Khoá luận tốt nghiệp đại học khu tưởng niệm vương triều nhà mạc trong sự phát triển du lịch hải phòng

hhchcccch TRƢỜNG ĐAỊ HOC̣ SƢ PHAṂ HÀ NÔỊ 2 KHOA NGƢ̃ VĂN ====== LÊ VĂN THỨC KHU TƢỞNG NIÊṂ VƢƠNG TRIỀU NHÀ MẠC TRONG SƢ ̣PHÁT TRIỂN DU LIC̣H HẢI PHÒNG KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC HÀ[.]

hhchcccch TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2

KHOA NGỮ VĂN

======

LÊ VĂN THỨC

KHU TƯỞNG NIỆM VƯƠNG TRIỀU NHÀ MẠC TRONG SỰ PHÁT TRIỂN DU LI ̣CH HẢI PHÒNG

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

HÀ NỘI - 2016

LỜI CẢM ƠN

Trong quá trình nghiên cứu và viết khóa luận, em luôn nhận được

sự động viên, giúp đỡ nhiệt tình của các thầy cô giáo tổ bộ môn Văn Học Việt Nam, khoa Ngữ văn trường Đại học sư phạm Hà Nội 2 trong việc thu thập, tìm kiếm tài liệu và kiến thức để phục vụ cho bài viết Đặc biệt, em xin được gửi lời cảm ơn chân thành nhất tới Thạc sĩ Nguyễn Phương Hà – người trực tiếp hướng dẫn cho em trong quá trình nghiên cứu và hoàn thành khóa luận này

Khóa luận được hoàn thành song không tránh khỏi những hạn chế, thiếu sót Vì vậy em rất mong nhận được sự đóng góp ý kiến từ các thầy cô giáo để khóa luận được hoàn thiện hơn

Em xin chân thành cảm ơn!

Hà Nội, ngày tháng 5 năm 2016

Sinh viên

Lê Văn Thức

LỜI CAM ĐOAN

Khóa luận Khu tưởng niệm vương triều nhà Mạc trong sự phát triển du lịch Hải Phòng là kết quả nghiên cứu của riêng mình em, có tham khảo của

những người đi trước và dưới sự hướng dẫn khoa học của Thạc sĩ Nguyễn Phương Hà

Khóa luận không sao chép từ một tài liệu hay công trình có sẵn nào

Kết quả khóa luận ít nhiều có những đóng góp vào việc tìm hiểu, nghiên cứu và phục vụ cho công việc hướng dẫn viên du lịch sau này Góp phần quan trọng trong việc bảo tồn và phát triển các giá trị văn hóa của địa phương

