Giải pháp nhằm tăng cường huy động vốn cho đầu tư phát triển mạng lưới giao thông đường bộ vùng núi phía Bắc

Tài liệu tham khảo kinh tế đầu tư: Giải pháp nhằm tăng cường huy động vốn cho đầu tư phát triển mạng lưới giao thông đường bộ vùng núi phía Bắc

Lời nói đầu

Vùng Miền núi phía Bắc nớc ta gồm 14 tỉnh là Hà Giang, Tuyên Quang, Cao Bằng, Lạng Sơn, Lào Cai, Yên Bái, Bắc Cạn, Thái Nguyên, Phú Thọ, Bắc Giang, Quảng Ninh, Lai Châu, Sơn La, Hoà Bình; diện tích tự nhiên xấp xỉ 95.000

km2, dân số năm 2000 là 10,3 triệu ngời, chiếm gần 29% diện tích và 13,1% dân

số cả nớc Đây là vùng phòng hộ, bảo vệ môi trờng sống cho hơn 30 triệu ngời dân miền núi, đồng bằng Trung du Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ Nó là cơ sở quyết định sự phát triển bền vững của vùng đồng bằng Bắc Bộ

Vùng miền núi phía Bắc có đặc điểm địa hình tự nhiên phức tạp, có nhiều khó khăn, tình hình kinh tế- xã hội còn nhiều yếu kém nên trong nhiều năm qua đã

đợc Đảng và Nhà nớc ban hành nhiều chủ trơng, chính sách phát triển kinh tế- xã hội của vùng, của từng địa phơng Cùng với sự cố gắng vợt bậc của các dân tộc, bộ mặt kinh tế- xã hội của vùng có bớc tiến bộ đáng kể Tuy nhiên, cho đến nay miền núi phía Bắc vẫn là một vùng nghèo khó nhất so với cả nớc Một trong nhiều nguyên nhân dẫn đến tình trạng kinh tế- xã hội chậm phát triển là sự yếu kém về

hệ thống cơ sở hạ tầng, trong đó đặc biệt phải kể đến sự yếu kém của mạng lới giao thông nhất là giao thông đờng bộ

Việc đầu t phát triển giao thông đờng bộ cho vùng miền núi phía Bắc hiện nay điều khó khăn nhất là làm thế nào để có vốn Nhận thức đợc tính cấp thiết của vấn đề này, trong quá trình thực tập tại Vụ Kinh tế Địa phơng và Lãnh thổ Bộ Kế

hoạch và Đầu t, tôi đã chọn đề tài "Phơng hớng và giải pháp nhằm tăng cờng huy động vốn cho đầu t phát triển mạng lới giao thông đờng bộ vùng miền núi phía Bắc giai đoạn 2001- 2010" để nghiên cứu làm báo cáo luận văn tốt nghiệp

của mình

Mục tiêu của đề tài là nghiên cứu những yếu tố đặc thù, những thuận lợi và khó khăn tác động đến sự hình thành và phát triển giao thông đờng bộ, từ đó đa ra các giải pháp thích hợp thu hút vốn đầu t nhằm đẩy nhanh quá trình phát triển mạng lới giao thông đờng bộ của vùng Miền núi phía Bắc Việt Nam trong

Nội dung nghiên cứu của đề tài gồm 3 chơng:

Chơng I: Vai trò của phát triển mạng lới giao thông đờng bộ với phát triển

kinh tế-xã hội vùng Miền núi phía Bắc

Chơng II: Thực trạng huy động và sử dụng vốn cho đầu t phát triển mạng

l-ới giao thông đờng bộ vùng Miền núi phía Bắc trong thời gian qua

Chơng III: Phơng hớng và giải pháp nhằm tăng cờng huy động vốn cho

đầu t phát triển mạng lới giao thông đờng bộ vùng Miền núi phía Bắc giai đoạn 2001- 2010

Tôi xin chân thành cảm ơn thầy giáo Th.s Vũ Cơng, thầy giáo Th.s Phan Minh Tuệ cùng các cán bộ trong Vụ Kinh tế Địa phơng và Lãnh thổ- Bộ Kế hoạch

và Đầu t đã giúp đỡ tôi rất nhiều trong quá trình nghiên cứu chuyên đề thực tập Tôi rất mong có đợc sự góp ý của các thầy cô giáo trong khoa, các cán bộ của Vụ Kinh tế Địa phơng và Lãnh thổ để tôi khắc phục những thiếu sót và hoàn thiện chuyên đề tốt nghiệp hơn nữa

Hà Nội, ngày 31 tháng 5 năm 2001Sinh viên Trần Thị Hoài An

Chơng I

Vai trò của phát triển mạng lới giao thông đờng bộ với phát triển kinh tế- xã hội vùng Miền núi phía Bắc

I Vị trí vùng miền núi phía Bắc đối với cả nớc

1 Vị trí của vùng kinh tế miền núi phía Bắc

Vùng miền núi phía Bắc có diện tích tự nhiên 95.000 km2, dân số năm 2000

là 10,3 triệu ngời, chiếm 29% về diện tích và 13% về dân số cả nớc Đất tự nhiên phần lớn có độ cao phổ biến từ 200m đến 2.000m, có độ dốc lớn nhất cả nớc Đây

là vùng có nguồn tài nguyên thiên nhiên phong phú và đa dạng, có nhiều tiềm năng và thế mạnh về đất sản xuất nông lâm nghiệp, khoáng sản, lâm sản, nguồn thủy năng, có điều kiện phát triển kinh tế hàng hoá nhiều thành phần theo định h-ớng xã hội chủ nghĩa, góp phần quan trọng vào việc phát triển nền kinh tế cả nớc

Đất sản xuất nông nghiệp tuy hiện nay chỉ chiếm khoảng 10% diện tích tự nhiên của vùng, nhng trong những năm đổi mới, việc chuyển đổi cơ cấu kinh tế, chuyển đổi cơ cấu cây trồng vật nuôi, áp dụng các biện pháp thâm canh, tăng vụ, tăng giống mới, đầu t phát triển mạng lới đờng giao thông, thuỷ lợi nhằm phục vụ cho sản xuất nên sản phẩm hàng hoá từ nông nghiệp ngày càng tăng, kể cả lơng thực, cây công nghiệp dài ngày, chăn nuôi, Nhìn chung ở những vùng có hệ…thống cơ sở hạ tầng, đặc biệt là mạng lới giao thông phát triển hơn thì kinh tế hàng hoá ở đó cũng phát triển nhanh hơn

Rừng của vùng miền núi phía Bắc là "mái nhà xanh" của khu vực phía Bắc nớc ta, đặc biệt là cho đồng bằng Bắc Bộ và Thủ đô Hà Nội Vùng có diện tích đất rừng và rừng lớn nhất so với cả nớc Theo số liệu năm 1998, đất rừng có khoảng 2.970.946 ha, chiếm 31,29% diện tích đất tự nhiên toàn vùng và 24,78% diện tích

đất lâm nghiệp của cả nớc Rừng hiện có 291.200 ha chiếm 25% tổng diện tích rừng của cả nớc, trữ lợng gỗ cây đứng khoảng 250 triệu m3, trong đó: Hoà Bình có 49,3 triệu m3(46 triệu m3 gỗ rừng tự nhiên và 3,2 triệu m3 gỗ rừng trồng), các tỉnh khác nh Lào Cai 12,6 triệu m3 Rừng miền núi phía Bắc có vai trò đặc biệt quan trọng trong công tác phòng hộ đầu nguồn, chống xói mòn rửa trôi đất, điều tiết nguồn nớc lâu bền cho các công trình thủy điện, đồng thời có ý nghĩa to lớn trong vấn đề môi sinh, môi trờng Sự biến đổi môi trờng sinh thái của vùng không chỉ

ảnh hởng trực tiếp đến đời sống vật chất, tinh thần của đồng bào trong vùng, mà còn ảnh hởng đến cả đồng bằng Bắc Bộ và các vùng lân cận.

