TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM HÀ NỘI 2 KHOA LỊCH SỬ o0o VŨ THỊ TRANG SỬ DỤNG MÔ HÌNH LỚP HỌC ĐẢO NGƢỢC TRONG DẠY HỌC PHẦN LỊCH SỬ THẾ GIỚI CẬN ĐẠI LỚP 10 Ở TRƢỜNG THPT KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP Chuyên ngành Lí lu[.]
Trang 1TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2
KHOA LỊCH SỬ _o0o _
VŨ THỊ TRANG
SỬ DỤNG MÔ HÌNH LỚP HỌC ĐẢO NGƯỢC TRONG DẠY HỌC PHẦN LỊCH SỬ THẾ GIỚI
CẬN ĐẠI LỚP 10 Ở TRƯỜNG THPT
KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP
Chuyên ngành: Lí luận và phương pháp dạy học Lịch sử
HÀ NỘI - 2019
Trang 2TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2
KHOA LỊCH SỬ _o0o _
VŨ THỊ TRANG
SỬ DỤNG MÔ HÌNH LỚP HỌC ĐẢO NGƯỢC TRONG DẠY HỌC PHẦN LỊCH SỬ THẾ GIỚI
CẬN ĐẠI LỚP 10 Ở TRƯỜNG THPT
KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP
Chuyên ngành: Lí luận và phương pháp dạy học Lịch sử
Người hướng dẫn khoa học
Ths NINH THỊ HẠNH
HÀ NỘI - 2019
Trang 3LỜI CẢM ƠN
Khóa luận tốt nghiệp là công trình nghiên cứu khoa học có ý nghĩa lớn đối với em Đây là minh chứng cơ bản nhất cho kết quả của 4 năm Đại học
Nó đánh dấu cho sự kết thúc của quãng đời sinh viên, cho sự trưởng thành hơn về mặt kiến thức, kĩ năng sư phạm Đồng thời cũng là đánh dấu cho những bước khởi đầu mới sau này
Để có thể hoàn thành được Khóa luận tốt nghiệp của mình, em đã nhận được sự giúp đỡ lớn từ phía các thầy cô, học sinh, bạn bè và gia đình
Lời đầu tiên, em xin gửi lời cảm ơn chân thành nhất tới Ths Ninh Thị Hạnh, người đã tận tình hướng dẫn, giúp đỡ, chỉ bảo em trong suốt quá trình lựa chọn, triển khai và hoàn thiện đề tài khóa luận
Em cũng xin chân thành cảm ơn toàn thể các thầy/cô trong khoa Lịch
sử, trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2, các thầy/cô trong tổ Lịch sử và Ban lãnh đạo trường THPT Lương Tài, Bắc Ninh, những người đã tạo mọi điều kiện thuận lợi nhất về mặt kiến thức, kinh nghiệm, kĩ năng, cơ sở vật chất,…
để em có thể hoàn thành khóa luận của mình
Đặc biệt, cô xin gửi lời cảm ơn tới các em! Những học sinh tích cực, thân thiện và sáng tạo của trường THPT Lương Tài, Bắc Ninh Cảm ơn các
em đã hợp tác, giúp đỡ cô trong suốt quá trình Thực nghiệm!
Cuối cùng, em xin gửi lời cảm ơn đến bạn bè, người thân, nhất là bố mẹ,
vì đã luôn ở bên cạnh động viên, giúp đỡ em trong những lúc khó khăn nhất
Em xin chân thành cảm ơn!
