Chính sách kinh tế mới & việc áp dụng những biện pháp phù hợp với điều kiện thực tiễn xã hội.

Luận văn : Chính sách kinh tế mới & việc áp dụng những biện pháp phù hợp với điều kiện thực tiễn xã hội.

A phần mở đầu :

giới thiệu đề tài

Trong khi nền kinh tế, chính trị xã hội đất nớc không ổn định thì đặt rayêu cầu nhà nớc phảI có chính sách đổi mới cho phù hợp với đIều kiệnthực tiễn xã hội Nớc Nga sau khi thoát khỏi chiến tranh tình hình đất nớcrất bất ổn Lê-nin, ngời lãnh đạo tối cao của nhà nớc Xô-Viết đã đề rachính sách kinh tế mới nhằm giảI quyết tình hình khó khăn của đất nớc.Bởi vì kinh tế cộng sản thời chiến không thể duy trì trong cả thời bình.Phơng thức phân phối sản phẩm theo chủ nghĩa bình quân không thể tiếptục duy trì, nó không kích thích đợc sự phát triển của đất nớc Để giảIquyết những mâu thuân đang phát sinh chính quyền Xô-Viết đã nhanhchóng đổi mới phơng thức quản lý kinh tế, cơ cấu thành phần kinh tế –không thể chỉ duy trì kinh tế nhà nớc là duy nhất

Trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội, đất nớc nào cũng phải trảiqua những khó khăn do đIều kiện kinh tế xã hội cha thực sự phát triển,thời kỳ quá độ luôn có những đặc thù riêng của nó buộc ngời lãnh đạophảI xem xét, phân tích và đa ra những chính sách cho phù hợp với điềukiện thực tiễn NgoàI ra mối quan hệ giữa chính trị và kinh tế luôn gắnliền với nhau đổi mới kinh tế phảI đI đôI với đổi mới chính trị xã hội Đòihỏi Đảng và nhà nớc phảI nghiên cứu tình hình để da ra những chính sáchphù hợp nhất Hệ thống chính trị đợc xây dựng trên nền tảng kinh tế là cơ

sở tồn tại của phát triển xã hội một cách toàn diện Để có thể ổn địnhchính trị thì trớc hết ta phảI ổn định về kinh tế Trong điều kiện kinh tế n-

ớc Nga đang khó khăn : nông nghiệp kém phát triển, nền đại công nghiệpkhông phát huy tác dụng nh trớc, chỉ còn là sản xuất nhỏ do thiếu nguyênliệu, thiếu lơng thực Công nhân thất nghiệp tràn lan … Đã nảy sinh nhiều Đã nảy sinh nhiều

tệ nạn xã hội, tình hình chính trị bất ổn Để giảI quyết tình hình trên việcchính quyền Xô-Viết da ra chính sách kinh tế mới là hoàn toàn đúngdắn

Cũng nh nớc Nga, Việt Nam sau khi thoát khỏi chiến tranh, “kinh tếthời chiến” – phơng thức sản xuất tập trung không còn phù hợp, chế độkinh tế tập trung quan liêu bao cấp không thể tiếp tục duy trì Nhà nớc ta

đã nhanh chóng đổi cho phù hợp với điều kiện thực tiễn của xã hội Sựvân dụng chính sách kinh tế mới vào Việt Nam là một bớc đI đúng đắncủa Đảng và nhà nớc ta trong quá trình đổi mới Nhanh chóng phát triểnkinh tế đa đất nớc tiến lên Chủ Nghĩa X ã Hội Nhà nớc ta song song vơíquá trình đổi mới kinh tế là đổi mới hệ thống chính trị giảm sự cồng kềnhcủa bộ máy nhà nớc, giảm sự chồng chéo trong lãnh đạo quản lý, hệ thốngpháp luật cũng thay đổi nhằm kích thích đầu phát triển kinh tế xã hội.Việt Nam hiên nay đang thực hiện quá trình đổi mới chính Trên cơ sởnghiên cứu chính sách kinh tế mới nhà nớc ta đã tìm ra những biện phápphù hợp với điều kiện thực tiễn xã hội Chính sách kinh tế mới đã để lại

bàI học kinh nghiệm xây dựng chủ nghĩa xã hội trong thời kì đổi mới.Tuy ý nghĩa thời sự của chính sách kinh tế mới không còn nhng bàI học

về phơng pháp xây dựng chủ nghĩa xã hội còn đó

Để hoàn thành Đề án kinh tế chính trị này, em đã đợc thầy NguyễnTiến Long hớng dẫn giúp đỡ em rất nhiều Em xin trân thành cảm ơnthầy

B nội dung:

CHƯƠNG 1:NHững vấn đề cơ bản về chính sách kinh tế mới của LêNin

I hoàn cảnh ra đời của chinh sách kinh tế mới

* Điều kiện ra đời

Cuối năm 1920, nội chiến kết thúc, nớc Nga chuyển sang thời kỳ kiếnthiết trong hoà bình Do đó, chính sách “Kinh tế cộng sản thời chiến” đãlàm xong vai trò lịch sử bất đắc dĩ của nó, giờ đây không cho phép nó đi

xa hơn nữa, vì nông dân nhiều nơi đã tỏ ra bất mãn với chính sách kinh tếcộng sản thời chiến (thể hiện rõ ở cuộc bạo loạn Cron-Xtat gầnLêningrát); khối liên minh công nông có nguy cơ tan vỡ Cho nên phảicần thiết phải trở lại thực hiện kế hoạch xây dựng chủ nghĩa xã hội doLênin đề ra năm 1918, phải trở lại những quan hệ kinh tế khách quan giữacông nghiệp và nông nghiệp, giữa thành thị và nông thôn

1 Tình hinh kinh tế tr ớc thời kỳ đổi mới

a Về nông nghiệp:

Những thành phần kinh tế chủ yếu của kinh tế Xô Viết vẫn nh cũ.Nông dân “nghèo ” (vô sản và nửa vô sản ), trong rất nhiều trờng hợp đãcảI biến thành tầng lớp trung nông Điều đó làm cho “thành phần tiểu thữu, tiểu t sản đợc tăng cờng thêm” Một mặt khác cuộc nội chiến 1918-

1920 đã làm tình trạng suy đồi của xứ sở càng thêm trầm trọng ghê gớm,

đã làm chậm trễ việc phục hồi các lực lợng sản xuất nhất là nó đã hút hếtmáu mủ của giai cấp vô sản thêm vào đó nạn mất mùa 1920, nạn thiếu cỏcho gia súc, bệnh dịch súc vật, càng kìm hãm thêm việc phục hồi ngànhvận tải và công nghiệp Tình hình chính trị năn 1921 đã đa đến chỗ buộcphải dùng những biện pháp tức thời, biện pháp đặc biệt nhất để cải thiện

đời sống nông dân và phục hồi lực lợng sản xuất của họ trong hoàn canhnớc Nga bị tàn phá trong chiến tranh, nền kinh tế đát nơc kiêt quệ

Đây là nguồn nuôi sông nơc Nga (nớc Nga lầ một nớc nông nghiệplạc hậu trơc chiến tranh) nhng tình hình nông nghiệp cũng không mấy khảquan Diện tích gieo trồng thu hẹp đáng kể Tổng sản lợng giảm 40% sovới năm 1913 Nông nghiệp chủ yếu là sản xuất nhỏ Chính sách cộng sảnthời chiến kéo dài đã làm cho nông nghiệp giảm sút đáng kể Quá trìnhchng thu lơng thực thừa tạo cho xã hội một sức ỳ lớn làm cho nông nghiệpnói riêng và nền kinh tế đất nớc nói chung đi vào khủng hoảng

b V ề công nghiệp :

Sau chiến tranh công nghiệp nớc nga bị tàn phá nặng nề, tài sản quốcgia bị tàn phá h hỏng rất nhiều Đại công nghiệp công nghiệp không pháthuy vai trò của mình nữa mà chỉ còn lại “tiểu công nghiệp sản xuất nhỏ”.Các nhà máy công xởng, kho bãi, máy móc bị tàn phá nghiêm trọng, một

số chỉ còn là đống phế thải Tổng sản lợng công nghiệp giảm hơn 4 lần sovới năm 1917 Tỷ trọng sản phẩm công nghiệp trong nền kinh tế khôngcao chỉ đạt 25% Sản xuất đại công nghiệp giảm xuống còn 12 8%, sảnxuất công nghiệp giảm xuống còn 14 1%

c Về giao thông vận tải:

Cơ sở hạ tầng, đờng xá, cầu cống bị tàn phá nghiêm trọng sau chiến tranh.Các phơng tiện giao thông vận tải cũng bị thiệt hại nặng nề Mặt khác,tình trạng thiếu nhiên liệu lại càng làm cho giao thông vận tải bị tê liệt

d Về tài chính tín dụng:

Lạm phát ngày càng cao tới mức không kiểm soát nổi Ngân hàng nhà nớccha đợc thiết lập lại, dự trữ vàng bảo đảm cho lu thông giảm đi Ngân

sách nhà nớc bội liên miên Hệ thống tài chính-tín dụng lâm vào tìnhtrạng rối loạn