Vùng có nguồn tài nguyên khoáng sản phong phú, đa dạng nhất cả nớc,

nh-ng tronh-ng nhiều năm qua chỉ có một số khoánh-ng sản đợc đầu t khai thác nh than đá, apatit, quặng sắt, và một số khoáng sản khác Một số trung tâm công nghiệp lớn

đang đợc phục hồi nh Việt Trì, Thái Nguyên, Bắc Giang; một số cơ sở công nghiệp mới đang đợc hình thành nh Hòn Gai, các cơ sở công nghiệp ở các thị xã của các tỉnh Công nghiệp phát triển đặt ra cho ngành giao thông vận tải những đòi hỏi mới Trong những năm qua giao thông phục vụ cho phát triển công nghiệp ở hầu hết các tỉnh đã đợc cải thiện đáng kể nhng vẫn cha đáp ứng đợc yêu cầu phát triển kinh tế- xã hội của vùng

Vùng có đờng biên giới quốc gia dài 1966 km, gồm đờng biên giới giáp với nớc Cộng hoà Nhân dân Trung Hoa dài 1353 km và Cộng hoà Dân chủ Nhân dân Lào dài 613 km; có 27 cửa khẩu, gồm: 3 cửa khẩu quốc tế, 10 cửa khẩu quốc gia,

14 cửa khẩu địa phơng (Số cửa khẩu của vùng này nhiều nhất so với các vùng khác, cửa khẩu quốc tế 3/8; cửa khẩu quốc gia 10/23; cửa khẩu địa phơng 14/41) Cửa khẩu kết hợp với nhiều chợ đờng biên, nhiều tuyến đờng thông thơng giữa Việt Nam với Trung Quốc, với Lào nên rất thuận lợi cho hoạt động giao lu buôn bán qua biên giới đất liền Nhờ có hoạt động kinh tế thơng mại khu vực biên giới

mà các tỉnh miền núi phía Bắc nớc ta có thêm nhiều u thế lớn, trong những năm qua các tỉnh nh Lạng Sơn, Cao Bằng, Lào Cai, Sơn La đã tăng nguồn thu đáng kể, tăng thêm nguồn lực cho đầu t phát triển

Vùng miền núi phía Bắc có 42 dân tộc thiểu số cùng sinh sống, chiếm gần 50% dân số của các dân tộc thiểu số cả nớc Trong đó, tỉnh Hà Giang có 22 dân tộc, ngời H'mông chiếm 30%, Tày 26%, Dao 15%, Kinh 13%, 18 dân tộc còn lại chiếm 16% dân số; tỉnh Lào Cai có 27 dân tộc anh em, ngời Kinh chiếm 40% , các dân tộc khác chiếm 60% dân số; tỉnh Sơn La có 12 dân tộc, ngời Thái chiếm 54%, Kinh 18%, H'mông 12%, 9 dân tộc khác chiếm 16% dân số; Qua hàng ngàn…năm lịch sử, các dân tộc trong vùng đã kề vai sát cánh bên nhau, cùng đấu tranh xây dựng và bảo vệ đất nớc, hình thành và phát triển một cộng đồng các dân tộc anh em đoàn kết thống nhất trong cộng đồng các dân tộc Việt Nam Nhân dân các dân tộc có lòng yêu nớc nồng nàn, có truyền thống cách mạng kiên cờng; nhiều nơi trong vùng đã trở thành khu căn cứ cách mạng của cả nớc trong sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc Đồng bào các dân tộc đã có đóng góp to lớn trong các cuộc khánh chiến chống giặc ngoại xâm, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa

Vùng miền núi phía Bắc có nguồn nhân lực dồi dào, hiện tại số ngời trong

độ tuổi lao động có khoảng 5,49 triệu ngời, chiếm 54,4% dân số của vùng, trong

đó số lao động hiện đang làm việc là 4,91 triệu ngời Đây là một tiềm năng, một lợi thế so sánh của vùng sẽ đợc phát huy mạnh mẽ nếu có chiến lợc đầu t và giải pháp phát triển thích hợp nhằm đào tạo nâng cao trình độ mọi mặt, có chuyên môn

kỹ thuật, kỷ luật cho ngời lao động

Mỗi dân tộc trong vùng đã hình thành và phát triển một loại hình văn hoá riêng, với nhiều dân tộc đã tạo thành các bản sắc văn hoá đa dạng, phong phú, độc

đáo mà các vùng khác không thể có đợc

Miền núi phía Bắc cũng là vùng có nhiều di tích lịch sử nh Tân Trào, Pắc

Bó, Điện Biên Phủ, nhiều danh lam thắng cảnh nổi tiếng nh… Vịnh Hạ Long, Sapa, Mẫu Sơn, Hồ Ba Bể, Đây sẽ là tuyến du lịch hấp dẫn đối với khách du lịch…trong và ngoài nớc

Miền núi phía Bắc tuy có nhiều tiềm năng thế mạnh nhng hiện nay vẫn là vùng còn nhiều khó khăn nhất so với các vùng khác trong cả nớc, nền kinh tế- xã hội của vùng đang ở điểm xuất phát thấp, thu không đủ chi, hàng năm hầu hết các tỉnh vẫn phải nhận trợ giúp từ Trung ơng; địa hình tự nhiên hết sức phức tạp, khí hậu thời tiết khắc nghiệt, sản xuất cha phát triển, đồng bào trong vùng vẫn thiếu

đói, kết cấu hạ tầng nhất là giao thông yếu kém và thiếu thốn; trình độ văn hoá của phần lớn dân c thấp kém, tình trạng mù chữ còn khá phổ biến, còn tồn tại nhiều tập tục lạc hậu, mê tín dị đoan, mức sống dân c cải thiện chậm, Nhiều năm qua…các thế lực thù địch lợi dụng những mặt hạn chế, những khó khăn vốn có của vùng

để thực hiện các âm mu chia rẽ khối đoàn kết các dân tộc, thực hiện những mu toan chống phá nớc ta trên các mặt trận kinh tế, chính trị, văn hoá, xã hội và an ninh quốc phòng luôn luôn là những vấn đề cần đ… ợc quan tâm đúng mức

2 Những hạn chế của vùng miền núi phía Bắc hiện nay

Một là, do đặc điểm địa hình phức tạp, diện tích núi cao nhiều, diện tích đất

cho sản xuất nông nghiệp chiếm tỷ lệ rất thấp, phân bố phân tán nên rất khó cho tổ chức sản xuất nông nghiệp theo hớng tập trung chuyên canh để tạo ra sản phẩm hàng hoá trên quy mô lớn

Về khí hậu thời tiết tuy có những thuận lợi cơ bản để các địa phơng phát triển nông nghiệp đa dạng, nhng cũng chỉ thuận lợi cho sản xuất nhỏ, tự cung tự cấp, trong thực tế cho thấy những sản phẩm mà đồng bào trong vùng sản xuất đợc nh: chè tuyết shan, thảo quả, quế, hồi, trẩu, đều rất phân tán, rải rác khắp vùng…khó có điều kiện để thu gom, chế biến tạo thành sản phẩm hàng hoá có quy mô

lớn Mặt khác, cũng do phân tán nên điều kiện áp dụng tiến bộ kỹ thuật, trao đổi kinh nghiệm sản xuất giữa các vùng, giữa các dân tộc cũng bị hạn chế, việc phối hợp đào tạo, nâng cao trình độ cho cán bộ, nhân dân về sản xuất, chế biến, tiêu thụ sản phẩm cũng khó khăn.

Hai là, mật độ dân c tha thớt, có những vùng nh Mờng Tè (Lai Châu) bình

quân chỉ có 29 ngời/km2, dân c phân bố không đều, tình trạng du canh du c, di dân

tự do khá phổ biến Hàng chục năm qua, các địa phơng trong vùng rất chú trọng công tác định canh định c, ổn định dân di c tự do gắn với việc xây dựng vùng kinh

tế mới, nhng do khó khăn của các tỉnh nên việc hỗ trợ nhân dân phát triển sản xuất cha nhiều, nhất là xây dựng đồng ruộng lúa nớc rất hạn chế, nhiều vùng dân c sống dựa vào điều kiện tự nhiên nên nghèo đói triền miên

Ba là, do địa hình của vùng phức tạp, dân c phân tán nên việc phát triển hạ

tầng phục vụ cho sản xuất nh giao thông, thủy lợi, đòi hỏi phải có sự đầu t… rất tốn kém Tuy Nhà nớc đã hỗ trợ cho vùng nhiều mặt nhng vẫn không thể đáp ứng

