Tính biểu trưng trong tiểu thuyết Hoàng tử bé của Antoine de Saint Exupéry

MỤC LỤC DẪN NHẬP 1 I GIỚI THIỆU TÁC GIẢ TÁC PHẨM 1 1 Tác giả Antoine de Saint Exupéry và sự nghiệp sáng tác 1 1 1 Cuộc đời 1 1 2 Sự nghiệp sáng tác 2 2 Tác phẩm 2 1 Bối cảnh xã hội 3 2 2 Cảm hứng sáng.Antoine de SaintExupéry đã chiêm nghiệm như thế trong Hoàng tử bé – nhật ký dùng để hồi tưởng lại những phút giây kỳ lạ của một cuộc phiêu lưu mà anh nguyện dùng những năm tháng tiếp theo của cái gọi là trọn đời để ghi nhớ. Hãy theo chân người phi công lỡ bước giữa sa mạc khô cằn và đắm mình vào cuộc gặp gỡ của anh ta với chàng hoàng tử bí ẩn cùng quá khứ đầy xúc cảm. Có đôi lúc giữa đôi bờ hư – thực, giữa những mộng ảo, ta thấy tuổi thơ đã đánh mất trở về vẹn nguyên, ta công nhận cũng như cho phép mình tiếc nuối những gì đã bỏ lỡ. Đôi mắt trẻ thơ trong veo của ta nhìn ta, và tự ta soi chiếu lại mảnh hồn thơ bé nơi mình, đó là những cảm nhận khi chúng ta chu du cùng Hoàng tử bé. Ta bắt gặp mình, của quá khứ lẫn hiện tại, qua những chuyến du hành đến các tinh cầu, qua những cuộc gặp gỡ với những vật, những con, những sinh mệnh bé nhỏ ta vô tình quên lãng giữa thường nhật…và lĩnh hội những bài học chúng ta không còn được dạy nếu ta để mình lớn khôn. Và có thể nói, không một hình ảnh, không một lời nói, không một chiêm nghiệm nào trong quyển nhật ký này của SaintExupéry là thừa thãi, là khó hiểu, vì những điều đó là ký ức chân thật và những đúc kết nguyên sơ. Không giải mã được ý tứ ẩn chứa sau những biểu trưng, có nghĩa là ta chưa đủ mở lòng và cũng khó hiểu như những người lớn luôn khiến bé thơ phiền lòng. I. GIỚI THIỆU TÁC GIẢ TÁC PHẨM 1. Tác giả Antoine de SaintExupéry và sự nghiệp sáng tác 1.1. Cuộc đời Tác giả Antoine de SaintExupéry sinh ngày 29 tháng 6 năm 1900, tại thành phố Lyon của Pháp. Là con trai của một gia đình quý tộc cũ và có tuổi thơ mất mát (bố của ông mất lúc ông còn rất nhỏ), ấy thế mà tuổi ấu thơ của ông không vì mất mát và những túng thiếu vật chất làm cho chật vật. Với sự dạy dỗ tỉ mỉ cùng những định hướng của người mẹ mang tâm hồn nghệ sĩ, tuổi thơ của Antoine de SaintExupéry đầy ắp những trải nghiệm. Có lẽ đó cũng là lý do vì sao khi trưởng thành, SaintExupéry từ chối sự ổn 1định “đẹp đẽ” và luôn tìm kiếm những trải nghiệm ấn tượng: Bỏ nghề kiến trúc, nhập ngũ vào năm 1921 và từ chỗ là phi công dân sự, ông có bằng lái máy bay quân sự và làm việc trên các tuyến đường hàng không ở Châu Âu, Châu Phi và Nam Mỹ. Ông gắn bó với bầu trời và quân đội, nên sau đó dù gặp tai nạn vào năm 1923 và phải rời khỏi quân ngũ, ông tìm đến nghề viết văn như một cách để vơi đi nỗi nhớ bầu trời và buồng lái, cũng như để thực thi những tư tưởng lãng mạn. Đến với văn chương như một cú rẽ ngang, nhưng người phi công này vẫn tạo ra những tác phẩm ấn tượng, góp phần làm nên sự rực rỡ của văn học Pháp vào thế kỉ XX. 1.2. Sự nghiệp sáng tác Từ truyện ngắn đầu tiên là Cuộc vượt ngục của Jacques Bernis trên tờ tạp chí La Navire dArgent vào năm 1925, SaintExupéry liên tiếp gây tiếng vang với các sáng tác của mình, một số tác phẩm nổi bật của ông như: Phi công (1926); Chuyến thư từ phương Nam (1928); Mảnh đất con người (1939);… và không thể không nhắc đến quyển tiểu thuyết nổi tiếng và thành công nhất của ông là Hoàng tử bé (1943). Thời điểm ông bắt đầu sự nghiệp sáng tác cũng là thời điểm ông quay lại nghề phi công, và sau đó đảm nhận vai trò là một nhà báo, ông vẫn đạt được những thành tựu và dung hòa những vai trò của mình, biến điều đó thành điểm mạnh và khai thác điều đó như là nguồn cảm hứng bất tận: Trong những cuộc dạo chơi vào văn chương của SaintExupéry, nhiều lần ta bắt gặp hình ảnh phi trường, người phi công, không gian của vũ trụ,…và tất cả những điều đó được lấy cảm hứng từ những chuyến bay, thậm chí là lúc gặp nạn khi bay,…vốn là thời điểm thử thách lòng dũng cảm và nảy sinh những ý nghĩ, những triết lý mà ta chỉ lĩnh hội khi thân thể và tâm trí rời khỏi mặt đất. Là nhà báo và là nhà tư tưởng, con người chiếm vị trí trung tâm trong các tác phẩm của ông, ông nhiều lần khẳng định vị thế của con người và đồng thời cũng đối diện với những gì không hoàn hảo ở con người. Hướng đi khác thường của ông trong sáng tác cũng đóng góp cho nghệ thuật những ánh sáng mới mẻ khác lạ: chất bút ký, phóng sự và tràn trề chất thơ trong trang viết; không bị bó hẹp trong việc phải tạo cốt truyện (thời gian, không gian xáo trộn, xen lẫn những tình tiết là những hồi tưởng, suy ngẫm,…); tạo nên sự độc đáo với thể loại văn xuôi – trữ tình giữa muôn vàn những nhà văn cùng thời đang theo đuổi những chủ nghĩa văn chương. Ông nhận giải thưởng Prix Femina của văn học Pháp vào năm 1931 với tác phẩm Chuyến bay đêm; Giải Grand Prix du Roman vào năm 1939 với quyển hồi ký Gió, Cát và Sao và ông còn đạt 2được giải thưởng National Book Award của Hoa Kỳ. Người ta gọi ông là nhà văn của những vì tinh tú không chỉ vì để tưởng nhớ một phi công, một quân nhân đã nằm lại giữa những vì tinh tú trong không trung bao la khi đang thực hiện nghĩa vụ với Tổ quốc (1944), mà còn là vì những thành tựu trong tác sáng của ông còn rực rỡ mãi và soi chiếu đến hôm nay, minh chứng bằng việc những sáng tạo văn chương của ông được ra mắt, được công nhận cho dù nhà văn đã nằm lại với vũ trụ vĩnh hằng

MỤC LỤC

1 Tác giả Antoine de Saint-Exupéry và sự nghiệp sáng tác 1

1.2 Khái quát về tính biểu trưng trong tiểu thuyết “Hoàng tử bé” 8

2.1 Tính biểu trưng gợi suy tưởng về thế giới hồn nhiên của trẻ thơ 8

2.2 Tính biểu trưng gợi suy tưởng về tình bạn và tình yêu 12

2.3 Tính biểu trưng gợi suy tưởng về những giá trị sống 15 III NGHỆ THUẬT THỂ HIỆN TRONG TIỂU THUYẾT “HOÀNG TỬ BÉ” 28

DẪN NHẬP

Thành phố Hồ Chí Minh, ngày 10 tháng 10 năm 2021

“Những người lớn, chẳng bao giờ tự họ hiểu được cái gì cả, và thật là mệt cho trẻ con lúc nào cũng phải giải thích cho họ”