Hà Nội, ngày 20 tháng 04 năm 2019
Sinh viên
Vũ Thị Trang
Trang 4LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng mình dưới sự hướng dẫn, giúp đỡ của Ths Ninh Thị Hạnh – giảng viên hướng dẫn của tôi Những hình ảnh, bảng biểu, số liệu và kết quả trong khóa luận là hoàn toàn trung thực Và đề tài chưa được công bố trong bất cứ một công trình khoa học nào khác
Hà Nội, ngày 20 tháng 04 năm 2019
Sinh viên
Vũ Thị Trang
Trang 5DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT TRONG KHÓA LUẬN
STT Cách viết tắt Nghĩa
Trang 6MỤC LỤC
MỞ ĐẦU 1
1 Lý do chọn đề tài 1
2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề 3
2.1 Các công trình nghiên cứu ngoài nước 3
2.2 Các công trình nghiên cứu trong nước 5
3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 7
4 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu 8
5 Phương pháp nghiên cứu 8
6 Giả thuyết nghiên cứu 9
7 Đóng góp của khóa luận 9
8 Cấu trúc khóa luận……… … 9
Chương 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC SỬ DỤNG MÔ HÌNH LỚP HỌC ĐẢO NGƯỢC TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ Ở TRƯỜNG THPT 10
1.1 Cơ sở lí luận 10
1.1.1 Các khái niệm cơ bản 10
1.1.1.1 Hình thức dạy học kết hợp (Blended learning) 10
1.1.1.2 Mô hình lớp học đảo ngược (Flipped classroom) 11
1.1.2 Mục tiêu, nhiệm vụ của môn Lịch sử ở trường THPT 15
1.1.2.1 Mục tiêu 15
1.1.2.2 Nhiệm vụ 16
1.1.3 Đặc trưng của kiến thức Lịch sử ở trường THPT 16
1.1.4 Đặc điểm tâm lí, nhận thức của học sinh ở trường THPT 18
1.1.4.1 Đặc điểm tâm lí 18
1.1.4.2 Đặc điểm nhận thức 19
1.1.5 Yêu cầu đổi mới phương pháp, hình thức dạy học lịch sử ở trường THPT 20
1.2 Cơ sở thực tiễn 22
1.2.1 Mục đích, phạm vi khảo sát 23
1.2.2 Nội dung điều tra, khảo sát 23
1.2.3 Kết quả khảo sát 24
Tiểu kết chương 1 31
Trang 7Chương 2 SỬ DỤNG MÔ HÌNH LỚP HỌC ĐẢO NGƯỢC TRONG
TRƯỜNG THPT 32
2.1 Cấu trúc, nội dung, mục tiêu của phần Lịch sử thế giới cận đại lớp 10 32
2.1.1 Cấu trúc và nội dung của phần Lịch sử thế giới cận đại lớp 10 32
2.1.2 Mục tiêu của phần Lịch sử thế giới cận đại lớp 10 33
2.2 Yêu cầu và điều kiện sử dụng mô hình lớp học đảo ngược trong DHLS ở trường THPT 34
2.3 Một số phần mềm, ứng dụng hỗ trợ cho việc áp dụng mô hình lớp học đảo ngược trong dạy học Lịch sử ở trường THPT 36
2.3.1 Padlet 36
2.3.2 Edmodo 38
2.3.3 Canva 39
2.3.4 Kahoot! 42
2.4 Các biện pháp sử dụng mô hình lớp học đảo ngược trong dạy học phần Lịch sử thế giới cận đại ở trường THPT 43
2.4.1 Sử dụng mô hình lớp học đảo ngược để rèn luyện kĩ năng tự học cho học sinh trong môn Lịch sử ở trường THPT 43
2.4.2 Sử dụng mô hình lớp học đảo ngược để rèn luyện kĩ năng sử dụng CNTT cho cho học sinh trong môn Lịch sử ở trường THPT 48
2.4.3 Sử dụng mô hình lớp học đảo ngược để rèn luyện kĩ năng hợp tác cho học sinh trong môn Lịch sử ở trường THPT 52
2.5 Thực nghiệm sư phạm 56
2.5.1 Mục đích, đối tượng, thời gian thực nghiệm 56
2.5.2 Nội dung và phương pháp thực nghiệm 56
2.5.3 Kết quả thực nghiệm 57
2.5.3.1 Kết quả thu được từ khảo sát ý kiến 57
2.5.3.2 Kết quả thu được từ bài kiểm tra 15 phút 59
Tiểu kết chương 2 62
KẾT LUẬN 63 TÀI LIỆU THAM KHẢO
PHỤ LỤC
Trang 8DANH MỤC BẢNG, HÌNH ẢNH, BIỂU ĐỒ
BẢNG
Bảng 2.1 Bảng thống kê kết quả kiểm tra của các lớp (thành viên) 59