đợc yêu cầu, nhất là đối với vùng sâu, vùng xa, nên cha có điều kiện để nhân dân trong vùng phát triển sản xuất, trao đổi hàng hoá, hình thành kinh tế thị trờng Nhiều hộ gia đình trồng cây ăn quả, chăn nuôi, đến mùa thu hoạch thì không có nơi tiêu thụ, giá rất thấp, phải bán rẻ, đồng tiền thu đợc không bù nổi chi phí sản xuất, có nơi phải chặt phá cây trồng

Bốn là, công nghiệp của vùng miền núi phía Bắc phát triển thấp kém nhất so

với toàn quốc Một số tỉnh nh Bắc Cạn, Hoà Bình, Lai Châu, Cao Bằng, Hà Giang trong những năm gần đây không phát triển thêm một doanh nghiệp nào đáng kể, bởi không có khả năng vay vốn, sản phẩm sản xuất ra không có thị trờng tiêu thụ, hoặc do vận tải quá xa nên chi phí sản xuất và lu thông quá lớn Bốn trung tâm công nghiệp đã có trong vùng là Bắc Giang, Thái Nguyên, Việt Trì, Lào Cai nhng không có điều kiện phát triển nh đã nói phần trên, nên nguồn thu ngân sách từ ngành công nghiệp của vùng chiếm tỷ lệ cha cao, cha có nguồn thu chủ lực

Năm là, về đầu t, nguồn lực đầu t của vùng miền núi phía Bắc rất thấp, chủ

yếu nhờ vào sự hỗ trợ của Nhà nớc Vốn ngân sách Nhà nớc đầu t chiếm 40- 50% tổng mức vốn đầu t huy động từ các nguồn của vùng Vì vậy, khả năng tái đầu t của vùng rất hạn chế, việc xây dựng cơ sở hạ tầng rất chậm so với các vùng khác

Sáu là, do đặc điểm tự nhiên, địa hình phức tạp, thu nhập thấp, cơ sở vật

chất thiếu thốn nên các dịch vụ về dạy, học, chữa bệnh, đi lại, ăn, ở của nhân dân trong vùng còn thấp xa so với các vùng khác Bên cạnh đó, các tệ nạn xã hội, các tập tục lạc hậu luôn là thách thức đối với các cấp lãnh đạo trong vùng Đặc biệt là

việc truyền đạo trái phép ở các thôn bản thuộc các dân tộc đặc biệt khó khăn trên vùng biên giới đã gây ảnh hởng cả về lòng tin, tập quán và an ninh quốc gia.

Trên đây là một số khó khăn chủ yếu của vùng, nhiệm vụ đặt ra cho Nhà

n-ớc từ Trung ơng đến các địa phơng là phải có giải pháp để giải quyết những vấn đề này trong thời gian tới

3 Các chủ trơng, chính sách lớn của Đảng và Nhà nớc ta đối với việc

phát triển kinh tế- xã hội của vùng miền núi phía Bắc

Vùng miền núi phía Bắc do có nhiều đặc thù, nhiều khó khăn nhất so với các vùng khác nên đợc Đảng và Nhà nớc ta ban hành nhiều chủ trơng, chính sách hỗ trợ trong quá trình phát triển kinh tế- xã hội của vùng Bớc vào thời kỳ thực hiện công cuộc đổi mới, Đảng đã có chủ trơng phát triển kinh tế- xã hội miền núi một cách toàn diện, mở đầu đợc thể hiện bằng Nghị quyết 22 NQ/TW ngày 27/11/1989 của Bộ Chính trị về một số chủ trơng, chính sách lớn phát triển kinh tế- xã hội miền núi; với mục đích: phát triển miền núi toàn diện cả về kinh tế, chính trị, văn hoá, xã hội, quốc phòng, an ninh, trong đó trọng tâm là phát triển kinh tế- xã hội gắn với thực hiện tốt chính sách dân tộc của Đảng; điều chỉnh lại quan hệ sản xuất

ở miền núi cho phù hợp với tính chất và trình độ của lực lợng sản xuất, thật sự tôn trọng quyền tự quyết của nhân dân trong việc lựa chọn các hình thức kinh tế và cơ chế quản lý thích hợp, Nghị quyết 22 đã đ… ợc cụ thể hoá bằng Quyết định số 72- HĐBT ngày 23/3/1990 của Hội đồng Bộ trởng về một số chủ trơng, chính sách cụ thể phát triển kinh tế- xã hội miền núi nh xây dựng cơ cấu kinh tế của miền núi theo hớng chuyển sang kinh tế hàng hoá phù hợp với đặc điểm của từng vùng, từng tiểu vùng, từng dân tộc, phát huy các thế mạnh về lâm nghiệp, cây công nghiệp dài ngày, cây ăn quả, lơng thực, chăn nuôi đại gia sức, phát triển công nghiệp, du lịch,

; xây dựng kết cấu hạ tầng đặc biệt là mạng l

rộng giao lu kinh tế giữa miền núi với miền xuôi và với nớc ngoài; gắn phát triển kinh tế với giải quyết các vấn đề xã hội, thực hiện chính sách dân tộc của Đảng và củng cố an ninh quốc phòng

Sau Nghị quyết 22 NQ/TW và Quyết định số 72- HĐBT nói trên đã có hàng loạt văn bản quan trọng khác đợc ban hành, điển hình nh:

- Chỉ thị 525/TTg ngày 2/11/1993 về một chủ trơng, biện pháp tiếp tục phát triển kinh tế- xã hội miền núi phía Bắc với nhiệm vụ đổi mới và phát triển kinh tế- xã hội nông thôn; phải đẩy nhanh nhịp độ phát triển kinh tế- xã hội miền núi và vùng dân tộc…

- Ngày 24/12/1996 Thủ tớng Chính phủ ra Quyết định 960/TTg về định ớng dài hạn và kế hoạch 5 năm 1996- 2000 phát triển kinh tế- xã hội các tỉnh miền

h-núi phía Bắc với nhiệm vụ trọng tâm xây dựng mở rộng và củng cố hệ thống cơ sở hạ tầng đặc biệt là hệ thống các tuyến đờng giao thông làm tiền đề thúc đẩy các ngành sản xuất phát triển.

- Chỉ thị số 393/TTg ngày 10/6/1996 của Thủ tớng Chính phủ về Quy hoạch dân c, tăng cờng quy hoạch hạ tầng sắp xếp lại sản xuất ở vùng dân tộc và miền núi phải phối hợp chặt chẽ với việc sắp xếp lại sản xuất

- Quyết định 721/TTg ngày 30/8/1997 phê duyệt Quy hoạch tổng thể phát triển phát triển kinh tế- xã hội vùng Tây Bắc thời kỳ 1996- 2010

- Quyết định 2/1998/QĐ- TTg ngày 6/1/1998 phê duyệt Quy hoạch tổng thể phát triển kinh tế- xã hội vùng Đông Bắc đến 2010

- Quyết định 133/1998/QĐ- TTg ngày 13/7/1998 phê duyệt chơng trình quốc gia Xoá đói giảm nghèo (XĐGN) bao gồm cả công tác định canh, định c và

hỗ trợ đồng bào dân tộc đặc biệt khó khăn, nhằm tạo ra các điều kiện thuận lợi, phù hợp để hỗ trợ ngời nghèo phát triển sản xuất, tăng thu nhập, xoá đói giảm nghèo

- Quyết định 135/1998/QĐ- TTg ngày 31/7/1998 phê duyệt chơng trình phát triển kinh tế- xã hội các xã đặc biệt khó khăn (ĐBKK) miền núi, vùng sâu, vùng xa với mục tiêu: nâng cao nhanh đời sống vật chất, tinh thần cho đồng bào các dân tộc ở các xã đặc biệt khó khăn miền núi và vùng sâu, vùng xa; tạo điều kiện để đa nông thôn các xã này thoát khỏi tình trạng nghèo nàn, lạc hậu, chậm phát triển, hoà nhập vào sự phát triển chung của cả nớc; góp phần đảm bảo trật tự

an toàn xã hội, an ninh quốc phòng

Ngoài ra còn có nhiều Nghị quyết, Quyết định, Chỉ thị và các văn bản có liên quan khác

Những chủ trơng, chính sách của Đảng và Nhà nớc ta đã ban hành trong 10 năm qua về phát triển kinh tế- xã hội của vùng miền núi phía Bắc đã hớng vào các vấn đề chủ yếu sau:

Một là, phát triển toàn diện cả về kinh tế, văn hoá, xã hội, giữ gìn môi trờng

và bảo đảm an ninh quốc phòng Trong đó, trọng tâm là phát triển kinh tế- xã hội gắn liền với thực hiện chính sách dân tộc, cải thiện đời sống nhân dân

Hai là, phát triển kinh tế- xã hội vùng nhằm không để tụt hậu quá xa so với

cả nớc Sự nghiệp xây dựng phát triển kinh tế là nhiệm vụ của chính đồng bào các dân tộc trong vùng nhng cần có sự hỗ trợ của Nhà nớc

Ba là, phát triển kinh tế vùng miền núi phía Bắc trớc hết tập trung vào xây

dựng hệ thống cơ sở hạ tầng, đặc biệt là giao thông đờng bộ, thuỷ lợi, điện và cấp nớc, làm cơ sở để phát triển nông nghiệp và các ngành công nghiệp từ đó thực hiện

công tác định canh, định c bảo vệ vốn rừng Trong phát triển sản xuất quan tâm

đầu t phát triển nông nghiệp để đảm bảo trớc mắt cung cấp đủ lơng thực thực phẩm nhằm ổn định đời sống cho đồng bào các dân tộc

Bốn là, tận dụng mọi nguồn lực, tiềm năng lợi thế của vùng để phát triển

kinh tế- xã hội, nhng phải đặc biệt quan tâm đến công tác bảo vệ tài nguyên môi trờng, giữ cân bằng sinh thái để phát triển bền vững trong vùng và khu vực hạ lu

đồng bằng sông Hồng cũng nh các ngành kinh tế quốc dân quan trọng khác chịu

ảnh hởng trực tiếp của môi trờng khu vực

Hoàn cảnh kinh tế của các tỉnh miền núi phía Bắc có nhiều khó khăn, điểm xuất phát thấp, nội lực nhỏ bé, quá trình phát triển chủ yếu nhờ vào sự hỗ trợ của Nhà nớc, kể cả vốn đầu t, khoa học công nghệ Vì vậy, các chủ trơng của Đảng, Chính phủ về phát triển kinh tế- xã hội áp dụng cho vùng này phần lớn là phù hợp với nguyện vọng của nhân dân và tình hình thực tế của các địa phơng

Thực hiện Nghị quyết Đại hội VII, Đại hội VIII của Đảng và các chủ trơng lớn của Đảng và Nhà nớc đề ra cho phát triển vùng miền núi phía Bắc trong thời

kỳ 1990- 2000 đã có tác dụng mạnh mẽ vào đời sống, sản xuất của đồng bào các dân tộc trong vùng Nhiều chủ trơng phát triển kinh tế- xã hội đã trở thành động lực khuyến khích các thành phần kinh tế huy động đợc các nguồn lực bên trong và bên ngoài, đã khai thác đợc một phần các lợi thế của vùng về tiềm năng đất đai, rừng và khoáng sản để phát triển kinh tế, nhờ đó đời sống của đồng bào các dân tộc đã đợc cải thiện hơn, môi trờng sinh thái trong vùng từng bớc đợc phục hồi, hạn chế đợc những đột biến lớn về thiên tai, đảm bảo cho các quá trình phát triển trong vùng và hạ lu đồng bằng Bắc Bộ Vị trí chiến lợc của vùng về an ninh quốc phòng đợc tăng cờng, vùng biên giới và tình hình an ninh trật tự an toàn xã hội đã

đợc giữ vững ổn định Kinh tế của nhiều tỉnh đã có sự chuyển biến tích cực, xuất hiện những nhân tố mới, mô hình mới trong sản xuất nông nghiệp và dịch vụ nh mô hình kinh tế trang trại, kinh tế hộ gia đình

Bên cạnh những thành tích, còn một số mục tiêu lớn của Quy hoạch phát triển kinh tế- xã hội đề ra cha thực hiện đợc:

- Năm 2000 giá trị gia tăng toàn vùng đạt 29.300 tỷ đồng, bình quân đầu ngời đạt 2,9 triệu đồng, bằng 55% mức bình quân đầu ngời cả nớc

Tốc độ tăng trởng kinh tế toàn vùng bình quân thời kỳ 1991- 2000 chỉ đạt 6,18% so với mức bình quân cả nớc 7,5%, trong đó thời kỳ 1996- 2000 mới đạt 5,7%, rất thấp so với phơng án ở mức thấp nhất của kế hoạch 5 năm đề ra là 8,5%

Năm 1999 tỷ trọng ngành dịch vụ chiếm 39,3% GDP, đạt kế hoạch đề ra là 39%, nhng công nghiệp chuyển dịch chậm, tỷ trọng ngành công nghiệp và xây dựng mới chiếm 24% GDP

- Các chỉ tiêu lớn về tài chính và thu chi ngân sách hàng năm của các tỉnh

đã đợc thực hiện và vợt kế hoạch, nhng nguồn thu không lớn, cho nên đến nay tất cả các tỉnh đều cha tự cân đối về thu chi ngân sách Vì vậy tỷ lệ tích luỹ đầu t từ nội bộ nền kinh tế của vùng tăng không đáng kể, năm 1996 toàn vùng đạt khoảng 4,3% GDP, đến năm 1999 chỉ tăng lên ở mức 4,5% GDP

Mặc dù đã có sự thay đổi trong quá trình phát triển kinh tế- xã hội của vùng, đời sống của nhân dân đã đợc cải thiện, thu nhập có tăng lên nhng để có thể hoà mình vào sự phát triển chung của cả nớc đòi hỏi kinh tế của vùng phải có sự tiến bộ hơn rất nhiều để đạt đợc mục đích đó đòi hỏi Đảng, Nhà nớc và các địa phơng phải hết sức quan tâm đến vấn đề đầu t cho cơ sở hạ tầng nói chung và giao thông đờng bộ nói riêng

II Đặc điểm và tầm quan trọng của mạng lới giao thông đờng bộ trong sự nghiệp phát triển kinh tế

vùng miền núi phía Bắc

1 Đặc điểm và tính u việt của mạng lới giao thông đờng bộ

Giao thông đờng bộ đóng vai trò quan trọng trong hệ thống giao thông vận tải, chiếm tỷ trọng khá lớn và ngày càng tăng trong tổng lợng hàng hoá, hành khách vận chuyển Đối với vùng miền núi phía Bắc vận tải đờng bộ luôn vợt trội hơn so với các phơng thức vận tải khác Dự kiến trong những năm tới các phơng thức vận tải khác có sự thay đổi nhờ áp dụng tiến bộ kỹ thuật, công nghệ mới, nh-

ng vận tải đờng bộ vẫn ngày càng chiếm u thế toàn diện đối với ngành giao thông của cả nớc và của riêng miền núi phía Bắc

1.1 Về u thế sử dụng

Vận tải đờng bộ mang tính cơ động, linh hoạt, vận chuyển từ “cửa tới cửa”,

đó cũng là u thế của vận tải đờng bộ mà các phơng thức vận tải khác không thể hoạt động đợc nh vậy Đờng bộ vận chuyển tầm ngắn và trung bình hoặc ở cự li xa

đều đảm bảo tơng đối về tốc độ và thời gian vận chuyển, hơn hẳn các phơng thức vận tải khác Trớc đây vận tải đờng bộ cũng gặp không ít khó khăn do nguồn vốn

đầu t còn hạn chế, ngày nay mục đích của vận tải đờng bộ là đến từng xã vùng cao, vùng sâu, vùng xa

1.2 Về giá cớc vận chuyển

Tuy về tốc độ vận tải đờng bộ chậm hơn hàng không nhng giá cớc lại rẻ hơn rất nhiều So với các phơng thức vận tải khác nh đờng sắt, đờng thuỷ thì vận tải đ-ờng bộ có giá cớc cao hơn song sự chênh lệch cũng không lớn lắm và xét về chi phí cơ hội thì vận tải đờng bộ vẫn khá u việt Mặc dù, giá cớc vận chuyển có tăng trong những năm gần đây, nhng nhìn chung là ngời tiêu dùng vẫn có thể chấp nhận đợc vì mặt bằng giá cả đều tăng lên, nhất là giá nhiên liệu.

