Những thách thức , khó khăn của việc tham gia wto đối với nền kinh tế và nhà nước việt nam giải pháp thực hiện để vượt qua các thách thức, khó khăn này 2

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN VIỆN THƯƠNG MẠI VÀ KINH TẾ QUỐC TẾ BÀI TẬP MÔN HỘI NHẬP KINH TẾ QUỐC TẾ Chủ đề Những thách thức , khó khăn của việc tham gia WTO đối với nền kinh tế và Nhà nước Việt Na[.]

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN VIỆN THƯƠNG MẠI VÀ KINH TẾ QUỐC TẾ

BÀI TẬP MÔN: HỘI NHẬP KINH TẾ QUỐC TẾ

Chủ đề: Những thách thức , khó khăn của việc tham gia WTO đối với nền kinh tế và Nhà nước Việt Nam Giải pháp thực hiện để vượt qua các thách thức, khó khăn này.

Nhóm thực hiện: Nhóm 8

Thành viên:

1 Vũ Việt Hải

2 Trần Bảo Ngọc

3 Đào Ngọc Linh

4 Lê Thế Anh

5 Nguyễn Lâm Giang

6 Lại Thị Xuân Ly

Hà Nội, tháng 10 năm 2022

MỤC LỤC

A. Những thách thức, khó khăn của việc tham gia WTO đối với nền kinh tế Việt

1 Thách thức của các thể chế ràng buộc 3

2 Kiểm soát đầu tư 5

3 Về xuất, nhập khẩu 6

B. Những thách thức, khó khăn của việc tham gia WTO đối với Nhà nước Việt

1 Về thể chế pháp luật 8

2 Về xã hội - môi trường 11

NỘI DUNG

A Những thách thức, khó khăn của việc tham gia WTO đối với nền kinh tế Việt Nam và giải pháp.

1 Thách thức của các thể chế ràng buộc:

- Gia nhập WTO đồng nghĩa với việc sẽ phải trực tiếp kinh doanh trong môi trường hệ thống luật lệ rất phức tạp và có những quy định không phù hợp với lợi ích của Việt Nam Nếu đội ngũ công chức, doanh nghiệp không tìm hiểu sâu rộng các quy định của WTO và các định chế khu vực kinh tế khác tất nhiên sẽ dễ bị thua thiệt trong các quan hệ thương mại quốc tế và khu vực

- Yêu cầu cải cách thể chế thương mại cũng đang đặt ra những sức ép không nhỏ Việc cải cách thể chế của Việt Nam theo hướng tự do hóa thương mại và đầu tư vẫn chưa khắc phục được nhược điểm thiếu tính hệ thống, thiếu minh bạch và thiếu ổn định Mặt khác, đội ngũ cán bộ quản lý vĩ mô, quản trị sản xuất, kinh doanh và thực hành trong nhiều lĩnh vực, nhiều địa phương còn bất cập so với yêu cầu trình độ khu vực và quốc tế

- Thể chế kinh tế thị trường ở nước ta chưa hoàn thiện, môi trường kinh doanh còn nhiều bất cập, trở ngại Điều này trước hết sẽ cản trở sự vươn lên nhanh chóng và mạnh

mẽ của các ngành, các địa phương, các doanh nghiệp, từ đó hạn chế khả năng phát triển với tốc độ nhanh và chất lượng, hiệu quả cao của nền kinh tế Bên cạnh đó việc mở cửa thị trường quá vội vã dẫn đến tình trạng các doanh nghiệp “ thua ngay trên sân nhà ”, đặc biệt là trong lĩnh vực thương mại dịch vụ

• Thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam vẫn còn nhiều dư địa cần tiếp tục được cải cách và hoàn toàn có thể được cải cách Văn kiện Đại hội XIII của Đảng đánh giá: “…Thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa còn nhiều vướng mắc, bất cập… Chất lượng luật pháp và chính sách trên một số lĩnh vực còn thấp Môi trường

