Luận văn thạc sĩ giáo dục học dạy học ngoài lớp nhằm phát triển năng lực cho học sinh tiểu học trong môn khoa học lớp 4

ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM --- TRẦN THỊ THÙY TRANG DẠY HỌC NGOÀI LỚP NHẰM PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC CHO HỌC SINH TIỂU HỌC TRONG MÔN KHOA HỌC LỚP 4 LUẬN VĂN THẠC SĨ GIÁO DỤC HỌC

ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM -

TRẦN THỊ THÙY TRANG

DẠY HỌC NGOÀI LỚP NHẰM PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC CHO HỌC SINH TIỂU HỌC TRONG MÔN KHOA HỌC LỚP 4

LUẬN VĂN THẠC SĨ GIÁO DỤC HỌC

ĐÀ NẴNG – Năm 2019

ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM -

TRẦN THỊ THÙY TRANG

DẠY HỌC NGOÀI LỚP NHẰM PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC CHO HỌC SINH TIỂU HỌC TRONG MÔN KHOA HỌC LỚP 4

Chuyên ngành : Giáo dục học (Tiểu học)

Mã số: 8140101

LUẬN VĂN THẠC SĨ

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: TS VÕ TRUNG MINH

ĐÀ NẴNG – Năm 2019

MỤC LỤC

Trang ph bìa

L i cảm ơn

M c l c

Danh m c các chữ viết tắt

Danh m c các bảng

Danh m c các hình vẽ, đồ thị

Trang

MỞ ẦU 1

1 Lý do chọn đ tài 1

2 M đí h nghi n ứu 3

3 Nhiệm v nghiên cứu 4

4 ối tư ng và phạm vi nghiên cứu 4

5 Giả thuyết khoa học 4

6 Phương ph p nghiên cứu 4

7 Cấu trúc c a lu n v n 6

1.1 Tổng quan vấn đ nghiên cứu 7

1.1.1 Lịch sử r đ i và phát triển c a dạy học ngoài lớp 7

1.1.2 Những nghiên cứu có liên quan v dạy học ngoài lớp nhằm PTNL cho HSTH 9

1 2 Cơ sở lí lu n 9

1.2.1 Dạy học ngoài lớp 9

1.2.2 Dạy học PTNL 14

1 2 3 N ng lự giải quyết vấn đ thự ti n 20

1 2 4 điểm hương trình v khả n ng ph t triển n ng lự GQV TT trong môn Khoa học lớp 4 23

1.3 Thực trạng c a việc v n d ng dạy học ngoài lớp nhằm phát triển n ng lực cho HSTH trong môn Khoa học lớp 4 41

1.3.1 M đí h khảo sát thực trạng 41

1 3 2 ối tư ng khảo sát thực trạng 41

1.3.3 Nội dung khảo sát thực trạng 42

1.3.4 Phương ph p khảo sát thực trạng 42

1.3.5 Kết quả khảo sát thực trạng 42

1 3 6 nh gi hung 52

1.4 Tiểu kết hương 1 56

CHƯƠNG 2 XÂY DỰNG QUY TRÌNH, NỘI DUNG VÀ THIẾT KẾ MINH HỌA KẾ HOẠCH DẠY HỌC NGOÀI LỚP NHẰM PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC CHO HỌC SINH TIỂU HỌC TRONG MÔN KHOA HỌC LỚP 4 57

2.1 Nguyên tắc dạy học ngoài lớp nhằm PTNL GQV TT trong môn Kho học lớp 4 57

2 1 1 Nguy n tắ đảm bảo tính kho họ 57

2 1 2 Nguy n tắ đảm bảo tính trự qu n 57

2 1 3 Nguy n tắ thống nhất giữ v i tr tự gi , tí h ự , độ l p họ sinh v v i tr h đạo gi o vi n 58

2 1 4 Nguy n tắ đảm bảo sự thống nhất giữ tính vừ sứ hung v vừ sứ ri ng 59

2 1 5 Nguy n tắ đảm bảo trong ạy họ : on ngư i ph t triển trong hoạt động v họ t p trong hoạt động 59