Antoine de Saint-Exupéry đã chiêm nghiệm như thế trong Hoàng tử bé – nhật ký

dùng để hồi tưởng lại những phút giây kỳ lạ của một cuộc phiêu lưu mà anh nguyện dùngnhững năm tháng tiếp theo của cái gọi là trọn đời để ghi nhớ Hãy theo chân người phicông lỡ bước giữa sa mạc khô cằn và đắm mình vào cuộc gặp gỡ của anh ta với chànghoàng tử bí ẩn cùng quá khứ đầy xúc cảm Có đôi lúc giữa đôi bờ hư – thực, giữa nhữngmộng ảo, ta thấy tuổi thơ đã đánh mất trở về vẹn nguyên, ta công nhận cũng như chophép mình tiếc nuối những gì đã bỏ lỡ Đôi mắt trẻ thơ trong veo của ta nhìn ta, và tự tasoi chiếu lại mảnh hồn thơ bé nơi mình, đó là những cảm nhận khi chúng ta chu du cùng

Hoàng tử bé Ta bắt gặp mình, của quá khứ lẫn hiện tại, qua những chuyến du hành đến

các tinh cầu, qua những cuộc gặp gỡ với những vật, những con, những sinh mệnh bé nhỏ

ta vô tình quên lãng giữa thường nhật…và lĩnh hội những bài học chúng ta không cònđược dạy nếu ta để mình lớn khôn Và có thể nói, không một hình ảnh, không một lời nói,không một chiêm nghiệm nào trong quyển nhật ký này của Saint-Exupéry là thừa thãi, làkhó hiểu, vì những điều đó là ký ức chân thật và những đúc kết nguyên sơ Không giải

mã được ý tứ ẩn chứa sau những biểu trưng, có nghĩa là ta chưa đủ mở lòng và cũng khóhiểu như những người lớn luôn khiến bé thơ phiền lòng

I GIỚI THIỆU TÁC GIẢ - TÁC PHẨM

1 Tác giả Antoine de Saint-Exupéry và sự nghiệp sáng tác

1.1 Cuộc đời

Tác giả Antoine de Saint-Exupéry sinh ngày 29 tháng 6 năm 1900, tại thành phốLyon của Pháp Là con trai của một gia đình quý tộc cũ và có tuổi thơ mất mát (bố củaông mất lúc ông còn rất nhỏ), ấy thế mà tuổi ấu thơ của ông không vì mất mát và nhữngtúng thiếu vật chất làm cho chật vật Với sự dạy dỗ tỉ mỉ cùng những định hướng củangười mẹ mang tâm hồn nghệ sĩ, tuổi thơ của Antoine de Saint-Exupéry đầy ắp nhữngtrải nghiệm Có lẽ đó cũng là lý do vì sao khi trưởng thành, Saint-Exupéry từ chối sự ổn

định “đẹp đẽ” và luôn tìm kiếm những trải nghiệm ấn tượng: Bỏ nghề kiến trúc, nhập ngũvào năm 1921 và từ chỗ là phi công dân sự, ông có bằng lái máy bay quân sự và làm việctrên các tuyến đường hàng không ở Châu Âu, Châu Phi và Nam Mỹ Ông gắn bó với bầutrời và quân đội, nên sau đó dù gặp tai nạn vào năm 1923 và phải rời khỏi quân ngũ, ôngtìm đến nghề viết văn như một cách để vơi đi nỗi nhớ bầu trời và buồng lái, cũng như đểthực thi những tư tưởng lãng mạn Đến với văn chương như một cú rẽ ngang, nhưngngười phi công này vẫn tạo ra những tác phẩm ấn tượng, góp phần làm nên sự rực rỡ củavăn học Pháp vào thế kỉ XX.

1.2 Sự nghiệp sáng tác

Từ truyện ngắn đầu tiên là Cuộc vượt ngục của Jacques Bernis trên tờ tạp chí La

Navire d'Argent vào năm 1925, Saint-Exupéry liên tiếp gây tiếng vang với các sáng tác

của mình, một số tác phẩm nổi bật của ông như: Phi công (1926); Chuyến thư từ phương Nam (1928); Mảnh đất con người (1939);… và không thể không nhắc đến quyển tiểu thuyết nổi tiếng và thành công nhất của ông là Hoàng tử bé (1943) Thời điểm ông bắt

đầu sự nghiệp sáng tác cũng là thời điểm ông quay lại nghề phi công, và sau đó đảm nhậnvai trò là một nhà báo, ông vẫn đạt được những thành tựu và dung hòa những vai trò củamình, biến điều đó thành điểm mạnh và khai thác điều đó như là nguồn cảm hứng bất tận:Trong những cuộc dạo chơi vào văn chương của Saint-Exupéry, nhiều lần ta bắt gặp hìnhảnh phi trường, người phi công, không gian của vũ trụ,…và tất cả những điều đó đượclấy cảm hứng từ những chuyến bay, thậm chí là lúc gặp nạn khi bay,…vốn là thời điểmthử thách lòng dũng cảm và nảy sinh những ý nghĩ, những triết lý mà ta chỉ lĩnh hội khithân thể và tâm trí rời khỏi mặt đất Là nhà báo và là nhà tư tưởng, con người chiếm vị trítrung tâm trong các tác phẩm của ông, ông nhiều lần khẳng định vị thế của con người vàđồng thời cũng đối diện với những gì không hoàn hảo ở con người Hướng đi khácthường của ông trong sáng tác cũng đóng góp cho nghệ thuật những ánh sáng mới mẻkhác lạ: chất bút ký, phóng sự và tràn trề chất thơ trong trang viết; không bị bó hẹp trongviệc phải tạo cốt truyện (thời gian, không gian xáo trộn, xen lẫn những tình tiết là nhữnghồi tưởng, suy ngẫm,…); tạo nên sự độc đáo với thể loại văn xuôi – trữ tình giữa muônvàn những nhà văn cùng thời đang theo đuổi những chủ nghĩa văn chương Ông nhận giải

thưởng Prix Femina của văn học Pháp vào năm 1931 với tác phẩm Chuyến bay đêm;

Giải Grand Prix du Roman vào năm 1939 với quyển hồi ký Gió, Cát và Sao và ông còn đạt

được giải thưởng National Book Award của Hoa Kỳ Người ta gọi ông là nhà văn củanhững vì tinh tú không chỉ vì để tưởng nhớ một phi công, một quân nhân đã nằm lại giữanhững vì tinh tú trong không trung bao la khi đang thực hiện nghĩa vụ với Tổ quốc(1944), mà còn là vì những thành tựu trong tác sáng của ông còn rực rỡ mãi và soi chiếuđến hôm nay, minh chứng bằng việc những sáng tạo văn chương của ông được ra mắt,được công nhận cho dù nhà văn đã nằm lại với vũ trụ vĩnh hằng.

2 Tác phẩm

2.1 Bối cảnh xã hội

Saint-Exupéry viết Hoàng tử bé (1943) trong những năm chiến tranh dữ dội của thế

chiến thứ II Con người lúc bấy giờ thì đau khổ, xã hội thì loạn lạc, nhân loại thì điêu linhtrước những thảm họa do sự bành trướng của Chủ nghĩa phát xít, con người bị tha hóađến mức trở thành “kẻ xa lạ” với chính mình Trong văn học Pháp, thái độ người sáng tácchuyển sang nội dung mới có tính thời đại là thân phận con người, như một tiếng chuôngcảnh báo cho những giá trị đạo đức đang dần bị băng hoại

Văn chương chủ nghĩa anh hùng ra đời trong bối cảnh cuộc chiến tranh thế giới, đãhướng sứ mệnh nhà văn vào đề tài đề cao, bênh vực giá trị con người Lúc bấy giờ Saint-Exupéry đang tạm lánh sang Mỹ với tâm trạng đau khổ của người dân mất nước, khao

khát một sự thay đổi cho số phận của đất nước mình và nhân loại Tác phẩm Hoàng tử bé

của ông vừa chỉ ra được những biến động trong bản chất con người và xã hội, vừa như

một lời kêu gọi con người nhìn lại về bản chất hướng thiện của mình Hoàng tử bé ra đời

như sự lưu giữ của Saint-Exupéry về một thế giới tốt đẹp trước những rối ren, loạn lạcngoài kia

Hoàng tử bé nói về cuộc hội ngộ kì diệu trong sa mạc giữa người phi công bị hỏng

máy bay và cậu bé Hoàng tử từ một hành tinh khác đến Tuy câu chuyện có vẻ như thầntiên và thấm đượm màu huyễn tưởng nhưng có rất nhiều vai trò và ý nghĩa trong toàn bộsáng tác của Saint-Exupéry

2.2 Cảm hứng sáng tác

Vào ngày 30 tháng 12 năm 1935, lúc 14:45 sau một chuyến bay dài 19 tiếng và 38phút, Saint-Exupéry, cùng với một người bạn đã bị rơi máy bay ở sa mạc Sahara Cả haingười đều sống sót qua vụ tai nạn và phải đối mặt với sự sợ hãi về việc mất nước nhanh

chóng ở Sahara Trong truyện Hoàng tử bé, khi Saint-Exupéry viết về việc bị bỏ lại trên

sa mạc trong một cái máy bay bị hỏng, ông đã liên hệ thực tế chi tiết này với kinh nghiệm

trong cuộc đời mình Hoàng tử bé (tên tiếng Pháp: Le Petit Prince), được xuất bản năm