Tóm lại, tình trạng kinh tế nớc Nga bây giờ vô cùng yếu kém Cả sảnxuất và lu thông đều sa sút Đời sống của nhân dân cũng rơi vào hoàncảnh tơng tự Thu nhập của công nhân và nông dân đều giảm Cuộc khủnghoảng kinh tế nổ ra đã kéo nền kinh tế nớc Nga xuống thấp hơn rất nhiềulần so với trớc chiến tranh

e

về th ơng nghiệp :

Kể từ khi thực hiện chính sách kinh tế Cộng sản thời chiến, thơng nghiệp

bị xoá bỏ hoàn toàn Nền kinh tế mang tính chất hiện vật cao Trao đổisản phẩm trên thị trờng bị cấm Nhà nớc vẫn áp dụng chế độ tem phiếu,trực tiếp phân phối bằng hiện vật cho ngời tiêu dùng và theo hớng bìnhquân hoá Thị trờng thiếu hàng hoá, vận động một cách chậm chạp Tính

ỳ của nền kinh tế càng tăng do sự can thiệp quá sâu của nhà nớc vào

th-ơng nghiệp nói riêng và toàn bộ nền kinh tế nói chung

về kinh tế giữa hai giai cấp bị nhà nớc làm cho mờ nhạt dần Bên cạnh đó,xuất hiện tình trạng một số ngời lợi dụng tình hình khủng hoảng bất ổn đểgây rối loạn kinh tế nh bọn đầu cơ tích trữ Nạn trộm cắp, lừa đảo xảy ra ởnhiều nơi khiến cuộc sống của ngời dân không đợc yên ổn An ninh chínhtrị ngày càng bất ổn định Tình hình trên đe doạ sự tồn tại của nền chuyênchính vô sản Với thc trạng đất nớc nh vậy khiến cho ngời dân không thểkhông đặt ra câu hỏi là liệu chế độ chuyên chính vô sản có đa nớc Nga đạttới sự phát triển bền vững hay không và có thực sự đem lại dân chủ bình

đẳng, tự do hạnh phúc cho đời sống nhân dân hay không?

Nhà nớc Xô Viết đã phải thực sụ đơng dầu với những thử thách vôcùng gay go phức tạp Việc giải quyết những vấn đề đó không phải là dễdàng Giai cấp vô sản đứng lên lãnh đạo cha lâu cha có kinh nghiệm quản

lý và lãnh đạo, đặc biêt lãnh đạo một đất nớc có nhiều giai cấp cùng songsong tồn tại một quốc gia đa dân tộc rộng lớn Mặt khác ban lãnh đạo cònxuất hiện những ý kiến khác nhau, nên khó thống nhất hoạt động trongkhi nội chiến cha kết thúc, tình hình chính tri vô cùng rối ren, trong khikinh tế đất nớc lâm vào khủng hoảng

3 Ngyên nhân:

** Cơ sở lý luận và sự cần thiết của một chính sách mới:

Trong qúa trình chiến đấu và chiến thắng của nhà nớc Xô -Viết suốt bảythập kỷ qua, mùa xuân năm 1921 đã đi vào lịch sử Liên Xô và lịch sử chủnghĩa xã hội thế giới nh một bớc ngoặt: Đảng cộng sản và Nhà nớc Xô-Viết trẻ tuổi ban hành chính sách “Kinh tế mới”

Cuối năm 1920 tình hình kinh tế bị chi phối bởi một mạng lới dày đặc cácquan hệ tiền t bản chủ nghĩa Quan hệ tiền t bản chủ nghĩa chủ yếu tồn tạitrong nông thôn (dân số nông thôn chiếm 82, 4% dân số, kinh tế nôngnghiệp chiếm 51, 4% thu nhập quốc dân) đặc điểm này đợc Lê-nin rất chú

ýphân tích khi Ngời vạch ra chiến lợc tình thế giải quyết cuộc khủnghoảng và chiến lợc lâu dài xây dựng chủ nghĩa xã hội Đặt đúng vị trí củavấn đề nông dân và nông nghiệp trong chiến lợc và sách lợc của Đảng có

ý nghĩa quyết định đến bảo vệ những thành quả của cách mạng và xâydựng chủ nghĩa xã hội

Trớc đây, chính quyền Xô -Viết đứng vững đợc trong nội chiến và sự canthiệp của nớc ngoài là nhờ tinh thần hy sinh của nhân dân, trớc hết là giaicấp công nhân và giai cấp nông dân Nhiệt tình cách mạng của quầnchúng là động lực duy nhất trong chiến đấu và chiến thắng

Sau chiến tranh, giai cấp nông dân vẫn là ngời chủ yếu nuôi sống đất nớc,

đời sống của họ lại đang thiếu thốn, khó khăn Nếu Đảng giữ đợc nhiệttình cách mạng và lòng tin của họ thì bảo vệ đợc cách mạng Ngợc lại nếulàm mất lòng tin của họ thì sự nghiệp cách mạng sẽ hết sức nguy hiểm.Giữ đợc lòng tin lúc này có nghĩa là phải tìm ra động lực của thời kỳ xâydựng Xuất phát từ sự phân tích đó, Lê- nin đã chỉ ra rằng: Phải bắt đầu từnông dân và nông nghiệp, phải cải thiện đời sống của ngời lao động trêncơ sở xây dựng quan hệ kinh tế bình thờng giữa nông nghiệp và côngnghiệp, củng cố liên minh công nông trên cơ sở kinh tế nhằm lôi cuốnnhững ngời sản xuất nhỏ vào việc xây dựng đất nớc và đi lên chủ nghĩa xãhội Chỉ có một chính sách nh vậy mới tạo đợc tiền đề cho sự nghiệp côngnghiệp hoá xã hội chủ nghĩa T tởng của Lê-nin đã đóng vai trò quyết

định trong việc đa lý luận mác-xít về thời kỳ quá độ vào thực tiễn cuộcsống và làm phong phú thêm lý luận đó Nhờ t tởng ấy mà Đảng đã sửachữa đợc những sai lầm trong thời kỳ đó

Sau chiến tranh, khi những hy vọng trông chờ vào việc cải thiện đời sốngvật chất và tinh thần không không đợc đáp ứng thì lòng tin giảm dần và sựbất mãn bắt đầu tăng lên Đó là điều kiện để bọn phản cách mạng lừa dốiquần chúng, tập hợp lực lợng hòng tấn công vào chính quyền Xô-viết nontrẻ

Những sai lầm chủ quan của ngời cộng sản cũng là một thực tế phải giảiquyết đồng thời với việc giải quết mâu thuẫn khách quan Trong nhữngnăm tháng cần thiết phải áp dụng “chính sách cộng sản thời chiến “ đãhình thành về quan niệm khả năng quá độ trực tiếp lên chủ nghĩa xã hội.Những chủ trơng chính sách sai lầm bắt nguồn từ quan niệm nôn nóngmuốn chuyển trực tiếp lên chủ nghĩa xã hội, đã làm cho thành phần kinh

tế chủ nghĩa xã hội sa sút Lực lợng sản xuất hiện có không thể sử dụng

và mất mát, hao mòn Quan hệ sản xuất xã hội chủ nghĩa chỉ là hình thức

bề ngoài, xơ cứng và khô héo dần Nhiều chủ trơng biện pháp quá đáng ra

đời từ quan niệm này là một trong những nguy cơ làm tăng khủng hoảng Chính sách kinh tế là cả một cơ chế nhằm phục hồi và phát triểnkinh tế nớc Nga đồng thời củng cố vững chắc nền chuyên chính vô sản.Nền kinh tế có phát triển hay không sẽ qyuết định sự ổn định bền vữngcủa hệ thống chính trị Chính sách kinh tế mới đợc thực hiện với mục đíchkhắc phục tình trạng kiệt quệ của nền kinh tế nớc Nga và đa nó vào quỹ

đạo phát triển trong thời kỳ quá độ nên chủ nghĩa xã hội cũng có nghĩa làgiúp cho chế độ chính trị đợc ổn định Một nền kinh tế mạnh là điều kiệnkiên quyết để đạt đợc một chế độ chính trị vững vàng Khi lợi ích kinh tếcủa các giai cấp trong xã hội đợc đáp ứng một cách tơng đối công bằngthì mâu thuấn với chính trị sẽ đực giải quyết Muốn nghiên cứu nội dungcủa chính sách này, ta phảI đặt chúng trong mối quan hệ tác động qua lạivới nhau Mối một khâu trong chính sách cần phải thấy rõ ý nghĩa củathếu lơng thực một bớc đI dúng đắn của nhà nớc Nga trong con đờng quá

độ lên chủ nghĩa xã hội Thếu lơng thực cho phép nông dân có sản phẩmthừa đem trao đổi Đây hoàn toàn không phải là đi ngợc với mục tiêu xã

hội chủ nghĩa Trên thực tế, nớc Nga vừa mới trải qua chiến tranh, lơngthực thiếu Nếu tiếp tục thực hiện chính sách lơng thực cũ, mà nhà nớc