Hà Nội, ngày tháng năm 2016

Sinh viên

Lê Văn Thức

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Lịch sử vấn đề 2

3 Mục đích nghiên cứu 3

4 Nhiệm vụ nghiên cứu 3

5 Phạm vi và đối tượng 3

6 Phương pháp nghiên cứu 3

7 Đóng góp khóa luận 4

8 Bố cục của khóa luận 4

Chương 1 KHÁI QUÁT VỀ HUYỆN KIẾN THỤY VÀ KHU TƯỞNG NIỆM VƯƠNG TRIỀU NHÀ MẠC 5

1.1 Huyện Kiến Thu ̣y và các di tích thời nhà Ma ̣c 5

1.1.1 Giớ i thiê ̣u chung về huyê ̣n Kiến Thu ̣y 5

1.1.1.1 Lịch sử hình thành 5

1.1.1.2 Đặc diểm địa lý, điều kiện tự nhiên và kinh tế xã hội 6

1.1.2 Các di tích thời nhà Mạc trên địa bàn huyện Kiến Thụy 8

1.1.2.1 Từ đường ho ̣ Ma ̣c 8

1.1.2.2 Chùa Văn Hòa 10

1.1.2.3 Chùa Trà Phương 11

1.2 Khái quát lịch sử nhà Mạc và sự hình thành khu tưởng niệm vương triều nhà Mạc 13

1.2.1 Vương triều nhà Ma ̣c 13

1.2.2 Xây dựng khu tưởng niệm Vương triều nhà Mạc 16

Chương 2 KHU TƯỞNG NIỆM VƯƠNG TRIỀU MẠC VỚI HOẠT ĐỘNG

2.1.1 Giá trị lịch sử 18

2.1.2 Giá trị nhân văn 18

2.1.3 Giá trị nghệ thuật 19

2.2 Thực trạng hoạt động du lịch tại khu tưởng niệm vương triều nhà Mạc 21

2.2.1 Khách du lịch 21

2.2.2 Cơ sở hạ tầng và trang thiết bị phụ vụ du lịch 22

2.2.3 Đội ngũ lao động 24

Chương 3 ĐỊNH HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN DU LỊCH TẠI KHU TƯỞNG NIỆM VƯƠNG TRIỀU MẠC 27

3.1 Định hướng phát triển du lịch tại khu tưởng niệm vương triều Mạc 27

3.2 Đề xuất một số giải pháp 28

3.2.1 Giải pháp bảo tồn, tôn tạo và quy hồi hiện vật, di vật khu di tích 28

3.2.2 Giải pháp đào tạo nguồn nhân lực 29

3.2.3 Giải pháp tuyên truyền, quảng bá du lịch 31

3.2.4.1 Tour du lịch: “Thăm lại Dương Kinh xưa” 32

3.2.4.2 Tour du lịch hình thành theo không gian địa lý 33

3.2.4.3 Xây dựng tour du lịch tìm hiểu các di tích thời Mạc trên phạm vi rộng 34 KẾT LUẬN 39 TÀI LIỆU THAM KHẢO

PHỤ LỤC

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Kiến Thụy là một vùng đất giàu truyền thống văn hóa, lịch sử từ bao đời nay Nơi đây có nguồn tài nguyên phong phú, đa dạng, phong cảnh sơn thủy hữu tình với dòng sông Đa Độ uốn khúc bao quanh Người dân lao động chăm chỉ, cần cù và hiếu khách Kiến Thụy cũng chính là nơi khởi phát của vương triều Mạc xưa kia

Nhìn lại quãng thời gian sáu lăm năm tồn tại và phát triển( 1527-1592), vương triều Mạc đã để lại cho chúng ta nhiều di tích kiến trúc nghệ thuật điêu khắc đồ sộ Có thể thấy trung tâm Dương Kinh xưa (tức Kiến Thụy ngày nay) có mật độ đậm đặc nhất hệ thống di tích các công trình kiến trúc mang dấu ấn, phong cách nghệ thuật nhà Mạc Một trong số những công trình kiến trúc đó chính là thành Dương Kinh

Nhận thấy được những giá trị đó của khu di tích Dương Kinh, UBND thành phố Hải Phòng đã có dự án xây dựng lại khu di tích nhà Mạc Cụ thể là “ Khu tưởng niệm các vương triều nhà Mạc” tại thôn Cổ Trai, xã Ngũ Đoan, huyện Kiến Thụy, Hải Phòng Đây thực sự là một công trình đồ sộ của thành phố cảng Hiện nay khu tưởng niệm vương triều Mạc thực sự đã trở thành tâm điểm của du lịch Kiến Thụy nói riêng và du lịch Hải Phòng nói chung Đó sẽ là nền tảng phát triển du lịch Hải Phòng, kết hợp với các vùng miền khác nơi có dấu tích nhà Mạc đi qua tạo nên tuyến, điểm du lịch hấp dẫn du khách

Là một người con của thành phố cảng, đồng thời nhận thấy vai trò quan trọng của khu tưởng niệm vương triều nhà Mạc đối với việc phát triển kinh tế,

xã hội của Kiến Thụy nói riêng và Hải Phòng nói chung Vì lý do đó, em đã chọn để tài: “ Khu tưởng niệm vương triều nhà Mạc trong sự phát triển du lịch Hải Phòng” để làm đề tài khóa luận bảo vệ tốt nghiệp