1943, là tiểu thuyết nổi tiếng nhất của nhà văn và phi công Pháp Antoine de Exupéry Ông đã thuê ngôi biệt thự The Bevin House ở Asharoken, New York, LongIsland trong khi viết tác phẩm này Cuốn tiểu thuyết cũng bao gồm nhiều bức tranh dochính Saint-Exupéry vẽ Tác phẩm đã được dịch sang hơn 250 ngôn ngữ (bao gồm cảtiếng địa phương) và cho đến nay đã bán được hơn 200 triệu bản khắp thế giới

Saint-Dưới ngòi bút của Saint-Exupéry, Hoàng tử bé hiện ra sống động với một tâm hồn

đẹp Theo tác giả Thái Thu Lan trong “Saint Exupéry và Hoàng tử bé” có nhận xét về Hoàng tử bé: “Hoàng tử bé với những ưu tư mang tầm cỡ nhân thế nên đã trở thành biểu tượng cho tư tưởng và khát vọng của người nghệ sĩ Saint Exupéry, khắc khoải nhớ tiếc cái cội nguồn chất phác, trong sáng và tốt đẹp của con người”.

Một tác phẩm mang nhiều triết lý sâu sắc lại chứa nhiều khoảng lặng để người đọc

dừng lại trên mỗi trang sách, Hoàng tử bé vẫn mang đến sự lạc quan ở những chương

cuối tác phẩm khi anh phi công tìm được giếng nước hay sự ngây thơ, hồn nhiên củahoàng tử Tính lạc quan không chỉ thể hiện ở tác phẩm mà còn cho thấy niềm tin của tácgiả về bản chất của con người

2.3 Tóm tắt tác phẩm

Chuyện gồm 27 chương, kể về chàng phi công bị rơi máy bay ở sa mạc Sahara và gặp được Hoàng tử bé sống ở tiểu tinh cầu B612, kể cho ông nghe những câu chuyện kỷ niệm Hoàng tử bé gặp ở những tinh cầu khác, và…

Chương I: Thuở lên sáu nhân vật “tôi” (tác giả) vẽ bức họa con trăn đang nằm tiêu

hóa con voi, cậu đem hỏi người lớn nhưng chẳng ai có suy nghĩ giống cậu, họ đều bảocậu đây là bức họa cái mũ, và khuyên cậu nên học một nghề khác Thế là cậu đành phải

từ bỏ tiền đồ sự nghiệp hội họa và chuyển sang học nghề lái máy bay (phi công)

Chương II: Sự cố rơi máy bay ở sa mạc Sahara đã làm nên cơ duyên gặp gỡ giữa

chàng phi công với Hoàng tử bé Và cậu hiểu được bức họa của nhân vật phi công

Chương III: Cuộc trò chuyện giữa chàng phi công và Hoàng tử bé, hiểu được

hoàng tử đến từ một hành tinh khác

Chương IV: Lời tự sự của tác giả nhớ đến những kỉ niệm đẹp, nhớ đến Hoàng tử

bé sống ở tiểu tinh cầu B612 đã rời xa ông tròn sáu năm (nên ông viết cuốn sách này đểgợi nhớ lại những kỉ niệm xưa)

Chương V: Nhớ lại ngày thứ ba khi gặp Hoàng tử bé và biết được tấn bi kịch về

cây cẩm quỳ ở hành tinh của Hoàng tử bé Đất đai trên tinh cầu của cậu bé sẽ bị nhiễmđộc bởi những chủng tử của cây cẩm quỳ, mà nếu người ta đối phó muộn với chúng thì rễcủa cẩm quỳ sẽ xuyên qua và làm rạn nứt cả khối tinh cầu

Chương VI: Ngày thứ tư: Chàng phi công biết được những sầu tư của cuộc đời

Hoàng tử bé, khi buồn cậu sẽ đi ngắm hoàng hôn, mà ở hành tinh cậu có thể ngắm đượcmặt trời lặn ở nhiều nơi, và có ngày cậu ngắm hoàng hôn đến 43 lần

Chương VII: Sự lo lắng của cậu bé về đóa hoa ở tiểu tinh cầu của cậu.

Chương VIII: Hoàng tử bé gặp chuyện bối rối khó xử với một đóa hoa trên tinh

cầu của cậu

Chương IX: Cuộc chia tay giữa cậu bé và và đóa hoa.

Chương X: Hoàng tử bé đi thăm những tinh cầu mình từng sống Tinh cầu thứ

nhất: có một vị vua uy nghiêm cư trú

Chương XI: Tinh cầu thứ nhì có một kẻ tính tình thích khoe khoang, muốn người

ta thán phục ca ngợi mình, cư trú ở đó

Chương XII: Tinh cầu tiếp theo có một chàng ăn nhậu cư trú Cuộc viếng thăm

này khiến Hoàng tử bé triền miên tư lự u sầu

Chương XIII: Tinh cầu thứ tư có một ông làm áp phe cư trú, ông ấy đang tính số

ngôi sao trên trời để đưa ra những con số chính xác, chắc chắn: “Năm trăm một triệu sáu trăm hai mươi ngàn bảy trăm ba mươi mốt”.

Chương XIV: Tinh cầu thứ năm thật là tinh cầu bé bỏng nhất trong mọi tinh cầu.

Chỉ vừa đủ chỗ cho một ngọn đèn lồng và cho một người thắp đèn - một người trungthành với hiệu lệnh, luôn bận tâm lo cho những thứ khác hơn chính bản thân mình

Chương XV: Tinh cầu thứ sáu là một tinh cầu rộng hơn gấp mười lần Có một ông

già - nhà địa lý cư trú, ông ta viết những cuốn sách thật bự Ông nói cho cậu biết phù du

có nghĩa là “bị đứng trước hiểm họa sắp điêu tàn tiêu diệt?”

Chương XVI: Tinh cầu thứ bảy là trái đất Cậu thấy những cảnh tượng huy hoàng

- những phiên thắp đèn lồng ở nhiều nơi

Chương XVII: Vào trái đất, ở sa mạc tại Phi Châu, Hoàng tử bé gặp con rắn, con

rắn nói có thể hiểu và giải đáp được mọi ẩn ngữ

Chương XVIII: Hoàng tử bé băng qua sa mạc và chỉ gặp một đóa hoa Một đóa

hoa ba cánh, một đóa hoa nhỏ nhít tí tẹo

Chương XIX: Hoàng tử bé leo lên một ngọn núi cao Cậu chào và hỏi nhưng đáp

lại cậu chỉ có tiếng vang, điều đó làm cậu nhớ đến đóa hoa ở hành tinh của cậu

Chương XX: Hoàng tử bé nhìn thấy một vườn hoa hồng và nhận ra rằng ở hành

tinh của mình, cậu chỉ có “một bông hoa tầm thường” Điều đó khiến cậu cảm thấy buồn

bã nên nằm dài trên cỏ và khóc lóc

Chương XXI: Cậu nằm khóc thì có một con cáo xuất hiện Cáo đã trò chuyện với

Hoàng tử bé về Trái Đất, và thế nào là tuần dưỡng (cảm hóa) Nó yêu cầu cậu bé hãy tuầndưỡng mình Trước khi chia tay, cáo đã giải thích cho cậu nghe đóa hoa của cậu là duynhất và đặc biệt, vì bông hoa đó đã tuần dưỡng được cậu và cậu phải có trách nhiệm vớiđóa hoa của mình

Chương XXII: Hoàng tử bé gặp người bẻ ghi chuyển lộ hỏa xa và nói về những

hành khách trên những chuyến tàu tốc hành

Chương XXIII: Cậu gặp người buôn hàng, đó là một người buôn bán những thuốc

tuyệt hảo làm dịu cơn khát nước

Chương XXIV: Và kế đến Hoàng tử bé gặp người phi công rơi máy bay ở sa mạc

và đã kể lại những câu chuyện kỉ niệm của mình cho phi công nghe và cậu đã tìm đượccái giếng nước lúc bình minh

Chương XXV: Chia sẻ của Hoàng tử bé về những câu chuyện vừa kể cho phi công

nghe và cũng bảo rằng: “rơi xuống Đất này từ bữa rớt xuống Trái Đất, mai đây là đầy năm…”

Chương XXVI: Do nọc độc của rắn nên Hoàng tử bé đã biến mất, cậu bảo là cậu

trở về tiểu tinh cầu - quê nhà của cậu, và để lại quà tặng cho chàng phi công là lời nhắn

nhủ: “Nếu bác yêu một đóa hoa nằm ở trong một ngôi sao, thì ban đêm nhìn lên trời, thật

là êm ái Hết thảy các ngôi sao đều nở hoa.”