độc quyền mua bán lơng thực thì chỉ làm cho nông nghiệp thêm sa sút màthôi bởi chính sách cũ không còn phù hợp trong đIều kiện mới nữa Chủnghĩa cộng sản là mục tiêu hớng tới của cách mạng vô sản nh sử dụngbiện pháp nào, cách thức nào để từng bớc đạt đợc mục tiêu đó lại còn phụthuộc hoàn cảnh thực tiễn, không thể ngay một lúc thực hiện phân phốitheo phơng thức cộng sản chủ nghĩa Thuế lơng thực là bớc đấu tiên tạo cơ

sở vật chất cho việc tiếp tục thực hiện mục tiêu của cách mạng vô sản.Theo nh Lê-nin đã nói: “Thuế lơng thự là một trong những hình thức củabớc quá độ từ chủ nghĩa cộng sản quân sự - chủ nghĩa cộng sản đặc biệt

do tình trang cùng khốn cực độ, tình trạng hoang tàn và chiến tranh buộcchúng ta phải thi hành, để bớc sang chế độ trao đổi xã hội chủ nghĩa bìnhthờng Và chế độ này là một hình thức của bớc quá độ từ chủ nghĩa xã hộivới những đặc thù do tình trạng tiểu nông chiếm u thế trong dân chúng tạonên, sang chủ nghĩa cộng sản” Chỉ có chính sách lơng thực nh thế mớiphù hợp với nhiệm vụ của giai cấp vô sản đang thực hiện quyền chyênchính của mình trong một nớc tiểu nông

Nhà nớc Xô Viết đã thực sự phải đối mặt với những thử thách vôcùng gay go phức tạp Viêc giải quyết tất cả những vấn đề đặt ra khôngphải là dễ dàng Giai cấp vô sản nắm chinh quyền cha đợc bao lâu, ítnhiều còn cha có kinh nghiệm trong lĩnh đạo và quản lý, đặc biệt là quản

lý một đất nớc rộng lớn với cơ cấu giai cấp phức tạp nh nớc Nga Mặtkhác, trong ban lãnh đạo xuất hiện những ý kiến, quan điểm khác nhaunên khó thống nhất hoạt động Khi nội chiến kết thúc tình hình chính trịrối ren cũng là điều khó tránh khỏi trong bối cảnh một nền kinh tế đangkhủng hoảng trầm trọng

Tình hình thực tế trên đây buộc nhà nớc Xô-Viết phải xem xét lại

đờng lối xây dựng chủ nghĩa xã hội Phải chăng những việc làm trớc đócủa nhà nớc là đúng đắn, phù hợp với những lý luận về thời kỳ quá độ từchủ nghĩa t bản lên chủ nghĩa xã hội? Chính sách kinh tế Cộng sản thờichiến đợc thi hành kéo dài quá mức gây nên những khủng hoảng là một

đIều không thể tránh khỏi Nó không phải là một giai đoạn tất yếu trongchính sách kinh tế của thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội Mặt khác bảnthân nhà nớc Xô-Viết cũng nóng vội muốn chuyển trực tiếp lên chủ nghĩaxã hội không thích ứng với tính chất và trình độ cuẩ lực lợng sản xuất thìtất yếu không thể tranh khỏi những thiếu sót và thực tế những thiếu sót đó

đã tạo ra những lỗ hổng lớn trong quá trình phát triển kinh tế Chính vìquan hệ sản xuất không phù hợp với tính chất trình độ của lực lợng sảnxuất nên khủng hoảng mới xảy ra Quyền sở hữu, quản lý và tổ chức sảnxuất đều thuộc nhà nớc trong khi lc lợng sản xuất chậm phục hồi, các cơ

sở sản xuất, cơ sở vật chất kỹ thuật bị chiến tranh tàn phá Trớc chiếntranh nớc Nga có nền đại công nghiệp phát triển mạnh nhng trải qua chiếntranh, đại công nghiệp mạnh đó không còn nữa Phân phối lại mang nặngchủ nghĩa bình quân, những kích thích về lợi ích kinh tế bị hạn chế tớimức tối thiểu trong toàn bộ nền kinh tế hầu nh chỉ tồn tạI hình thức kinh

tế nhà nớc Tính năng động của cá nhân không đợc phát huy Tính xã hộihoá sản xuất lạI bị cản trở bởi nông nghiệp và công nghiệp tách rời nhau.Hinh thức sở hữu nhà nớc cùng với việc tổ chức quản lý kém năng động

và phân phối mang chủ nghĩa bình quân không thể phù hợp với lực lợngsản xuất đăng nằm trong giai đoạn chậm phục hồi do bị chiến tranh tànphá Nhìn chung, thì tình trạng nớc Nga bây giờ chứng tỏ một đIều lànhững chính sách mà nớc Nga đang thực hiện là không hợp thời, khôngthích ứng với đIều kiện đất nớc bây giờ Chính sách kinh tế Cộng sản thời

chiến đã giúp nớc Nga đứng vững trong chiến tranh nhng điều đó không

có nghĩa là nó sẽ tiếp tục đem lạI cho nớc Nga sự phục hồi và phát triểntrong đIều kiện hoà bình Thực tế đã chứng minh là việc kéo dài thực hiệnchính sách này chỉ làm cho nớc Nga càng chìm sâu trong cuộc khủnghoảng kinh tế mà thôi Nếu muốn tiếp tục thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xãhội thì tất yếu nhà nớc phải xây dựng một chinh sách mơí phù hợp với quyluật kinh tế của thời kỳ quá độ Chính sách đó phải khác phục đợc tính ỳcủa nền kinh tế nớc Nga phải đa công nghiệp và nông nhiệp trở lại vớimối quan hệ trao đổi qua lại, hỗ trợ lẫn nhau, qua đó củng cố vững chắckhối liên minh công- nông Khi đã khắc phục đợc những khó khăn trongkinh tế thì giải quyết vấn đề chính trị sẽ dễ dàng hơn

Năm1918, Lê-nin đã đề ra kế hoạch xây dựng chủ nghĩa xã hội nhng việcthực hiện đã bị hoãn lại do chiến tranh Giờ đây, khi chiến tranh đã qua đi

và trớc thực trạng đất nớc đang trong tình trạng khủng hoảng, kế hoạch đóphải đợc tiếp tục thực hiện Có thể nói, đây là giải pháp duy nhất mà nhànớc Xô-Viết có thể tiến hành để đa đất nớc thoát khỏi cuộc khủng hoảng

và tiếp tục công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội Đại hội X của Đảngcộng sản Bônsêvic Nga họp t ngày 8 đến ngày16-3-1921 đã ban hànhchính sách kinh tế mới (NEP)

II Nội dung của chính sách kinh tế mới

Chính sách kinh tế mới là cả một cơ chế kinh tế nhằm phục hồi vàphát triển kinh tế nớc Nga đồng thời củng cố vững chắc nền chuyên chinhvô sản Nền kinh tế có phát triển hay không sẽ quyết định sự ổn địnhvững chắc của hệ thống chính trị chính sách kinh tế mới đ ợc thực hiệnnhằm khắc phục tình trạng kiệt quệ của nền kinh tế nớc Nga và đa nó vàoquỹ đ ạo phát triển trong thời kỳ quá đ ộ lên Chủ Nghĩa Xã Hội Một nềnkinh tế mạnh là điều kiện để đạt đợc một chế đ ộ chính trị vững vàng Khilợi ích kinh tế của các giai cấp đợc đáp ứng một cách công bằng thì mâuthuẫn chính trị sẽ giảm bớt –đem lại sự ổn định về xã hội Nghiên cứuchính sách kinh tế này ta phảI đ ặt chúng trong mối quan hệ liên hoàn vớinhau

1 Thuế l ơng thực

Thuế lơng thực là một trong những hình thức của bớc quá độ chủnghĩa từ chủ nghĩa “ cộng sản quân sự ”, chủ nghĩa cộng sản đặc biệt dotình trạng cùng khốn cực độ tình trạng hoang tàn và chién tranh buộcchúng ta phảI thi hành - để bớc sang chế độ trao đổi xã hội chủ nghĩabình thờng Và chế độ này là một trong những hình thức của bớc quáđộ từchủ nghĩa xã hội - với những đặc thù do tình trạng tiểu nông chiếm u thếtrong dân chúng tạo nên – sang chủ nghĩa cộng sản

Chủ nghĩa “cộng sản quân sự ” có đIều này đặc biệt là thực tế chúng

ta đã lấy ở nông dân tất cả những lơng thực của họ và có khi cả những

l-ơng thực không phải là thừa mà là một phần cần thiết cho sự sống của họ

Nh vậy là để cung cấp cho quân đội và công nhân chúng ta phảI lấy đImột phàn nguồn sông của nông dân Nếu không thế chúng ta đã không thểthắng đợc bọn địa chủ vá t bản trong xứ nông nghiệp tiểu nông suy tànnày và bọn đế đế quốc bên ngoàI Nhng cần phải hiểu cho đúng mức độcủa thành tích ấy Chiến tranh và tình trạng hoang tàn buộc chúng ta phảIthi hành chủ chủ nghĩa “cộng sản quân sự ” Nó không phải là một chínhsách phù hợp với nhiêm vụ kinh tế của giai cấp vô sản Đó là một biệnpháp tạm thời Đối với giai cấp vô sản đang thực hiện quyền chuyên chínhcủa mình trong một nớc tiểu nông thì một chính sách đúng là phải tổchức việc trao đổi những sản phẩm công nghiệp cần thiết cho nông dân đểlấy lúa mì Chỉ có chính sách ấy mới phù hợp nhiệm vụ của giai cấp vô

sản chỉ có chính sách đó mới tăng cờng đợc cơ sở của chủ nghĩa xã hội

và da chủ nghĩa xã hội lên chỗ toàn thắng Vì vậy đặt ra yêu cầu thựchiện “thuế lơng thực ” để giảI quyết tình hình thực tế của đất nớc