Bảng 2.2 Bảng thống kê kết quả kiểm tra của các lớp theo nhóm điểm (%) 60
HÌNH ẢNH Hình 1.1 So sánh lớp học truyền thống và lớp học đảo ngược 11
Hình 1.2 Sự khác nhau về cấu trúc giữa lớp học truyền thống và lớp học đảo ngược 12
Hình 2.3.1 Cấu hình đăng kí tài khoản trên Padlet 36
Hình 2.3.2 Cấu hình một bài thiết kế trên Padlet 37
Hình 2.3.3 Cấu hình tạo một lớp học trên Edmodo 38
Hình 2.3.4 Cấu hình đăng kí tài khoản trên Canva 39
Hình 2.3.5 Một số cấu hình các mẫu thiết kế trên Canva 40
Hình 2.3.6 Cấu hình một bài thiết kế trên Canva 41
Hình 2.3.7 Cấu hình đăng kí tài khoản trên Kahoot! 42
Hình 2.4.1 Nhiệm vụ học tập về quá trình xâm lược Việt Nam của Thực dân Pháp trên Edmodo” 46
Hình 2.4.2 Kết quả của nhiệm vụ hoàn thiện kiến thức cơ bản 47
Hình 2.4.3 Mẫu thẻ nhớ nhân vật 50
Hình 2.4.4 Một số thẻ nhớ nhân vật do các nhóm lớp 11A2, trường THPT Lương Tài thiết kế thông qua phần mềm Canva 51
Hình 2.4.5 Một phần bài giảng trên Padlet 53
Hình 2.4.6 Một phần của bài giảng trên Padlet 54
Hình 2.4.7 Sản phẩm của nhóm 1, lớp 10D8, trường THPT Lương Tài 55
Trang 9BIỀU ĐỒ
Biểu đồ 1.1 Tỉ lệ các phương pháp, hình thức mà thầy/cô thường áp
dụng (%) 24 Biểu đồ 1.2 Tỉ lệ cách dạy học mà thầy cô thường áp dụng (%) 25 Biểu đồ 1.3 Tỉ lệ các cách dạy học mà học sinh mong muốn được
thầy/cô 26 Biểu đồ 1.4 Tỉ lệ học sinh đã từng được dạy theo mô hình lớp học đảo
ngược (%) 26 Biểu đồ 1.5 Tỉ lệ những vấn đề của học sinh khi áp dụng mô hình lớp
học đảo ngược vào trong dạy – học Lịch sử ở trường THPT (%) 27
hình lớp học đảo ngược vào trong bài dạy (%) 28 Biều đồ 2.1 So sánh kết quả kiểm tra của 2 nhóm lớp (%) 60
Trang 101
MỞ ĐẦU
1 Lý do chọn đề tài
Xu thế toàn cầu hóa hiện nay đang đặt các nước đang phát triển, trong
đó có Việt Nam trước nhiều thách thức mới Để hội nhập với thế giới, thích ứng để vươn lên nhưng không bị “hòa tan” thì vai trò của giáo dục lại đặc biệt thêm quan trọng Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Phùng Xuân Nhạ nhấn
mạnh: “Tri thức đã trở thành yếu tố hàng đầu để phát triển kinh tế, tất cả các nền kinh tế ớn tr n thế giới, các quốc gi đều thức r về v i tr củ giáo dục trong việc y dựng ngu n nh n ực chất ượng c o tạo đ n b y qu n trọng để th c đ y o động sản uất, tạo động ực tăng trưởng và phát triển kinh tế - ã hội một cách bền v ng” [40] Để giáo dục có thể phát huy được tối đa vai trò của nó thì việc đổi mới phương pháp và hình thức tổ chức dạy học là vô cùng quan trọng
Trong bối cảnh cấp thiết đó, môn Lịch sử với đặc thù của một môn Khoa học xã hội, phát triển cho học sinh về tư duy lịch sử, kĩ năng khai thác
và sử dụng các nguồn sử liệu, tư duy hệ thống, tư duy phản biện, Từ đó giúp học sinh có thể nhận thức và vận dụng được các bài học lịch sử để giải quyết các vấn đề của thực tế cuộc sống, góp phần hình thành nên những phẩm chất của công dân Việt Nam, công dân toàn cầu trong xu thế của thời đại
Tuy nhiên, trên thực tế, do nhiều yếu tố khác nhau, việc DHLS chưa
số không biết nói dối:
Trong một cuộc phỏng vấn của ngắn do phóng viên của Kênh Chuyển động 24h, được tiến hành năm 2015 với một số học sinh trên hai tuyến phố Tây Sơn và Đặng Tiến Đông ở Hà Nội, có liên quan đến vị vua Quang Trung Khi được hỏi về mối quan hệ giữa Quang Trung và Nguyễn Huệ là gì? Trong