Chương XXVII: Lời tự sự cũng là lời kết cho những kỉ niệm của tác giả.

II TÍNH BIỂU TRƯNG TRONG TIỂU THUYẾT “HOÀNG TỬ BÉ” (LE PETIT PRINCE)

1 Tính biểu trưng

1.1 Khái quát về tính biểu trưng

Trước khi tìm hiểu về khái niệm tính biểu trưng ta cần hiểu được khái niệm biểutrưng Biểu trưng bao giờ cũng có hai mặt:

Cái biểu trưng: Được thể hiện ra bằng hình ảnh, âm thanh, hình khối, màu sắc, Cái được biểu trưng: Gợi lên một cái gì đó, nội dung ý nghĩa thông qua sự liên

tưởng

Theo tác giả Hoàng Trinh, trong “Từ kí hiệu học đến thi pháp học”, nêu lên quan niệm biểu trưng như sau: “Biểu trưng là một sự vật mang tính chất thông điệp được dùng

để chỉ ra một cái ở bên ngoài, theo một quan hệ ước lệ, tức võ đoán không tất yếu giữa

sự vật trong thông điệp và sự vật bên ngoài”.

Theo Từ điển Tiếng Việt (GS Hoàng Phê chủ biên) biểu trưng có nghĩa là “biểu hiện một cách tượng trưng và tiêu biểu nhất”.

Như vậy có thể thấy: Tính biểu trưng có nghĩa là những hình ảnh được tạo ra trên

cơ sở mối quan hệ tương đồng thông qua ẩn dụ, để gợi lên một cái ý nghĩa thông điệp nào

đó qua sự liên tưởng Có thể hiểu biểu trưng là dựa vào hình ảnh A để nói đến cái thôngđiệp ý nghĩa B dựa vào sự tương đồng

Còn tính biểu trưng trong tác phẩm văn học đặc biệt là trong tiểu thuyết “Hoàng tửbé” có tác dụng khơi gợi những ý nghĩa có tính khái quát và trừu tượng thông qua việcnói cái cụ thể, và cái cụ thể được nói đến có thể ngụ ý cho những ý nghĩa xa xôi vượt rakhỏi khuôn khổ vật chất của sự vật Ngay chính bản thân tác phẩm “Hoàng tử bé” cũng làmột thế giới biểu trưng

Một tác phẩm văn học là một văn bản đẹp đẽ kết hợp nhiều yếu tố của ngôn từ, vàtính biểu trưng là một trong số đó Tính biểu trưng của tác phẩm văn học được tạo nên từ

hệ thống các biểu tượng có trong tác phẩm Những biểu tượng được tạo nên bằng hìnhảnh, hình tượng hàm chứa dụng ý và triết lý trong văn học ngang hàng với những biểutượng tạo thành tác phẩm trong các bộ môn nghệ thuật khác (kiến trúc, hội hoạ, điêukhắc, ), chỉ khác ở chỗ chất liệu tạo nên biểu tượng trong văn chương là ngôn từ (tự bảnthân ngôn từ đã có tính tượng trưng cao) Biểu tượng trong tác phẩm được tác giả tạo nênbằng việc họ sử dụng ngôn từ để tạo nên đối tượng, hình ảnh, địa điểm và thậm chí các

tình huống để nén vào nó những đồ sộ của tầng ý nghĩa muốn truyền tải, và chúng ta những người bạn của văn chương sẽ có nhiệm vụ giải mã những tầng lớp ý nghĩa đó,đồng thời hoàn thiện chúng bằng kiến giải của bản thân Có thể nói, tính biểu trưng làmột phần quan trọng và không thể tách rời của hệ thống cấu trúc văn bản, vì tính biểutrưng thể hiện những ý nghĩa mà tác giả muốn truyền tải một cách cô đọng, hàm súc, cụthể và đảm bảo tính thẩm mĩ cũng như nhu cầu sáng tạo nghệ thuật, là mục tiêu sáng tạocủa nhà văn Tính biểu trưng trong tác phẩm sẽ phần nào đó thể hiện kiến thức về đờisống, về xã hội mà nhà văn đó đã tích lũy có phong phú và sâu sắc hay không, sức sángtạo của nhà văn đó có bền bỉ hay không, bút lực của nhà văn có cao thâm hay không Xâydựng thế giới biểu trưng trong tác phẩm mà ở đó vận dụng tốt những hình tượng sự vật,con người mang tính biểu trưng sẽ tạo nên giá trị cho tác phẩm: Thu hút người đọc, tạochiều sâu cho tác phẩm,…

-1.2 Khái quát về tính biểu trưng trong tiểu thuyết “Hoàng tử bé”

Tác phẩm Hoàng tử bé của Antoine de Saint-Exupéry được xem như là tác phẩm

thơ mộng nhất của mọi thời đại bởi sự vượt thoát về mặt tư tưởng, sự vĩnh hằng của triết

lý và sự cởi mở khai phóng về tư duy Hiếm có một tác phẩm nào mà lời văn cùng nét vẽhòa quyện vào nhau: Những bức tranh theo sát nội dung tác phẩm, do chính tay tác giả vẽ

và luôn được xuất bản theo trình tự có sẵn và không thể thay thế hay xáo trộn trình tự đó.Xuyên suốt tác phẩm không hề có những câu đao to búa lớn, những lời lẽ hùng hồn diễnđạt những suy tư lớn lao mà những triết lý nhân sinh sâu sắc ẩn chứa trong từng hình ảnh,vừa hư vừa thực (những sự vật, hiện tượng đời sống được nhân cách hoá như con cáo,những đóa hồng, con rắn, ; những bức phác thảo của tôi cụ thể hoá hình tượng và thay

thế cho những lời miêu tả, giải thích, ) Tính biểu trưng trong Hoàng tử bé không những

được thể hiện qua hệ thống những hình ảnh sáng tạo của tác giả, qua những nhân vật, màcòn được cài cắm qua những đoạn hội thoại (cuộc trò chuyện của Hoàng tử bé với những

cư dân ở các tinh cầu và đặc biệt là cuộc trò chuyện của hoàng tử với con cáo) Tất cảnhững ẩn ý bên trong những biểu trưng đã làm nổi bật ý nghĩa tác phẩm và cũng là chìakhoá để người đọc giải mã tác phẩm

2 Tính biểu trưng trong tiểu thuyết “Hoàng tử bé”

2.1 Tính biểu trưng gợi suy tưởng về thế giới hồn nhiên của trẻ thơ

Một cậu bé lên sáu nhìn ngắm thế giới xung quanh mình bằng đôi mắt hồn nhiên,ngây dại của trẻ thơ Cậu đặt ra nhiều thắc mắc và cũng rất cần những lời giải đáp Nhưngngười lớn thì không suy nghĩ thế, guồng quay công việc cuốn họ theo bao bộn bề, tất bậtnên những suy tư mà trẻ con đặt ra luôn trong tình thế bị bác bỏ, bị phủ nhận và họ chorằng tất thảy sáng tạo của bọn trẻ con đều là những trò đùa ngớ ngẩn, ngô nghê Có lẽngười lớn đúng, vì họ đã có thật nhiều trải nghiệm trong đời, họ sống đến ngần ấy tuổinên họ có thể biết rõ nhiều thứ hơn Nhưng đôi lúc, cái điều mà bọn trẻ con nhận lại từngười lớn lại quá đỗi phũ phàng, họ dùng ngôn ngữ và hình tượng của thế giới cứng rắn,rộng lớn bên ngoài để áp lên những mong đợi bên trong những đôi mắt hồn nhiên vàngây khờ

