ChQ bien TrWcfng Dinh TWafng Phdn ndm CA DAO, TUC N G Q VA NGHE THUAT CA HAT DAN GIAN Chuang XVI CA DAO, TUC NGlT I NOI DUNG CHU YEU CUA CA DAO, TUC N G Q NINH BINH Vting ddt Ninh Binh dugc vf nhu mot[.]
Trang 1ChQ bien: TrWcfng Dinh TWafng
Phdn ndm
CA D A O , TUC N G Q VA NGHE T H U A T
CA HAT D A N G I A N
Chuang XVI
CA DAO, TUC NGlT
I- NOI DUNG CHU YEU CUA CA DAO, TUC N G Q NINH BINH
Vting ddt Ninh Binh dugc vf nhu mot chide gach ndi giua hai vung vdn hod ldn Id Van Hod ddng bdng Sdng Hdng vd Van Hod ddng bdng Sdng Ma Cdi khdng gian he;p mang tfnh chdt vd y nghia ban Id dy da tiep thu chgn Igc nhung gia tri va tinh hoa ciia hai vting Vdn Hoa ldn dd de tao nen sdn phdm vdn hod ciia rieng minh, khdng kem phdn phong phu, da diing, ddc sdc vd mang mau sdc rieng biet Ngay ttr thdi E)inh-Le, cac nhd nghien ciiu sii' hgc, vdn hgc, vdn
hod hgc da khdng dinh Cd mdt nen \ dn Hod He)u Lu
\ dn hod Hou Lu Id Vdn hod xdm king Vdn hod ldu nude Ca dao, tuc ngtr,
ca hat dan gian d Ninh Binh ra ddi khd sdm Ttr thdi Dinh-Tidn Le, ba Pham Thi Trdn, ngirdi Hdng Chdu (Tlung Yen) gidi mua hat, da dugc quan sd tai tidn vdo kinh dd Hoa Lu dd mua hat, k m trd vui cho vua quan va diiy binh linh mtia hat
Ba da due^c vua Dinh phong chuc Uu Bd Cd le ddy la danh hieu cao quy nhdt, ddu tien va sdm nhdt ciia nhd nude phong kien Viet Nam phong cho nghe si ddn gian Id tidn thdn ciia danh hieu Nghe si Nhdn ddn, Nghe si Uu tii do Nha nude
ta phong tdng cho cdc nghe si ngdy nay Nhu'ng gdnh xiee ddn gian dugc dua vao cung dinh bidu didn Cdc sdng tac ddn gian vd bieu didn nghe thuat dan gian cung hinh thanh \'a phat trien, trong dd cd ca dao, tuc ngu
Ca dao, tuc ngQ Nmh Binh mgc iniie, chiii phdc va dung di nhu con ngudi Ninh Binh Nd phan anh ddi sci'ng, xa hdi, thien nhien ddt nude, tinh cam va tdm hdn cua ngudi ddn Ninh Binh
Trang 2Pjq chi vdn hod ddn gion Ninh Binh
1 Trudc het dd k niem tu hao vd ve dep Troi cho ciia que huong sdng Van, mii Thuy, noi tao hod da tiic bdy bao thdng tfch, lam ngdn ngo du khach
bdn phuong:
"Ai vi' qiiu dei) Ninh Binh,
Md xem phong cdnh lulu tinh nen tha
Nude non, non nUe'fc nhuma, Cdng nhin Due Thuy, cdng nga ngdn long "
Dd Id nidm ty hdo vd Hoa Lu, cd dd ciia hai tridu diii Dinh - Tidn Le va noi khdi ddu nghiep ldn nhd Ly Noi ddy da ttmg dinh lieu ke sach, tap herp nghia binh, anh hung, hao kiet, dep loiin 12 sir qudn, dinh dd, md nude, dimg nen chi'nh thdng, sanh ngang nha Tdng Va cQng la noi xudt phat cac dao hting binh phd Tdng, binh Chiem dai thdng, do Lc Dai Hdnh lam thdng soai Non nude dy vtra la ban hung ca, vira Id mdt biic tranh tuyet my:
"Ai Id con chdu Rdng Tie it
Thdng Hui'' md hell 'Trudng Yerii thi ve;
Ve' thdm dd cu Dinh- Le
Non xunh mrdc bled bdn be nhu trunh "
Vd hg cung dan dd nhau:
"Du ai budn ddu bdn ddu, Nhd ngdy md lupi ru nhau md ve
Du ai beiii repii trdm nghe, Thdng Hai md hepi thi ve Trirdng Yen "