1.3 Về tính liên tục và sự linh hoạt

Giao thông đờng bộ có nhiều u thế nổi bật vừa phục vụ cho các loại phơng tiện cơ giới, xe máy, xe đạp, xe thô sơ và cho vận tải thủ công

Các phơng thức vận tải khác ở vùng miền núi phía Bắc nh đờng sắt, đờng thuỷ và đờng hàng không đều phụ thuộc vào yếu tố kỹ thuật riêng có của ngành

đó, phụ thuộc khá lớn vào hệ thống điều khiển và điều kiện tự nhiên Vận chuyển bằng máy bay, tàu hoả, tàu thuỷ, đều phụ thuộc vào thời tiết, địa hình, phải…dừng tại các ga, các cảng và phải bốc dỡ hàng hoá nhiều lần nhng cũng không thể

đến thẳng tới điểm dừng cuối cùng, mà muốn thực hiện nó đều phải thông qua vận tải đờng bộ Chỉ có vận tải đờng bộ thì có thể vận chuyển thẳng từ điểm xuất phát tới đích cuối cùng Đây là tính liên tục và sự linh hoạt của loại hình vận tải đờng

bộ

Với tính liên tục và sự linh hoạt của vận tải đờng bộ hoàn toàn phù hợp với

đặc điểm và điều kiện của vùng miền núi phía Bắc Nó phục vụ cho nhiều mục

đích, nhiều đối tợng sử dụng, vì vậy đờng bộ của vùng mang tính xã hội cao

1.4 Về sự thuận tiện trong đầu t

Xét về khía cạnh đầu t xây dựng công trình đờng bộ đơn giản hơn so với các loại hình giao thông khác Nó không đòi hỏi một công nghệ xây dựng cao hoặc tiêu chuẩn hoá chặt chẽ, có thể vừa xây dựng vừa huy động sử dụng Tuỳ theo khả năng vốn đầu t mà có thể đầu t hoàn chỉnh hoặc đầu t phân kỳ nhng vẫn đảm bảo

đợc yêu cầu vận tải tối thiểu

Có nhiều cấp hạng kỹ thuật của đờng từ cấp I, II, III, IV, V, đến các đờng liên huyện, xã đều tuỳ thuộc vào nhu cầu phát triển kinh tế- xã hội và khả năng vốn đầu t mà xác định quy mô đầu t cho hợp lý

1.5 Về phơng thức xây dựng

Đối với việc xây dựng mạng lới đờng bộ cũng rất đa dạng và phong phú ờng cấp hạng kỹ thuật cao, đòi hỏi thiết kế thi công phức tạp do Nhà nớc đảm nhận Đờng cấp thấp hơn có thể do địa phơng tính toán xây dựng quản lý Những con đờng huyện, xã nhân dân có thể tự góp vốn và góp công sức để xây dựng

Đ-Mặc dù giao thông đờng bộ có nhiều u điểm nhng chúng cũng có nhiều

nh-ợc điểm nh gây ô nhiễm môi trờng, gây tai nạn giao thông, chiếm dụng đất ngày

càng lớn, gây ảnh hởng tới hoạt động của dân c nơi có đờng giao thông qua lại, ngợc lại dân bám trụ ngoài mặt đờng ngày càng nhiều, càng gây ách tắc cho vận tải càng lớn, làm mất cảnh quan của vùng.

Tóm lại, về mạng lới đờng bộ xét trên mọi mặt từ việc đầu t cũng nh quản

lý, có nhiều thuận lợi, phù hợp với đặc điểm, điều kiện của vùng và sử dụng đợc lợi thế của vùng Song tính hữu hiệu của mạng lới đờng bộ và thực trạng đờng bộ

đáp ứng tới mức nào đó nhu cầu vận chuyển trong nền kinh tế của vùng là vấn đề cần xem xét để từ đó có những giải pháp, phơng hớng phát triển thích hợp với vai trò của giao thông đờng bộ trong vận chuyển cũng nh trong phát triển kinh tế- xã hội cho vùng

2 Tầm quan trọng của mạng lới giao thông đờng bộ trong sự nghiệp

phát triển kinh tế vùng miền núi phía Bắc

Ngành giao thông vận tải đóng một vai trò rất quan trọng trong kết cấu hạ tầng cơ sở của xã hội, là yếu tố cơ bản đánh giá trình độ phát triển của một quốc gia, một vùng, một địa phơng Phát triển giao thông vận tải phải là một nhiệm vụ trọng tâm của quá trình xây dựng cơ sở vật chất kỹ thuật cho chủ nghĩa xã hội, là tiền đề vật chất quan trọng để có thể vợt qua ngỡng của đói nghèo Giao thông vận tải là cửa mở, là tiền đề đối với toàn bộ các hoạt động kinh tế- xã hội, thúc đẩy các quá trình phát triển và phân bố lực lợng sản xuất Vì vậy, giao thông vận tải phải

đợc đầu t đi trớc một bớc trong quá trình phát triển kinh tế- xã hội của một quốc gia, một vùng, một địa phơng

Giao thông vận tải đờng bộ trong nền kinh tế quốc dân đợc ví nh mạch máu trong một cơ thể sống Một cơ thể sống muốn tồn tại và phát triển đợc thì mạch máu phải lu thông và hoạt động tốt Bác Hồ nói: "Giao thông là mạch máu của tổ chức, giao thông tốt thì các việc đều dễ dàng, giao thông xấu thì các việc

đình trệ"

Đối với các nớc phát triển theo nền kinh tế kế hoạch hoá thì cho rằng vận tải

đờng bộ là ngành sản xuất đặc biệt, nó không trực tiếp tạo ra sản phẩm cụ thể

nh-ng thônh-ng qua vận tải mà nó làm tănh-ng giá trị sử dụnh-ng của hành-ng hoá

Đối với các nớc phát triển theo nền kinh tế thị trờng thì quan niệm vận tải ờng bộ là ngành dịch vụ và khi nền kinh tế càng phát triển thì vai trò của các ngành dịch vụ trong xã hội càng giữ vai trò quan trọng Điều đó đợc chứng minh rất rõ thông qua việc các nớc đang chuyển đổi nền kinh tế theo hớng ngày càng tăng tỷ trọng dịch vụ trong cơ cấu GDP, trong đó có dịch vụ vận tải

đ-Vấn đề đặt ra là cùng với sự phát triển của mỗi quốc gia, ngành giao thông vận tải đờng bộ phải làm thế nào để thoả mãn các điều kiện sau:

- Tỷ lệ đóng góp của vận tải đờng bộ trong GDP ngày càng tăng

- Đầu t cơ sở hạ tầng tiết kiệm

- Chi phí vận tải và các dịch vụ vận tải trong cấu thành sản phẩm ngày càng giảm

Nh vậy, đối với mọi quốc gia không phân biệt chế độ chính trị, xã hội, giao thông vận tải đờng bộ đều giữ vị trí rất quan trọng, vừa tạo tiền đề cơ sở vật chất

kỹ thuật cho các ngành kinh tế phát triển vừa có cơ hội để phát triển thông qua việc xuất hiện các nhu cầu vận tải tiếp thu các thành tựu, tiến bộ khoa học- công nghệ của loài ngời

Riêng đối với Việt Nam, đặc biệt là đối với miền núi phía Bắc giao thông vận tải đờng bộ phát triển là tiền đề hết sức quan trọng cho sự phát triển kinh tế, văn hoá, xã hội và an ninh quốc phòng của vùng

Hệ thống giao thông miền núi phía Bắc khá đa dạng, có nhiều loại hình nh

đờng bộ, đờng sông, đờng hàng không, đờng sắt (Xem Phụ lục 1) Do địa hình phức tạp, sông suối lắm thác ghềnh, có độ dốc lớn nên giao thông đờng thủy phát triển rất chậm Đờng hàng không hiện nay mới có hai tuyến là Hà Nội-Điện Biên Phủ và Hà Nội -Nà Sản chủ yếu phục vụ hành khách nhng thời tiết của vùng luôn luôn bất ổn, sơng mù dày đặc nên thời gian hoạt động của hàng không trên các tuyến này bị hạn chế, mặt khác việc đầu t cơ sở vật chất cho ngành này đòi hỏi chi phí rất lớn nhng số lợng hành khách và hàng hoá không lớn Đờng sắt chủ yếu là chuyên chở hàng hoá và hành khách nhng đến nay cũng chỉ có một số tuyến đã đ-