đầu tư kinh doanh chưa thực sự thông thoáng, minh bạch Chưa tạo được

đột phá trong huy động, phân bổ và sử dụng có hiệu quả các nguồn lực phát triển Thể chế phát triển, điều phối kinh tế vùng chưa được quan tâm và chậm được cụ thể hóa bằng pháp luật nên liên kết vùng còn lỏng lẻo… Thực hiện cơ chế giá thị trường đối với một số hàng hoá, dịch vụ công còn lúng túng Một số loại thị trường, phương thức giao dịch thị trường hiện đại chậm hình thành và phát triển, vận hành còn nhiều vướng mắc, chưa hiệu quả, nhất là thị trường các yếu tố sản xuất… việc bảo vệ thị trường trong nước, phòng ngừa, xử lý tranh chấp thương mại quốc tế còn bất cập ”

- Giải pháp:

• Hiện nay nền KT còn phụ thuộc nhiều vào các chính sách điều tiết của nhà nước nên Đảng và chính phủ cần nắm bắt những thay đổi của thời

đại, tích cực tận dụng các cơ hội và nguồn lực do toàn cầu hóa mang lại thông qua một lộ trình hội nhập thận trọng là chìa khóa giữ vững tốc độ tăng trưởng, tiếp tục đẩy mạnh giảm nghèo trong thời gian tới

• Thực hiện các cam kết cải cách chính sách thương mại, hệ thống quy định pháp lý, áp dụng các tiêu chuẩn hải quan, tiêu chuẩn kỹ thuật trong khuôn khổ quy định của WTO sẽ là những ràng buộc mang tính pháp lý, bắt buộc phải thực hiện theo đúng lộ trình đã cam kết Theo cách tiếp cận như vậy, mặc dù điều chỉnh hệ thống chính sách liên quan đến các quy định của WTO là một quá trình khó khăn và phát sinh chi phí đáng kể, cam kết của Việt Nam với tư cách thành viên WTO sẽ thúc đẩy những

nỗ lực trong nước hướng đến một môi trường thể chế minh bạch, hỗ trợ tăng trưởng kinh tế và xóa đói, giảm nghèo

• Nhiều quy định về đất đai, đăng ký tài sản, giao dịch điện tử, thương mại

điện tử, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, bảo đảm an toàn thực phẩm, bảo vệ dữ liệu cá nhân, các quy định điều chỉnh các mô hình kinh doanh mới trước tác động của cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, quy định về giải quyết tranh chấp thương mại đang rất cần được sửa đổi,

bổ sung, ban hành mới

2 Kiểm soát đầu tư

- Việc trở thành một thành viên WTO sẽ thu hút luồng đầu tư lớn vào Việt Nam

Điều này dĩ nhiên là có mặt tốt, thế nhưng các dự án đầu tư này chỉ quan tâm đến lợi nhuận mà không tính đến có phù hợp hay không với định hướng phát triển của Việt Nam

• Ví dụ như các lĩnh vực không mong muốn như sản xuất với công nghệ thấp, bất động sản, khai thác tài nguyên tăng phụ thuộc của nền kinh tế Việt Nam vào nước ngoài Một trong những hệ quả tất yếu của hội nhập kinh tế quốc tế là chuyển dịch cơ cấu và bố trí lại nguồn lực Dưới sức ép của cạnh tranh, các ngành sản xuất cũ có thể bị mất đi Một cơ cấu như vậy khó có thể đảm bảo cho quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế một cách bền vững Chuyển dịch cơ cấu quá nhanh là một thách thức không nhỏ đối với chúng ta, khi mà chúng tiềm ẩn nhiều rủi ro về kinh tế cũng như xã hội.