Cung nhu mgt sd dia phuang khac d ddng bdng Bdc bd, cit vdo tiet Thu thang Tdm, ngdy mdng Mudi, ddy la khoang thdi gian ndng nhdn, cay cdy da xong, nhan ddn Ninh B'lnh d nhidu noi md hgi chgi trdu Hgi khdng chi Id "thi chgi", ma qua dd cdn la cuge thi tdi chdm sdc trdu xem nhd ndo, ldng xa ndo cd trdu bdo khoe:
"Du ed budn ddu bun eldu, Mdng Mudi thdng Tdm chgi trdu thi veri •
Du un budn bdn trdm nghe, ': , Mdng Mudi thdng Tdm cung ve; chgi trdu " ;
Ty hdo vd vting ddt cd dd, ngudi Ninh Binh cung rdt ty hdo Id chii nhdn ciia viing ddt dia Iinh nhdn kiet dy bdng ldi ndi het siic khiem nhudng:
"Chang tham cung the hoa nhdi, Ddu khdng thanh lich cung ngUdi Trdng An "
' " Xra kia Hdi Dmh - Le md vdo Rdm thdng Hat dm hch nhung hien nay md vdo
mdng Mirin thdng Ba dm hch
Trang 3ChQ bien: TrWcfng Dinh TWcJ'ng
2 Ca dao Ninh Binh ve chii de tinh yeu lira ddi, nghia vo tinh chdng, mdi quan he gia dinh, xa hgi kha phong phii
Co mgt bdi ca dao Ninh Binh, lay canh ndi tinh vk ngd Idi qua mdt cdu nhdn
nhii het sire tinh tu:
"Minh ve dudng e'iy thi xa,
De anh bdc cdu sdng Cdt di qua Ninh Binh
Ddt Ninh Binh cd chiia Non Nude, Ndi Phi Dien, Hdi Hgc xung quanh
Em ve em chd quen anh! "
Nhung cung cd khi sy ngd ldi lai rat thdng thdn, bao diin den mirc khdng cdn y tir gi het nhu Idi ciia mdt anh lai tdu ngudi Hai Phdng ng:
"Anh Id con trai Hdi Phong, Chgy tdu phi ltd a trong Ninh Binh
Thdy em duyen ddng tuai xinh, Anh tliudn nhdn tinh unh ndm cd tay
Ndm rdi ldc khe' cd tuy, Anh bed edit ndy; Cd kiy unit khdng '.' "
Hay mgt ldi td tinh bdng mgt Idi chdo mdi thudng thirc ddc san tra Kim Ciic, mgt loiii ciic vdng ndi tieng vtra tham ngon, vtra cd gid tri chua benh tren mii Non Nude:
"Ngirdi ve Non Nuifc que ta, Huemg trd Kim Cue ddm dd khd quen "'
Vd do ndu, com mudi hdn hdu tinh que:
'"Mac ltd cd vui nliudin ndu
Germ thi cd mudi ung edit cho no "
Trai gdi ddng chiem cd each ngd tinh cung rdt "ddng chiem":
"Rui nu anh diiy unit dun, Duefc tdm duerc tep se'fin hdm nhgc nhdn
Nhgc nhdn unh chdng nggi ngdng, Clu titii'entg em d phdng khdng mgt iniiili "
Trai ben luong (theo dao Phdt) ki biet "lgi dung" uy linh ciia Phat, ciia Thiin de khdng dinh tinh yeu cua minh vdi ban ddi nhu mgt "dinh menh":
Ngudi con gai di gido (Thien chua gido) yeu ngudi con trai ben luong xua kia thiit khd khdn, bdi hang riio cam ngdn ciia quan niem: "luong gido bdt ddng" Ndi day dut d'y cung dugc ca dao didn td:
Trang 4Pjq chi vdn hod ddn gion Ninh Binh
"Ngdy dem em derii nhd thd, Nghe chudng budng nhip md nga ngdn Idng
Ve; nhd em ngdm em trdng, Gido Lirang ndo biet ta hdng cd xe? '"
Hay:
""Em Id con gdi nhd ddng, Cdu kinh nguyerii Chiiu md king tliUemg unh
Em nhu elded' Id edit xunh, Ngdy tun Id uu, phuc kinh d ddu? "
Vd ngudi con gdi ay khdn cdu Dire Chiia phu hg cho tinh yeu eua hg;
""Em nhu mept dod hoa ddo, ;
Me cha mudn pliudc bdt vdo nhd tu
Trdm ngdn lay chua Gie su, Nhd tu dirng hod nhd tii giam em "
Ca dao Id san phdm tinh thdn ciia ngudi k o dgng, vi vdy nd Id tdm guong
phan anh rat chdn thyc vd sinh ddng vd cdng viec nhd ndng vd cting vat va, ndng