ợc xây dựng từ lâu nh tuyến Hà Nội- Đồng Đăng, Hà Nội- Lào Cai, Hà Nội- Thái Nguyên, do địa hình phức tạp nên mạng l… ới đờng sắt ở vùng miền núi phía Bắc rất khó phát triển Cho đến nay, duy chỉ có đờng bộ với các tính u việt của nó là có

u thế để phát triển, nó đáp ứng đợc các nhu cầu của vùng, là con đờng duy nhất nối miền núi với đồng bằng Vận tải đờng bộ có thể đi đến các vùng sâu, vùng xa với địa hình đồi núi hiểm trở, thời tiết thay đổi thất thờng, tuy nhiên nh đã nói ở phần trên phát triển mạng lới giao thông đờng bộ của vùng này cũng gặp nhiều khó khăn và rất tốn kém

2.1 Giao thông đờng bộ với phát triển kinh tế của vùng

Vùng miền núi phía Bắc có tiềm năng kinh tế lớn, có điều kiện phát triển nền kinh tế đa dạng, nhng do hạn chế về mặt địa hình nên việc khai thác tiềm năng thế mạnh của vùng rất chậm Muốn phát triển sản xuất nâng cao đời sống

cho nhân dân, trớc hết phải giải quyết tốt vấn đề giao thông, đặc biệt là giao thông

đờng bộ

Giao thông đờng bộ phát triển quyết định sự tăng trởng và phát triển nhanh của các ngành sản xuất, kinh doanh, dịch vụ, thúc đẩy các ngành nhanh chóng đi vào công nghiệp hoá, hiện đại hoá, góp phần đa nền kinh tế của vùng hoà nhập vào nền kinh tế của khu vực và của cả nớc Vì vậy, phát triển giao thông đờng bộ vùng miền núi phía Bắc có ảnh hởng lớn trên các mặt:

- Đa công nghiệp về nông thôn, đặc biệt là công nghiệp sản xuất chế biến sản phẩm nông nghiệp, cơ giới hoá sản xuất nông nghiệp, thực hiện công nghiệp hoá nông thôn

- Góp phần phân bố lại dân c, đa dân đến các vùng xa xôi có tiềm năng phát triển kinh tế tạo việc làm cho hàng triệu ngời lao động hoặc di dân ở các vùng

đông dân c đến các địa phơng trong vùng

- Phát triển giao thông nông thôn đặc biệt là giao thông ở vùng sâu, vùng

xa, vùng căn cứ Cách mạng nhằm thúc đẩy phát triển kinh tế- xã hội, xoá đói giảm nghèo, giảm dần khoảng cách giữa nông thôn và thành thị, miền núi với đồng bằng

- Giao thông đờng bộ cung cấp dịch vụ cho nền kinh tế, các yếu tố đầu vào,

đầu ra tạo điều kiện cho quá trình sản xuất đợc tiến hành một cách thờng xuyên, liên tục với quy mô ngày càng mở rộng

- Phát triển giao thông đờng bộ tạo ra sự thay đổi cơ bản trong cơ cấu kinh

tế của vùng, tạo điều kiện để ngành nghề mới ra đời và phát triển, đặc biệt là ngành công nghiệp và dịch vụ, đồng thời phân bổ sản xuất, kinh doanh, dịch vụ mới với công nghệ- kỹ thuật hiện đại nhằm đem lại hiệu quả cao hơn

- Nông thôn miền núi phía Bắc có đờng giao thông đi lại thuận tiện hơn, có

đờng ô tô vào trung tâm xã, đó là những thay đổi có ý nghĩa về mặt kinh tế, chính trị, tâm lý, xã hội và tăng cờng khối đại đoàn kết dân tộc

- Phát triển giao thông đờng bộ góp phần tạo ra sự phát triển đồng đều giữa vùng miền núi phía Bắc so với các vùng khác trong cả nớc Có điều kiện khai thác gần 30 cửa khẩu trên bộ phục vụ giao lu kinh tế giữa nớc ta với các nớc láng giềng, trong đó có các cửa khẩu quốc tế nh: Móng Cái, Đồng Đăng, Hữu Nghị, Tân Thanh, Lào Cai Đờng bộ giữa nớc ta và các nớc láng giềng đợc thông thơng, khối lợng hàng hoá xuất nhập khẩu lớn sẽ tạo nên những điểm kinh tế phát triển trên hành lang biên giới và tăng thêm khả năng hoạt động du lịch, giao lu văn hoá, tăng nguồn thu cho ngân sách,…

- Giao thông đờng bộ miền núi phát triển tạo ra các cơ hội cho các nhà đầu

t trong nớc và ngoài nớc đầu t vào vùng nhằm phát triển kinh tế- xã hội của vùng, cung cấp các sản phẩm hàng hoá, tạo công ăn việc làm cho ngời lao động trong

vùng Hơn nữa, các tiềm năng trong vùng đợc khơi dậy, khai thác có hiệu quả sẽ làm thay đổi bộ mặt của toàn vùng.

2.2 Giao thông đờng bộ với phát triển văn hoá, xã hội của vùng

Giao thông phát triển tạo tiền đề cho phát triển kinh tế, văn hoá, xã hội ở vùng đồng bằng, các đô thị nhờ giao thông phát triển mà các lĩnh vực kinh tế- văn hoá- xã hội đợc phát triển nhanh ở miền núi do địa hình phức tạp, giao lu khó khăn, các thôn bản phân tán, không những làm cho sản xuất chậm phát triển mà giao lu kinh tế, văn hoá, xã hội cũng bị hạn chế Phát triển giao thông sẽ tạo cơ hội cho:

- Các hoạt động văn hoá, xã hội thờng bị giới hạn trong mỗi vùng nhỏ bé của từng địa phơng, khi có sự phát triển của giao thông thì giao lu giữa các làng, bản, các vùng dân c, các dân tộc ngày càng mở rộng và và ngời dân xích lại gần nhau hơn, nâng cao khả năng tiếp nhận thông tin, nắm bắt, trao đổi đợc tình hình trong và ngoài vùng

- Giao thông phát triển có điều kiện để mở rộng giao lu với các nớc láng giềng, có điều kiện để tiếp nhận các nguồn viện trợ từ bên ngoài do đó vùng có

điều kiện để tiếp nhận các nền văn hoá khác

- Có sự phát triển giao thông đờng bộ nhằm thu hút và kêu gọi các nguồn vốn đầu t vào miền núi phía Bắc, cho phép mở rộng nền văn hoá- xã hội tới các vùng đặc biệt khó khăn, vùng sâu, vùng xa thuận lợi cho việc giao l… u kinh tế, văn hoá giữa các khu vực, từ đó có thể phát triển hơn về kinh tế- xã hội, đời sống nhân dân trong vùng đợc cải thiện hơn, thu nhập của ngời dân cao lên, trình độ dân trí đợc nâng lên, nâng cao năng suất lao động, cho phép tạo ra những hoạt

động sản xuất, kinh doanh, dịch vụ mới và vì thế trình độ văn hoá, xã hội, y tế, giáo dục, nhu cầu giải trí, cũng đ… ợc nâng lên

2.3 Giao thông đờng bộ với phát triển nông thôn

Vùng miền núi phía Bắc có 2/3 dân số sống ở nông thôn, mức thu nhập bình quân theo đầu ngời là 200.000 đồng/tháng, trong đó số hộ nghèo với thu nhập là 100.130 đồng/tháng (Theo Báo các tổng hợp: Tổng kết việc thực hiện các chủ tr-

ơng phát triển kinh tế- xã hội vùng miền núi phía Bắc thời kỳ 1991- 2000- Bộ Kế hoạch và Đầu t) Trong nhiều năm qua Chính phủ đã ban hành nhiều chủ trơng, triển khai nhiều Chơng trình mục tiêu Quốc gia nh xoá đói giảm nghèo, định canh

định c, xây dựng trung tâm cụm xã, thực hiện chơng trình 135, đã phần nào cải…thiện đợc mức sống cho một bộ phận lớn dân c sống ở nông thôn nói chung và nông thôn miền núi phía Bắc nói riêng

Những năm trớc, sản xuất nông nghiệp của vùng mang nặng tính tự cấp tự túc Mấy năm gần đây tình hình kinh tế có khá lên, ngời nông dân đã bắt đầu sản xuất theo hớng thị trờng, cải tiến tập quán canh tác, tăng thêm nguồn thu cho gia