- Sau một năm trở thành thành viên của WTO, vốn đầu tư từ nước ngoài vào nước ta đạt con số đăng ký kỷ lục: 20,3 tỷ USD Lượng kiều hối được chuyển về cũng cao hơn năm trước: hơn 5 tỷ USD Tình hình này đã đặt các cơ quan điều hành kinh tế vĩ mô vào thế bất ngờ và không kém phần lúng túng Hậu quả là một mặt, tỷ lệ vốn thực hiện trên tổng vốn đăng ký xuống tới mức thấp nhất (chỉ 28%); trong khi đó, lạm phát lại tăng vọt lên hàng hai chữ số (khoảng 12%) Lạm phát cao làm cho giá cả hàng hóa tăng vọt; trong

đó mức tăng giá cả năm của nhóm hàng lương thực, thực phẩm là 18,92%, nhóm nhà ở và vật liệu xây dựng là 17,92% ảnh hưởng trực tiếp và khá sâu sắc đến đời sống của người dân, trong

đó mức sống của công nhân, viên chức, người lao động hưởng lương, dân nghèo thành thị và nông dân đều giảm đáng kể và gặp nhiều khó khăn

- Giải pháp:

• Xây dựng các thể chế kiểm soát, giám sát hoạt động của các thị trường tài chính, định chế tài chính, và các giao dịch tài chính trên thị trường

để bảo đảm hoạt động lành mạnh, ngăn chặn khả năng căng thẳng tài chính cần được xem là ưu tiên hàng đầu

• Nghiên cứu, thiết lập và phát huy hiệu quả của các cơ chế lựa chọn, sàng lọc nhà đầu tư nước ngoài

• Tập hợp các thông tin về nhà đầu tư nước ngoài, cam kết đầu tư, vướng mắc, khiếu nại của nhà đầu tư nước ngoài và các sai phạm của nhà đầu tư nước ngoài

3 Về xuất, nhập khẩu

- Tăng trưởng XK nhanh nhưng chưa vững chắc, rất dễ bị tổn thương bởi các cú sốc từ bên ngoài

• Tính gia công của sản xuất, tính đại lý của thương mại ở nước ta còn rất lớn Những mặt hàng có tốc độ tăng trưởng nhanh và chiếm tỷ trọng lớn đều là những mặt hàng hoặc là hạn chế về các yếu tố cơ cấu, như năng suất, diện tích, khả năng khai thác (nhóm nông, thủy sản và khoáng sản) hoặc là phụ thuộc quá nhiều vào công nghệ

và nguyên liệu cũng như thị trường ngoài nước nên giá trị gia tăng thấp (giày da và dệt may)

• Số lượng các vụ việc điều tra phòng vệ thương mại mới đối với hàng hóa XK của Việt Nam cũng gia tăng Kể từ vụ kiện chống bán phá giá đầu tiên đối với gạo nhập khẩu từ Việt Nam vào Cô-lôm-bi-a năm 1994, đến nay, trung bình mỗi năm

có từ 2 đến 3 vụ kiện chống bán phá giá được tiến hành đối với hàng XK từ Việt Nam Năm 2020, với 37 vụ việc - mức cao nhất từ trước đến nay, tăng 2,3 lần so với năm 2019

• Khu vực FDI xuất siêu (2007, 2016, 2020 tương ứng là 6,1 tỷ USD -23,8 tỷ USD - 34,5 tỷ USD); khu vực trong nước nhập siêu (2007, 2016, 2020 tương ứng là 20,3 tỷ USD - 22,2 tỷ USD - 15,4 tỷ USD) Thể hiện sự phụ thuộc khá lớn của KNXK vào khu vực FDI - khu vực này không chỉ tăng trưởng XK cao hơn mà còn chiếm tỷ trọng lớn trong tổng KNXK Do đó, các doanh nghiệp FDI đang thích ứng tốt hơn với tình hình hiện tại và tận dụng các ưu thế do các FTA đem lại tốt hơn so với các doanh nghiệp Việt Nam

- Chuyển dịch cơ cấu chưa được định hướng trên một tầm nhìn dài hạn (chủ yếu mới chỉ là sự thích ứng với thay đổi của tình hình) nên đã nhanh chóng bộc lộ

những điểm yếu Việc tập trung quá lớn vào một số thị trường đã làm suy giảm khả năng thực hiện mục tiêu mở rộng thị trường mới, dẫn tới nguy cơ đánh mất thị trường, khó có thể phát triển bền vững và duy trì tốc độ tăng trưởng cao cũng như khả năng chen chân vào các thị trường ngách Đến nay, mới có một

tỷ lệ nhỏ hàng XK Việt Nam tiêu thụ qua hệ thống phân phối trực tiếp của các doanh nghiệp Việt Nam trên các thị trường trọng điểm, còn lại chủ yếu là xuất khẩu qua các khâu trung gian phân phối