nhgc, mgt ndng hai suong cua hg:
"Rgng ngdy vac cude ru ddng, Tay cdm mdi Ida, tay rdng tliimg trdu • Rudng ddm itii'e'rc cd bun sdu
Sue')) nguy cung ve'fi con trim ce'iy biru
Viec ldm chdng qudn ndng niuu
Germ dn ddp ddi mudi dua qua ngdy "
Hay:
""Em nay di cei'y ddng sdu, Dudi chdn diu cdn, tri'ii ddu ndng chang
Chdng ai cd thdu chdng chdng, Mept bdt cam vdng, bidt mdy cdng lenh "
Vd:
"Tay thi gidt mui con bd, Ddu dipi md cui, tay tnd ndm rong"
Ddi vdi ngudi ndng ddn vtrng niii nhu Nho Quan, Tam Diep thi cung vdt va
khdng kem Hay nghe ngudi phu nu than thd vdi ngudi yeu:
""Melt ngdy ba muai sdu bira vugt qiierit ' • >•'' Cdn ddn md phdn rdng den hdi chdng'.'' "
Trang 5ChQ bien: TrWcfng Dinh TWcfng
Mac du ddi, ret, vdt vd, nhung canh ldm dn thudn vg, thudn chdng, chdng cdy, vg cay da khien hg quen gian lao, ddi khd:
"Ke chi trdi rd ddng sdu,
Cd chdng cd vg ru nhau di bira
Bdy gid trua dd hd trua, Chdng vdc ldy bira, vg ddt ldy trdu
Mot dodn chdng trudc, vg sau, Trdt ri't mdc rd, ddng sdu mac ddng! "
Ngudi ddn Gia Vidn hang ndm phdi ddi mat vdi IQ lyt, bao gid, hg dan dd con chdu that dn cdn:
""Que tu ddng trdng mrdc trong, Ldu ggo liit it reu rong thi nhieu
Ddn con phdi nhd Idy dii'u, Mudn no edit phdi sdm chieu sieng ndng "
Ngudi con gai ddng chiem cQng rat hidu biet ddng dat, khf hdu, thdi tiet que nha nen khdng "ddc canh" cdy kia, md phdi "da canh", them rau mau, det vai, uom to, dn lay chdc, mac ldy bdn Dd cQng chi'nh k phdm chdt tdt dep cua ngudi phu nu ndi rieng va ciia ngudi ndng ddn Ninh Binh ndi chung:
" Em Id con gdi ddng chiem, Gieo mg, ce'iy Ida, Igi them trdng mdu
Uom ta, dipt vdt, nhugm ndu
May do be'n chdc, theo trdu cdy bira "
3 Ca dao Ninh Binh con la vQ khf sdc bdn ddu tranh giai cap Nd giang
mdt ddn miinh me vdo lu tham quan, dc bd, ttr quan lai phong kien de'n cdc chiic sdc trong kng xa chi vi ddng tidn, vi mieng dn:
"Dong lien kip mie'ttg khd chi, Sdn eefiti, sdn riiaii viepe gt md lo
Ong km thi ddnh midng to, Ong nhd midng be tin dd em xudi
Ong Huang chin, dug Ly mudi, Ong Xi tdm rudi dd xudi dm dm "
Lii quan lai sdu mgt d'y ehi biet due khoet, va vet, bdn mdt cua ngudi ddn
luang thien khdng ttr mdt thu' gi, mac cho ngudi ddn lao ddng nhgc nhdn, Idm than, ddi ret:
"'Chem cha cdi Id do ddi,
An no den tein mang tai vdn ldn
Nd kin derii ben khd ddn
Trang 6Pjq chi vdn hod ddn gion Ninh Binh
Trong ngodi bdn sgch khdng phun thir gt
An no rdi lgi ndm khi, Mac ddn ren xiiri, khdn nguy nhoc nhun "
Ngudi dan lao dgng da thdy rd ngudn gdc bdt cdng cua xd hdi cQ, ndi thdng khd quanh ndm ngdy thdng ciia hg:
""Len chuu cuu Phut, cdu Tre'ri, "••'•y )^t cho mdt viec a ddi bei) cdng
Canh ndng sdm tdi ngodi ddng
Slid) ngdy cam cui chdng mdng lerii trdi , , ' Bua cam nhu bira vet ndi, • -, • •• - Ddi cdo, ddi rd, md hdi idrt ddm
Sdng gi sdng tdi sdng tdm, Khd ngdy, khd thdng, khd ndm, khd ddi
Bdc thang li'it hdi dng trdi,
Cd suo ltd de' kie'p ngirdi ddng cay'.'"