đình, nhu cầu cơ bản của xã hội đợc nâng lên Nền kinh tế hàng hoá đã xâm nhập vào nông thôn miền núi, vào tận các vùng sâu, vùng xa ngày càng mạnh mẽ đã cải

thiện đợc phần nào mức sống của những ngời nông dân trong vùng Tuy vậy, bớc vào cơ chế thị trờng với sự cạnh tranh mạnh mẽ, ngời sản xuất gặp phải hàng loạt các vấn đề bức xúc: thị trờng nhỏ bé, thiếu thông tin, giá cả không ổn định, Do…cha đợc tiếp cận trực tiếp và dự đoán đợc dung lợng thị trờng, nên vào những lúc

đợc mùa giá sản phẩm nông nghiệp hạ tới mức thấp nhất gây thiệt hại lớn cho ngời nông dân Chính phủ đã có hàng loạt các biện pháp để giải quyết vấn đề này, trong

đó phát triển giao thông nông thôn, nối liền các tỉnh lộ là một biện pháp hữu hiệu nhất Giao thông thuận tiện, ngời nông dân tiếp cận đợc với thị trờng, tự mình điều chỉnh đợc hoạt động sản xuất, tránh đợc tình trạng d cung Giao thông phát triển giúp cho việc vận chuyển hàng hoá thuận tiện hơn nhiều, các sản phẩm nông nghiệp đã đợc tiêu thụ tốt hơn kể cả những sản phẩm tơi, sống vận chuyển đi xa Nhờ đó đã kích thích đợc sản xuất, lu thông thuận lợi hơn, giúp ngời nông dân có

điều kiện tăng thu nhập từ lao động Ngợc lại việc tăng thu nhập cho ngời dân cũng góp phần tạo điều kiện phát triển giao lu văn hoá rộng rãi, tiếp thu nền văn minh hiện đại cho nông thôn, cải thiện đợc đời sống vật chất, tinh thần của nhân dân trong vùng

Đô thị hoá, cải thiện mạng lới giao thông đờng bộ cùng với sự gia tăng đầu

t vào nông thôn nên việc mở mang các ngành nghề phụ cũng góp phần làm tăng thu nhập của nông dân Điều này sẽ thu hẹp đợc sự chênh lệch giữa thành thị với nông thôn và nh vậy một mối quan tâm trong phát triển kinh tế đợc giải quyết

2.4 Giao thông đờng bộ với vấn đề dân tộc

Đồng bào dân tộc thiểu số đã có truyền thống đoàn kết, đùm bọc, thơng yêu lẫn nhau trong cộng đồng các dân tộc Việt Nam, nhng hiện nay vấn đề dân tộc

đang là vấn đề nổi cộm không chỉ đối với nớc ta mà ở cả nhiều quốc gia khác trên thế giới Nhận thức đợc tầm quan trọng của vấn đề này Đảng và Nhà nớc ta đã chủ trơng đoàn kết, tơng trợ cùng phát triển, tạo đợc sự hoà hợp giữa các dân tộc,

mở rộng quan hệ giao lu, giảm bớt khoảng cách giữa các vùng dân tộc thiểu số sống ở nông thôn miền núi, vùng sâu, vùng xa Để khuyến khích đầu t vào vấn đề này giao thông đờng bộ đã trở nên hết sức quan trọng đối với các dân tộc vì đây là phơng tiện giao thông gần nh duy nhất trong vùng Phát triển mạng lới giao thông

đờng bộ tạo ra sự giao lu giữa miền núi, miền xuôi và giữa các đồng bào dân tộc, tạo cơ hội cho các dân tộc miền núi phía Bắc có điều kiện để phát triển những truyền thống văn hoá riêng có của mình, đồng thời có thể khai thác tiềm năng du lịch và các dịch vụ khác của vùng, mở rộng giao lu văn hoá, tạo thành một xã hội

có nền văn hoá đa sắc tộc muôn màu, muôn vẻ nhng lại hoà hợp trong cộng đồng ngời Việt Nam

2.5 Giao thông đờng bộ với việc bảo đảm an ninh quốc phòng

Mạng lới giao thông đờng bộ miền núi phía Bắc vừa phục vụ chủ yếu cho nhu cầu phát triển kinh tế- xã hội, vừa phục vụ nhiệm vụ bảo vệ an ninh biên giới của vùng Vì vậy trong quá trình quy hoạch và đầu t phát triển mạng lới giao thông của vùng, việc phát triển hệ thống đờng dân sinh phải kết hợp với việc phát triển các tuyến đờng phòng thủ quốc gia và các an toàn khu.

Trong thời bình, các tuyến đờng phòng thủ của vùng vừa có ý nghĩa phát triển kinh tế dân sinh vừa đảm bảo an ninh vững chắc cho Tổ quốc, chống lại sự xâm lợc của các thế lực thù địch và các thế lực phản động, đem lại sự bình yên cho nhân dân trong vùng và cho cả nớc

Nh vậy, việc phát triển giao thông đờng bộ phải đi trớc một bớc là phù hợp với quy luật không những của vùng miền núi phía Bắc mà còn là quy luật chung

đối với các vùng khác trong cả nớc trong quá trình phát triển kinh tế- xã hội, hội nhập vào nền kinh tế thế giới và khu vực Chính vì lẽ đó mà việc phát triển giao thông đờng bộ phải đợc u tiên về kinh phí và thời gian đầu t so với các ngành khác

III Những trở ngại trong quá trình phát triển mạng lới giao thông đờng bộ vùng miền núi phía Bắc

Trong quá trình phát triển mạng lới giao thông đờng bộ vùng miền núi phía Bắc có rất nhiều vấn đề gây ảnh hởng, nhng có một số trở ngại chính đợc đề cập

Hà Giang, Cao Bằng, Lạng Sơn, Lai Châu, Lào Cai, Yên Bái

- Vùng núi đất, có độ cao trung bình từ 500- 900m, chiếm khoảng 40% diện tích tự nhiên của vùng miền núi phía Bắc, phân bổ ở hầu hết các tỉnh trong vùng Vùng này đi lại khó khăn, kinh tế chậm phát triển, phần lớn diện tích là đất rừng,

nhng chủ yếu là rừng cạn kiệt càng gây khó khăn cho sản xuất nông nghiệp vì thiếu nớc.

- Vùng thấp có độ cao trung bình từ 100- 500m, địa hình đồi núi thấp, gần các con sông suối, nên tơng đối thuận lợi cho sản xuất nông lâm nghiệp, giao thông thuận lợi Tuy nhiên, vùng đất thấp chỉ chiếm khoảng 30% diện tích đất tự nhiên của vùng, chủ yếu đợc sử dụng làm đất ở, sản xuất nông nghiệp, nhất là sản xuất lơng thực

Với vị trí địa lý, địa hình của vùng đã gây nên những khó khăn trong việc phát triển mạng lới giao thông đờng bộ, đờng lắm đèo, dốc, cầu, cống ngầm,… làm cho suất đầu t (mức đầu t/1km đờng) và tổng mức đầu t quá cao; đờng bộ miền núi phía Bắc phần lớn đi qua vùng núi non hiểm trở, không an toàn cho ngời, hàng hoá và các phơng tiện tham gia hoạt động giao thông trên các tuyến đờng

Về thời tiết, khí hậu:

Miền núi phía Bắc là thợng nguồn của các con sông lớn nh sông Lô, sông

Đà, sông Thao chảy xuống hạ l… u sông Hồng, sông Thái Bình và đổ ra biển Chính vì vậy, việc mở mang hệ thống giao thông để giao lu với bên ngoài rất khó khăn, tốn kém; có nhiều thời kỳ vùng này gần nh bị biệt lập với bên ngoài

Các dãy núi cao và các dòng sông lớn chia vùng miền núi phía Bắc ra thành nhiều vùng lãnh thổ với địa hình phức tạp và các tiểu vùng khí hậu khác nhau nh: vùng khí hậu nhiệt đới, cận nhiệt đới, vùng ôn đới, vùng núi cao quanh năm ẩm ớt và sơng mù bao phủ

Lợng ma trung bình hằng năm từ 1600- 2400mm, nhng phân bố không đều

nh ở các tỉnh Sơn La, Cao Bằng khoảng 1500- 1700mm, ở Hà Giang là 2710 mm

Ma hàng năm thờng từ tháng 4 đến tháng 9, có tháng kéo dài tới 20- 25 ngày, trong mỗi tỉnh lợng ma phân bố giữa các tiểu vùng cũng khác nhau do độ cao, địa hình khác nhau, n… ớc lũ thờng cuốn theo đất đá, cây cối, làm hỏng, sạt lở cầu, đ-ờng, Gần đây tại nhiều tỉnh của vùng thờng xảy ra nạn lũ quét và sạt lở núi, có sức tàn phá ghê gớm, gây thiệt hại lớn về ngời, tài sản và các công trình giao thông, nhất là giao thông đờng bộ

Ngoài ra còn có nhiều yếu tố gây hại cho đời sống và sản xuất nh: sơng muối, gió Lào (vùng Tây Bắc), gió xoáy địa hình, động đất,

Về thuỷ lợi:

Vùng miền núi phía Bắc, đặc biệt là vùng Tây Bắc là nơi có nhiều diện tích rừng đặc dụng, rừng phòng hộ đầu nguồn do đó cần phải đợc bảo vệ và tiếp tục công tác trồng rừng tại các vùng đất trống, đồi núi trọc Rừng phòng hộ vùng miền

núi phía Bắc có tác dụng điều tiết dòng chảy, hạn chế lũ lụt, bảo vệ cho khu vực và cho cả vùng châu thổ sông Hồng.

