Luận văn thạc sĩ khoa học giáo dục dạy học môn xác suất và thống kê cho sinh viên đại học chuyên ngành kinh tế nước chdcnd lào bằng phương pháp dự án

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM KEOVILAY THONLAMEE DẠY HỌC MÔN XÁC SUẤT VÀ THỐNG KÊ CHO SINH VIÊN ĐẠI HỌC CHUYÊN NGÀNH KINH TẾ NƯỚC CHDCND LÀO BẰNG PHƯƠNG PHÁP DỰ ÁN LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA H[.]

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

KEOVILAY THONLAMEE

DẠY HỌC MÔN XÁC SUẤT VÀ THỐNG KÊ CHO SINH VIÊN ĐẠI HỌC CHUYÊN NGÀNH KINH TẾ NƯỚC CHDCND LÀO BẰNG PHƯƠNG PHÁP DỰ ÁN

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

THÁI NGUYÊN - 2017

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

KEOVILAY THONLAMEE

DẠY HỌC MÔN XÁC SUẤT VÀ THỐNG KÊ CHO SINH VIÊN ĐẠI HỌC CHUYÊN NGÀNH KINH TẾ NƯỚC CHDCND LÀO BẰNG PHƯƠNG PHÁP DỰ ÁN

Chuyên ngành: Lý luận và Phương pháp dạy bộ môn Toán

Mã số: 60 14 01 11

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Người hướng dẫn khoa học: TS Bùi Thị Hạnh Lâm

THÁI NGUYÊN - 2017

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan công trình nghiên cứu: “Dạy học môn Xác suất và Thống kê

cho sinh viên đại học chuyên ngành kinh tế nước CHDCND Lào bằng phương pháp dự án” dưới sự hướng dẫn của TS Bùi Thị Hạnh Lâm là kết quả nghiên cứu

của cá nhân tôi, kết quả nghiên cứu trong luận văn là trung thực chưa được công bố

Thái Nguyên, ngày tháng năm 2017

Tác giả luận văn

Keovilay Thonlamee

LỜI CẢM ƠN

Để hoàn thành Luận văn tốt nghiệp này, ngoài sự nỗ lực của bản thân là sự giúp

đỡ của khoa, trường, các thầy cô bạn bè và gia đình Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới người hướng dẫn khoa học - TS Bùi Thị Hạnh Lâm đã tận tình giúp đỡ tôi trong quá trình thực hiện đề tài

Tôi xin cảm ơn trường Đại học Sư phạm – Đa ̣i ho ̣c Thái Nguyên và sự giúp đỡ của các thầy cô giáo khoa Toán Chân thành tri ân sự chỉ dẫn và giúp đỡ của Thư viện Quốc gia Việt Nam, cán bộ Thư viện Viện nghiên cứu Đông Nam Á Xin cảm ơn Thư viện Quốc gia Lào, Hội người Việt Nam tại Xavannakhet

Lời cảm ơn cuối cùng, tôi xin gửi tới bạn bè ở Việt Nam, đồng nghiệp nơi tôi công tác và gia đình đã cổ vũ, giúp đỡ tôi trong suốt thời gian nghiên cứu và thực hiện đề tài

Xin được trân trọng cảm ơn!

Thái Nguyên, ngày tháng năm 2017

Tác giả luận văn

Keovilay Thonlamee

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN i

LỜI CẢM ƠN ii

MỤC LỤC iii

DANH MỤC NHỮNG TỪ VIẾT TẮT iv

DANH MỤC BẢNG v

DANH MỤC BIỂU ĐỒ, HÌNH vi

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 2

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu 3

4 Giả thuyết khoa học 3

5 Phương pháp nghiên cứu 3

6 Cấu trúc luận văn 3

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 4

1.1 Định hướng đổi mới PPDH trong trường đại học 4

1.1.1 Định hướng chung về đổi mới PPDH 4

1.1.2 Định hướng đổi mới PPDH trong trường Đại học 4

1.1.3 Định hướng đổi mới PPDH trong việc giảng dạy môn XS và TK cho SV khối ngành kinh tế ở các trường Đại học 5