2

2 Lịch sử vấn đề

Cho đến nay, đã có nhiều nhà nghiên cứu về các di tích lịch sử văn hóa thuộc về triều đại nhà Mạc song hầu hết đó chỉ là những bài viết mang tính chất

lẻ tẻ, gợi mở chưa đi sâu vào nghiên cứu cụ thể một di tích nào Thậm chí chưa

có nhiều công trình nào đề cập đến việc đưa các di tích nhà Mạc nhằm góp phần phục vụ, quảng bá du lịch

Nhiều năm gần đây thành phố Hải Phòng cũng đã tổ chức những cuộc hội thảo lớn xoay quanh triều đại nhà Mạc với sự tham gia của các nhà nghiên cứu, giáo sư, tiến sĩ hàng đầu Việt Nam như : Ngô Đăng Lợi, Trần Phong, Đỗ Duy Trung Những bài nghiên cứu này đã đánh giá công lao của nhà Mạc với đất nước bấy giờ và những giá trị lịch sử to lớn mà nhà Mạc còn để lại cho đến ngày nay, đặc biệt là cố đô Dương Kinh

Bàn về di tích lịch sử nhà Mạc tại huyện Kiến Thụy, Hải Phòng đã có một

số tác phẩm có đề cập đến Có thể kể đến các tác phẩm : Hải Phòng phong vật chí, Lịch sử triều hiến chương đại chí, Đại Nam nhất thống chí Địa chí Hải Phòng do hội đồng lịch sử thành phố Hải Phòng xuất bản năm (1900), Di tích thời Mạc vùngDương Kinh của tác giả Nguyễn Văn Sơn năm (1997), Hải Phòng di tích lịch sử văn hóa của Trịnh Minh Nhiên, Trần Phương và Nhuận

Hà, (nxb Hải Phòng, năm 1993), Một số di sản văn hóa Hải Phòng của tác giả

Nguyễn Ngọc Thao, Lê Thế Đoan, Ngô Đăng Lợi và nhiều bài viết đăng tải trên cái tạp chí khoa học, báo cáo của Trung ương, địa phương

Tóm lại, hầu hết các tác phẩm này chỉ giới thiệu những giá trị lịch sử, văn hóa, kiến trúc, nghệ thuật chứ không đề cập nhiều trong hoạt động du lịch, kể cả một công trình lớn như khu di tích Dương Kinh nhà Mạc cũng vậy Trong quy hoạch phát triển kinh tế - văn hóa - xã hội của huyện Kiến Thụy đến năm 2010 cũng chỉ đề cập vài dòng cho phần tiềm năng du lịch của huyện Cho đến nay chưa có công trình nào bàn về vấn đề khai thác tiềm năng du lịch của những di

tích đó Vì thế chúng tôi chọn đề tài: Khu tưởng niệm vương triều nhà Mạc trong sự phát triển du lịch Hải Phòng

3 Mục đích nghiên cư ́ u

Với đề tài này khóa luâ ̣n hướng tới các mục đích sau:

- Tìm hiểu k hu tưở ng niê ̣m vươn g triều Ma ̣c trong sự phát triển của du lịch Hải Phòng

- Thấy được giá trị văn hóa, lịch sử của khu tưởng niệm Đồng thời góp phần bảo tồn và phát huy những giá trị nhân văn cao cả…

4 Nhiệm vụ nghiên cứu

Khóa luận đặt ra và giải quyết các nhiệm vụ sau:

- Tìm hiểu quá trình hình thành của khu tưở ng niê ̣m vương triều nhà Ma ̣c

- Làm rõ thực trạng hoạt động du lịch tại khu tưở ng niê ̣m vương triều Ma ̣c tại làng Cổ Trai, xã Ngũ Đoan, Huyện Kiến Thụy – Hải Phòng

- Đề xuất một số giải ph áp phát triển du lịch tại k hu tưởng ni ệm Vương triều Ma ̣c

5 Phạm vi và đối tượng

- Các công trình kiến trúc và hoạt động du lịch tại khu tưởng niê ̣m vương triều nhà Ma ̣c

5.2 Phạm vi nghiên cứu

- Khu tưở ng niê ̣m v ương triều nhà Ma ̣c tại làng Cổ Trai, xã Ngũ Đoan, huyện Kiến Thụy, Hải Phòng