Khi xem bức tranh họa một con trăn đang nuốt một con mãnh thú trong quyển sách

viết về Rừng Thẳm với nhan đề Sự Tích đã sống, người phi công thuở nhỏ với ước muốn

trở thành họa sĩ ngày ấy đã quyết định vẽ nên bức họa đầu tiên như một cách khắc họa rõ

nét hơn về những sự mạo hiểm của thăm thẳm rừng sâu Khi cho người lớn xem “kiệt tác” của mình rồi hỏi họ có “kinh khiếp trước bức họa kia không”, những gì nhận lại là

cái nhìn ngao ngán khó hiểu của người lớn được diễn đạt bằng lời nói một cách thẳng

thừng: “Làm sao một cái mũ lại có thể xui người ta kinh khiếp?” Rõ ràng là người lớn

chẳng bao giờ hiểu được ý nghĩ của trẻ con, vì sao họ lại cho rằng đó là một cái mũ chứkhông phải là một con trăn đang nằm tiêu hóa một con voi chứ? Rồi chàng nghĩ ngườilớn cũng cần được giải thích cặn kẽ, thế là chàng vẽ tiếp một bức tranh với nhiều chi tiếthơn để người lớn có thể hình dung tường tận chủ ý mà chàng muốn thể hiện qua bứctranh Tưởng chừng họ sẽ dành tặng một lời khen khuyến khích nào đó cho trí tưởngtượng tuyệt diệu của chàng, nhưng họ lại dành cho chàng một lời khuyên Rằng chàngnên chuyên tâm học hành thay vì vẽ vời những bức họa trăn, trăn mở bụng, trăn khép bao

tử ngớ ngẩn như thế Rốt cuộc, chàng quyết định từ bỏ sự nghiệp họa sĩ vang danh để

chăm chỉ học các môn “địa dư, sử ký, tính toán, văn phạm” cho thật tốt, và rồi học lái máy bay và trở thành chàng phi công Hình ảnh “trăn nuốt mãnh thú” có thật sự vớ vẩn

và sáo rỗng như lối suy nghĩ bộc trực của người lớn hay không? Ẩn sâu trong đôi mắt trẻthơ vẫn luôn khao khát được thấu hiểu, được khám phá thế giới sắc màu thì hình ảnh củacon trăn đương nằm tiêu hóa một con voi ấy thật đáng sợ biết chừng nào

Cuộc gặp gỡ tình cờ giữa cậu bé năm nào (hiện tại đã là một phi công) với Hoàng

tử bé từ tinh cầu B612 đến Trái Đất, xảy ra trong một hoàn cảnh cũng thật đặc biệt.Chàng bị rơi máy bay và đang cố gắng sửa lại trong mối lo về lương thực, nước uốngđang dần cạn kiệt Hoàng tử bé bước đến và muốn chàng vẽ cho một con cừu, chàng cố

vẽ cho Hoàng tử bé: “Không! Con này coi đã ốm yếu quá Vẽ một con khác đi” Hoàng

tử bé không đồng ý với bức vẽ đầu rồi đòi chàng vẽ tiếp, lần này Hoàng tử bé mỉm cười

một cách dễ thương: “Bác thấy đó… đó không phải là một con cừu, đó là một con dê đực,

nó có hai cái sừng”, rồi chàng lại tiếp tục vẽ: “Con này coi già nua cọm rọm quá”

(Hoàng tử bé vẫn chưa vừa ý) Cuối cùng trong cơn bực dọc và thiếu kiên nhẫn, chàng vẽ

bừa ra một cái thùng: “Đó, đó là cái thùng, con cừu chú muốn nó nằm trong đấy” Bất giác hoàng tử bé trở nên vui vẻ: “Bác nghĩ có cần nhiều cỏ cho con cừu nó ăn” “Vì quê tôi thật bé tí” Từ bức vẽ chiếc hộp chứa một chú cừu, có thể nhận ra sự sáng tạo của thế

giới trẻ thơ vẫn hiện lên rõ ràng trong tâm trí của chàng phi công với ước mơ trở thànhhọa sĩ ngày nào Các chú cừu được phác thảo qua lăng kính “thực tế” của người lớn dầnđược biến đổi dưới những góc nhìn trong ngần của trẻ nhỏ: chú cừu ban đầu quá gầy, chúcừu thứ hai có hai cái sừng trông giống một con dê, chú thứ ba già cọm rọm quá, chú thứ

tư ẩn trong một cái thùng (cũng là chú cừu được hoàng tử bé lựa chọn) Sức sáng tạotrong thế giới giàu trí tưởng tượng của trẻ con sẽ không bao giờ mất đi dù những đứa trẻ

ấy đang bắt đầu nhận ra mình trưởng thành nhưng vẫn luôn muốn lưu giữ những ký ứctrẻ thơ đẹp đẽ trong trái tim mình Như những chú cừu được vẽ đi vẽ lại trong sự sáng tạongây ngô tuyệt diệu mà tưởng chừng đã lãng quên từ lâu

Người lớn thật kỳ lạ, họ chỉ thích làm theo ý họ, nguyên tắc mà họ đặt ra, họ chẳngbao giờ dành trọn tâm tư để giải thích cho trẻ con hiểu về những điều hiếu kỳ xoay quanhmột vấn đề mới mẻ nằm ngoài vùng hiểu biết của bé thơ Sau cùng, dù hoài nghi về khảnăng đặc biệt của bản thân, dù tiếp tục muốn thực hiện và hoàn thành thật tốt khả năng vềmột lĩnh vực riêng biệt nào đó thì trẻ con buộc phải gác lại để tập trung cho chuyện họctập, làm theo “tôn chỉ” của người lớn khuyên bảo Vì thế mà cậu bé sáu tuổi không còn

mơ mộng vẽ vời và có lẽ sự tác động của người lớn đôi khi lại biến thành một rào cảnchặn đứng giữa ước mơ và nhiệm vụ

Nhưng khi nhìn về một mặt sáng tích cực hơn, có thể khẳng định trẻ con vẫn đúng,

vì trẻ con nghĩ và làm mọi việc rất đơn giản, chúng không ngẫm nghĩ đa chiều phức tạp

và chúng cũng không vòng vo xoay chuyển quan điểm như người lớn Vốn dĩ trẻ con có

một trí tưởng tượng vô cùng tuyệt vời, cũng vì thế mà chúng có rất nhiều thắc mắc, có rấtnhiều băn khoăn đòi hỏi người lớn cần phải dành ra sự quan tâm để lắng nghe và giải đápnhững thắc mắc, băn khoăn ấy bằng thứ ngôn ngữ hình tượng (một cách) trẻ thơ nhất có

thể Vì khi “người to xác đầy trải nghiệm” sẵn sàng thâm nhập vào “câu chuyện cổ tích huyền nhiệm, đa sắc màu của trẻ thơ” thì chẳng phải ngay chính khoảnh khắc đó, người

lớn đã vừa hoàn thành cùng một lúc hai nhiệm vụ: đã kết nối thành công với sự tò mòngây thơ của con trẻ và thực hành một chuyến viễn du tìm về sự tò mò ẩn sâu trong lớpbụi thời gian

Đúng là người lớn có thật nhiều trải nghiệm riêng biệt Họ đi nhiều nơi, có gặp gỡ

và có cả chia tay Ở mỗi nơi đều có những trải nghiệm đáng giá khác nhau, và bao điều lýthú vẫn chờ đợi họ khám phá Giờ đây, họ khám phá thế giới với một đôi mắt rất khác, họ

tư duy, nhìn nhận và hành động cũng rất khác Từ bao giờ, những trải nghiệm thực tế hunđúc nên những kinh nghiệm quý báu để sẵn sàng đối diện với khó khăn, thách thức lạikìm kẹp, giam giữ trí tưởng tượng bất tận của trẻ thơ Họ rất thành công khi giải quyếtchu toàn một vấn đề to tát nhưng bằng một cách nào đó, sự trầm trồ ngạc nhiên, niềm vô

tư phấn khởi ngày trước phần nào bị suy giảm hoặc có thể không còn hiện hữu trong tâmhồn họ nữa Giả sử một nỗi buồn nào đó bất chợt kéo đến thì họ sẽ chấp nhận sống cùngvới nỗi buồn trong nhiều ngày liền hay dùng một giờ để tưởng tượng mình sẽ tham giamột buổi tiệc ngập tràn niềm vui trẻ thơ? Rồi đôi lúc, con người cũng cảm thấy nhàmchán với mọi thứ xung quanh mình, như thể trong tâm hồn họ dần dần tiêu biến mọi sự tò

mò, khám phá thơ ngây của con trẻ Đơn giản vì chúng đã tìm hiểu rồi, đã tận mắt chứngkiến rồi, chẳng hạn đã tham gia “nghiên cứu” quá trình sinh trưởng của một cái cây đang

nở hoa, kết quả trông sẽ như thế nào? Lớp thời gian đằng đẵng vụt trôi, hình ảnh vềnhững đứa trẻ ngây ngô với trí tưởng tượng phong phú, giờ đây đã phải nép vào bầu ký