1.2 Tổng quan về phương pháp dạy học theo dự án 5

1.2.1 Khái niệm về DHTDA 5

1.2.2 Phân loại và đặc điểm của DHTDA 8

1.2.3 Quy trình thực hiện DHTDA 10

1.2.4 Sự cần thiết sử dụng phương pháp DHTDA trong việc dạy học XS và TK cho SV khối ngành kinh tế ở trường Đại học 13

1.3 Thực trạng giảng dạy môn Xác suất và Thống kê trong trường đại học (chuyên ngành kinh tế ) ở CHDCND Lào 14

KẾT LUẬN CHƯƠNG 1 16

Chương 2 TỔ CHỨC DẠY HỌC THEO DỰ ÁN TRONG MÔN XÁC

SUẤT VÀ THÔNG KÊ Ở TRƯỜNG ĐẠI HỌC (CHUYÊN

NGÀNH KINH TẾ) 17

2.1 Một số yêu cầu vận dụng DHTDA trong DH Xác suất và Thống kê 17

2.1.1 Đảm bảo sự thống nhất giữa lý thuyết và thực tiễn 17

2.1.2 Kế hoạch cho dự án học tập phải cụ thể, rõ ràng, hợp lí 17

2.1.3 Đảm bảo sự thống nhất giữa hoạt động của GV và hoạt động của SV 18

2.1.4 Có sự đánh giá và sự phản hồi phù hợp với người học 18

2.2 Tiêu chí chọn lựa nội dung để sử dụng được PP DHTDA 18

2.2.1 Nội dung phải gắn với tình huống thực tiễn của ngành kinh tế 18

2.2.2 Nội dung phải đảm bảo tính vừa sức đối với SV 19

2.2.3 Tồn tại một vấn đề thực tế nghề nghiệp cần giải quyết 19

2.2.4 Nội dung thể hiện được mục tiêu một cách rõ ràng 20

2.2.5 Mang tính liên môn, liên ngành 20

2.3 Đánh giá hiệu quả của DHTDA trong môn XS và TK ở trường Đại học (chuyên ngành kinh tế) 21

2.3.1 Đối với GV 21

2.3.2 Đối với SV 22

2.4 Tổ chức dạy học theo dự án trong môn Xác suất và Thống kê cho SV chuyên ngành kinh tế ở các trường đại học nước CHDCND Lào 22

2.4.1 Những nội dung của môn XS và TK có thể giảng dạy theo phương pháp dự án 22

2.2.2 Một số loại dự án dành cho SV khối ngành kinh tế trong dạy học môn XS và TK ở các trường Đại học 24

2.2.3 Quy trình DHTDA trong dạy học XS và TK cho SV đại học khối ngành kinh tế 26

2.3 Minh họa dạy học theo dự án trong môn Xác suất và Thống kê ở trường đại học (chuyên ngành kinh tế) 34

2.3.1 DHTDA nội dung “Công thức xác suất toàn phần và công thức Bayes” 34

2.3.2 DHTDA nội dung “Bài toán ước lượng thống kê” 45

KẾT LUẬN CHƯƠNG 2 52

Chương 3 THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM 53

3.1 Mục đích của thực nghiệm 53

3.2 Nội dung thực nghiệm 53

3.3 Tổ chức thực nghiệm 53

3.4 Đánh giá thực nghiệm 55

3.5 Phân tích kết quả thực nghiệm 57

3.5.1 Kết quả định lượng 57

3.5.2 Kết quả phân tích định tính 59

KẾT LUẬN CHƯƠNG 3 62

KẾT LUẬN 63

TÀI LIỆU THAM KHẢO 64 PHỤ LỤC

DANH MỤC NHỮNG TỪ VIẾT TẮT

Viết tắt Viết đầy đủ

DH : Dạy học

GV : Giáo viên, giảng viên

HS-SV : Học sinh - Sinh viên

NL : Năng lực

DANH MỤC BẢNG

Bảng 2.1 Bảng kế hoạch công việc, sơ đồ công việc (tham khảo) 28

Bảng 2.2 Bảng phân công theo dõi công việc cho những người điều tra 29

Bảng 2.3 Phiếu đánh giá quá trình và kết quả thực hiện của nhóm 33

Bảng 2.4 Bảng phân công nhiệm vụ 37

Bảng 3.1 Bảng tổng kết kết quả kiểm tra lần 1 của lớp KT A1 và KT A2 57

Bảng 3.2 Bảng tổng kết kết quả kiểm tra lần 2 của lớp KT A1 và KT A2 58

Bảng 3.3 Bảng tổng kết kết quả điều tra (theo các tiêu chí) 60

DANH MỤC BIỂU ĐỒ, HÌNH

BIỂU ĐỒ

Biểu đồ 3.1 Biểu đồ về điểm kiểm tra lần 1 của lớp KT A1 và KT A2 58 Biểu đồ 3.2 Biểu đồ về điểm kiểm tra 2 của lớp KT A1 và KT A2 59 Biểu đồ 3.3 Biểu đồ thể hiện mức độ về thái độ học tập, trách nhiệm và vai

trò, tính tích cực, tính tự lực của SV ở các lớp thực nghiệm và các lớp đối chứng 60