40 học sinh được phỏng vấn thì có tới 37 bạn trả lời rằng họ là hai người khác nhau, là anh em, bạn chiến đấu, bố con, hay lại cho rằng Quang Trung là Nguyễn Du Chỉ có 3 học sinh trả lời đúng Quang Trung, Nguyễn Huệ là cùng một người, thì lại đưa ra những thông tin sai lệch về vị vua này [48] Mặc dù
Trang 112
cách đặt câu hỏi của phóng viên chưa thực sự khoa học và có phần “bẫy” người trả lời Tuy nhiên, nếu học sinh thực sự có kiến thức cơ bản thì điều này đã không xảy ra
Bên cạnh đó, kì thi Đại học năm 2011, cả nước rúng động khi có đến hàng nghìn bài thi Lịch sử bị điểm 0 Năm 2015, hàng loạt điểm thi đóng cửa trong ngày cuối cùng do không có thí sinh dự thi môn này Hay theo thống kê, trong hai kì thi THPT quốc gia hai năm gần đây 2017 và 2018, môn
Sử là môn có điểm số trung bình thấp nhất (4,6 năm 2017 và 3,9 năm 2018), trong hơn 565.000 thí sinh dự thi Lịch sử, có đến 83,24% đạt điểm dưới trung bình, [42]
Trong khi đó, cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 bùng nổ mạnh mẽ, nhiều hình thức tổ chức dạy học hiện đại xuất hiện và ngày càng thể hiện ưu thế nổi bật Thực hiện theo yêu cầu đổi mới cách dạy và học của Bộ Giáo dục,
ở một số trường tại một vài tỉnh, thành phố cũng đã tiến hành áp dụng các phương pháp, hình thức khác nhau như: dạy học kết hợp, lớp học đảo ngược, phương pháp trực quan, sử dụng CNTT, tổ chức các buổi học tập ngoại khóa,… và đem đến kết quả tương đối khả quan trong việc nâng cao hứng thú học tập cho học sinh
Mô hình lớp học đảo ngược là một trong những hình thức tổ chức dạy học mới Hình thức này đã được áp dụng ở nhiều nước có nền giáo dục phát triển trên thế giới như: Mĩ, Australia,… và đem đến hiệu quả tích cực, với những ưu điểm cụ thể như: thúc đẩy người học tích cực trong học tập; tạo cơ hội cho học sinh rèn luyện những kĩ năng trực tiếp ở trên lớp: làm việc nhóm, trình bày vấn đề; tăng khả năng tương tác giữa giáo viên và học sinh, giữa học sinh và học sinh Hiện nay, mô hình này bước đầu đã được áp dụng trong dạy học các môn học nói chung và môn Lịch sử nói riêng Tuy nhiên, việc triển khai trên thực tế do nhiều yếu tố chi phối nên còn những hạn chế nhất định
Xuất phát từ những lý do trên, chúng tôi lựa chọn vấn đề “Sử dụng mô hình lớp học đảo ngược trong dạy học phần Lịch sử thế giới cận đại lớp 10 ở trường Trung học phổ thông” làm đề tài nghiên cứu cho khóa luận tốt nghiệp của mình
Trang 123
2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề
2.1 Các công trình nghiên cứu ngoài nước
Trên thế giới, việc nghiên cứu về mô hình lớp học đảo ngược ngày càng trở nên phổ biến, cụ thể như sau:
Thứ nhất, sách chuy n khảo:
Năm 1993, trong cuốn sách “From Sage on the Stage to Guide on the Side” (Từ nhà hiền triết tr n bục giảng đến người hướng dẫn b n cạnh học sinh), Alison King đã chỉ ra tầm quan trọng của việc sử dụng thời gian trên
lớp cho các hoạt động có ý nghĩa thay vì truyền tải thông tin đơn thuần Mặc
dù chưa đưa ra một khái niệm về lớp học đảo ngược nhưng đây được coi là tiền đề cho sự ra đời của mô hình này
Năm 1997, Eric MaZur trong cuốn sách của mình “Peer Instruction: A User's Manual” lần đầu tiên mô hình học tập đảo ngược được ông trình bày.