ức xa xôi để nhường vị trí trung tâm cho những trải nghiệm sâu sắc tuyệt vời của thế giớingười lớn tỏa rạng Rồi những đứa trẻ cũng phải trở thành người lớn, đúng theo quy luậtcủa tự nhiên, không cách nào có thể xoay chuyển Nhưng đừng bao giờ quên chúng ta đãtừng là những đứa trẻ, là một hoàng tử (một công chúa) bé bỏng giàu suy tư, luôn luônthắc mắc, tìm tòi và không ngừng tạo ra những sản phẩm tưởng tượng đẹp đẽ Ngôi sao

và đóa hồng xinh xắn của Hoàng tử bé vẫn tỏa sáng lấp lánh trên bầu trời, và biết đâu khingắm nhìn những ngôi sao mang đầy tiếng cười trong veo ấy, chàng phi công chợt nhận

ra cậu bé sáu tuổi năm nào đang nhìn mình với nụ cười rạng rỡ không chừng Cuộc gặp

gỡ bất ngờ giữa chàng phi công và Hoàng tử bé như thể một tấm gương soi chiếu căn tínhcủa nhau, thấu hiểu về nhau, phơi sáng tuổi thơ trong vắt nguyên vẹn qua ký ức ấu thơ trẻdại, một lần nữa cho chàng thấy rõ một điều mà từ rất lâu rồi chàng không thể diễn đạtmột cách trọn vẹn, rằng chàng đã từng là trẻ con - một đứa trẻ lên sáu ngập tràn ước mơtrong trẻo và niềm hy vọng người lớn sẽ thật sự thấu hiểu những biểu trưng sáng tạo thờithơ bé ngây khờ.

2.2 Tính biểu trưng gợi suy tưởng về tình bạn và tình yêu

● Hoàng tử bé và tình yêu với đóa hồng nhỏ

Trong thế giới của Hoàng tử bé, đóa hồng nhỏ là tình yêu mà cậu luôn theo đuổi vàkhắc khoải Chúng ta dễ dàng nhận thấy câu chuyện tình yêu giữa Hoàng tử bé và đóahồng luôn hiển hiện trong tác phẩm, với những ẩn ý và triết lý sâu sắc về tình yêu Trongtâm trí thơ ngây của hoàng tử, cậu nhìn nhận đóa hồng là duy nhất, là tình yêu trường cửucủa đời mình Cậu quan tâm, chiều chuộng, che chở đóa hồng nhỏ giống hệt cách mộtchàng trai nâng niu cô gái của đời mình

Thật ngộ nghĩnh và có chút tình tứ khi đóa hồng nhỏ làm duyên làm dáng vớiHoàng tử bé Hoa hồng bé nhỏ than vãn, kể khổ với cậu đủ điều, rằng từ khi đến với tinhcầu B612 của cậu thì hoa đâu có khổ cực như thế này Nhưng làm gì có chuyện ngày xưa,làm gì có một hiện thân nào khác của đóa hồng tồn tại trước khi mà đóa hồng đến vớitinh cầu của Hoàng tử bé Dù hoa hồng nhỏ kiêu kỳ, ưa làm đỏm khoe khoang nhưng cậuvẫn luôn tận tâm và tận lực cho tình yêu duy nhất của cõi lòng cậu Buổi sáng, cậu phục

vụ đóa hồng nhỏ bằng việc tìm thùng tưới nước Hoàng tử luôn bận tâm đối với nhữngmối đe dọa sẽ xảy đến với tình yêu của cậu Anh chàng đi tìm tấm bình phong che chắngió lò để “nường” đỡ rét buốt, và đồng thời để “nường” tránh những con thú dữ…

Con người ta đâu thể tận hiến cho tình yêu của đời mình khi có quá nhiều nhữngbăn khoăn và hoài nghi Trước khi gặp được cáo, trong lúc tâm sự với người phi công, tabiết được rằng Hoàng tử bé vẫn ngày đêm phụng hiến cho đóa hồng nhưng Hoàng tử békhông tránh khỏi những cảm giác xao động, bối rối và mỏi mệt Trong một khoảnh khắc,

cậu khốn khổ với những suy tư đang trỗi dậy: “Đáng lẽ ra thì tôi chả nên nghe cô ta làm chi, chả bao giờ nên nghe đóa hoa nó nói Chỉ nên ngó nhìn và hít mùi hương của hoa thôi Đóa hoa của tôi tỏa thơm cho tinh cầu tôi, thế mà tôi không biết thỏa lòng tôi với thế” Cõi lòng của Hoàng tử bé chất đầy những ngổn ngang, cậu đã phải đấu tranh cho

những xung đột trong lòng mình, cậu hối hận: “Đáng lẽ tôi nên xét đoán nường theo những hành vi, đừng nên thể theo những tiếng nói Nường làm thơm tôi và soi sáng cho tôi Đáng lẽ tôi chẳng nên bỏ đi trốn Đáng lẽ tôi phải đoán thấy tình ý nàng yêu dấu êm đềm ở phía sau những mánh khóe lai rai của nàng mới phải Hoa mang lắm mâu thuẫn ở trong mình! Nhưng xưa kia tôi còn trẻ quá, đâu có biết lối yêu thương nường cho phải lẽ”.

Trong vô vàn những sự chọn lựa, Hoàng tử bé chọn rời xa tình yêu của đời mình

để đi tìm ý nghĩa thật sự của yêu thương, mang theo cõi lòng đầy tâm sự Chí ít, cậu đanglạc lõng và cảm thấy bé nhỏ trước một tình yêu mà cậu đang cho là tầm thường Qua câuchuyện tình yêu giữa Hoàng tử bé và đóa hồng nhỏ, mỗi người chúng ta cần tìm chomình câu trả lời cho câu hỏi “Tình yêu là gì?” Có chăng tình yêu là sự cho đi bất chấp

mà không cần một sự đền đáp xứng đáng! Đừng để vẻ đẹp kiêu sa của đóa hồng làm cho

ta say đắm, để rồi ta dồn hết tâm can nâng niu và ôm ấp chúng, bởi vì một lúc nào đónhững cái gai của đóa hồng kia sẽ làm ta rỉ máu!

● Cuộc trò chuyện giữa Hoàng tử bé và con cáo

Sau những gì mà Hoàng tử bé đã trải qua khi vừa bước đến Trái Đất, đọng lại trongcậu là những cảm xúc tiêu cực, cậu buồn rầu, hoang mang và khóc lóc khi cho rằng tìnhyêu của cậu và đóa hồng nhỏ không hoàn hảo như cậu nghĩ Cậu hụt hẫng khi phát hiệntrên mặt địa cầu này có vô vàn bông hoa hồng xinh đẹp giống hệt tình yêu của cậu ở chốntinh cầu quê hương Thế rồi con cáo xuất hiện, hóa giải những ngờ vực, khổ sở đang bủavây cõi lòng cậu Có thể nói rằng cuộc đối thoại giữa cáo và Hoàng tử bé đong đầy nhữngquan niệm, triết lý về cuộc sống, về sự tuần dưỡng, về giá trị đích thực tồn tại bên trongmỗi bản thể Cuộc đối thoại không chỉ tiếp thêm niềm tin và tình yêu trong sáng giữaHoàng tử bé và đóa hồng nhỏ, còn khiến ta suy ngẫm bài học về mối quan hệ giữa ngườivới người

Chúng ta cần nhìn nhận triết lý về sự tuần dưỡng mà con cáo đã đề cập Như lời

của con cáo thì tuần dưỡng là “tạo nên những mối liên lạc” Cuộc sống muôn màu muôn

vẻ, muôn hình vạn trạng, chính vì thế mà đóa hoa hồng nhỏ bé kiêu sa của Hoàng tử bécũng chẳng phải là duy nhất Vậy chẳng lẽ tình yêu đồng hóa với sự tồn tại duy nhất, mọi

cá thể riêng biệt không bao giờ chấp nhận sự hòa trộn về hình thức thị hiện bên ngoài haysao? Thế là con cáo đã đưa ra những ý niệm tưởng chừng như là sự hiển nhiên nhưng ẩn

sâu là những bài học mang tính triết lí: “Đối với tôi, chú hiện giờ chỉ là một đứa trẻ giống

y như trăm nghìn đứa trẻ khác Và ta không cần thiết gì với chú Và chú cũng chẳng cần

gì với ta Đối với chú ta chỉ là một con chồn lùi lũi như trăm nghìn con chồn lùi lũi vậy Nhưng nếu chú tuần tuần thiện dưỡng ta, thì chúng ta sẽ cần tới nhau Chú sẽ trở nên duy nhất trong cõi đời, đối với ta Ta sẽ trở nên duy nhất trong cõi đời, đối với chú” Như vậy, sự “tuần dưỡng” ấy chính là sự liên kết để tạo nên những mối quan hệ, những sự gắn

bó về mặt cảm xúc Con người được gần gũi, thấu cảm nhau hơn trên hành trình truy tìm

