demo Khoá luận tốt nghiệp đại học văn hóa nam bộ trong truyện cánh đồng bất tận của nguyễn ngọc tư

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2 KHOA NGỮ VĂN *** TRẦN THỊ QUYÊN VĂN HÓA NAM BỘ TRONG TRUYỆN CÁNH ĐỒNG BẤT TẬN CỦA NGUYỄN NGỌC TƯ KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC Chuyên ngành Văn học Việt Nam HÀ NỘI – 201[.]

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2

KHOA NGỮ VĂN -*** -

TRẦN THỊ QUYÊN

VĂN HÓA NAM BỘ TRONG

TRUYỆN CÁNH ĐỒNG BẤT TẬN

CỦA NGUYỄN NGỌC TƯ

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Chuyên ngành: Văn học Việt Nam

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2

KHOA NGỮ VĂN -*** -

TRẦN THỊ QUYÊN

VĂN HÓA NAM BỘ TRONG

TRUYỆN CÁNH ĐỒNG BẤT TẬN

CỦA NGUYỄN NGỌC TƯ

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Chuyên ngành: Văn học Việt Nam

Người hướng dẫn khoa học

TS NGUYỄN THỊ TUYẾT MINH

LỜI CẢM ƠN

Tôi xin gửi lời biết ơn sâu sắc tới cô giáo - TS Nguyễn Thị Tuyết Minh

đã tận tình hướng dẫn tôi trong quá trình thực hiện khóa luận

Tôi chân thành cảm ơn các thầy, cô giáo trong khoa Ngữ văn, đặc biệt

là các thầy, cô giáo trong tổ Văn học Việt Nam đã giúp đỡ và tạo mọi điều kiện thuận lợi cho tôi hoàn thành khóa luận

Tôi xin chân thành cảm ơn!

Hà Nội, tháng 5 năm 2016

Tác giả khóa luận

Trần Thị Quyên

LỜI CAM ĐOAN

Khóa luận tốt nghiệp này được hoàn thành dưới sự hướng dẫn của cô giáo - TS Nguyễn Thị Tuyết Minh Tôi xin cam đoan:

Đây là kết quả nghiên cứu tìm tòi của riêng tôi

Đề tài không trùng với kết quả có sẵn của bất cứ tác giả nào khác

Hà Nội, tháng 5 năm 2016

Tác giả khóa luận

Trần Thị Quyên

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Lịch sử vấn đề 1

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 3

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 5

5 Phương pháp nghiên cứu 5

6 Đóng góp của khóa luận 5

7 Bố cục của khóa luận 5

NỘI DUNG 6

CHƯƠNG 1 TRUYỆN NGẮN NGUYỄN NGỌC TƯTRONG BỐI CẢNH VĂN XUÔI VIỆT NAM ĐƯƠNG ĐẠI 6

1.1 Giới thuyết về truyện ngắn 6

1.2 Diện mạo truyện ngắn trong văn xuôi Việt Nam đương đại 8

1.3 Truyện ngắn Nguyễn Ngọc Tư trong đời sống văn xuôi đương đại 10

1.3.1 Tiểu sử nhà văn Nguyễn Ngọc Tư 10

1.3.2 Sự nghiệp văn học của Nguyễn Ngọc Tư 11

1.3.3 Tập truyện ngắn Cánh đồng bất tận 13

CHƯƠNG 2 NHẬN DIỆN VĂN HÓA NAM BỘ TRONG TRUYỆN CÁNH ĐỒNG BẤT TẬN CỦA NGUYỄN NGỌC TƯ 16

2.1 Không gian Nam Bộ 16

2.1.1 Không gian “cánh đồng bất tận” 17

2.1.2 Không gian kênh rạch của đất phương Nam 20

2.2 Cuộc sống của những cư dân du mục 23

2.2.1 Những người đàn ông 23

2.2.2 Những người đàn bà 26

2.2.3 Những đứa trẻ 30

2.3 Ngôn ngữ đậm màu sắc văn hóa Nam Bộ 34

2.3.1 Lớp ngôn ngữ định danh vùng sông nước 35

2.3.2 Lớp ngôn ngữ đối thoại và độc thoại của nhân vật 37

KẾT LUẬN 42

TÀI LIỆU THAM KHẢO

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Văn học biểu hiện văn hóa, là tấm gương của văn hóa Văn học có khả năng nhận thức, phản ánh, sáng tạo, chuyển tải và giữ gìn văn hóa Ngược lại, văn hóa tác động đến văn học không chỉ ở đề tài mà còn ở toàn bộ quá trình sáng tạo của nhà văn và hoạt động tiếp nhận của độc giả Tác phẩm văn chương vì thế, cũng phải thể hiện được những dấu ấn văn hóa nhất định Giữa văn hóa và văn học có mối quan hệ hữu cơ mật thiết nên việc tìm hiểu văn

học dưới góc nhìn văn hóa là một hướng đi cần thiết và có triển vọng

Thực tế trong văn học Việt Nam hiện đại, xuất hiện khá nhiều sáng tác văn chương mang đậm dấu ấn văn hóa, tạo nên vẻ đẹp độc đáo và hấp dẫn Có

thể kể đến những sáng tác tiêu biểu như: Vang bóng một thời (Nguyễn Tuân),

Hà Nội băm sáu phố phường (Thạch Lam), Khách ở quê ra, Phiên chợ Giát (Nguyễn Minh Châu), Mẫu Thượng Ngàn (Nguyễn Xuân Khánh),… Và không thể không kể đến Cánhđồng bất tận của Nguyễn Ngọc Tư

Cánh đồng bất tận là một thành công đáng ghi nhận cho sự nghiệp văn

chương của Nguyễn Ngọc Tư Truyện ngắn đã vinh dự nhận Giải nhất của Hội Nhà văn Việt Nam Sức hấp dẫn của truyện chính là nét đặc trưng văn hóa đất và người phương Nam Tiếp xúc với tác phẩm, bạn đọc hiểu biết thêm những tri thức quý giá về lịch sử, phong tục, tập quán của con người Nam Bộ

Từ đó, thêm hiểu thêm yêu con người và Tổ quốc Việt Nam Đó là những lí

do khiến chúng tôi lựa chọn nghiên cứu đề tài Văn hóa Nam Bộ trong truyện Cánh đồng bất tận của Nguyễn Ngọc Tư

2 Lịch sử vấn đề

Cánh đồng bất tận vinh dự nhận giải nhất Hội Nhà văn Việt Nam năm

2006 Từ khi ra đời đến nay,tác phẩm đã thu hút sự quan tâm đáng kể của giới nghiên cứu, phê bình và bạn đọc yêu thích văn chương

Nhà văn Phạm Xuân Nguyên cho rằng: “Cánh đồng bất tận là một truyện hay, nó chứng tỏ bút lực của Nguyễn Ngọc Tư trong việc đào sâu vào thể hiện cuộc sống và khơi sâu vào thân phận con người Viết được một truyện như thế chứng tỏ Tư có tài năng văn chương và có lòng thương người” [18]

Ông khẳng định nỗ lực, tìm tòi trong sáng tạo văn chương của Nguyễn Ngọc

Tư Tác phẩm đặt ra những vấn đề nhân sinh, nhân bản của con người Sự vững vàng, chuyên nghiệp về tay nghề viết văn của Nguyễn Ngọc Tư là một bức phá mới của văn đàn Việt Nam

Nhà văn Nguyễn Mạnh Trinh khẳng định: “Tới Cánh đồng bất tận, Nguyễn Ngọc Tư không chỉ là người kể chuyện có duyên với những tình tự quê hương Nam Bộ mà đã tạo dựng nên một thế giới nghệ thuật riêng, không chỉ phản ánh thực tại khách quan mà thể hiện một cách nhìn cách nghĩ, cách cảm về con người và cuộc đời”[25]