Đây là bớc đầu tiên quan trọng trong cơ chế kinh tế của chính sáchkinh tế mới sở dĩ nh vậy bời vì trong điều kiện nớc Nga bây giờ, đại côngnghiệp đã mất đi vị thế kinh tế trớc đây của nó, tiểu nông nghiệp tuy khóphat huy vai trò song không phải là ngành tạo ra khối lợng sản phẩm lớn

đáp ứng nhu cầu cấp bách của đất nớc, thơng nghiệp hầu nh không tồn tạichỉ có nông nghiệp là nguồn chính chủ yếu “nuôi sống” quốc gia Mặc

dù vậy ngành nông nghiệp cũng đã bị chiến tranh tàn phá nặng nề, vì vậy

để khôI phục nền kinh tế cần tiến hành khôI phục sản xuất nông nghiệp

đầu tiên có khôI phục sản xuất lơng thực thì mới cảI thiện đời sống nhândân, trong điều kiện bây giờ lơng thực là nhu cầu cấp thiết đối với nớcNga Theo nh Lênin đã nói:”Muốn cảI thiện đời sống công nhân thì phảI

có bánh mì và nhiên liệu Đứng về phơng diện toàn bộ nền kinh tế quốcdân của chúng ta mà nói thì hiện nay điêù chớng ngại nhất là ở đó nhngchúng ta chỉ có thể tăng thêm sức sản xuất và thu hoạch lúa mì tăng thêm

sự dự trữ và vân taqỉ nhiên liệu bằng cách cảI thiện đời sống của nôngdân- bằn cach nâng cao sức sản xuất của họ ” Bên cạnh đó thực tế cũngcho they rằng kinh tế nông nghiệp suy sụp một cách nghiêm trọng lực l-ợng sản xuất nông nghiệp bị lung lay, lòng tin của nông dân đối với chínhquyền Xô Viết bị giảm sút, tình trạng đầu cơ tích luỹ tràn lan vì vậy việcchỉnh đốn lại nền sản xuất nông nghiệp là một yêu cầu cấp bách chínhsách kinh tế Cộng sản thời chiến kéo dài, với nội dung trng thu lơng thựcthừa đã thủ tiêu nhng kích thích đối với nông dân, kìm hãm sự phát triểncủa nông nghiệp Do đó tất yếu nó phảI đợc thay thế bằng một chínhsách kinh tế mới nhằm sửa chữa nhng sai sót mà nền kinh tế thời chiếnngây nên cho nông nghiệp nói riêng và cho nền kinh tế nói chung

Thuế lơng thực đợc thực hiện thống nhất từ tháng 5/1923 với hìnhthức hỗn hợp bằng hiện vật hoặc bằng tiền tệ (từ năm 1924 bằng hiện vật

là chủ yếu) Mức thuế đợc thu phân biệt đói với các hộ nông dân: Đối vớibần nông thì thu thuế bằng 1 2% thu nhập, với trung nông thu bằng 3 5%thu nhập, với phú nông thu bằng 5 6% thu nhập Ngoài ra ngời nông dân

có thể tự do buôn bán lúa gạo sau khi đã nôp đủ thuế

2 Khôi phục và phát triển sản xuất trao đổi hàng hoá giữa thành thị và nông thôn giữa công nghiệp và nông nghiệp:

Đổi cho tiểu nông tất cả những sản phẩm mà họ cần dùng do nền đạicông nghiệp xã hội chủ nghĩa cung cấp để lấy lúa mì và nguyên liệu Đó

là chính sách hay nhất, hợp lý nhất và đó là chính sách mà ta bắt đầu thihành Nhng chúng ta không thể đổi cho họ tất cả sản phẩm, không thể nhthế đựơc và cũng không thể làm sớm nh thế đợc Vậy chúng ta phảI làmthế nào Hoặc là tìm cách ngăn cấm, bao vây đến cùng mọi sự phát triểncủa mậu dịch t nhân, không phải là của nhà nớc nghĩa là mọi sự phát triểncủa t bản thơng mại bớc phát triển tất nhiên phảI xảy ra hàng triệu ngờisản xuất nhỏ Chính sách ấy là một hành động dại dột tự sát đối với đảngnào tìm cách áp đặt nó Dại dột vì về phơng diện kinh tế chính sách ấykhông thể nào thực hiện đợc; tự sát vì những đảng nào thực hiện chínhsách nh thế nhất định sẽ bị “phá sản” Trong điều kiện hiện nay khôngthể xoá bỏ t hữu t nhân về t liệu sản xuất và càng không thể “chỉ có mộtthị trờng tiêu thụ sản phẩm là nông thôn ” Làm nh vậy sẽ kìm hãm sựphát triển của nền kinh tế xã hội Vậy chúng ta phải làm thế nào ?

Cải thiện đời sống của nhân dân là việc đầu tiên cần nhng nếu chỉdựa vào nền nông nghiệp mang tính tự cung tự cấp, thì không thể cân đốiphát triển kinh tế Thuế lơng thực đợc thi hành đã tạo đIều kiện cho ngời

nông dân hăng hái tham gia sản xuất, tạo ra ngày càng nhiều nông sản

nh-ng khônh-ng có trao đổi hành-ng hoá thì chính sách thuế lơnh-ng thực sẽ tự đánhmất tác dụng kích thích lợi ích vật chất của nó Thuế lơng thực có nghĩa là

tự do bán số lơng thực còn thừa (của nông dân sau khi họ đã nộp songthuế), thì chúng ta phải cố sức hớng sự phát triển ấy của chủ nghĩa t bản,vì sự tự do buôn bán, tự do thơng mại chính là sự phát triển của chủ nghĩa

t bản Chính sách kinh tế mới với nội dung mở rộng trao đổi hàng hoágiữa nông nghiệp và công nghiệp, giữa thành thị và nông thôn đã đáp ứng

đợc nhu cầu nhiều mặt của sản xuất và tiêu dùng trong công nông nghiệpnói riêng và trong đời sống xã hội nói chung Nó cho phép ngời nông dân

đợc tự do trao đổi, buôn bán nông sản để lấy sản phẩm công nghiệp Nôngnghiệp cần máy móc thiết bị để tiến hành sản xuất còn lơng thực cần cho

đời sống của công nhân, các ngành công nghiệp chế biến, công nghiệpthực phẩm cũng cần nguyên liệu để duy trì hoạt động sản xuất Nhữngnhu cầu đó chỉ có thể đợc đáp ứng thông qua trao đổi hàng hoá giữa haingành Nói chung lại, trao đổi hàng hoá là cầu nối để gắn kết công nghiệpvới nông nghiệp nhằm hỗ trợ nhau thú đẩy quá trình phụ hồi và phát triểnlực lợng sản xuất Sản xuất nông nghiệp mang tính chất hàng hoá sẽ manglại lợi ích cho ngời nông dân nhiều hơn so với sản xuất tự cung tự cấp.Trao đổi hàng hoá mang lại sự năng động cho công nghiệp và nôngnghiệp, hai ngành hỗ trợ nhau tự cải tiến sản xuất đẻ đáp ứng nhu cầutrao đổi trớc đây, do yêu cầu phục vụ quân đội trong chiến tranh sảnphảm làm ra đều thuộc quyền quản lý và phân phối của nhà nớc trao đổihàng hoá bị cấm khi bớc sang thời kì kiến thiết đất nớc trong hoà bìnhcông nghiệp và nông nghiệp không chỉ đơn thuần sản xuất ra sản phẩm

mà là sản xuất hàng hoá phải tính đến sản lợng và chất lợng sản phẩm đểviệc trao đổi đợc chấp nhận Mặt khác yêu cầu của công cuộc khôi phục

đất nớc và xây dung chủ nghĩa xã hội là công nghiệp và nông nghiệp phảigắn bó chặt chẽ với nhau Đây là hai ngành chủ chốt trong nền kinh tếquốc dân, nếu nh mỗi phát triển theo một hớng riêng lẻ, không ăn khớpvới nhau thì hẳn là sẽ nảy sinh sự mất cân đối, sự lệch lạc trong phát triển.Bên cạnh đó trao đổi hàng hoá đợc thực hiện giữa thành thị và nông thôn

đã làm sống động lại toàn độ sinh hoat xã hội thu hẹp khoảng cách vềmức sống, đáp ứng nhu cầu tiêu dùng của ngời dân ở hai khu vực này Đóchính là mục đích khâu thứ hai trong chính sách kinh tế mới