ý nghĩa cuộc sống

Sau khi nghe những tâm tình của cáo, Hoàng tử bé nhớ ngay đến tình yêu của đời

mình: “Có một đóa hoa… ta tưởng nàng đã tuần dưỡng ta” Trong câu chuyện tình yêu,

ai cũng mong muốn mình là “vừng ánh dương rực rỡ” trong lòng đối phương và đối

phương là “một nhành thiên hương duy nhất” trong tim mình Nhưng khi đứng trước cảmột vườn hồng đang khoe sắc thì Hoàng tử bé bối rối vô cùng, cậu thẫn thờ và bắt đầu

hoài nghi về thứ tình yêu ở tinh cầu mà cậu hằng ngày ngưỡng vọng, tôn sùng “Đóa hoa của chàng từng đã kể lể rành mạch cho chàng rõ là nàng ta vốn là một cành thiên hương duy nhất trong chủng loại của nàng, nằm ở giữa vũ trụ bên cạnh càn khôn Thế mà tại đây, coi kìa, có cả năm nghìn đóa, giống hệt như nhau, trong chỉ một thửa vườn mà thôi” Tình yêu của Hoàng tử bé giờ đây lung lạc quá đỗi, “ta đã tưởng mình giàu sang vô hạn với một vưu vật đóa hoa duy nhất, té ra mình chỉ có sở hữu một đóa hồng thông thường thôi” Có lẽ trong một giây phút yếu lòng, cậu đã bị vẻ đẹp của vườn hồng kia lấn át tâm

trí Con người ta vốn bị hấp dẫn bởi vẻ bề ngoài, làm dao động lý trí và làm lung lay contim, nhưng đó không phải là ý nghĩa cao cả của tình yêu Tình yêu là sự liên kết đặc biệtgiữa hai cá thể, là sự rung cảm nơi hai tâm hồn đồng điệu Còn nhớ con cáo đã nói về sự

tuần dưỡng để có được một “người bạn thiết”, cũng giống như cách con người ta nhìn nhận tình yêu với những gì ban sơ, thuần khiết: “Nếu chú đến, chả hạn, vào lúc bốn giờ chiều, thì khởi từ lúc ba giờ, ta đã bắt đầu sung sướng trong lòng Rồi giờ khắc càng tiến thêm, ta sẽ càng tăng thêm sung sướng Tới bốn giờ thì, ha! ta loay hoay, e ngại, đứng ngồi không an; ta sẽ khám phá được ý nghĩa vô ngần của hạnh phúc!”

Sau tất cả, Hoàng tử bé không còn buồn lòng, không còn muộn phiền vì nhữngđiều cố nhiên hiện hữu Cậu dần dà ý thức được rằng đóa hồng nhỏ của cậu là “đóa duynhất trong cõi hà sơn” Vượt qua những điều tầm thường, Hoàng tử bé tự tin rót đầy tình

yêu vào trái tim mình, khẳng định vị trí của đóa hồng nhỏ nơi tinh cầu xa xôi: “Các nàng

không có gì giống đóa hồng của ta, các nàng hiện chẳng là cái gì ráo Chẳng có ai đã tuần dưỡng các nàng và các nàng cũng chẳng có tuần dưỡng ai cả” Bởi lẽ suy cho cùng,

tình yêu là sự tự nguyện, không mưu cầu toan tính thiệt hơn Hoàng tử bé làm mọi điềucho tình yêu của mình, và quan trọng cậu cảm thấy xứng đáng với những điều mình đã

tận tâm “Bởi vì chính nó được ta tự tay tưới nước Bởi vì chính nó đã được ta giữ lại dưới cái bầu tròn Bởi vì chính nó đã được ta che giữ sau một tấm bình phong Bởi vì chính nó đã được ta bắt sâu, tỉa bọ Bởi vì chính nó đã được ta lắng tai nghe than van, hoặc nghe tán hươu tán vượn diễm kiều tài tử, hoặc đôi lúc lại được nghe cả cái lặng im câm nín Bởi vì đó là đóa hồng của ta”.

Qua cuộc đối thoại đầy tính biểu trưng giữa Hoàng tử bé và con cáo, mỗi ngườichúng ta nhận ra được giá trị đích thực của tình yêu Phải thấy rằng tình yêu không thể bị

vẻ ngoài chi phối, dù cho cả hai không được kề cạnh bên nhau, chính những khoảnh khắc

vì nhau mà tồn tại trên cuộc sống này sẽ làm cho tình yêu thêm vững vàng, bền chặt.Hành trình của Hoàng tử bé cũng chính là hành trình tìm về tự ngã của con người Trêncuộc hành trình ấy, chúng ta sẽ không cảm thấy đơn độc vì bằng một cách nào đó, mỗingười bước đi đều có những người bạn thiết, những người yêu thương mình

2.3 Tính biểu trưng gợi suy tưởng về những giá trị sống

●Vua: sự khát khao quyền lực

Trên chuyến hành trình của mình, Hoàng tử bé đã đi thăm rất nhiều tinh cầu, ở mỗitinh cầu cậu lại gặp một “người lớn” khác nhau nhưng họ có điểm chung chính là khá kỳ

quặc Đầu tiên là vị vua trên tinh cầu 325, xuất hiện với hình ảnh “vận xích bào và da lông chồn bạch, nghiễm nhiên ngồi chễm chệ trên một cái ngai vàng rất đơn sơ mà rất trọng thể” Trên tinh cầu ấy chỉ có một mình nhà vua, không có thần dân nào cả, nhà vua

xem mình là người có uy quyền nhất nơi đây Ngay từ lần đầu tiên gặp Hoàng tử bé, nhà

vua đã thốt lên: “Đây là một con dân” vì một lẽ dĩ nhiên là đối với bậc vua chúa thì “thế gian được tài tình rút gọn một cách đơn giản lạ thường Mọi người trong thế gian đều là con dân trăm họ của một đấng Con Trời” - nghĩa là với một vị vua thì tất cả mọi người

đều là thần dân của ngài, tất cả mọi vật đều phải tuân theo lệnh của vua Trên hành tinh

bé nhỏ của mình, nhà vua hiện lên không phải là một ông vua chuyên chế mà có phầnngớ ngẩn với ham muốn thống trị của mình, muốn mọi người phải phục tùng mình, tuânlệnh mình thông qua việc ra lệnh cho Hoàng tử bé ngay từ những chuyện nhỏ nhất như là

chuyện ngáp như thế nào Dẫu nhà vua biết rằng “uy quyền trước hết phải thiết lập trên

cơ sở lý tính” nhưng rồi cũng chính ngài đã liên tục đưa ra những quyết định bất hợp lý.

Tuy nhiên, khi nhìn lại ta có thể nhận thấy nhà vua cũng giống như các nhân vật khác màHoàng tử bé của chúng ta sẽ gặp trên suốt chuyến hành trình của mình - họ đều rất cô đơn.Nhà vua dẫu hiểu rằng muốn cai trị tốt đất nước thì phải dựa vào lẽ phải, nhưng ngàikhông hiểu được bản chất lẽ phải ấy là như thế nào, làm sao mới đúng theo lẽ phải, vớinhà vua, ngỡ như đang trị vì tất cả nhưng sự thật lại không phải như thế

Chuyến viếng thăm của Hoàng tử bé những tưởng sẽ giảm bớt nỗi cô đơn trongnhà vua, nhưng quyền lực cùng sự ham muốn cai trị đã lấn át đi tất cả, nhà vua vẫn ralệnh cho Hoàng tử bé làm quan tư pháp cho mình và sẵn sàng thay đổi mệnh lệnh chophù hợp với ước muốn của cậu Tuy nhiên, Hoàng tử bé vốn là người không thích cũngnhư không chấp nhận bị điều khiển, cậu vẫn muốn là chính mình, vẫn muốn được tự dođến với những nơi mà cậu muốn hơn là bị kìm kẹp bởi một trách nhiệm nào đó mà cậukhông thích Sự từ chối của Hoàng tử bé góp phần khẳng định ước muốn tự do, sẵn sàngnói không trước những điều mình không muốn và dù cho những mệnh lệnh của nhà vua

có phần phi lý nhưng sau cùng cậu vẫn không phán xét nhà vua này Sự im lặng chính làcâu trả lời của cậu cho ý định bổ nhiệm chức danh đại sứ mà nhà vua dành cho cậu, cậucũng không đánh giá những hành động của nhà vua là đúng hay sai mà chỉ tự nhủ trong

lòng mình rằng “người lớn quả thật là kỳ dị”.