2.2 Quy trình dạy học ngoài lớp một số nội dung nhằm PTNL GQV TT trong môn Khoa học lớp 4 60

2.3 Nội dung và thiết kế minh họa một số kế hoạch dạy học ngoài lớp qua các ch đ nhằm PTNL GQV TT trong môn Kho học lớp 4 71

2.3.1 Nội dung dạy học ngoài lớp môn Khoa học lớp 4 nhằm PTNL GQV TT 71

2.3.2 Minh họ một số kế hoạch dạy học ngoài lớp qua các ch đ trong môn Khoa học lớp 4 nhằm PTNL GQV TT 81

2.4 Một số lưu khi tổ chức dạy học ngoài lớp nhằm PTNL GQV TT trong môn Khoa học lớp 4 91

2.5 Tiểu kết hương 2 92

CHƯƠNG 3 THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM 94

3.1 M đí h thực nghiệm 94

3.2 Nhiệm v thực nghiệm 94

3 3 ối tư ng thực nghiệm 94

3 4 Phương ph p thực nghiệm 95

3 5 Phương ph p đ nh gi kết quả thực nghiệm 96

3.6 Tiến hành thực nghiệm sư phạm 96

3 7 nh gi kết quả thực nghiệm sư phạm 98

3.7.1 Kết quả thực nghiệm ( i 2 : Nướ những tính hất gì?) 98

3.7.2 Kết quả thực nghiệm ( i 4 : ng tối) 100

3.7.3 Kết quả thực nghiệm ( i 58: Nhu ầu nướ thự v t) 101

3.8 Tiểu kết chương 3 105

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 107

1 Kết lu n 107

2 Kiến nghị 109

2 2 ối với nh trư ng 109 PHỤ LỤC

DANH MỤC NHỮNG TỪ VÀ CỤM TỪ VIẾT TẮT

G & T : Gi o v o tạo GDTH : Gi o tiểu họ

C : ối hứng

GV : Giáo viên

HS : Họ sinh HSTH : Họ sinh tiểu họ HTTC : Hình thứ tổ hứ

NL : N ng lự

KN : K n ng KNS : K n ng sống PPDH : Phương ph p ạy họ SGK : Sách giáo khoa GQV : Giải quyết vấn đ GQV TT : Giải quyết vấn đ thự ti n BVMT : ảo vệ môi trư ng

TNTT : T i nạn thương tí h TKNL : Tiết kiệm n ng lư ng

DANH MỤC CÁC BẢNG

Số hiệu

1.1 Nh m nội ung nhằm ph t triển l nh vự n ng lự 19 1.2 C mứ độ n ng lự giải quyết vấn đ thự ti n họ sinh 23 1.3 Bảng m c tiêu chi tiết môn Khoa học lớp 4 36 1.4 nh s h trư ng, số lư ng GV phản hồi lại phiếu đi u tr 42

1.5 Kết quả đi u tr mứ độ ần thiết việ ạy họ ngo i lớp trong

1.6 Kết quả đi u tr mứ độ ảnh hưởng việ ạy họ ngo i lớp

1.7 Kết quả qu n niệm c GV v ạy họ ngo i lớp 45

1.8 Mứ độ hứng thú GV v HS v hình thức tổ chứ ạy họ

1.9 ảng u h i từ u 6 đến u 9 48

1.10 Mứ độ v n ng hình thứ ạy họ ngo i lớp GVở trư ng

1.11 kiến GV v kh kh n ạy họ ngo i lớp 50 1.12 kiến GV v hiệu quả G ạy họ ngo i lớp 51

3.1 Bảng thống kê số lư ng giáo viên và học sinh thực nghiệm v đối

3.2 Tên bài dạy thực nghiệm v đối chứng 96

3.3 ảng kết quả điểm lớp thự nghiệm v lớp đối hứng b i

3.4 ảng tổng h p th m số đ trưng b i ạy số 1 99

3.5 Bảng kết quả điểm c a lớp thực nghiệm và lớp đối chứng b i

3.6 ảng tổng h p th m số đ trưng b i ạy số 2 101 3.7 Bảng kết quả điểm c a lớp thực nghiệm và lớp đối chứng c a bài 101