Nh vậy vấn đề khôi phục và phát triển sản xuất trao đổi hàng hoágiữa công nghiệp và nông nghiệp, giữa thành thị và nông thôn là vấn đềtất yếu phải đợc thực hiện trong cơ chế kinh tế của chính sách kinh tế mới.Tuy nhiên Từ đó lại nảy sinh ra một vấn đề cần giải quyết Đó là việckhôi phục phát triển hàng hoá trong nông nghiệp sẽ kéo theo sự khôi phục

và kích thích xu hớng T Ban chủ nghĩa Bàn luận về vấn đề này LêNin chorằng đó là một tất yếu không tránh khỏi nhng không nên vì thế ngăn chặn

sự phát triển của trao đổi hàng hoá Xu hơng T Bản chủ nghĩa sẽ nhờ nó

mà khôI phục, điều này là đúng Tuy nhiên nó khôi phục ở mức độ nào thì

điều này hoàn toàn phụ thuộc vào sự quản lý của nhà nớc Nga Xu hớngnày phảI đợc kiểm soát chặt chẽ bằng cách sử dụng hình thức kinh tế” chủnghĩa T Bản nhà nớc” Nhà nớc liên kết với t nhân trong sản xuất và bằngnhững chính sách, những quy định về kinh tế hớng nó vào quỹ đạo thời kỳquá độ lên chủ nghĩa xã hội Việc ngăn chặn xu hớng ấy sẽ có hại chocông cuộc khôI phục và phát triển nền kinh tế Để đảm bảo lợi ích củaChủ Nghĩa Xã Hội thì phải phát triển Chủ NghĩaT Bản nhà nớc và trao đổihàng hoá để phát triển lực lợng sản xuất trong nông nghiệp và côngnghiệp

Tóm lại, việc khôi phục và mở rộng sản xuất trao đổi hàng hoá giữacông nghiệp và nông nghiệp, giữa thành thị và nông thôn là đúng đắn vàhợp lý Nó là một đòn bẩy quan trọng cho sự phát triển sản xuất lơng thựcnói riêng và sản xuất công nông nghiệp nói chung Đồng thời thông quatrao đổi, tác dụng của thuế lơng thực đợc phát huy hơn nữa Nó thể hiện

sự phù hợp với quy luật kinh tế của thời kỳ quá độ lên Chủ Nghĩa XãHội

3 Tổ chức lại nền sản xuất công nghiệp cho phù hợp với yêu cầu của nông nghiệp:

Muốn trao đ ổi hàng hàng hoá đ ợc thực hiện thông suốt, bên cạnhviệc khuyến khích nông dân tích cực sản xuất còn phải tính đ ến việc khôiphục công nghiệp Để có đủ hàng hoá trao đổi với nông dân thì côngnghiệp phải phục hồi và phát triển Do chiến tranh tàn phá sản xuất côngnghiệp đang sa sút thiếu nguyên liệu công nhân thất nghiệp tràn lan, thiếulơng thực Kỷ luật lao động lỏng lẻo, năng xuất lao động thấp Giai cấpcông nhân bị phân tán và đang cò nguy cơ mất dàn bản chất giai cấp - mất

đi ý chí đấu tranh Việc tổ chức lại nền sản xuất đại công nghiệp là mộtyêu cầu cấp bách Trớc chiến tranh nớc Nga đ ã từng có một nền đại côngnghiệp rất phát triển Nhng trải qua một thời gian dài với biến cố chiếntranh, đại công nghiệp không còn là thế mạnh của nền kinh tế nớc Nganữa Lực lợng sản xuất trong công nghiệp đ ang còn trong tình trạng thấpkém do cơ sở kỹ thuật cha kịp phục hồi Vấn đ ề này đ ặt ra là phảI sắpxếp lại, tổ chức lại cơ cấu ngành công nghiệp, khai thác thế mạnh củatừng ngành để phát huy vai trò của công nghiệp và giai cấp công nhântrong khôI phục kinh tế đất nớc Do yêu cầu của ngành công nghiệp cầnmáy móc trang thiết bị kỹ thuật để sản xuất nên công nghiệp phải phụchồi nhanh chóng để tạo cân đối giữa hai ngành, kịp thời hỗ trợ nôngnghiệp trong sản xuất

Với việc làm này, nhà nớc đ ã thực sự khẳng đ ịnh vai trò quan trọngcủa mình Để khôi phục sản xuất công nghiệp nhà nớc đã trợ giúp vốn chocác cơ sở sản xuất, tạo công ăn việc làm thu hút nhân công, ổn định sảnxuất Đây là việc làm kịp thời đã khắc phục tình trạng thất nghiệp tràn lan,tình trạng thiếu vốn để cải tiến thiết bị –nâng cao sản xuất

Viêc khôi khôi phục sản xuất trên trang thiết bị cũ cũng là việc nênlàm trong điều kiện hiện nay Trớc đ ây khi nớc Nga thực hiện chính sáchkinh tế thời chiến đã quốc hữu hoátoàn bộ xí nghiệp vừa và nhỏ Nhà nớckiển soát việc sản xuất và phân phối sản phẩm không những với đại côngnghiệp mà ngay với cả tiểu công nghiệp Khi thực hiện chính sách kinh tếmới nhà nớc chỉ sử dụng một phần các xí nghiệp trớc đây đã quốc hữuhoá, phần còn lại cho t nhân mua hoăc thuê lại dới một hình thức tô nhợng

đ ể t nhân tự do kinh doanh Đây là một việc làm đ úng đ ắn bởi trong đIều kiện lực lợng sản xuất chậm phục hồi mà chỉ thừa nhận một hình thứckinh tế là kinh tế nhà nớc thì thật là sai lầm Trình đ ộ của lực lợng sảnxuất cha cho phép xây dung một quan hệ sản xuất nh vậy Việc nhà nớccông nhận sự tồn tại của kinh tế t nhân là một việc làm hợp với đ Iều kiệnkhách quan của xã hội trong quá trình tiến lên chủ nghĩa cộng sản

Quá trình khôI phục và phát triển công nghiệp đ ợc tiến hành trìnhtựtừ công nghiệp nhẹ đ ến công nghiệp nặng Công nghiệp nhẹ u tiênnhững ngành gắn bó với nông nghiệp và nguyên liệu, tiêu thụ sản phẩm.Công nghiệp nặng chú trọng vào công nghiệp năng lợng nhnh vẫn cân đ

ối với các ngành công nghiệp nặng khác Bớc đI đầu tiên của quá trìnhkhôI phục công nghiệp mà chính sách kinh tế mới đ ề ra là xuất phát từnhu cầu nông nghiệp và nông thôn KhôI phục công nghiệp bắt đ ầu từcông nghiệp thực phẩm, chế biến nông sản Dới tác dụng của thuế lơng

thực, nông sản sản xuất ra ngày càng đòi phảI có nơI tiêu thụ Phát triểncông nghiệp nhẹ chính là đ áp ứng đ òi hỏi đó Sự quan tâm đ ầu t của nhànớc, và sự cung cấp nguyên liệu của nông nghiệp sẽ đ ảm bảo cho phụchồi nhanh chónh công nghiệp nhẹ Nh Lê-Nin đã phân tích, để cảI thiện đ

ời sống của công nhân thì phảI có bánh mỳ và nhiên liệu Thuế lơng thực

đ ã giảI quyết đợc một phần yêu cầu đó Để khắc phục tình trạng thiếunhiên liệu cho sản xuất và sinh hoạt Nga chủ trơng phát triển công nghiêpnặng và dành phần lớn vốn đầu t cho công nghiệp năng lợng góp phầnkhắc phục và cảI thiện nó về cơ bản Chúng ta có thể thấy rằng chính sáchkinh tế mới của Lê-Nin đ ề ra là rất hợp lý và chặt chẽ Nó đ ã tạo đIềukiện cho nớc Nga phát triển, từng bớc tháo ngỡ những khó khăn khắcphục những hậu quả do chiến tranh gây ra Đặc biệt, trong chính sáchkinh tế mới, nền sản xuất công nghiệp đ ã đ ợc tổ chức lại với cơ cấunhiếu thành phần Kinh tế t nhân đợc phục hồi Nớc Nga trớc đây đã pháttriển với nền đại công nghiệp rực Đến giai đoạn này, trong quá trình xâydựng Chủ Nghĩa Xã Hội không thể ngay một lúc xoá bỏ sở hữu t nhân

mà phảI công nhận sự tồn tại của nó là một tất yếu khách quan Đó mới làviệc làm hợp với quy luật kinh tế Thời kì quá đ ộ lên Chủ Nghĩa Xã Hội

là thời kỳ đ ấu tranh giữa hai thế lực, một bên là Chủ NghĩaT Bản cha bịtiêu diệt, một bên là Chủ Nghĩa Xã Hội còn non yếu Thực tế cho thấykhông thể không thể chỉ tồn taị một thành phần kinh tế nhà nớc là duynhất Vì lợi ích của toàn xã hội nhà nớc Xô -Viết phảI chấp nhận sự tồntại của kinh tế t nhân Sự tồn tại nhiều thành phần kinh tế trong thời kỳquá độ là một tất yếu khách quan và nhà nớc Nga là áp dụng chính sáchkinh tế mới là hoàn toàn đ úng đắn Trong thờ kỳ thực hiện chính sáchnày kinh tế nhà nớc giữ vai trò chủ đ ạo và chiếm u thế hơn hẳn so với cácthành phần kinh tế khác Bên cạnh đ ó, hình t kinh tế t bản nhà nớc –một

sự đ ổi mới trong chính sách kinh tế của nớc Nga –“là những mắt xíchtrung gian Có thể tạo đIều kiện thuận lợi cho bớc nớc Nga nhanh chóngphục hồi sản xuất tăng trởng kinh tế ” Nhà nớc hợp tác với t nhân trongsản xuất công nghiệp :t nhân là trung gian phân phối sản phẩm cho nhà n-