Cánh đồng bất tận của Nguyễn Ngọc Tư khi ra mắt bạn đọc đã nhận

được nhiều lời khen ngợi nhưng cũng có những ý kiến trái chiều Theo khảo sát chúng tôi nhận thấy đã có hai luồng ý kiến: Một bên là ủng hộ lối viết dữ dội đến khốc liệt, ủng hộ việc khai thác và phản ánh một cách trần trụi, nghĩa

là ủng hộ một Nguyễn Ngọc Tư “mới” Còn phía bên kia lại cảm thấy tiếc nuối vì chị đã đánh mất đi chất trong trẻo, nhẹ nhàng, nhân hậu, ân tình của mình trong các sáng tác trước đó Năm 2006, Ban Tuyên giáo Tỉnh ủy Cà Mau đề nghị Hội Văn học nghệ thuật Tỉnh kiểm điểm Nguyễn Ngọc Tư về

nội dung trong Cánh đồng bất tận Sự kiện này đã tạo cho tác phẩm có sức

hút lớn hơn và là cơ hội để giới nhà văn, nhà báo, nhà nghiên cứu và phê bình

văn học một lần nữa khẳng định giá trị vững vàng của truyện Cánh đồng bất tận

Trong cuộc trao đổi giữa Chủ tịch Hội Nhà văn Việt Nam - Hữu Thỉnh

với Chu Lai và Trung Trung Đỉnh về truyện Cánh đồng bất tận, nhà văn Chu

Lai khẳng định: “Cánh đồng bất tận viết về những con người Nam Bộ với tính cách đặc thù: chân thực, hồn nhiên, chất phác và bản năng Cốt truyện mang tính chất cổ điển, không có gì mới nhưng tác giả viết bằng thứ ngôn ngữ và hơi văn lạ, tạo được sự rung chuyển thẩm mĩ Cái hồn khí của truyện chứng

tỏ nhà văn là người yêu vùng đất và con người miền Tây chứ không hề có gì xúc phạm, bóp méo sự thực Người miền Trung, miền Bắc đọc tác phẩm này

sẽ cảm thấy yêu mến mảnh đất Cà Mau hơn”[12]

Trong bài Cánh đồng bất tận lệ rơi sau những khuôn hình, tác giả Hồ Kiên Giang đánh giá: “Một câu chuyện hay về cuộc sống trôi dạt trên sông nước với những cảnh đời vươn từ nghịch cảnh đói nghèo của con người miền Tây Nam Bộ mộc mạc, chân quê”[8] Hồ Kiên Giang còn nhấn mạnh:

Trong tác phẩm, cuộc sống và văn hóa của con người Nam Bộ hiện lên với tất cả vẻ nguyên sơ, chân thực mà không có lấy chút hư cấu, gọt rũa của người viết

Ngoài ra, còn một số bài nghiên cứu, phê bình về Cánh đồng bất tậnđược đăng rải rác trên các báo, tạp chí, các trang Web điện tử,… Tuy nhiên, các bài viết chủ yếu đề cập đến giá trị văn học của truyện Cánh đồng bất tận mà chưa đi sâu tìm hiểu về giá trị văn hóa mà tác phẩm chuyển tải

Tiếp thu từ gợi ý của các nhà nghiên cứu, khoá luận của chúng tôi tập trung

nghiên cứu Văn hóa Nam Bộ trong truyện Cánh đồng bất tận của Nguyễn

Ngọc Tư

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

- Thông qua đề tài, chúng tôi muốn khẳng định giá trị của tác phẩm,

đặc biệt là đóng góp của Nguyễn Ngọc Tư trong việc thể hiện những nét văn

hóa Nam Bộ, góp phần làm giàu bản sắc văn hóa dân tộc Việt Nam

- Khóa luận có nhiệm vụ nghiên cứu để làm nổi bật những nét đặc

trưng văn hóa của đất và người Nam Bộ hàm chứa trong tác phẩm Cánh đồng bất tận của Nguyễn Ngọc Tư

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu của khóa luận là truyệnngắn Cánh đồng bất tận

(được in trong Tập truyện Cánh đồng bất tận) của Nguyễn Ngọc Tư, do nhà

xuất bản Trẻ tái bản năm 2014

- Trong phạm vi của khóa luận tốt nghiệp, chúng tôi tập trung nghiên

cứu một số bình diện cơ bảnđể làm rõ văn hóa Nam Bộ trong truyện Cánh đồng bất tận như: không gian sông nước, cuộc sống của những cư dân du

mục, ngôn ngữ đậm màu sắc văn hóa Nam Bộ

5 Phương pháp nghiên cứu

Khóa luận tập trung sử dụng các phương pháp sau:

- Phương pháp hệ thống

- Phương pháp so sánh - đối chiếu

- Phương pháp phân tích văn học

- Phương pháp khái quát tổng hợp

6 Đóng góp của khóa luận

Khóa luận là công trình tìm hiểu chuyên sâu về Văn hóa Nam Bộ trong truyện Cánh đồng bất tận Từ đó, góp thêm tiếng nói khẳng định đóng góp

của nhà văn Nguyễn Ngọc Tư đối với việc thể hiện nét đặc sắc văn hóa con người Việt Nam, đặc biệt là văn hóa Nam Bộ Khóa luận khẳng định các giá trị văn hóa Nam Bộ cần được giữ gìn và phát huy trong bối cảnh đời sống đương đại

7 Bố cục của khóa luận

Ngoài phần Mở đầu, Kết luận và Danh mục tài liệu tham khảo, Nội dung chính của khóa luận được chia làm 2 chương:

Chương 1: Truyện ngắn Nguyễn Ngọc Tư trong bối cảnh văn xuôi Việt

Nam đương đại

Chương 2: Nhận diện văn hóa Nam Bộ trong truyện Cánh đồng bất tận

của Nguyễn Ngọc Tư

NỘI DUNG

CHƯƠNG 1 TRUYỆN NGẮN NGUYỄN NGỌC TƯ TRONG BỐI CẢNH VĂN XUÔI VIỆT NAM ĐƯƠNG ĐẠI

1.1 Giới thuyết về truyện ngắn

Truyện ngắn là một thể loại cơ bản của văn học Khi bàn về truyện ngắn, các nhà nghiên cứu trong và ngoài nước đã đề xuất nhiều định nghĩa

khác nhau về truyện ngắn Giáo trình Lí luận văn học định nghĩa: “Truyện ngắn đích thực xuất hiện tương đối muộn trong lịch sử văn học Tác giả truyện ngắn thường hướng tới khắc họa một hiện tượng, phát hiện một nét bản chất trong quan hệ con người hay đời sống tâm hồn con người” [21,

397]

Từ điển thuật ngữ văn học cho rằng: “Khác với tiểu thuyết, truyện ngắn

là thể loại chiếm lĩnh đời sống trong toàn bộ sự đầy đặn và toàn vẹn của nó, truyện ngắn thường hướng đến việc khắc họa một hình tượng, phát hiện một nét bản chất trong quan hệ nhân sinh hay đời sống tâm hồn con người”[10,371] Victor Sawdon Pritchett coi truyện ngắn là “một điều gì đó thoáng trông thấy khi ta đi ngang qua” Còn John Updike thì nói: “Đấy là các tác phẩm dài vài ngàn từ, được viết trên cơ sở kinh nghiệm trực tiếp của tôi hơn là tiểu thuyết Chúng chứa đựng những cuộc phiêu lưu, những khó khăn, những giây phút khủng hoảng và niềm vui của chính tôi”.

Qua việc tìm hiểu một số quan niệm về truyện ngắn của các nhà văn trong và ngoài nước, chúng ta nhận thấy truyện ngắn là một thể tài có hình thức nhỏ nhưng chứa đựng nội dung lớn lao Được sinh ra từ những câu chuyện kể hàng ngày rất tự nhiên, truyện ngắn hình thành và phát triển vượt

bậc với sức dẻo dai phi thường qua sự sáng tạo của nhiều thế hệ nhà văn Hình hài của truyện ngắn hiện đại như ta thấy hiện nay là một kiểu tư duy mới, một cách nhìn cuộc đời, một cách nắm bắt cuộc sống rất riêng, mang tính chất thể loại

Đến nay, truyện ngắn đã ngày một khẳng định vị trí và ưu thế của mình trong hệ thống loại hình tự sự của văn học thế giới Trên văn đàn Việt Nam,

tác phẩm Sống chết mặc bay của Phạm Duy Tốn được đánh giá là mốc xuất

hiện đầu tiên của truyện ngắn Tác phẩm được in trên báo Nam Phong tháng

12 năm 1918 Đây được coi là truyện ngắn đầu tiên theo lối Tây phương của nền văn học Việt Nam hiện đại Từ những trải nghiệm thực tế với trận lũ lịch

sử ở Bắc Kì mà Phạm Duy Tốn từng miêu tả trong bài báo nổi tiếng “Hoạn nạn tương cứu” đã trở thành cảm hứng, chất liệu dồi dào để nhà văn viết nên