6 Phương pha ́ p nghiên cứu

- Phương pháp thống kê

- Phương pháp điều tra xã hội học

- Phương pháp phân tích, tổng hợp số liệu

4

7 Đóng góp khóa luận

- Đây là tài liệu bản thân tác giả góp phần phục vụ cho công việc nghiên cứu , hướng dẫn viên du lịch sau này

- Góp phần quan trọng trong việc bảo tồn và phát triển các giá trị văn hóa của địa phương

8 Bố cu ̣c của khóa luâ ̣n

Ngoài phần Mở đầu, Kết luận, Tài liệu tham khảo, Phụ lục, nội dung khóa luận gồm 3 chương:

Chương 1: Khái quát về huyện Ki ến Thụy và khu tưởng niệm v ương Triều Mạc

Chương 2: Khu tưởng niê ̣m vương triều Mạc với hoạt động du li ̣ch Chương 3: Đi ̣nh hướng và giải pháp phát triển du li ̣ch tại khu tưởng niê ̣m vương triều nhà Mạc

Chương 1: KHÁI QUÁT VỀ HUYỆN KIẾN THỤY VÀ KHU TƯỞNG NIỆM VƯƠNG TRIỀU NHÀ MẠC

1.1 Huyê ̣n Kiến Thu ̣y và các di tích thời nhà Ma ̣c

1.1.1 Giơ ́ i thiê ̣u chung về huyê ̣n Kiến Thụy

Kiến Thu ̣y là huyê ̣n ven đô, phía Bắc và phía Tây Bắc giáp quận Dương Kinh và quâ ̣n Kiến An; phía Đông và Đông Nam giáp quận Đồ Sơn

và vịnh Bắc Bộ ; phía Nam và Tây Nam giáp huyện Tiên Lãng ; phía Tây giáp huyê ̣n An Lão

1.1.1.1 Lịch sử hình thành

Thờ i Hùng Vương, vùng đất này thuộc bộ Dương Tuyền (Thang Tuyền) là một trong mười lăm bô ̣ của nước Văn Lang Thời Bắc thuô ̣c nơi đây thuô ̣c Tượng Quâ ̣n , Giao Chỉ Thời Lý – Trần thuô ̣c quận Lô Hồng, sau đó gọi là Hải Đông Thời nhà Minh đô hô ̣ là đất của phủ Tân An (Tân Yên)

Năm 1469, vua Lê Thánh Tông lâ ̣p ra huyê ̣n Nghi Dương gồm đất Kiến Thụy, Đồ Sơn và phường Đồng Hòa (Kiến An ngày nay ) Huyê ̣n có sáu mươi mốt xã, mười hai sở ( đồn điền) là một trong b ảy huyê ̣n của phủ Kinh Môn ,Hải Dương

Từ thời Tây Sơn đến năm 1836 vùng đất này lại thuộc phủ Kinh Môn , trấn Yên Quảng sau thuô ̣c trấn Hải Dương

Năm 1837, vua Minh Ma ̣ng đă ̣t phủ Kiến Thu ̣y gồm c ác huyện Nghi Dương, An Dương, An Lão , Kim Thành (Kim Thành nay thuô ̣c tỉnh Hải Dương) Huyện Nghi Dương lúc đó gồm mư ời hai tổng với năm mươi sáu xã,

đi ̣a giới phía Đông giáp tâ ̣n huyê ̣n Yên Hưng tỉnh Quảng Yên (Quảng Ninh ngày nay)

Năm 1909 phủ Kiến Thụy bị bãi bỏ và lấy tên đó đặt cho huyện Nghi

6

Phủ lị rời về chân Núi Đối bên bờ song Đa Độ Đến năm 2009 huyê ̣n Kiến Thu ̣y tròn 100 năm (1909 – 2009)

Theo Nghị định 145/CP của Chính phủ, sau khi điều chỉnh địa giới hành chính huyện Kiến Thụy để thành lập quận Dương Kinh và quận Đồ Sơn; huyện Kiến Thụy ngày nay còn lại 17 xã và một thị trấn, diện tích 10.753 ha, dân số 2012: gần 16 vạn người