- NK của Việt Nam vẫn phụ thuộc nhiều vào thị trường châu Á (đặc biệt là Trung Quốc) Việt Nam đang bị “neo chặt” ở khâu có giá trị gia tăng thấp trong chuỗi giá trị toàn cầu Điều này sẽ gây khó khăn cho việc phát triển theo kiểu rút ngắn,

đi tắt đón đầu, xác định vị thế quốc gia, nguy cơ tụt hậu rất lớn

- Nhập khẩu chuyển biến theo hướng ưu tiên NK máy móc, thiết bị, vật tư đầu vào, kiểm soát việc NK hàng hóa xa xỉ, hàng hóa không thiết yếu, hàng hóa trong nước đã sản xuất được Tuy nhiên, trong cơ cấu NK, máy móc, thiết bị, dụng cụ, phụ tùng còn chiếm tỷ trọng thấp (41%), phần lớn vẫn là công nghệ trung gian, công nghệ trung bình nên chưa tạo được động lực mạnh mẽ làm thay đổi cơ cấu sản xuất

- Giải pháp:

• Thứ nhất, thay đổi cơ cấu thị trường theo hướng “bỏ trứng vào nhiều giỏ”,

tiếp tục giữ vững XK sang các thị trường quan trọng Cần tìm hiểu thị trường ngách để tận dụng được cơ hội dù là nhỏ nhất từ Hiệp định Đối tác toàn diện và tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP), Hiệp định Thương mại tự do giữa Việt Nam và Liên minh châu

Âu (EVFTA) và Hiệp định Thương mại tự do giữa Việt Nam và Vương quốc Anh (UKVFTA)

• Thứ hai, cơ chế phối hợp thông tin không chỉ giữa các cơ quan quản lý,

các hiệp hội, ngành hàng mà còn cần thiết lập kênh truyền tải thông tin tới doanh nghiệp

▪ Khả năng bị kiện hay trả đũa sẽ gia tăng vì vậy, việc chuẩn bị và minh bạch hóa sổ sách, kế toán, theo dõi thông tin, phối hợp công bố thông tin, nhân lực am hiểu luật lệ, vận động hành lang, ngoại giao, sẽ là những vấn đề mà doanh nghiệp cần chuẩn bị tốt

▪ Phát triển dịch vụ logistics nhằm hỗ trợ, kết nối và thúc đẩy phát triển hoạt động xuất, nhập khẩu, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh của hàng hóa Việt Nam

• Thứ ba, chuyển sang kinh tế số, các doanh nghiệp XK phải đương đầu

với nhiều vấn đề cốt lõi, như sự tin cậy, bảo mật và thông tin cá nhân Thương mại điện tử được xác định là một trong những giải pháp tối ưu để doanh nghiệp tiết giảm chi phí, mở rộng hợp tác kinh doanh

• Thứ tư, tiếp tục mở rộng và đa dạng hóa thị trường NK, hạn chế sự phụ

thuộc quá mức vào một số thị trường (Nhật Bản, Đức, Ý, ); duy trì NK với các nước như Canada, Đan Mạch, Ngoài ra, cũng có thể xem xét gia tăng NK từ thị trường ngách

• Thứ năm, tăng cường công tác xúc tiến thương mại, trước mắt ưu tiên

triển khai các hoạt động xúc tiến XK đối với các thị trường sớm khôi phục sau đại dịch COVID-19

• Thứ sáu, chiến lược phát triển thương hiệu cần thống nhất xác định

trong thời gian dài và có sự bảo đảm nhất định về tài chính để có đủ khả năng ổn định phát huy thế cạnh tranh năng động cho một vài nhóm sản phẩm với phân khúc thị trường mục tiêu rõ ràng