Quả đúng như vậy, người lớn luôn kỳ dị và khó để phán xét, không ai tốt toàn diệncũng như không ai xấu hoàn toàn, trong mỗi người đều tồn tại hai mặt Có thể nói, trongsuốt chuyến hành trình của Hoàng tử bé, mỗi nhân vật mà cậu gặp đều là một hình ảnhbiểu trưng - họ đại diện cho một phần tính cách bên trong của con người, nhà vua trêncũng như thế, ngài luôn xem uy quyền là tối thượng, quyền lực của mình là cao nhất dẫunhững mệnh lệnh của ngài có vẻ không hợp lý chút nào, nhưng suy cho cùng ngài vẫnbiết quyền lực trước tiên phải dựa trên lẽ phải - ấy chính là xuất phát từ trái tim nhân hậu,luôn muốn đem đến những điều công bằng, tốt đẹp nhất đến cho mọi người mà cụ thể làthần dân của ngài Hình ảnh nhà vua nói lên rất nhiều điều, đầu tiên là sự nhìn nhận bảnthân của mỗi người, chúng ta nên biết rằng không ai có thể hiểu mình bằng chính bảnthân mình và cũng chỉ có bản thân mình mới có thể nhìn thấu được mình nhất, đừng đểnhững sự kiêu hãnh lấn át đi lý trí và biến ta thành một kẻ nông cạn, luôn tìm cách trốntránh những vấn đề của chính mình Bên cạnh đó, câu chuyện của nhà vua còn giúp nói

lên triết lý về sự lãnh đạo trong tập thể, để lãnh đạo tốt trước hết phải biết lắng nghe vàtôn trọng lẽ phải, tôn trọng điều đúng đắn, có như thế thì tập thể mới vững mạnh, đoànkết và phát triển.

●Kẻ khoác lác: sự tẻ nhạt của khao khát được tán dương

Rời tinh cầu của vị vua kỳ lạ, Hoàng tử bé đến với tinh cầu thứ hai - tinh cầu 326,nơi đây có một kẻ khoác lác đang cư trú Sở dĩ gọi gã là kẻ khoác lác cũng có nguyên do

cả Ngay từ khi Hoàng tử bé còn ở xa xa gã đã kêu lên thật to rằng hôm nay là ngày mà

“kẻ thán phục” đến thăm mình Đối với một người ưa khoác lác, khoe khoang như gã thì

tất cả mọi người đều là những người thán phục và ngưỡng mộ mình, cho mình là nhất

Hắn bảo Hoàng tử bé “hãy vỗ hai bàn tay vào nhau cho lốp đốp đi” và rồi khi cậu vỗ thì

gã sẽ “từ tốn khiêm nhượng nâng mũ lên một cách yểu điệu dập dìu” để cúi chào Cứ

mỗi lần vỗ tay sẽ là một lần cúi chào, nhưng suy cho cùng, những lần vỗ tay ấy hoàn toànkhông phải do tự nguyện, người ta vỗ tay vì gã muốn như thế và gã hoàn toàn biết điều

đó Giống như vị vua ở tinh cầu thứ nhất, nơi tinh cầu mà gã khoác lác ở chỉ có duy nhấtmột mình gã, vì vậy sự uy quyền, tự cao mà ta nhìn thấy đó cũng phần nào đến từ sự côđơn, bởi vì gã là người duy nhất trên hành tinh này thì hiển nhiên gã sẽ cho rằng mình làngười hấp dẫn nhất Gã bắt Hoàng tử bé vỗ tay và rồi xem đó là sự khâm phục mà cậudành cho mình bất chấp việc cậu thấy ngán ngẩm và muốn rời đi, cảm giác quyền lực mà

gã có được phụ thuộc vào lời tán dương của mọi người dẫu cho những lời tán dương hoàntoàn xuất phát từ chính ý muốn của gã Hình ảnh về kẻ khoác lác ở tinh cầu thứ hai trongchuyến viễn du của Hoàng tử bé tưởng như xa lạ nhưng lại rất đỗi quen thuộc, chắc hẳn

ai trong chúng ta cũng đã từng gặp qua, kẻ khoác lác là đại diện cho những người vẫn cònđang lầm tưởng vào khả năng của bản thân mà sống một cách ảo tưởng, tự thôi miênchính mình để đắm chìm trong sự mơ mộng viển vông và chối bỏ đi thực tại vốn có.Những người như thế không phải là họ không biết bản thân như thế nào, chỉ là họ khôngmuốn hoặc không có can đảm để đối diện với hiện thực, với chính mình và rồi dần dần họlại đánh mất đi những cơ hội để thay đổi, để cải thiện bản thân hay nói cách khác là tựcứu lấy mình Kẻ khoác lác là đại diện cho một trong những phần tính cách của “ngườilớn” mà tác giả muốn nhắc ở đây - những người lớn được định nghĩa là kỳ quặc vớinhững mâu thuẫn khó lý giải

Câu chuyện về kẻ khoác lác đem đến cho ta một bài học về sự khiêm tốn - đức tínhcần thiết trong bất kỳ thời đại, hoàn cảnh nào Khiêm tốn giúp ta có thêm nhiều cơ hội đểhọc hỏi, tích luỹ và làm quen với nhiều mối quan hệ mới, mở ra nhiều bước phát triểnhơn cho tương lai, và đặc biệt nhất là nếu không muốn bản thân mãi cô đơn, hãy học sựkhiêm tốn.

●Kẻ say rượu: uống để quên rằng tôi là một kẻ say

Tinh cầu thứ ba mà Hoàng tử bé đến cũng thật đặc biệt - đây là tinh cầu của một kẻ

say rượu, một “chàng ăn nhậu” ngày này qua ngày khác với lý do là để tìm quên.

Chuyến thăm lần này của Hoàng tử bé diễn ra trong khoảng thời gian rất ngắn Nhân vật

kẻ nghiện rượu được tác giả xây dựng để phê phán những người nghiện chất kích thích,đây là ý nghĩa đầu, còn một ý nghĩa khác sâu xa hơn - gã bợm nhậu đại diện cho mộtphần sa ngã bên trong con người, bản thân gã có một sự mâu thuẫn rõ rệt Vì buồn nên gãmuốn tìm đến men rượu để quên đi nỗi buồn ấy, kết quả nhậu xong lại tiếp tục buồn,buồn rồi lại tiếp tục nhậu để quên,… một vòng tuần hoàn không có hồi kết về một câuchuyện có phần phi lý và ngớ ngẩn Nhưng khi nhìn nhận lại câu chuyện này, ta sẽ nhậnthấy điểm khác biệt của gã nghiện rượu so với những nhân vật mà Hoàng tử bé đã gặp ởcác tinh cầu trước - đó là việc gã ý thức được vấn đề của bản thân, ý thức được tại sao gã

lại làm như thế, tại sao gã lại tìm đến với rượu, vì gã muốn quên đi “cái niềm thị phi xấu hổ”, chính “xấu hổ” mà gã nhắc đến là sự khẳng định cho thấy gã nhận thức được vấn đề

mà mình đang mắc phải Tuy nhiên, cũng giống như vị vua và kẻ khoác lác ở trước, sựxuất hiện của Hoàng tử bé chính là con đường, cơ hội để có thể giúp gã thoát ra khỏi cáivòng luẩn quẩn mà gã đã tạo ra cho chính mình, để có thể bỏ đi thói quen xấu ấy và bắtđầu lại một cuộc sống mới, thay vì như thế gã lại chọn cách tiếp tục với những bế tắckhông lối thoát và khước từ đi cơ hội bắt đầu lại vì sự cố chấp và không chịu thừa nhậnvấn đề của mình Hình ảnh gã nghiện rượu khiến ta liên tưởng đến một phần tính cách cótrong mỗi người chúng ta, đó là sự sa ngã, sự cố chấp về một vấn đề nào đó trong cuộcsống, chúng ta biết rõ điều đó là sai trái, là không phù hợp nhưng chúng ta vẫn khôngngừng biện hộ cho nó, dung túng điều sai trái ấy thay vì đối mặt với nó và tìm giải pháp

để khắc phục Có nhiều con đường để khắc phục sai lầm tuy nhiên thay vì chọn cách hợptình, hợp lý nhất chúng ta lại chọn con đường tiếp tục đắm chìm trong sự sai lầm ấy.Cũng không quá khó hiểu trong trường hợp này, bởi vì điều khó khăn nhất đối với bất kỳ