HÌNH

Hình 2.1 Sơ đồ vận dụng DHTDA với dự án “Hình thành kiến thức mới”

trong môn XS và TK 24 Hình 2.2 Sơ đồ vận dụng DHTDA với dự án “Vận dụng lý thuyết đã

học” trong môn XS và TK 26

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Đất nước Lào đang trong thời kỳ đổi mới, đẩy mạnh phát triển, đòi hỏi xã hội phải tạo ra nguồn nhân lực có trình độ cao Để có thể đáp ứng được yêu cầu của công cuộc đổi mới đó, ngành Giáo dục và Đào tạo cần phải có sự đổi mới về mọi mặt, nhằm đào tạo ra những người lao động có đủ kiến thức, năng lực sáng tạo, trí tuệ và phẩm chất đạo đực tốt, đáp ứng được yêu cầu nhân lực của đất nước và phù hợp với bốn trụ cột giáo dục của UNESCO trong thế kỷ XXI (Học để biết, học để làm, học để chung sống và học để khẳng định mình)

Nhà nước cộng hòa Dân chủ Nhân dân (CHDCND) Lào đã đề ra chiến lược phát triển nguồn nhân lực từ với bốn hướng như sau: Một là tăng cường nội dung dạy học trong chương trình giáo dục phổ thông ở CHDCND Lào, kéo dài 12 năm; hai là khuyến khích và mở rộng cơ hội cho mọi người được học tập, cải thiện chất lượng và liên kết giáo dục; ba là tổ chức chiến lược Khoa học Giáo dục và kế hoạch hành động của Khoa học Giáo dục; bốn là chú ý mở rộng các trường kỹ thuật và dạy nghề

Trong giai đoạn hiện nay, khi khoa học công nghệ có những bước tiến nhảy vọt, việc đào tạo những con người không chỉ nắm vững kiến thức mà còn có năng lực sáng tạo, có ý nghĩa quan trọng đối với tiềm lực khoa học kĩ thuật của đất nước

Mục tiêu của giáo dục Đại học ở CHDCND Lào là đào tạo ra những cán bộ khoa học trung thành và có trách nhiệm đối với đất nước, nắm vững kiến thức chuyên môn và có kỹ năng thực hành thành thạo, có khả năng làm việc độc lập, sáng tạo, và giải quyết các vấn đề trong chuyên ngành được đào tạo cũng như các vấn đề gặp trong cuộc sống Đây là một công cuộc đổi mới toàn diện, không chỉ đổi mới nội dung, chương trình mà còn đổi mới mục tiêu phương pháp giáo dục nói chung, phương pháp dạy học (PPDH) nói riêng Đổi mới PPDH luôn là vấn đề thời sự, có ý nghĩa quan trọng trong giáo dục đào tạo Định hướng đổi mới PPDH hiện nay là tổ chức và hướng dẫn người học học tập tích cực, chủ động, sáng tạo, chống lại thói quen học tập thụ động Theo định hướng ấy, có rất nhiều PPDH kể cả truyền thống và hiện đại được nghiên cứu, chọn lựa và áp dụng trong các môn học từ cấp tiểu học đến Đại học, trong đó có dạy học theo dự án (DHTDA) xét từ bình diện phương pháp (PP), vốn đang được nhiều nước trên thế giới quan tâm

DHTDA có nhiều ưu điểm, trong đó người học được thực hiện một nhiệm vụ học tập phức hợp, có sự gắn kết giữa lý thuyết, thực tiễn và thực hành Quá trình thực hiện nhiệm vụ đó sẽ phát huy được tính tự lực, phát triển tư duy sáng tạo cho người học, phát triển năng lực phát hiện và giải quyết vấn đề, nâng cao tinh thần trách nhiệm và tinh thần làm việc có kế hoạch, khả năng làm việc hợp tác của người học Thực chất của PP này là tổ chức và hướng dẫn người học lĩnh hội kiến thức và rèn luyện kỹ năng thông qua việc giải quyết một bài tập dưới dạng một tình huống được gọi là dự án học tập

