giáo dục nghề nghiệp trình độ sơ cấp, trung cấp Tuy nhiên, trên thực tế hiện nay các hoạt động hướng nghiệp cho nhóm đối tượng học sinh cơ sở chưa được gia đình, nhà trường đầu tư đúng mức, dẫn tới công tác phân luồng học sinh sau tốt nghiệp trung học cơ sở ở nhiều địa phương, trong đó có cả học sinh huyện Khoái Châu, Hưng Yên gặp không ít khó khăn.Thực trạng trên đòi hỏi các nghiên cứu thực tiễn để giải quyết những hạn chế, bất cập nâng cao chất hoạt động giáo dục hướng nghiệp trong bối cảnh mới
Cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ 4 (4.0) đã đánh dấu một bước tiến phát triển vượt bậc về khoa học công nghệ của nhân loại Nó tác động mạnh mẽ toàn diện trên các khía cạnh của nền kinh tế mỗi quốc gia Bối cảnh đó đặt ra cho các nhà giáo dục những thách thức chưa từng có: cung cấp những công dân toàn cầu, sáng tạo và khởi nghiệp có hoài bão vươn lên trong một thế giới và đang đặt ra cho giáo dục Việt Nam nhiều thách thức Trong bối cảnh khoa học
kĩ thuật phát triển vượt bậc với công nghệ cao, theo đó nhiều ngành nghề mới
ra đời thì nhiệm vụ giáo dục hướng nghiệp lại càng đặt ra yêu cầu cao trong các nhà trường trung học cơ sở, trung học phổ thông Đổi mới hoạt động giáo dục hướng nghiệp cho phù hợp với sự thay đổi nhanh chóng của cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 trong thời điểm hiện nay là vấn để quan trọng đòi hỏi những người làm công tác giáo dục phải đặc biệt quan tâm
Trang 122
Mục tiêu đổi mới giáo dục đã được quy định rõ trong Nghị quyết 88/2014/QH13 của Quốc hội: “Đổi mới chương trình Sách giáo khoa giáo dục phổ thông nhằm tạo chuyển biến căn bản, toàn diện về chất lượng và hiệu quả giáo dục phổ thông, kết hợp dạy chữ, dạy người và định hướng nghề nghiệp, góp phần chuyển nền giáo dục nặng về truyền thụ kiến thức sang nền giáo dục phát triển toàn diện cả phẩm chất và năng lực, hài hòa đức, trí, thể, mỹ và phát huy tốt nhất tiềm năng của mỗi học sinh” Thực hiên các nghị quyết của Đảng và Quốc hội, sau nhiều lần lấy ý kiến đóng góp vào dự thảo, Chương trình giáo dục phổ thông mới đã được Bộ trưởng Bộ giáo dục phê duyệt ngày 26 tháng 12 năm 2018
và chính thức ban hành Thông tư số 32/2018/TT-BGDĐT Theo đó, hoạt động trải nghiệm và hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp là một trong những nội dung mới được xây dựng trong chương trình chính thức của tất cả các cấp học với mục đích hình thành những phẩm chất chủ yếu, năng lực chung, một số năng lực thành phần đặc thù đặc biệt là năng lực thích ứng với sự biến động của nghề nghiệp và cuộc sống Do đó vai trò của những người thầy, người cô trong thời điểm này lại càng đòi hỏi sự đổi mới và nỗ lực hết mình
Xuất phát từ các lý do trên, đề tài “ Tổ chức hoạt động giáo dục hướng
nghiệp cho học sinh trung học cơ sở trên địa bàn huyện Khoái Châu tỉnh Hưng Yên” được lựa chọn nghiên cứu đã xác định được điểm mới trong
nghiên cứu thuộc lĩnh vực giáo dục hướng nghiệp và góp phần nâng cao chất lượng giáo dục nói chung và chất lượng giáo dục hướng nghiệp trong các nhà trường THCS trên địa bàn huyện Khoái Châu nói riêng
2 Mục đích nghiên cứu đề tài
Trên cơ sở nghiên cứu cơ sở lý luận và thực trạng việc tổ chức hoạt động giáo dục hướng nghiệp cho học sinh trung học cơ sở tại Huyện Khoái Châu, Hưng Yên hiện nay, qua đó đề xuất những biện pháp nhằm nâng cao hiệu quả công tác giáo dục hướng nghiệp cho học sinh trung học cơ sở tại địa bàn
3 Đối tƣợng và khách thể nghiên cứu
3.1 Khách thể nghiên cứu
Hoạt động giáo dục hướng nghiệp cho học sinh THCS
Trang 133
3.2 Đối tượng nghiên cứu
Tổ chức hoạt động giáo dục hướng nghiệp cho học sinh THCS
4 Câu hỏi nghiên cứu
- Việc tổ chức hoạt động giáo dục hướng nghiệp cho học sinh trung học
cơ sở tại địa bàn Huyện Khoái Châu, Hưng Yên hiện nay như thế nào? Có đảm bảo được yêu cầu phân luồng sau tốt nghiệp hay chưa?
- Nguyên nhân nào ảnh hưởng đến việc tổ chức hoạt động giáo dục hướng nghiệp cho học sinh trung học cơ sở tại địa bàn Huyện Khoái Châu, Hưng Yên?
- Cơ sở khoa học của các biện pháp tổ chức hoạt động giáo dục hướng
nghiệp cho học sinh THCS trong bối cảnh hiện nay?
- Làm thế nào để nâng cao chất lượng hoạt động giáo dục hướng nghiệp cho học sinh THCS tại địa bàn Huyện Khoái Châu, Hưng Yên?
5 Giả thuyết khoa học
Thực trạng việc tổ chức các hoạt động giáo dục hướng nghiệp cho học sinh THCS tại địa bàn Huyện Khoái Châu, Hưng Yên chưa đáp ứng được yêu cầu của công tác phân luồng học sinh, một trong những nguyên nhân ảnh hưởng đến công tác này là do các cơ sở giáo dục chưa xác định đúng vai trò, tầm quan trọng của công tác hướng nghiệp cho học sinh, dẫn tới chất lượng công tác hướng nghiệp chưa đạt được yêu cầu
6 Nhiệm vụ nghiên cứu
- Nghiên cứu hệ thống cơ sở lý luận về tổ chức hoạt động giáo dục hướng nghiệp cho học sinh THCS
- Nghiên cứu thực trạng và các yếu tố ảnh hưởng đến công tác tổ chức hoạt động giáo dục hướng nghiệp cho học sinh THCS trên địa bàn huyện Khoái Châu
- Nghiên cứu và đề xuất nhằm nâng cao hiệu quả việc tổ chức hoạt động giáo dục hướng nghiệp cho học sinh THCS trên địa bàn Huyện Khoái Châu, Hưng Yên
7 Phạm vi nghiên cứu
- Chủ thể tổ chức hoạt động: Hiệu trưởng các nhà trường THCS Chủ thể phối hợp quản lý: các Phó hiệu trưởng, tổ trưởng chuyên môn và các lực