dạy số 3

3.8 ảng tổng h p th m số đ trƣng b i ạy số 3 102

3.9 Bảng kết quả điểm trung bình c a 3 lớp thực nghiệm và lớp đối

3.10 ảng th m số kết quả hung 3 lớp thự nghiệm v lớp đối

3.11 Bảng thể hiện chất lƣ ng điểm chung c a lớp thực nghiệm và lớp

DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ

Số hiệu

1.1 Cấu trú n ng lự h nh động 16

DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ

Số hiệu

1.1 Biểu đồ kết quả đi u tr mứ độ ần thiết việ ạy họ ngo i

1.2 iểu đồ kết quả đi u tr mứ độ ảnh hưởng việ ạy họ ngo i

1.3 iểu đồ qu n niệm GV v ạy họ ngo i lớp 45

1.4 Biểu đồ mứ độ hứng thú GV v HS v hình thức tổ chứ ạy

1.5 Biểu đồ mứ độ v n ng hình thứ ạy họ ngo i lớp GV ở

3.1 iểu đồ thể hiện kết quả điểm lớp thự nghiệm v lớp đối

3.2 Biểu đồ thể hiện kết quả điểm c a lớp thực nghiệm và lớp đối

3.3 Biểu đồ thể hiện kết quả điểm c a lớp thực nghiệm và lớp đối

3.4 Kết quả điểm trung bình c a 3 lớp thực nghiệm v đối chứng sau 3

3.5 Biểu đồ thể hiện chất lư ng điểm chung c a lớp thực nghiệm và

1

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Trong những n m qu , ng với sự ph t triển đất nướ , n n G Việt N m đ những bướ ph t triển đ ng kể Tuy nhi n, để đ p ứng nhu ầu ng y ng o

th i kì ông nghiệp h , hiện đại h đ i h i G ần sự đổi mới to n iện v s u

sắ Cấp Tiểu họ đư xem l ơ sở b n đầu để tiến đến ấp họ tiếp theo v l

n n tảng để hình th nh nh n h, sự th nh ông em trong tương l i Chính vì thế, Tiểu họ l b họ qu n trọng nhất Việ qu n t m đến G HS ở ấp họ n y l

vô ng ấp thiết

Thự hiện nghị quyết ảng, Nh nướ , ộ G & T đ đư r hiến lư v nhi u phương n đổi mới n n G nướ t M như v y, nhưng hất lư ng G Việt N m n i hung v G TH v n hư o, n i một h nôm n l số lư ng thì

t ng nh nh nhưng hất lư ng v n hư t ng th m hí l n tuột ố hư theo kịp với sự đổi mới thế giới Như v y, những th y đổi G Việt N m đ th t sự đúng h?

Một trong những định hướng ơ bản việ đổi mới G hiện n y l huyển từ

n n G m ng tính h n l m, x r i thự ti n s ng một n n G hú trọng việ hình

th nh n ng lự h nh động, ph t huy tính h động, s ng tạo ngư i họ Lu t G 2005: “Phương ph p G phải ph t huy tính tí h ự , tự gi , h động, tư uy s ng tạo ngư i họ ; bồi ư ng ho ngư i họ n ng lự tự họ , khả n ng thự h nh,

l ng s y m họ t p v hí vươn l n”[1]

Nghị quyết số 29-NQ/TW ng y 4/11/2 13, Hội nghị Trung ương 8 kh XI với nội ng đổi mới n bản, to n iện G & T, đ p ứng y u ầu ông nghiệp h – hiện đại h trong đi u kiện kinh tế thị trư ng định hướng x hội h ngh v hội

nh p quố tế:“Tiếp t đổi mới mạnh mẽ phương ph p ạy v họ theo hướng hiện đại; ph t huy tính tí h ự , h động, s ng tạo v v n ng kiến thứ , kỹ n ng ngư i họ ; khắ ph lối truy n th p đ t một hi u, ghi nhớ m y m ”[2] ịnh hướng qu n trọng trong đổi mới PP H nói chung và đổi mới PP H ở Tiểu họ n i riêng l ph t huy tính tí h ự , tự lự v s ng tạo, PTNL h nh động, n ng lự ộng