XS & TK là một môn học gắn bó chặt chẽ với đời sống và nghề nghiệp của SV khối ngành Đại học kinh tế Tuy nhiên, đây cũng là một môn học khó và trừu tượng

Do đó, cần thiết phải tìm được một phương pháp giảng dạy hiệu quả đối với môn học này Hơn nữa, thực tế dạy học đại học ở Lào cho thấy, nhiều GV chưa hiểu về DHTDA và chưa vận dụng hiệu quả phương pháp DHTDA

Xuất phát từ những lý do trên, tôi chọn đề tài nghiên cứu “Dạy học môn Xác

suất và Thống kê cho sinh viên đại học chuyên ngành kinh tế CHDCND Lào bằng phương pháp dự án”

2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

2.1 Mục đích nghiên cứu: Đề xuất được phương án vận dụng DHTDA vào dạy học

môn XS và TK cho sinh viên ở các trường Đại học (khối ngành Kinh tế) nước CHDCND Lào

2.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Làm rõ định hướng đổi mới về PPDH ở Đại học, thể hiện định hướng đổi mới đó trong dạy học môn XS và TK của các trường Đại học nước CHDCND Lào

- Nghiên cứu cơ sở lý luận và thực tiễn của DHTDA

- Đề xuất quy trình DHTDA trong môn XS và TK ở Đại học với chuyên ngành kinh tế ở nước CHDCND Lào

- Xác định các nội dung cụ thể trong môn XS và TK có thể vận dụng DHTDA

- Tổ chức thực nghiệm sư phạm để kiểm nghiệm tính khả thi và hiệu quả của những đề xuất trên

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu

3.1 Khách thể nghiên cứu: Quá trình dạy học môn XS và TK ở trường Đại học

(chuyên ngành kinh tế) nước CHDCND Lào

3.2 Đối tượng nghiên cứu: Quá trình DHTDA trong môn XS và TK ở trường Đại

học (chuyên ngành kinh tế) nước CHDCND Lào

4 Giả thuyết khoa học

Nếu xây dựng được các phương án vận dụng DHTDA phù hợp với đặc điểm của môn XS và TK ở các trường Đại học (chuyên ngành kinh tế) thì sẽ tăng cường tính tích cực học tập của SV, góp phần đổi mới PPDH và nâng cao chất lượng dạy học ở nước CHDCND Lào

5 Phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp nghiên cứu lý luận: Nghiên cứu, phân tích, tổng hợp các tài liệu

về DHTDA, các tài liệu liên quan đến môn XS và TK và các tài liệu khác liên quan đến đề tài

- Phương pháp khảo sát thực trạng: tiến hành điều tra để tìm hiểu thực trạng DHTDA và thực trạng dạy học XS và TK ở các trường ĐH nước CHDCND Lào

- Phương pháp thực nghiệm sư phạm: Tiến hành thực nghiệm nhằm kiểm nghiệm tính hiệu quả, tính khả thi của quy trình DHTDA đã đề xuất

6 Cấu trúc luận văn

Ngoài phần mở đầu và kết luận chung và tài liệu tham khảo, luận văn gồm

có 3 chương:

Chương 1 Cơ sở lý luận và thực tiễn Chương 2 Tổ chức dạy học theo dự án trong môn XS và TK ở trường Đại học

(chuyên ngành kinh tế) nước CHDCND Lào

Chương 3 Thực nghiệm sư phạm

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN

1.1 Định hướng đổi mới PPDH trong trường đại học

1.1.1 Định hướng chung về đổi mới PPDH

PPDH là một trong những thành tố cơ bản của quá trình dạy học Sự phát triển

về kinh tế và xu thế toàn cầu hóa đã đặt ra cho nền giáo dục của Lào những yêu cầu

về sự đổi mới

Nhận rõ tầm quan trọng và tất yếu của việc đổi mới PPDH, Đảng và Nhà nước Lào đã có nhiều chủ trương thúc đẩy việc đổi mới phương pháp giáo dục, như “Biến quá trình giáo dục thành quá trình tự giáo dục”, “Biến quá trình dạy học thành quá trình dạy tự học”, “Đổi mới mạnh mẽ phương pháp giáo dục, khắc phục lối truyền thụ một chiều, rèn luyện nếp tư duy sáng tạo của người học Từng bước áp dụng các phương pháp tiên tiến và phương tiện hiện đại vào trong quá trình dạy học, bảo đảm điều kiện và thời gian tự học, tự nghiên cứu cho học sinh, nhất là sinh viên đại học” Xu hướng đổi mới PPDH là: đổi mới về cách dạy của giáo viên theo hướng nâng cao năng lực tự học, sáng tạo, học tập gắn với việc phát triển nghề nghiệp; đổi mới cách học theo hướng phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động sáng tạo, phát triển

kĩ năng tự học, tự đào tạo [24]