1.1.1.2 Đặc diểm địa lý, điều kiện tự nhiên và kinh tế xã hội

Vị trí địa lý: Kiến Thụy là huyện ven đô: Phía Bắc và Tây Bắc giáp quận

Dương Kinh và quận Kiến An; phía Đông và Đông Nam giáp quận Đồ Sơn và Vịnh Bắc Bộ; phía Nam và Tây Nam giáp huyện Tiên Lãng; phía Tây giáp huyện An Lão

Điều kiê ̣n tự nhiên

Kiến Thu ̣y là một huyê ̣n ven biển, có cả sông và núi ta ̣o nên nét riêng biê ̣t vùng duyên hải Bắc Bộ Sông Văn Úc là ranh giới giữa Kiến Thu ̣y và Tiên Lãng, đoa ̣n chảy qua đi ̣a bàn huyê ̣n Kiến Thu ̣y dài 14,75 km Sông Đa Đô ̣ chảy theo hướng Tây Bắc – Đông Nam cắt ngang qua giữa huyê ̣n , dòng song uốn chín khúc nên còn có tên gọi khác là Cửu Biều Đoạn sông chảy qua đi ̣a bàn Kiến Thu ̣y dài 29km

Kiến Thu ̣y nằm trong vành đai nhiê ̣t đới , hàng năm huyện có khoảng 1600

- 1900 giờ nắng Lượng mưa thuô ̣c loa ̣i trung bình ở nước ta , khoảng 1500 – 1800mm/ năm

Khí hậu Kiến Thụy diễn biến thất thường do luân phiên tranh chấp của các khối khí có bản chất khác nhau làm cho thời tiết và khí hâ ̣u thường xuyên bi ̣ biến đô ̣ng Có năm gió mùa Đông Bắc mạnh đến sớm làm c ho nhiê ̣t đô ̣ không khí giảm từ 8 – 10 đô ̣ nên gây ra tính tra ̣ng rét đô ̣t ngô ̣t Nhưng cũng có năm gió Đông bắc về muô ̣n , yếu, mùa đông ngắn ngủi và thời tiết nóng đến sớ m bất thường Trong mùa hè, bão và áp thấp nhiệt đới thường xuất hiê ̣n Kiến Thu ̣y sát biển nên thường chi ̣u ảnh hưởng của bão và áp thấp nhiê ̣t đới Mùa hè nóng ẩm,

thường có bão và áp thấp nhiê ̣t đớ i Bão thưỡng xuất hiê ̣n từ tháng 6 đến tháng

10, tập trung vào tháng 7, 8, hay kèm theo mưa lớn kéo dài và gió ma ̣nh

Các sông lớn chảy qua huyện đều là những nhánh sông của hệ thống sông Thái Bình, hướng chảy chính là Tây Bắc – Đông Nam như nhữ ng đường gân Các sông nhỏ như kiểu ô ma ̣ng ta ̣o thành h ệ thống sông ngòi dày đă ̣c khắp các

mă ̣t huyê ̣n

Đặc điểm kinh tế, xã hội

Dân cư Kiến Thu ̣y hầu hết l à người Kinh, có tất cả ba mươi dòng họ và đa phần theo Phâ ̣t giáo, mô ̣t số theo đa ̣o Thiên Chúa giáo Con người lao động nơi đây hiền lành, chất phác, chăm chỉ làm ăn Dân chủ yếu làm nghề nông và chăn nuôi nhỏ lẻ

Trong những năm tháng cùng cả nước đi lên chủ nghĩa xã hô ̣i , Kiến Thu ̣y

là huyện luôn đi đầu trong cơ chế khoán sản phẩm đến nhóm và người lao đô ̣ng Từ năm 2000 đến nay, kinh tế của huyê ̣n chuyển biến khá ma ̣nh mẽ , đa ̣t được nhiều kết quả quan tro ̣ng: chuyển di ̣ch cơ cấu kinh tế, giảm tỷ trọng ngành nông nghiê ̣p, tăng tỷ tro ̣ng ngành công nghiê ̣p và di ̣ch vu ̣