t l m việ ngư i họ ũng l những xu hướng tất yếu trong ải h PP H

ở mỗi nhà trư ng ổi mới phương ph p ạy họ đ ng thự hiện bướ huyển từ

hương trình G tiếp n nội ung s ng tiếp n n ng lự ngư i họ , ngh l từ

hỗ qu n t m đến việ HS họ đư i gì đến hỗ qu n t m HS v n ng đư i gì

qu việ họ ể đảm bảo đư đi u đ , phải thự hiện huyển từ PPDH theo lối

"truy n th một hi u" s ng ạy h họ , h v n ng kiến thứ , rèn luyện kỹ

n ng, hình th nh n ng lự v phẩm hất Việ sử ng PPDH gắn h t với HTTC

ạy họ Tuỳ theo m ti u, nội ung, đối tư ng v đi u kiện thể m những HTTC thí h h p như: họ nh n, họ nh m; họ trong lớp, họ ở ngo i lớp

“Với HSTH kiến thứ hư đ i h i ở mứ độ qu kh , vấn đ ơ bản l GV phải biết khơi g i ni m s y m y u thí h môn họ HS” V y u ầu n y, húng t thấy rằng th y đổi h tổ hứ hình thứ ạy họ tầm qu n trọng như thế n o? Cần

sự th y đổi ở h tổ hứ hình thứ ạy họ thư ng xuy n ở lớp họ trong trư ng phổ thông hiện n y Vì v y c h tổ hứ ho họ sinh th m gi những hoạt động họ t p hất lư ng trong tình huống thí h h p b n ngo i lớp họ l thự

sự ần thiết i u đ giúp em thu nh n những kinh nghiệm trự tiếp từ nhi u g

độ qu n điểm kh nh u Kinh nghiệm đạt đư từ b n ngo i lớp họ ũng giúp n ng

o tinh thần họ t p khi tạo ơ hội ho em thự h nh những k n ng như tr ứu,

ph n tí h v l m r gi trị, v giải quyết vấn đ trong uộ sống h ng ng y

ạy họ ngo i không gi n lớp họ ( ạy họ ngoài thiên nhiên) giúp HS đư mở rộng tầm mắt r ngo i 4 bứ tư ng lớp họ để qu n s t thự tế b n ngo i em đư trải nghiệm, đư gắn b với môi trư ng tự nhi n v x hội, giúp HS kh i niệm thể, tư ng minh v sự v t, hiện tư ng n n em nắm b i tốt hơn, b n vững hơn

ạy họ ngo i thi n nhi n giúp hình th nh ho em phương ph p qu n s t, ph n

tí h, tổng h p những thông tin thu đư trong qu trình qu n s t, trải nghiệm ạy

họ ngo i thi n nhi n ngh to lớn đối với việ hình th nh v ph t triển nh n

h ho HS Chính những trải nghiệm ng thi n nhi n, môi trư ng giúp hình th nh nơi em tình y u với thi n nhi n, với môi trư ng sống xung qu nh, từ đ em thứ bảo vệ môi trư ng, em ơ hội đươ bộ lộ sở thí h, tính Qu đ giúp hình th nh v ph t triển phẩm hất, nh n h ho em một h tự nhi n,

đ ng y u

Trong hương trình G TH hiện n y, môn TN-XH nhằm giúp họ sinh l nh hội tri thứ b n đầu v thiết thự v on ngư i, tự nhi n v x hội xung qu nh Qu đ , ph t

3

triển ho em một số n ng lự ơ bản, l ng h m hiểu biết kho họ v khả n ng

v n ng kiến thứ v o thự ti n, g p phần hình th nh n ng lự v phẩm hất nh n cách cho HS Môn TN-XH l những môn họ tí h h p nhi u kiến thứ nhi u môn

họ thuộ l nh vự kho họ tự nhi n v kho họ x hội Trong đ môn Kho họ lớp 4 ũng v i tr qu n trọng trong việ ph t triển phẩm hất đạo đứ , n ng lự v những h nh vi ứng xử x hội ho HS m ạy họ ngo i lớp l hình thứ tốt v ph

h p để thự hiện mối li n hệ giữ l lu n v thự ti n C tiết họ đư tổ hứ ngo i thi n nhi n với hình thứ đ ạng, phong phú ( hơi tr hơi, thự h nh, ) giúp