• Thứ bảy, để thúc đẩy sự tham gia của các doanh nghiệp trong chuỗi cung

ứng toàn cầu, cần chú trọng đào tạo lại việc ứng dụng các kỹ năng nghiên cứu thị trường, marketing, kỹ năng đàm phán quốc tế,

• Thứ tám, cần có bộ máy chuyên môn với chức năng, nhiệm vụ rõ ràng

để thực thi việc theo dõi, giám sát, đánh giá hiệu lực của pháp luật và thể chế, kiểm soát độ mở của nền kinh tế Ủy ban Đối ngoại hoặc Ủy ban Kinh tế của Quốc hội cần

có chương trình, kế hoạch, định kỳ 6 tháng hay một năm yêu cầu cơ quan chủ trì thực hiện các FTA báo cáo

B Những thách thức, khó khăn của việc tham gia WTO đối với Nhà nước Việt Nam và giải pháp.

1. Về thể chế pháp luật

- Một số thành viên chưa công nhận VN là nền kinh tế thị trường

- Áp lực nâng cao năng lực hoạch định chính sách đáp ứng yêu cầu thực tế phát triển, đặc biệt là hoạch định chính sách thương mại quốc tế

- Sự am hiểu luật pháp, nhất là luật pháp quốc tế của đội ngũ cán bộ Nhà nước còn rất hạn chế; nghiệp vụ hành chính mang nặng bệnh kinh nghiệm Quản lý nhà nước là một nghề, thậm chí là một nghề rất khó khăn, phức tạp Trong những năm đổi mới vừa qua, mặc dù chúng ta đã rất coi trọng việc đào tạo đội ngũ cán bộ quản lý nhà nước, nhưng do

cả khó khăn khách quan lẫn chủ quan, số lượng

được đào tạo còn ít, chất lượng đào tạo còn bị hạn chế, việc sử dụng số cán bộ

được đào tạo đó cũng còn không ít lãng phí Một bộ phận cán bộ quản lý nhà nước còn hoạt động dưới dạng nghiệp dư Trong khi đó, hầu hết đối tác của chúng ta trong WTO đã vượt qua giai đoạn này Hầu hết cán bộ của họ nắm được trình độ hiện đại của khoa học quản lý nhà nước và biết vận dụng thuần thục khoa học đó vào tác nghiệp hằng ngày

- Các yêu cầu về tiêu chuẩn cao về minh bạch hóa, các quy định về bảo hộ sở hữu trí tuệ cũng như cơ chế giải quyết tranh chấp có tính chất ràng buộc và chặt chẽ

• Tỷ trọng của Việt Nam trong thương mại quốc tế rất nhỏ nên khả năng trả đũa của chúng ta khi có tranh chấp thương mại với một nước phát triển lớn là rất hạn chế

• Chúng ta còn thiếu đội ngũ pháp lý giỏi về thương mại quốc tế để đưa

ra các chính sách vừa phù hợp với luật pháp và thông lệ quốc tế , vừa phù hợp với hoàn cảnh kinh tế , xã hội với đất nước ta.

• Mặt khác, đội ngũ cán bộ quản lý vĩ mô, quản trị sản xuất, kinh doanh

và thực hành trong nhiều lĩnh vực, nhiều địa phương còn bất cập so với yêu cầu trình

độ khu vực và quốc tế.

- Trong 20 năm đổi mới vừa qua, chúng ta đã đạt được nhiều bước tiến quan trọng trên vấn đề này, song bước tiến đó còn chưa ổn định, thiếu vững chắc Bằng chứng là vừa qua, thứ bậc về sức hấp dẫn của môi trường đầu tư của Việt Nam bị rớt mấy bậc Có doanh nghiệp phải mất tới 7 năm mới có bộ hồ sơ với 30 con dấu để đủ điều kiện đưa vào hoạt động…

- Giải pháp:

• Một là, phải đồng bộ hoá hệ chuẩn pháp luật Việt Nam với hệ chuẩn pháp

luật quốc tế, trước hết là hệ chuẩn pháp luật của 149 nước thành viên hiện nay của WTO, nhưng lại phải giữ vững độc lập, tự chủ ngay trên lĩnh vực luật pháp Chúng ta phải tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật và cơ chế quản lý, nhằm hình thành nhanh chóng và đồng bộ các yếu tố của kinh tế thị trường, tạo cơ sở pháp lý của một thành viên WTO

▪ Để thực sự là một thành viên hữu cơ của WTO, để quan hệ làm ăn của chúng ta với các nước thành viên khác được tiến hành suôn sẻ, chúng ta phải chấp nhận “luật chơi” chung đã và đang được WTO vận hành Một mặt, phải nâng cao năng lực nắm bắt, vận dụng thuần thục hệ chuẩn pháp luật của WTO; mặt khác, lại biết tìm ra

ưu thế có lợi cho chúng ta trong việc vận dụng hệ chuẩn pháp luật đó Cần lưu ý rằng, trong quan hệ kinh tế quốc tế hiện

nay, quan niệm “ta thắng, đối tác thua” đã trở nên không thích hợp, nó đã và đang được thay bằng: “cả hai bên đều thắng”, tức

là, cả hai bên đều có lợi.

• Hai là, đẩy mạnh cải cách nền hành chính quốc gia trên cả 4 phương

diện (thể chế hành chính, bộ máy hành chính, công chức hành chính và tài chính công), Nhà nước tạo ra môi trường thuận lợi cho giao lưu kinh tế quốc tế và cho các doanh nghiệp trong nước hoạt động

• Ba là, đổi mới bằng việc dân chủ hoá hơn nữa tổ chức và phương thức

hoạt động của Nhà nước, bảo đảm cho Nhà nước ta thực sự quản lý, điều hành đất nước phát triển theo đúng định hướng XHCN, đồng thời thực sự là thiết chế cơ bản bảo đảm quyền làm chủ của nhân dân – một nhân tố chủ yếu để phát huy nguồn lực con người với tư cách nhân tố quan trọng nhất trong việc tận dụng thời cơ do hội nhập vào WTO mang lại

▪ Chúng ta gia nhập WTO trong tình hình còn là một nước kém phát triển với thu nhập theo đầu người chưa đầy 700 USD/năm Để tăng trưởng kinh

tế, phát triển văn hoá,… phải phát huy nguồn lực con người với tư cách là nhân tố quan trọng nhất của nội lực Để phát huy được nguồn lực con người, cần có môi trường dân chủ Bởi lẽ, bản thân hoạt động của con người tự nó đã là hoạt động mang tính sáng tạo.

▪ Trong điều kiện cạnh tranh sẽ ngày càng gay gắt hơn sau khi ta gia nhập WTO, sự sáng tạo trong các quyết sách kinh tế – chính trị, trong làm ăn kinh

tế và giao lưu quốc tế để phát huy lợi thế dân tộc trong cạnh tranh, lại càng là đòi hỏi bức thiết.

▪ Dân chủ hoá Nhà nước cũng đòi hỏi phải hoàn thiện cơ chế để nhân dân ngày càng được tham gia tích cực và tự giác, có hiệu quả vào hoạt động của Nhà nước.

• Bốn là, để đạt thành công trong cạnh tranh khi gia nhập WTO, việc điều

hành của Chính phủ phải nhanh nhạy hơn, khoa học hơn, kịp thời hơn Sự phát triển của

xã hội thông tin làm cho không gian dường như ngày càng hẹp lại, thời gian ngày càng bị dồn nén, tốc độ của những thay đổi tăng lên nhanh chóng Sự chậm chạp trong chỉ đạo của Chính phủ sẽ làm cho doanh nghiệp mất thời cơ, thậm chí gây ra những tổn thất nặng

nề Chính phủ phải làm tốt chức năng dịch vụ thông tin thị trường cho doanh nghiệp Những thông tin đó phải có độ chính xác cao, kịp thời Hiện đại hoá hoạt