Cuốn “Flip Your Classroom: Reach Every Student in Every Class Every D y” (Đảo ngược ớp học củ bạn: hướng đến mỗi học sinh trong mỗi
ớp hàng ngày) của J.Bergmann và A.Sams xuất bản năm 2012 đã giới thiệu
một cách cơ bản và toàn diện về lớp học đảo ngược trên cơ sở thu được từ những buổi học thực nghiệm của chính họ: cách thức để thực hiện, vai trò, ý nghĩa (giúp người học có thể nói lên được ý kiến của bản thân, giúp họ học tập dễ dàng hơn, làm tăng sự tương tác giữa người dạy và người học,…), những vấn đề đặt ra và những giải đáp trong quá trình tiến hành mô hình,…
Hay trong cuốn “The flipped classroom: a model for active student learning” (Lớp học đảo ngược: một mô hình n ng c o tính tích cực học tập
củ học sinh) của G.Karlsson và S.Janson năm 2016 trình bày về cấu trúc để
tiến hành một giờ học áp dụng mô hình đảo ngược (gồm 2 phần: ở nhà thì người học sẽ xem video, đọc sách, tài liệu và trả lời các câu hỏi; còn trên lớp
sẽ là thời gian dành cho việc tìm hiểu sâu hơn và người học có thể sáng tạo, phát triển tư duy), về các bước tiến hành một giờ học áp dụng mô hình đảo ngược (tạo các bài thuyết trình, bài giảng trực tuyến; tạo sự tương tác trực tuyến giữa người dạy và người học thông qua các trang học trực tuyến,…)
Trang 134
Thứ h i, tạp chí, báo cáo nghi n cứu về ớp học đảo ngược:
Có rất nhiều bài báo, tạp chí đã trình bày những nghiên cứu về vấn đề này, nổi bật như năm 2000, Lage, Platt và Treglia đã cho xuất bản bài báo
“Inverting the Classroom: A Gateway to Creating an Inclusive Learning Environment” (Đảo ngược ớp học: một cánh cử để tạo r một môi trường học tập hội nhập) trong đó trình bày những nghiên cứu của họ về lớp học đảo
ngược ở bậc Đại học, khẳng định có thể tạo sự đa dạng trong phương pháp giảng dạy bằng việc đưa thời gian giảng dạy, truyền đạt kiến thức trên lớp ra khỏi lớp học
Năm 2000, tại một Hội nghị giáo dục ở Mĩ, J Wesley Baker đã trình
bày một bản báo cáo mang tên “The “C ssroom F ip”: Using Web course management tools to become the Guide by the Side” (“Lớp học đảo ngược”:
Sử dụng các công cụ quản í Web kho học để trở thành người hướng dẫn b n cạnh bạn), thảo luận về lớp học đảo ngược và đưa ra một mô hình mẫu của
một lớp học đảo ngược
Trong thực tế:
Tại rất nhiều ngôi trường ở nhiều nơi trên thế giới thì mô hình này đã được áp dụng vào giảng dạy và đạt được nhiều kết quả khả quan
Một trong những người đi tiên phong cho việc áp dụng mô hình lớp học đảo ngược vào giảng dạy là Salman Khan – một nhà giáo dục người Mĩ Năm
2004, anh tiến hành quay các video giảng dạy và vài năm sau đó thành lập nên một tổ chức giáo dục mang tên mình nhằm tạo ra các trang học trực tuyến cho việc áp dụng mô hình trên vào giảng dạy [50]
Các giáo viên hóa học của trường trung học Woodland Park (Mĩ) cũng
đã tiến hành áp dụng mô hình này vào giảng dạy và nhận được sự hưởng ứng lớn từ phía học sinh [44]
Mô hình nhanh chóng lan ra mọi cấp bậc học, ở nhiều nơi khác ngoài nước Mĩ như Thổ Nhĩ Kì, Áo,…