II- MOT SO PHUONG NGON, TUC NGU VA CA DAO TIEU BIEU ' 'i
1-Phuong ngdn, tuc ngir:
Phirerng ngdn, Tuc ngd la nhung cdu ndi cd \'an dieu ctia nhdn ddn lao dgng mot
\'ung, mot dia phuang, cd tfnh chat due ket vd kinh nghiem lao dgng, san xudt hay ddu tranh vdi thien nhien, xa hgi Sau ddy Id mdt sd cdu phuang ngdn, tyc ngu; tieu bidu:
7- 'Dgi Hiru sink \'iremg Diem DiranglGiang sinh Thdnh "
Dili Hun: nay thuge xa Gia Phuang, huyen Gia Vidn, que huang cua vua Dinh Tien Hodng (Xem phdn Danh nhdn) Didm Duong: tiic Didm Giang, nay thudc xd Gia Thdng, huyen Gia Vidn, que huong ciia diic Thdnh Nguydn Minh Khdng, ten that Id Nguydn Chf Thanh, qudc su tridu Ly (Xem phdn Danh nhdn
tieu bidu) Cdu ndi mang nidm ty hdo vd hai vting que "Dia linh, iilidii kiept", thuge
dat Gia Vidn, tinh Ninh Binh, noi sinh ra De'Vuong, noi sinh ra Qudc Thdnh
2 "Nhed dgi vi Vuang, vgn dgi vi Man phucrng Tu trtrerng" (Mgt ddi km
vua, van ddi k m Tu trudng ngudi Man/ Mudng)
Ddn gian luu truydn, \'ua Dinh Tien Hoang ngudn gdc Id ngirdi Muimg Mdt ddi ciia ngudi Mudng da k m vua, thyc ra theo lich sir, kd ca Dinh Todn, Id hai ddi k m \'ua Cdn van ddi lam Chua Id sau khi nhd Dinh mat, ngueri Mudng lanh len vting Mirdng Bi, Mudng Vay (thudc Hod Binh ngdy nay), ddi ddi km Tti trudng, vi xua kia, hg Dinh Id ddng tdc Idn nhdt, cd the lire miinh nhiii trong 4
hg ldn ciia ngudi Mudng khu vyc Ninh Binh, Hod Binh vd Thanh Hod Id Dinh,
Qudch, Biich, Hodng/ Hd ' • <•' ' \-> 'ui' '\'/\
Trang 7ChQ bien: TrWafng Dinh TWcfng
3 "Diem Giang Thdnh Cd, Didn Xd Thdnh Nhi "
Den Didm Giang (xa Gia Thdng), thd du:c Thanh Nguydn Minh Khdng, ddn
gian ggi Id dire Thanh Ca Ddn Didm Xa (xa Gia Tien), d dudi chdn niii Cdm
Guam, thd Thdi su Td Hien Thanh, thdi Ly, ddn gian ggi la dire Thanh Nhi
Tuong truydn, thdn phu, thdn mdu eua Td Hien Thanh vd ddn diic Thanh
Nguydn cdu ty, sau sinh ra Td Hien 'Thdnh
-/ '"Quan Lang linh Ntiili,!Mdl ndnh mdt kliodnh " I
Xua kia dirdng len cdc ban Mudng thudc \'ung Thien Quan (Nho Quan), rat
khd khdn, cdch trd Cdc quan phii, quan huyen thudng ft khi lui tdi duoc nhung