ớc, nhà nớc cho t nhân thuê xí nghiệp, hầm mỏ, đất đai … Đã nảy sinh nhiềuSản xuất trongcông nghiệp dần hồi phục

Chính sách kinh tế mới không chỉ đề cập đến vấn đề đổi mới cơ chếngàng mà còn đổi mới cơ chế quản lý vĩ mô trong công nghiệp tăng cờngphân công hợp tác gia các ngành rồi qua đó nâng cao trình đ ộ phân cônglao đ ộng xã hội Các thành phần kinh tế đ ợc tự do kinh doanh là điềukiện đ ể phát triển công nghiệp cho phù hợp với yêu cầu của nông nghiệp,

đ ể hai ngành này có thể hỗ trợ cho nhau, góp phần củng cố liên minhcông-nông về mặt kinh tế Nh chúng ta đ ã biết, cũng nh vật chất quyết

định ý thức, kinh tế sẽ quyết định đến sự ổn định hay không ổn định của

hệ thống chính trị Sau nội chiến liên minh công –nông có nguy cơ tan

vỡ chính là do những lợi ích kinh tế của cả hai giai cấp không đợc đảmbảo Khi mối quan hệ giữa công nghiệp và nông nghiệp đợc giảI quyết thìvấn đề này cũng sẽ đợc giải quyết Chính sách kinh tế mới với nội dung tổchức lại nền sản xuất công nghiệp cho phù hợp với yêu cầu của nôngnghiệp vừa giảI quyết đợc yêu cầu khôI phục công nghiệp vừa giảI quyếtmột phần nguy cơ tan vỡ của khối liên minh công-nông NgoàI ra việc tổchức lại sản xuất công nghiệp cũng đ áp ứng yêu cầu xây dựng cơ sở kinh

tế bớc đ ầu của Chủ Nghĩa Xã Hội, ổn định sản xuất giữa các thành phầnkinh tế, vân dụng sáng tạo chủ nghĩa Mác vào thực tiễn xây dựng ChủNghĩa Xã Hội

4 Chủ chuyển đ ổi cơ chế quản lý sang hạch toán kinh doanh theo nguyên tắc tập trung dân

Trong thời gian thực hiện chính sách kinh tế Cộng Sản thời chiến, cơchế quản lý tập trung đợc thực hiện koé dàI sang cả thừi kỳ hoà bình đãkìm hãm tính năng động của các cơ sở sản xuất Nhà nớc thống nhất quản

lý tập trung bằng mệnh lệnh đối với các xí nghiệp quốc doanh, kiểm soátsản xuất và phân phối sản phẩm Tất cả cơ sở sản xuất đều phụ thuộc vàonhà nớc Tính tự chủ trong kinh doanh bị hạn chế Vấn đề đặt ra là nếumuốn khôI phục toàn bộ nền kinh tế thì không thể tiếp tục duy trì hìnhthức quản lý kinh tế kém năng động kém tự chủ nh vậy Do đó chính sáchkinh tế mới đã đa ra biệm pháp chuyển đổi cơ chế quản lý sang hạch toánkinh doanh theo nguyên tắc tập trung dân chủ

Tinh thần chung của cơ chế quản lý này là để cho các doanh nghiệp

tự chủ về tài chính, về phân phối lợi nhuận và tiền lơng, chịu trách nhiệmtrang trải chi phí, phân phối thu nhập dựa trên số lợng và chất lợng lao

động Cơ chế quản lý tập trung bằng mệnh lệnh bị xoá bỏ Các xí nghiệp

đợc quyền quyết định tổ chức cung ứng, tiêu thụ sản phẩm của mình trênthị trờng, chủ động về kế hoạch sản xuất Do đó, mõi cơ sở sản xuất phải

tự tính toán sản lợng, giá bán Lãi thì doanh nghiệp đợc hởng, lỗ thì doanhnghiệp chịu Nói chung, nhà nớc chỉ làm nhiệm vụ quản lý về vĩ mô đóivới nền kinh tế, định hớng cho sự phát triển của các xí nghiệp và của cảnền kinh tế, đảm bảo đúng định hớng xã hội chủ nghĩa Sự thay đổi tronghình thức quản lý gắn liền với sự thay đổi cơ cấu quản lý kinh tế xã hội.Thực chất quản lý theo phơng pháp hạch toán kinh doanh là sự ứng dụngnguyên tắc quản lý kinh tế xã hội chủ nghĩa vừa tập trung vừa dân chủ

Lê Nin chỉ rõ :” chính sách kinh tế mới không thay đổi kế hoạch kinh tếthống nhất của nhà nớc và không vợt qua ngoàI giới hạn của kế hoạch đó

” Các xí nghiệp quá độ sang hạch toán kinh tế sử dụng ngày càng rộng rãquan hệ hàng hoá tiền tệ đặt ra yêu cầu là phảI nâng cao hiệu lực quản

lý của nhà nớc ở tầm vĩ mô Hoạt động của Uỷ ban kế hoạch nhà nớc đợctriển khai với việc soạn thảo các kế hoạch trớc mắt để khôI phục cácngành công nghiệp Thực chất nhà nớc tăng cờng việc hiện thực quản lý

vĩ mô sẽ giúp tăng cờng công tác phối hợp giữa các ngành, các yếu tố củanền kinh tế quốc dân nhằm đạt hiệu quả kinh tế tối u Nhà nớc sẽ phải tạomôi trờng pháp lý thuận lợi cho các xí nghiệp quốc doanh và t nhân cùngphát triển sản xuất Nh vậy kinh tế sẽ phục hồi nhanh chóng

Một nội dung nã mà chính sách kinh tế đề cập đến là thực hiện dânchủ hoá trong quản lý kinh tế Chính sách kinh tế này đã đảm bảo cho sựtham gia của quần chúng voà hoạt động quản lý Dân chủ hoá trong quản

lý là kết quả của sự thay đổi quan niệm về những vấn đề cơ bản của sựphát triển kinh tế xã hội theo định hớng xã hội chủ nghĩa Không phảI chỉ

có duy nhất nhà nớc quản lý sản xuất bằng phơng pháp thuần tuý mệnhlệnh mới là đảm bảo đúng định hớng xã hội chủ nghĩa Nguyên tắc dânchủ hoá trong quản lý kinh tế yêu cầu sự công khai và dân chủ trong việclựa chọn cán bộ lãnh đạo quản lý, các vấn đề về cảI tiến sản xuất và quản

lý phải đợc giải quyết dựa trên quyết định của đạI diện công đoàn vàchính quyền Nguyên tắc này đã hớng ngời lao động quan tâm đến lợi íchvật chất, vì lợi ích vật chất mà quan tâm đến kết quả lao động Qua đó,quần chúng nhân dân lao động sẽ tăng thêm lòng tin vào các cán bộ quản

lý bởi chính họ là những ngời kiểm soát hoạt động của cán bộ quản lý.Chính sách kinh tế mới đặt ra yêu cầu “ tổ chức rộng rãi có kế hoạch, th -ờng xuyên và công khai việc lựa chọn cán bộ khá nhất cho công cuộc xâydựng kinh tế, những cán bộ hành chính và cán bộ tổ chức trên quy môchung và chuyên môn, địa phơng và toàn quốc ” Nh vậy, việc chuyển đổicơ chế quản lý sang hạch toán kinh doanh theo nguyên tắc tập trung dânchủ đã góp phần tăng tính năng động, sáng tạo của từng cá nhân, từng cơ

sở sản xuất đồng thời tạo đIều kiện sử dụng đợc tất cả các nguồn lực chocông cuộc khôi phục và phát triển kinh tế từng bớc tiến lên mục tiêu XãHội Chủ Nghĩa

5 Tổ chức lại quá trình lu thông, củng cố lu thông tiền tệ –ngân hàng :

Sau nội chiến, do hiệu lực kéo dàI của chính sách kinh tế cộng sảnthời chiến nển trao đổi buôn bán thơng mại hầu nh không tồn tại, chỉ cónhà nớc độc quyền buôn bán lơng thực và phân phối sản phẩm côngnghiệp Bớc sang thời kỳ thực hiện chính sách kinh tế mới, nhà nớc chophép tự do buôn bán, tự do thơng mại nhng dới sự điều tiết quản lý vĩ môcủa nhà nớc Điều này đánh dấu sự thay đổi trong quan niệm về con đờngtiến lên Chủ Nghĩa Xã Hội của nớc Nga Trớc đây, nớc Nga không chấpnhận sự tồn tại của kinh tế hàng hoá trong quá trình xây dựng Chủ NghĩaXã Hội Chính sách kinh tế mới đã khắc phục sai lầm đó, chuyển hìnhthức phân phối trực tiếp và bao cấp sang kinh tế thị trờng, đáp ứng yêucầu chuyển nền kinh tế từ trạng thái khủng hoảng hỗn loạn sang quỹ đạotái sản xuất bình thờng Mục đích cao nhất của chính sách này là thiết lậpliên minh công – nông về mặt kinh tế Trong điều kiện chiến tranh, nôngnghiệp lạc hậu công nghiệp bị phân tán thì chỉ bằng cách khôI phục thơngnghiệp trao đổi hàng hoá giữa công nghiệp và nông nghiệp thì mới gắnkết hai ngành này lạI với nhau Thơng nghiêp là mối liên hệ kinh tế duynhất giữa tiểu nông và giai cấp vô sản