Mặc dù định hướng cơ bản trong đổi mới PPDH là phát huy tính tích cực và sáng tạo của người học, xác định rõ và tôn trọng vai trò chủ thể của người học, nhưng vai trò của giáo viên vẫn vô cùng quan trọng, đó là người hướng dẫn, tổ chức, điều khiển và cố vấn Đổi mới PPDH cũng chính là đổi mới quan hệ giữa thầy trò trong dạy học; chuyển từ quan hệ một chiều thầy giảng, trò nghe ghi chép một cách thụ động sang quan hệ hợp tác để cùng đạt mục tiêu

1.1.2 Định hướng đổi mới PPDH trong trường Đại học

Trước những biến đổi mạnh mẽ về khoa học – công nghệ và đời sống xã hội ở Lào, cần phải có những chiến lược mới về giáo dục và PP đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ khoa học kỹ thuật, cán bộ quản lý có nghiệp vụ trình độ đại học nhằm đáp ứng nhu cầu do thực tiễn Chủ trương của Bộ giáo dục và thể thao Lào cũng như thực tiễn đào tạo hiện nay đặt ra yêu cầu cấp thiết phải tiếp tục đổi mới PPDH nói chung và đổi mới PPDH đại học nói riêng

Việc đổi mới PPDH đại học nên được thực hiện theo một số định hướng sau:

- Phát huy mạnh mẽ tính tích cực, độc lập, sáng tạo của SV Quá trình học tập chỉ thực sự mang lại hiệu quả nếu SV học tập một cách tích cực, chủ động và sáng tạo

- Việc dạy học các môn học ở trường đại học phải gắn với đào tạo nghề cho SV

- Thông qua quá trình dạy học phải phát triển kĩ năng nghiên cứu khoa học cho SV Thực hiện được định hướng này sẽ giúp cho SV học tập chủ động, có hiệu quả,

có năng lực hoạt động khoa học, có kĩ năng nghề nghiệp

Với những định hướng đổi mới, PPDH đại học thực sự giúp cho SV có kỹ năng tự học, tự nghiên cứu, biến SV từ vị trí thụ động chuyển sang vị trí chủ động, từ đối tượng tiếp nhận tri thức sang chủ thể tìm kiếm tri thức

1.1.3 Định hướng đổi mới PPDH trong việc giảng dạy môn XS và TK cho SV khối ngành kinh tế ở các trường Đại học

Đổi mới giáo dục đại học là một trong những vấn đề mà Bộ Giáo dục và Thể thao Lào quan tâm, trong đó đặc biệt chú trọng đến đổi mới về PPDH [24] Để thực hiện mục tiêu đổi mới dạy học Đại học và SV có thể đáp ứng yêu cầu của nghề nghiệp khi ra trường, việc dạy học XS & TK cần đạt được các yêu cầu sau:

Giúp người học có được nền tảng kiến thức, kỹ năng cơ bản về XS & TK; có thể vận dụng những kiến thức, kĩ năng về XS & TK vào cuộc sống và chuyên môn nghề nghiệp của SV Do đó, trong quá trình dạy học XS & TK nên tăng cường các tình huống thực tiễn và tình huống gắn với nghề nghiệp để SV có điều kiện vận dụng, thực hành môn học

Thông qua việc DH môn XS & TK phát triển ở người học kĩ năng tự học, kĩ năng hợp tác, kĩ năng giao tiếp, kĩ năng giải quyết vấn đề, kĩ năng nghề nghiệp, …

Tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin trong DH để nâng cao hiệu quả DHTDA

1.2 Tổng quan về phương pháp dạy học theo dự án

1.2.1 Khái niệm về DHTDA

Thuật ngữ “dự án” trong tiếng Việt được sử dụng đồng nghĩa với thuật ngữ “đề án”, tuy nhiên “dự án” được sử dụng thông dụng hơn [19] Trong tiếng Anh, “dự án” là

“Project” [12], có nghĩa là dự thảo, phác thảo, thiết kế