vung dd, phd mac cho cdc quan lang dia phuang ty do cai qudn ddn Bdi vdy,
mdi vi quan lang nhu mgt dng vua ciia viing dd, mgt minh mdt khoanh ddt trdi
rieng dd eai tri ddn
5 "Dgt Hiru linn sao, Ddo Ao kim vdy"
D'd\ Htru (Dai Hoang), que huong vua Dinh Ddo Ao (Ddo Ao/ Ddo Uc),
thudc tdng Uy Vidn, tiic vung Uy Te ngdy nay, gdm cdc xa Lien Son, Gia Phii,
Gia Hung, huyen Gia Vidn, k noi Dinh Bd Linh dugc bdu k m Trirdng O ddy
ddu cd ddn thd vua Dinh Hdng ndm vdo dip 10 thdng 3 dm lich, thudng cd Id
hdi tudng nhd vua Dinh Neu d Dai Hu'u, que huong vua Dinh te Id, md hdi nhu
the uao, thi cac den thd vua Dinh d viing Ddo Ao cd cung lam nhu vdy
6 "Yen Khdnh: Tririfng Yen Thien Qiiuii: king Song"
Tong Trudng Yen, nguyen trucic thuge huyen Gia Vien Nam 1906, thdnh
lap huyen Gia Khanh, 'Trudng Yen thudc huyen Gia Khanh, nay k huyen "Hoa Lu,
iicri \ua Dinh diit lam Kinh dd nude Dili Cd Viet Lang Sgng, noi cd ddi Sgng, tren
ddi moc nhieu cay sgng dQa, ten ldng ddt theo ten ddi, ten ddi lai dat theo ddc
chem cd nhidu cdy sgng Trudc ddy, ldng Sgng thudc huyen Phyng Hod, phii Thien
Quan, ndm 1862 ddi la phii Nho Quan, nay Id huyen Nho Quan Ddy Id dia danh
cd lien quan den thdi ky ddu ciia nghia qudn Hoa Lu do Dinh Bd Linh k m chii
soai Nhu vdy, ndi Idng Sgng k mudn ndi den thdi ky ddu ciia cuge day nghia, ndi
de'n Trudng Yen la ndi den kinh dd ddt ndn mdng ddc lap ty chu, ket qua thdng Igi
ciia cude dai dinh, dep loan 12 sir quan ciia vua Dinh Tien Hoang Mgt dia danh
md dau, mdt dia danh kdt thtic thdng lgi ciia nghia qudn Hoa Lu
7 "Sinh eld hg Tdng Huefiig cdng hg Bui "
Tir thdi I kiu \.e a king La Mai, tdng La Mai, nay thudc xa Ninh Giang,
huyi:n Hoa Lu, cd nhidu ngirdi hgc hanh, dd dat Sinh dd tuc Tu tai thdi Nguydn,
hg Tdng cd nhidu ngudi dd Huong Cdng tire Cu nhdn thdi Nguydn, ddng hg Bui
cd nhidu ngirdi dd
Trang 8Pjq chi vdn hod ddn gion Ninh Binh
8 '"Dich LdngTierii SI DounVi Qudn cdng" •
Dich Long nay thuge xa Gia Thanh, huyen Gia Vidn, noi xua kia ldng cd
nhidu ngudi dd Tie'n si ? :: Doan VI thudc xa TTianh Hai, huyen Thanh Liem, (tinh Ha Nam), xua kia
cd nhidu ngudi Idm tdi Qudn cdng ?