Tuy nhiên, tự do thơng mạI không có nghĩa là để cho thơng nghiệp tnhân lấn át thơng nghiệp xã hội chủ nghĩa Trong thời gian đầu thực hiệnchính sách kinh tế mới, thơng nghiệp xã hội chủ nghiã do thiếu vốn vàhàng hoá nên không chiếm đợc vị thế kinh tế cao nhng với sự giúp đỡ củanhà nớc (nhà nớc tạo đIều kiện để liên kết công nghiệp quốc doanh vàtiểu thủ công nghiệp với thơng nghiệp quốc doanh và tập thể để nắm quỹhàng hoá dùng làm phơng tiện đIều tiết thị trờng ), vị thế đó đã thay đổi.Nhà nớc giúp thơng nghiệp xã hội chủ nghĩa chiếm các vị trí chỉ huytrong thơng nghiệp khi triển khai quá trình lu chuyển hàng hoá đồng thờihớng quá trình đó đI thẳng tới nhu cầu của nông thôn và thành thị Hộinghị Đảng Cộng Sản Bônsêvíc Nga lần thứ XI

tháng 12-1921 đã nêu ra phơng hớng quản lý trong lĩnh vực lu thông

là : “ Căn cứ vào thị trờng hiện có và tính toán đến các quy luật của nó,chiếm lĩnh vực thị trờng và bằng những biện pháp kinh tế thờng xuyên, cócân nhắc và đợc xây dựng trên sự kiểm kê chính xác quá trình của thị tr-ờng mà nắm vững việc đIều tiết thị trờng và lu thông tiền tệ ” Nhà nớc sửdụng nhiều hình thức thơng nghiệp với một cơ cấu đảm bảo phát huy vaitrò của thơng nghiệp nhà nớc, loạI dần t thơng ra khỏi lĩnh vực bán buôn,canh tranh với t bản thơng nghiệp bán lẻ Nhà nớc tăng cờng đầu t cholĩnh vực giao thông vận tảI để kịp thời đáp ứng yêu cầu vận chuyển củanội thơng và cả ngoạI thơng

Song song với quá trình tổ chức lạI lu thông hàng hoá, nhà nớc cũngthực hiện ổn định nền tàI chính quốc gia Do tác dụng của chế độ hạchtoán kinh tế nên nguồn thu cho ngân sách nhà nớc tăng bởi các xí nghiệp

tự chủ về tàI chính không đòi hỏi kinh phí hỗ trợ từ ngân sách nhà nớc.Nhà nớc tăng cờng kiểm kê, kiểm soát việc chi tiêu, hạn chế chi phí sảnxuất và chi phí quản lý của các xí nghiệp Nhà nớc chủ trơng tổ chức lạItàI chính quốc gia, đIều tiết giá cả chống lạI lạm phát, chống lạI sự mấtgiá của đồng Rúp ; thiết lâp chính sách tàI thống nhất dựa trên quan đIểmtập trung tàI chính

Qua đIểm này chính là biểu hiện của nguyên tắc tập trung dân chủ

Để khắc phục tình trạng bội chi của ngân sách nhà nớc, nhà nớc Xô-Viết

đã thực hiện cân đối thu chi giảm biên chế cắt giảm chi tiêu không cầnthiết cho bộ máy hành chính, bãI bỏ chế độ bao cấp để tăng thu cho ngânsách, nhà nớc xây dựng lạI hệ thống thuế nhằn đIều tiết lạI thu nhập củacác tầng lớp dân c Hệ thống thuế bao gồm : thuế công thơng nghiệp, thuếthu nhập, thuế tàI sản, thuế nông nghiệp Bên cạnh đó, nhà nớc phát hànhcông tráI, khôI phục ngoạI thơng để tăng dự trữ vàng Ngân hàng nhà nớc

đợc thiết lập lạI, tiến hành thay đổi đơn vị tiền tệ, phát hành giấy bạc ngânhàng cho các tổ chức kinh tế công thơng nghiệp quốc doanh vay, dần dầnrút đồng Rúp Xô Viết ra khỏi lu thông chống lạm phát Ngày 5 -2-1924,nhà nớc ban hành đạo luật phát hành giấy bạc mới (rúp vàng) Ngày 16-2-

1924 ra sắc lệnh đình chỉ phát hành đồng rúp Xô - viết để trang trải ngânsách Ngày 7- 3- 1924 Nhà nớc ra đạo luật rút đồng rúp Xô - viết ra khỏi

lu thông

Tiếp theo việc ổn định đồng tiền là củng cố và phát triển hệ thống ngânhàng Trong quá trình từ 1921- 1923, ngân hàng nhà nớc đã đợc củmg cố.Tiếp đó đã mở rộng hệ thống tín dụng bằng cách thành lập các ngân hàngkhác

Ngân hàng công thơng nghiệp : cấp tín dụng cho nghành công nghiệp,

th-ơng nghiệp Nhà nớc củng cố và phát triển hệ thống ngân hàng tiến tớihoàn thành cảI cách tiền tệ

III Tác dụng của chính sách kinh tế mới

1 Tác dụng :

về nông nghiệp :

Sau một thời gian thực hiện chính sách kinh tế mới, nhà nớc Xô Viết đã khôI phục đợc nề kinh tế bị chiến tranh tàn phá Nông nghiệp đếnnăm 1925 đã vợt mức trớc chiến tranh Nạn đói đợc đẩy lùi, sản lợng lơngthực không ngừng tăng qua các năm Diện tích gieo trồng đợc mở rộng

-Do mức thuế thấp nên nhà nớc không thu đợc nhiều lơng thực nhng thôngqua con đờng trao đổi đã có đợc khối lợng lơng thực nhiều hơn

Do mức thuế thấp nên năm 1921 nhà nớc thu đợc 240 triệu pút so với

423 triệu pút trng thu trớc đây Nhng để bù lại, do nông dân hăng hái sảnxuất, mở rộng diện tích nên tổng sản lợng lơng thực của xã hội và cácnông sản khác tăng lên Nhà nuớc qua con đờng trao đổi có đợc khối lợnglơng thực nhiều hơn Ngoài ra, do mức thuế ổn định, ngời nông dân nàocũng biết đuợc số thuế phải nộp và cố gắng sản xuất để vợt qua mức đó.Nhà nớc thu thuế rõ ràng, thuận lợi

Thuế lơng thực là đòn mạnh mẽ để khôi phục nền nông nghiệp sau chiếntranh, biểu hiện yêu cầu của tính quy luật đầu tiên của quá trình khôi phụckinh tế, bởi vì :” thuế luơng thực sẽ giúp vào việc cải thiện nền kinh tếnông dân Bấy giờ, nông dân sẽ bắt tay vào việc một cách yên tâm, và đóchính là điều chủ yếu “(còn thiếu khoán ruộng đất nhớ chèn thêm)

Về công nghiệp : Số công nhân có việc làm tăng nhanh, khắc phục

đ-ợc tình trạng thất nghiệp tràn lan Công nghiệp dầu khí đđ-ợc khôI phục vàcảI tạo về cơ bản, cùng với các cơ sở năng lợng khác, hoàn thành kếhoạch đIện- khí hoá Sản xuất công nghiệp tăng cao cha từng thấy, mứctăng sản phẩm trung bình hàng năm là 41% Tổng sản lợng công nghiệpnăm 1925 so với năm 1913 đạt 75, 5% (đến năm 1926 khôI phục đợc100%) Ngành đIện và cơ khí chế tạo vợt mức trớc chiến tranh, xí nghiệpcông nghiệp nhẹ và công nghiệp thực phẩm cũng đã vợt mức trớc chiếntranh Về thơng nghiệp và tàI chính tiền tệ : Thơng nghiệp phát triểnmạnh mẽ Tổng mức lu chuyển hàng hoá năm1926 đã bằng hai lần năm

1924 Liên Xô đã mở rộng quan hệ buôn bán với hơn 40 nớc Năm

1925-1926 thu nhập của nhà nớc tăng lên gần 5 lần so với nă m 1922 –1923

Ngân hàng nhà nớc đợc lập lạI năm 1921, tiền hành đổi tiền vào các năm1922-1923 Giá trị đồng Rúp tăng lên đáng kể