Sống chết mặc bay Tác phẩm đánh dấu sự xuất hiện của thể loại truyện ngắn

trên diễn đàn văn xuôi Việt Nam cũng là sự kết thúc hoàn hảo trong sự nghiệp văn học của Phạm Duy Tốn ở mảng truyện ngắn Mặc dù ông không viết truyện ngắn nữa nhưng trên văn đàn Việt Nam đã có sự kế tiếp của nhiều nhà văn tài năng đã đưa truyện ngắn bước thêm một bước tiến mới trên bục đài vinh quang như Vũ Trọng Phụng, Nguyễn Công Hoan, Nam Cao,

Sau giai đoạn “buổi đầu” với nhiều thành tựu đáng ghi nhận, truyện ngắn việt Nam có bước phát triển mới trong giai đoạn 1945 – 1975, phục vụ đắc lực cho công cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc Giai đoạn trước Cách mạng tháng Tám, truyện ngắn gặt hái thành tựu với nhiều cây bút tài năng như Thạch Lam, Nam Cao, Nguyễn Công Hoan, Ba mươi năm đất nước có chiến tranh, truyện ngắn ghi dấu ấn ở những tên tuổi như Tô Hoài, Nguyễn Quang Sáng, Nguyễn Thành Long, Ma Văn Kháng, Thời kì đổi mới, truyện ngắn tiếp tục phát huy được thế mạnh của mình với một đội ngũ, người viết văn đông đảo Trong số

đó đặc biệt phải kể đến vai trò của các nhà văn nữ như Phan Thị Vàng Anh, Đoàn Lê, Y Ban, Nguyễn Thị Thu Huệ , Nguyễn Ngọc Tư,

Ở mỗi giai đoạn lịch sử khác nhau, văn học cũng cần phải có sự đổi thay

để đáp ứng được nhu cầu của thời đại Theo quy luật ấy, truyện ngắn cũng có

sự vận động, phát triển riêng qua từng giai đoạn Sau 1975, cùng với sự vận động đổi mới của các thể tài khác, truyện ngắn đã có bước chuyển mình lớn lao Các nhà văn đã dũng cảm nhìn vào sự thật, viết về sự thật Truyện ngắn từ

đó mở rộng biên đọ phản ánh, có cái nhìn đa diện về đời sống và con người nên

đã đạt được những thành tựu đáng ghi nhận Những đổi mới của truyện ngắn đương đại đã ngày càng thu hút được sự quan tâm của độc giả

1.2 Diện mạo truyện ngắn trong văn xuôi Việt Nam đương đại

Sau năm 1975, cùng với sự đổi mới về tư duy chính trị - kinh tế, không khí dân chủ được mở rộng và cũng là thời kì giao lưu văn hóa đa chiều Thời tiết chính trị là tiền đề cho sự xuất hiện một loạt tác phẩm viết theo phong cách “cởi trói” Và thông qua giao lưu hội nhập, văn học nước ta có điều kiện

để tiếp xúc, lĩnh hội những giá trị đích thực của văn học thế giới Các nhà văn cũng có cơ hội để bộc lộ quan điểm và cá tính sáng tạo của mình

Bên cạnh những cây bút đã trưởng thành qua hai cuộc kháng chiến xuất hiện những cây bút mới hăm hở, xông xáo, tài năng và nhiều hoài bão.Quan niệm văn học thời kì này cũng cởi mở hơn, gắn với cá tính sáng tạo của người viết Không đơn điệu, một chiều, các nhà văn dám đối mặt với thực tế đời sống, văn chương phản ánh chân thực tâm lý phức tạp của con người, qua đó can dự trực tiếp vào đời sống xã hội Các nhà văn không thần thánh hóa văn chương, không đặt vào đó quá nhiều hi vọng cao siêu Văn chương cũng như

một hiện tượng của đời sống “Văn chương sẽ sống cái sức sống của nó Nhưng như tất cả mọi việc trên đời này, văn chương cũng có giới hạn, có sự sáng lên, sự mất đi, có cái cao cả cũng như cái bình thường” (Lê Minh