Ddy Id cdch ndi \'f \'on, so sdnh 2 ldng ciia 2 tinh gidp nhau, chi each ddng
sdng Ddy (Thanh Quyet), dd ty tdn tinh than thugng \'an, thugng \'d ciia hai dia
phuang, chir thyc td, theo sir sach, cho ddn nay, chua thdy cd ten cdc vi Tien si,
Qudn cdng nao d 2 kng nay : ,
9 "Nhed Phung nhi \'ip tlidbu Nliiie Ddng"
Phung ti'rc la king Phung Thien, nay thuge xa Khanh Tien.Ve tuc Id lang Yen
Ve, thudc xa Khanh Phii Nhue Ddng nay thueic xa Yen 'lhdng, (huyen Yen Md)
Xua kia ba kng ndy ddu thudc huyen Yen Khdnh, phii Yen Khanh, vdn cd
tie'ng la noi ddi thanh, ngudi lich, phong tuc thudn hdu, vdn vdt, k i cd nhidu
ngudi tai gidi, nhdn diic giup ddi va cQng Id nhung dia phuang nhidu rudng cdy
trdu cay Ddn gian xep thir tu cac kng ndi tie'ng trong phii Yen Khanh xua
10 "Nui Thieu cd dd, den Trung mdi xieii "
Niii Thieu, tire mil Thdn Thieu, d thdn Thdn Thieu, xa gia Tdn, diing ven
sdng Hodng Long
Ddn Trting d thdn Tuy Hdi, xa Gia Tdn, huyen Gia Vien, Id ngdi dinh ldn,
kie'n tnic dep, tu' the ky 17 (Xem myc Ddn Triing, phdn huyen Gia Vidn) Ddn
gian khdng dinh cdng trinh do nhan ddn tao dyng, se trudng tdn, vtrng chai sanh
ngang \'di trdi nui- cdng trinh do tao hoa tao dyng
11 "Den Dinh thugng mieu, den Le hg td" (Ddn vua Dinh la midu tren,
ddn \'ua Le Id ddn dudi) , Ddn gian mudn ndi ddn \'ua Dinh quy md xdy cdt ldn hon, cao hon ddn vua
Le Cdu so sanh, ngdm y de cao \'d cdng dep loan, su nghiep thdng nhat ddt nude
ciia vua Dinh ldn hon vua Le Ddn gian vdn quan mem vua Le (Dai Hdnh) Id bdy
tdi ciia vua Dinh Ddn \'ua Dinh xua kia thudc lang Yen Thugng, ddn vua Le
thuge ldng Yen Hii, nay ddu thudc xa Trudng Yen, huyen Hoa Lu ,
12 "Ich Due ldm sao, Ddng Giao ldm veiy" ' ' '' ' "^
Lang Ich Due thudc xa Ninh Nhdt, huyen Hoa Lu Ddng Giao thudc thi xa
Tam Diep , ; , i
Ngudi Ich Due vdo Idm dn d Ddng Giao rdt nhidu Day Id Idi can dan con
chdu Ich Due di lap nghiep d Ddng Giao (vd ca noi khac nua) hay giu truyen
thdng tdt dep ciia que huong hg mac
Trang 9Chu bien: TrWafng Dinh TWafng
13 "Ddnh triing Gidp Nam, hay ldm Gidp 'Lrung unit hung Gidp Ddng "
Thdn Kien 6 c xa Khanh Trung huyen Yen Khanh trireic ddy cd 3 giap:
Nam, Trung, Ddng Mdi gidp lai co nhung dac drdm rieng: Gidp Nam cd nhd thd
xir diio, sdng sdm hoac chidu ta, nhd thd thudng \ang kn nhung hdi trdng dd ggi con chien den nhd thd Cdn ngudi ddn Giap Trung thi chdm chi nghd ndng Ngudi dan Giap Ddng thi vugt khd, vugt ngheo, cham chi hgc hdnh, hodc tap trung nudi cho con, chdu dn hgc dd dd dat
14 "Anh em Bdng Hdi, dgo ngdi Kim San "
Tdng Bdng Hai ciia huyen Yen Khdnh xua gdm cdc xa Khdnh Thien, Khanh Cudng, Khanh Trung, Khdnh Cdng, Khdnh Thanh Id vting que dugc coi
la vdn vdt, nhdn ddn coi nhau nhu anh em, mdi quan he bdn chat
Huyen Kim Son dugc thanh lap ndm 1829, diio Thien Chua giao nhanh chdng
du nhdp va phdt tridn ra todn huyen, nhdi k tu sau khi xdy dung xong nhd thd Phdt Diem (1889) Ddn gian ndi "diio ngai" d ddy y chi Dao Thien Chua gido
15 "Cd Diem, trdng Hdi lupi La Mai"