Về chính trị : Nhà nớc Nga đã tiến đợc một bớc dàI trong việc củng

cố liên minh công –nông, ổn định hệ thống chính trị Tình trạng rối rentrớc kia đã đợc khắc phục Giai cấp công nhân đã phát huy đợc năng lựclãnh đạo của giai cấp mình Thành công lớn nhất của thời kỳ thực hiệnchính sách kinh tế mới là tháng 12-1922 Liên Bang Cộng Hoà Xã HộiChủ Nghĩa Xô - Viết đợc thành lập và là nhà nớc xã hội chủ nghĩa đàutiên trên thế giới

sự nghiệp xây dựng Chủ Nghĩa Xã Hội Trong toàn bộ các khâu của chínhsách kinh tế mới không có khâu nào không phù hợp với quy luật kinh tếcủa thời kỳ quá độ lên Chủ Nghĩa Xã Hội

Đây còn là chiến lợc liên minh công –nông về mặt kinh tế Chínhsách nà đã giải quyết đúng đắn mối quan hệ giữa lợi ích kinh tế của cảhai giai cấp công nhân và nông dân Qua chính sách này, Lênin đã nêu rõ

để củng cố nền chuyên chính vô sản thì phảI bắt đầu từ đâu, phải giảiquyết những khó khăn về chính trị dựa trên việc giải quyết những khókhăn về kinh tế

Chính sách kinh tế mới còn có ý nghĩa về mặt lý luận Nó là mộtkiểu mẫu cho sự vận dụng sáng tạo học thuyết của Mác-Ănghen vào thựctiễn Qua chính sách này, chúng ta có thể hiểu rõ hơn về cơ chế kinh tếtrong thời kì quá độ Về những vấn đề có tính nguyên tắc trong xây dựngChủ Nghĩa Xã Hội đối với các nớc tiến lên Chủ Nghĩa Xã Hội đều cầnthuyết vận dụng tinh thần cơ bản của chính sách kinh tế mới nh vấn đềquan hệ hàng hoá- tiền tệ, nguyên tắc liên minh công nông, sử dụng nềnkinh tế nhiều thành phần… Đã nảy sinh nhiềuĐây là những vấn đề có ý nghĩa chiến lợc, vậndụng sáng tạo lý luận chủ nghĩa Mác về các giai đoạn của phơng thức sảnxuất cộng sản chủ nghĩa Nó đánh dấu một bớc phát triển mới về lý thuyếtnền kinh tế xẵ hội chủ nghĩa

CHƯƠNG II: Sự vận dụng chính sách kinh tế mới vào

việt nam:

I Việt Nam tớc thời kỳ đổi mới :

Trớc khi nghiên cứu chính sách kinh tế mới cuả Đảng và nhà nớc tahiên nay chúng ta hãy cùng nhìn xuyên suốt chiều dàI lịch sử của đất n-

ớc đất nớc ta đã trảI qua một thời kỳ chiến tranh dàI và khốc liệt Với sựlãnh đạo của Đảng cộng Sản Việt Nam, nhân dân ta đã tiến hành hai cuộckháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ đem lạI hoà bình tự dotrên đất nớc ta Đảng đã xác định mục tiêu đa đất nớc tiến lên chủ nghĩaxã hội bỏ qua giai đoạn t bản chủ nghĩa sở dĩ nh vậy trong bối cảnh thếgới, t bản chủ nghĩa đã trở lên lạc hậu bởi tính chất phản động hiếu chiến.Chủ nghĩa đế quốc giai đoạn cuối cùng của chủ nghĩa t bản không còn đạIdiện cho xu thế mới của thời đạI nữa Chủ nghĩa xã hội đã trở thành hệthống thế giới thực sự chỉ có xã hội mới thực sự tồn tạI quyền dân chủ, h-ớng đất nớc tiến lên chủ nghĩa xã hộ hoàn toàn đúng đắn đảng và nhà nớc

ta tiếp tục lãnh đạo nhân dân tiến hành Cách Mạng Xã Hội Chủ Nghĩa.Yêu cầu cấp bách đặt ra là phảI khôI phục đất nớc sau chiến tranh

Công cuộc khôI phục và phát triển kinh tế xây dựng và củng cố chế độchính tri là một thử thách đối với Đảng ta và nhà nớc Xã HôI Chủ Nghĩa

Chiến tranh đã để lạI hậu quả nặng nề về kinh tế xã hội cũng nh về đờisống tinh thần Bây giờ, nền kinh tế phổ biến vẫn còn là sản xuất nhỏ Cơ

sở vật chất thấp kém do bị chiến tranh tàn phá Phân công lao động xã hộicha phát triển, năng xuất lao động thấp, trình độ tổ chức quản lý yếu

Điều kiện trong nớc khó khăn nh vậy lại còn bị đế quốc Mỹ bao vây cấmvận kinh tế Tuy nhiên, đất nớc hoà bình cũng là một môI trờng thuận lợicho xây dựng và khôI phục kinh tế Trên thế giới, cuộc cách mạng khoahọc kỹ thuật đăng diễn ra mạnh mẽ cũng ảnh hởng tới công cuộc khôIphục kinh tế Bên cạnh đó, nớc ta lại đợc sự giúp đỡ của Liên Xô và Đông

Âu- những nớc xã hội chủ nghĩa anh em Trớc năm 1986, do ảnh hởng cơchế quản lý quan liêu bao cấp, nền kinh tế nớc ta trở nên trì trệ Đại hội

IV và đại hội V của Đảng đã đề ra đờng lối xây dựng nền kinh tế xã hộichủ nghĩa với tinh thần là đảy mạnh công nghiệp hoá xã hội chủ nghĩa, đ-

a nền kinh tế của nớc ta từ sản xuất nhỏ lên sản xuất lớn xã hội chủ nghĩa,

u tiên phát triển công nghiệp nặng một cách hợp lý trên cơ phát triển nôngnghiệp và công nghiêp nhẹ kết hợp kinh tế với quốc phòng, cân đối pháttriển giữa kinh tế trung ơng và kinh tế địa phơng để tiến tới xây dựng nềnkinh tế quốc dân thống nhất Về cơ bản, đờng lối của đảng là rất đúng dắnsong trong quá trình thực hiện, bên cạnh những thành tựu đạt đợc còn cónhiều sai sót

Về nông nghiệp : mô hình kinh tế hợp tác xã hoạt động không hiệuquả, yếu kếm về tổ chức quản lý, sản xuất bấp bênh, năng xuất thấp.Nông dân có sự phân hoá giàu nghèo Tất cả nông dân đều lao động sảnxuất trong hợp tác xã và tính công điểm Do không có sự có gắng nỗ lựccủa từng cá nhân nên sản lợng nông nghiệp không cao Nhà nớc ban hànhchỉ thị 100 khoán sản phẩm cuối cùng đến nhóm và ngời lao động – mộthình thức quản lý tiến bộ phù hợp với thực tiễn đất nớc ta nhng lạI bị hạnchế về trình độ quản lý yếu kém làm cho nó không phát huy đợc hết tácdụng

Về công nghiệp : Nhà nớc tiến hành quốc hữu hoá các xí ngiệp của tsản mạI bản và t sản bỏ chạy ra nớc ngoài Nhà nớc chỉ đặt kế hoạch trớc

định mức sản phẩm trớc rồi sản xuất tràn lan mà không hề tính đến vấn đềtiêu thụ nh thế nào Sản xuất hoàn toàn không gắn với thị trờng Trongcông nghiệp hầu nh chỉ có công nghiệp quốc doanh nhng lại hoạt độngkếm hiệu quả Tuy nhiên, trong giai đoạn này nớc ta cũng đã xây dựng đ-

ợc một số ngành công nghiệp nặng quan trọng và nhiều công trình côngnghiệp lớn

Về thơng nghiệp và tàI chính tín dụng : Nhà nớc xoá bỏ ngay thơngnghiệp t bản t doanh, thị trờng xã hội chủ nghĩa đã đợc củng cố và mởrộng nhng lu thông phân phối vẫn rối ren Thị trờng tàI chính tiền tệkhông ổn định Giá cả tăng nhanh, lạm phát nghiêm trọng ngân sách nhànớc bị thâm hụt Mởu dịch quốc doanh và hợp tác xã mua bán hoạt độngkém hiệu quả Về ngoạI thơng, nớc ta chỉ mở rộng buôn bán trao đổi phầnlớn với các nớc trong khối SEV, không quan hệ với các nớc t bản

Suốt một thời gian dàI, nớc ta không nhận thức đúng đắn vai trò củasản xuất hàng hoá và kinh tế thị trờng Đồng nhất hình thức sở hữu vớihình thức tổ chức kinh tế và thành phần kinh tế, coi nhẹ và phủ nhận quyluật giá trị, quy luật cạnh tranh, coi kinh tế thị trờng là phạm trù riêng củachủ nghĩa t bản mà tách rời một cách siêu hình sản xuất hàng hoá với thịtrờng Rõ ràng là trình độ của lực lợng sản xuất của nớc ta còn yếu kém.Thế mà chúng ta đã vội vàng áp đặt cho nó một quan hệ sản xuất tiên tiến– quan hệ sản xuất xã hội chủ nghĩa là không phù hợp với quy luật.Nguyên nhân chính là do trong công tác quản lý, nhà nớc ta đã nóng vộimuốn nhanh chóng tiến lên chủ nghĩa xã hội mà không vận dụng một