Sản xuất nông nghiê ̣p tốc đô ̣ tă ng trưởng ngày càng nhanh , nhiều mô hình thâm canh đa ̣t năng suất cao , cùng với phát triển ngành nuôi trồng và khai thác thủy hải sản

Sản xuất côn g nghiê ̣p , trên đi ̣a bàn có ba mươi doanh nghiê ̣p của trung ương và thành phố hoạt động

Thương ma ̣i và di ̣ch vu ̣ ngày càng cao , bê tông hóa, nhựa hóa đường giao thông, kiên cố hóa kênh mương , trạm y tế , bê ̣nh viê ̣n , lưới điê ̣n nông ngh iê ̣p được nâng cấp, sửa chữa

Hoạt động văn hóa thể thao phát triển sâu rộng , đời sống văn hóa tinh thần của người dân từng ngày được cải thiện nâng cao Vấn đề xóa đói giảm nghèo ,

8

Các nghề thủ công như nghề làm bánh đa ở thôn Lạng Côn , nghề rèn ở Đa ̣i Trà, nghề dê ̣t ở Đa ̣i Hợp, nghề mô ̣c, nghề đan lát phát triển và đa dạng hóa Huyện Kiến Thụy nằm ở ven đô giáp các quận Kiến An , Dương Kinh, Đồ Sơn là tru ̣c đường hô ̣i tu ̣ các tru ̣c đường giao thông lớ n đường năm cao tốc, đường mười ven biển Vì thế, Kiến Thu ̣y có th ể mạnh về tiềm năng phát triển kinh tế xã hô ̣i tổng hợp của vùng Đông Nam thành phố như : sân bay, cảng biển, cảng quân sự Đồ Sơn, khu kinh tế của biển sông Văn Úc, khu du li ̣ch Đồ Sơn và các cụm công nghiệp trong vùng

Mặt khác Kiến Thụy còn là địa phương có truyền thống văn hóa , truyền thống cách ma ̣ng lâu đời, có tài nguyên văn hóa vật thể và phi vật thể độc đáo , phong phú, thuâ ̣n tiê ̣n kết nối với các điểm du li ̣ch khác ở các vùng lân câ ̣n Bên cạnh đó, huyê ̣n Kiến Thu ̣y còn có mô ̣t vi ̣ trí đi ̣a lý thuâ ̣n lợi, cảnh quan đẹp, môi trường sinh thái tốt là đi ̣a chỉ hấp dẫn trong tương lai gần phát triển du li ̣ch sinh thái và nghỉ dưỡng cuối tuần

Với tất cả những điều kiê ̣n tự nhiên , văn hóa lịch sử và con người trên, huyê ̣n Kiến Thu ̣y thực sự giữ vai trò quan tro ̣ng trong sự phát triển kinh tế, xã

hô ̣i và du lịch văn hóa của Hải Phòng, tương lai không xa sẽ trở thành khu vê ̣ tinh của đô thi ̣, nơi nghỉ ngơi lý tưởng cho du khách tại mảnh đất địa linh n hân kiê ̣t này

1.1.2 Các di tích thời nhà Mạc trên địa bàn huyện Kiến Thụy

1.1.2.1 Tư ̀ đường họ Mạc

Từ đường ho ̣ Ma ̣c đư ợc công nhận là di tích li ̣ch sử văn hóa năm 2002, thuô ̣c xã Cổ Trai , xã Ngũ Đoan Nơi đây thờ Thái tổ M ạc Đăng Dung Sử sách nước ta cung như những câu chuyê ̣n lưu truyền trong dân gian nhắc đến nới đây như mô ̣t chốn đi ̣a linh vì đây là nơi phát tích của dòng họ Mạc Người đầu tiên dựng nên Đế nghiê ̣p chính là Ma ̣c Đăng Dung

Cũng như các từ đường khác của các dòng họ Việt Nam, từ đường họ Mạc ở làng Cổ Trai , xã Ngũ Đoan cũng được dựng nên để tôn thờ các vị Tổ tiên củ