Cdthdn dddn thd Thanh Nguydn, Idng Didm Giang (GiaThdng, Gia Vidn), rat to vd dep, mdi chidu 5in, cd 5 mdu
'Trdng Idng 'Tuy Hdi (Gia 'Tdn, Gia Vidn), vtra to, vu'a dep, danh keu vang
cd mot vung
Hgi ddn 'Thdnh Cd kng La Mai (Ninh Giang, huyen Hoa Lu), 6 ndm md mdt ldn vdo ngay 10-3 dm lich, rat ddng vui, cd nhidu trd choi ddn gian, ddc biet
cd td ky phuc (cdu phiic Idnh cho dan )
16 "Nuerc gieriig Me, die ndi Qiieo, keo Binh Hdo "
Gieng Me d phfa ddng Idng Quang Thugng, xa Yen Thdng (huyen Yen Md), la gieng nude ty nhien, rdt trong, miich nude chdy tu trong long niii ra khdng khi nao ciin
Nui Queo cQng thudc xa Yen Thdng, chd trdng d nui nay cd tieng la thom, ngon, lai pha vdi nude gidng Me thi cdng xanh, ngon da tu'ng ndi tieng trong vLing Tuong truydn nude gidn Me, che- nui Queo da ddng tien vua Quang Trung, khi Ngirdi dung chdn d Tam Diep dd tidn ddnh gidc Man Thanh vdo Xuan Ky Diiu, 1789
Binh Hdo cung thudc xa Yen Thdng, d ddy cd nghd ndu keo k c bdng mat mia rdt ngon, dn thom, btii va ngdy, vi khd quen
17 "Khdn iieriig die Trgi, elgi udng die Me, me bdo khdng nghe, udng che Bdng Lgng" <: , ; ! , ; , : i ;, ;.; , •
Trang 10Pjq chi vdn^hod ddn giqn Ninh Binh
Che Ba Trai thuge xa Quang San (Quang Sdi) ndi tieng thom, ngon, v'l dam dd
Che Me Id che vting Me thudc cdc xa Gia Vugng, Gia Vdn, Lien Son, trdng tren cdc qua ddi ddt bac mdu, udng khdng ngon, cd vi chdt, ddn gian khdng ua dung
Che Bdng Lang k chd thuge huyen Thanh Liem, tinh Ha Nam udng chat, khdng ngon hon ca che Me
Bdng cdch so sdnh tren, ddn gian dd cao che Ba Tnii (Thi xa 'Fam Diep), da
cd tie'ng ttr ldu ddi , •.)
18 "Chieu Bdng Hdi, vdi Ndn Khe" '••'' i^ • •
Bdng Hai thudc Ydn Khdnh, cd nghd det chieu dep ndi tieng, xua da tirng tidn vua
Lang Ndn Khe (xa Yen Tir, huyen Yen Md), cd nghd det vai Idu ddi, vai det dep ndi tieng trong viing , , _
19 "7'n;// Trung Trd nd Trirdng Yen "
Trai ldng Trung Tru (nay thudc xd Ninh Giang), cd tie'ng la dep trai, gidi giang Con gai Trudng Yen (Hoa Lu), cQng ndi tie'ng xinh dep, dam dang, kheo leo
20 "Con gdi La Mui, bdnh gai Cam Gid " ; •• i i Con gdi lang La Mai (xa Ninh Giang, Tloa Lu), xua cd tie'ng la xinh dep
net na
Bdnh gai kng Cam Gid (xa Ninh Khdnh, Hoa Lu), ndi tie'ng thom, ngon
27 "Bdnh ddy nep cdi, con gdi hg Ngd "
Bdnh day nep cai thi gieo, ngon Con gdi hg Ngo, theo ddn gian quan niem thi xinh dep, net na, chidu chdng
22 "Ldm but chua Gd, Idm ma chua Nhdi, ldm tdi chiia Hang, ldm vdng chua Ngd "
Chtia Gd d xa Ninh Hod (Hoa Lu), ldm tugng Phdt
Chua Nhdi thuge thdn Yen Trach, xa Trudng Ydn (Hoa Lu), theo ddn gian truydn tyng, d chua ndy xua kia cd nhidu hien tugng ky k , hg cho dd k cd ma Chua Hang tuc la chua trong ddng Am Tien, thudc thdn Yen Thugng, xa Trudng Yen (Hoa Lu), tuong truydn, thdi Dinh-Le, ddy Id noi nhdt hd dd tri nhQng ngudi cd tgi
Chua Ngg cdn ggi Id chua Bd Ngd, d thdn Yen Ha, xa Trudng Yen (Hoa Lu), truydn ngdn la noi ngudi Tdu dd ciia, nen cd tie'ng ddn Id ldm vang biic,