HS không nh m h n, kiến thứ b i họ đư rút r một h nhẹ nh ng, h động, thự tế n n em hiểu s u v nhớ l u ph h p với đ điểm t m l HSTH

m u nhớ v m u qu n, hỉ tự l m, tự kh m ph mới đem lại ho em sự ảm

nh n r nét nhất v thế giới tự nhi n m ng lại ũng l m ti u môn Kho

họ muốn m ng lại ho HS

Tự nhi n v X hội l môn họ li n qu n đến nh n thứ v tí h h p nhi u kiến thứ vì v y phương ph p v hình thứ ạy họ phải thể hiện đư tính đ trưng môn Kho họ thự nghiệm Số ít GV n hư g y hứng thú họ t p, h ng qu n, không kí h thí h đư tư uy v hoạt động họ t p n đến hất lư ng, hiệu quả

ạy họ n thấp GV nắm đư bản hất phương ph p ạy họ tí h ự v

h v n ng phương ph p ạy họ tí h ự nhưng n o th i lư ng tiết

họ n bị hạn hế Họ ũng ít v ngại tổ hứ hoạt động họ t p v nhất l ạy

họ ngo i lớp ho họ sinh Tất ả n đến hất lư ng, hiệu quả ạy họ môn TN-XH

v nhất l môn Kho họ n hư o

Vì v y, PTNL ho HSTH ở nh trư ng l một m ti u qu n trọng Nh n thứ

đư ngh s u sắ vấn đ n y húng tôi lự họn“Dạy học ngoài lớp nhằm

phát triển năng lực cho học sinh tiểu học trong môn Khoa học lớp 4” l m đ t i

nghi n ứu mình

2 Mục đích nghiên cứu

xuất quy trình, nội ung v thiết kế kế hoạ h tổ hứ ạy họ ngo i lớp p ng trong ạy họ môn Kho họ lớp 4 nhằm ph t triển n ng lự giải quyết vấn đ thự

ti n g p phần n ng o hất lư ng ạy họ môn Kho họ lớp 4

3 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Nghiên cứu ơ sở lý lu n c a HTTC dạy học ngoài lớp trong môn Khoa học lớp

4 nhằm PTNL GQV TT học sinh

- Nghiên cứu thực trạng v n d ng HTTC dạy học ngoài lớp trong môn Khoa học lớp 4 nhằm PTNL GQV TT học sinh

- Xây dựng quy trình, nội dung và thiết kế kế hoạch dạy học ngoài lớp trong môn Khoa học lớp 4 nhằm PTNL GQV TT học sinh

- Tiến hành thực nghiệm sư phạm nhằm kiểm tra tính khả thi và hiệu quả c a quy trình và kế hoạch dạy học ngoài lớp trong môn Khoa học lớp 4 nhằm PTNL GQV TT học sinh

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Hoạt động dạy và học môn Khoa học lớp 4

4.2 Phạm vi nghiên cứu

Hoạt động dạy và học khi tổ chức dạy học ngoài lớp nhằm phát triển n ng lực giải quyết vấn đ thực ti n v một số nội dung môn Khoa học lớp 4

5 Giả thu ết kho học

Nếu dạy học môn Khoa học lớp 4 đư c tiến hành thông qua HTTC dạy học ngoài lớp thì sẽ đạt đư c các m ti u PTNL GQV TT v g p phần nâng cao chất lư ng học t p cho học sinh

6 Phương pháp nghiên cứu

6 1 Phương pháp nghiên cứu tài liệu

Thu th p tài liệu từ b i b o, đ tài nghiên cứu và các tài liệu khác có liên quan Tiến hành phân tích tổng h p lý thuyết, phân loại hệ thống lý thuyết, từ đ rút

ra các kết lu n khoa họ l ơ sở lý lu n ho đ tài

6 2 Phương pháp điều tr xã hội học bằng phiếu câu hỏi

Bảng câu h i ph c v khảo s t đư c thiết kế nhằm thu th p thông tin để phân tích

và kiểm định các giả thuyết nghiên cứu