Tuy nhiên, ở vùng miền núi phía Bắc, nhất là vùng Đông Bắc, có nhiều khu vực đất dốc, đá tai bèo nh Đồng Văn, Mèo Vạc, Quản Bạ, Yên Minh (Hà Giang), Lục khu Hà Quảng (Cao Bằng), Mộc Châu, Mai Sơn, Nà Sản, Thuận Châu (Sơn La) hằng năm rất thiếu n… ớc vào những tháng mùa khô từ tháng 12 năm trớc đến hết tháng 3 năm sau Nhiều khi ngời dân thiếu nớc ngay cả trong mùa ma do địa hình núi đá cao bị phân cắt mạnh, nớc ma chảy thấm sâu vào trong lòng núi đá, theo những hang động ngầm chảy ra sông, suối và đổ về đồng bằng, làm cho dòng chảy mặt ở đây rất thấp và rất ít

Trong nhiều thập kỷ qua Nhà nớc đã hỗ trợ cho các tỉnh trong vùng xây dựng đợc một số công trình thuỷ lợi có quy mô lớn nh hồ Núi Cốc (Thái Nguyên),

hồ Pa Khoang (Lai Châu), hồ Tử Hiếu (Yên Bái), cùng với việc huy động sức…dân nên các công trình này đã phát huy tác dụng tốt trong việc cung cấp nớc cho phát triển nông nghiệp Tuy nhiên, các công trình thuỷ lợi ở miền núi phía Bắc còn nhiều hạn chế bởi địa hình phức tạp, đầu t xây dựng các công trình thuỷ lợi rất tốn kém mà hiệu quả sử dụng không lớn, trong khi đó các cánh đồng cần tới rất nhỏ hẹp, công trình dẫn nớc đi xa

Tuy nhiên, các công trình thuỷ lợi đó phải đi qua một số đoạn đờng, hơn nữa ở nông thôn ngời dân thờng tự ý đào đờng để làm cống nên đòi hỏi phải phá đ-ờng, đào đờng giao thông để xây dựng Chính vì vậy, vào những lúc có ma gió, lũ lụt gây hậu quả nghiêm trọng cho mạng lới giao thông của vùng và các phơng tiện

đi lại trong vùng

Về tài nguyên:

Đây là vùng tập trung nhiều loại tài nguyên khoáng sản lớn nhất cả nớc (90% về than; gần 100% về apatit, thiếc, đất hiếm; 60% tiềm năng về thuỷ điện; 70% về chè, quế, hồi, sơn, ) Có nhiều khoáng sản, tài nguyên có giá trị để phát…triển công nghiệp của cả nớc

Tuy nhiên tài nguyên thiên nhiên bị khai thác cạn kiệt, môi trờng sinh thái

bị huỷ hoại nghiêm trọng Nạn phá rừng, đốt nơng làm rẫy, khai thác rừng bừa bãi cũng đã gây ra các trận lũ quét nghiêm trọng làm sạt lở, thiệt hại các công trình giao thông đờng bộ của vùng Từ đó dẫn đến việc xây dựng đờng bộ cũng rất khó khăn: chi phí cho xây dựng đờng rất cao trong khi vốn đầu t lại ít, điều kiện địa hình phức tạp hơn rất nhiều so với các vùng khác trong cả nớc, chi cho công tác bảo vệ công trình giao thông nh kè, tờng chắn, cầu, cống, cọc tiêu, biển báo khá tốn kém

2 Đặc điểm kinh tế- xã hội

Vùng miền núi phía Bắc chiếm gần 29% diện tích cả nớc nhng dân số chỉ bằng 13% cả nớc Mật độ dân số của vùng rất thấp, bằng 47,4% mức bình quân của cả nớc, ở một số tỉnh nh Lai Châu: 34,4 ngời/km2; Bắc Cạn: 57,4 ngời/km2; Sơn La: 62 ngời/km2…

Tỷ lệ đô thị hoá của vùng miền núi phía Bắc năm 1999 là 16,5%, thấp hơn nhiều so với mức trung bình cả nớc là 23,5% Chỉ riêng tỉnh Quảng Ninh có tỷ lệ dân số đô thị cao, còn lại các tỉnh khác đều đạt thấp hoặc rất thấp nh tỷ lệ đô thị hoá của tỉnh Bắc Giang: 7,4%; tỉnh Hà Giang: 8,4%; tỉnh Cao Bằng: 10,9%; tỉnh Tuyên Quang: 11,1%…

số sống ở vùng miền núi phía Bắc

Ngoài một phần nhỏ đồng bào các dân tộc thiểu số c trú tại các thị xã, thị trấn, phần lớn ở rải rác trên 1900 xã, trong đó trên 35% số xã ở độ cao 400- 600m, gần 40% số xã ở độ cao 600- 700m Một số xã ngời H'mông ở độ cao trên 2000m

so với mặt nớc biển

Các dân tộc ít ngời sống tập trung trên những địa bàn nhất định thuận lợi cho việc thực hiện chủ trơng và tổ chức cuộc sống phù hợp với đặc điểm, tập quán, lối sống và trình độ của mỗi dân tộc, nhng cũng khó khăn trong việc đa tiến bộ kỹ thuật vào sản xuất, đời sống vì trình độ dân trí của đồng bào còn thấp, sống ở nhiều vùng sâu, vùng xa Hơn nữa, tình trạng du canh, du c ở vùng miền núi phía Bắc vẫn còn khá phổ biến, hiện còn khoảng 60 nghìn hộ đồng bào dân tộc sống du canh

Do đất rộng, ngời tha, tập quán sống rải rác, nhất là trên các vùng núi cao, nên xây dựng các tuyến đờng giao thông rất phức tạp và tốn kém Do dân c sống tha thớt nên mức độ sử dụng các công trình rất thấp, hiệu quả kinh tế mang lại không cao Tuy nhiên, hệ thống giao thông đờng bộ vẫn cần phải đợc phát triển bởi vì: hệ thống giao thông không chỉ phục vụ các hoạt động kinh tế mà nó còn phục vụ nhiệm vụ chính trị, xã hội, nhất là vùng đồng bào dân tộc thiểu số

Trình độ phát triển kinh tế- xã hội:

Tốc độ tăng trởng kinh tế toàn vùng bình quân thời kỳ 1990- 1999 đạt 6,18% so với mức bình quân cả nớc 7,5% Trong cơ cấu kinh tế đầu năm 1999 tỷ trọng nông nghiệp vẫn còn lớn, chiếm xấp xỉ 39% GDP, trong khi cả nớc chỉ còn 25% Mặc dù tốc độ tăng trởng công nghiệp bình quân giai đoạn 1991- 1999 tơng

đối nhanh, đạt trên 12%/năm, song do điểm xuất phát thấp, nên đến năm 1999 tỷ trọng công nghiệp và xây dựng trong GDP của toàn vùng chiếm khoảng 22%

Nhìn chung các tỉnh của vùng miền núi phía Bắc có trình độ phát triển kinh

tế thấp, dới mức trung bình của cả nớc Mặc dù dân số của vùng chiếm 13% dân

số cả nớc nhng GDP theo giá hiện hành năm 1999 chỉ chiếm 7,9% GDP cả nớc GDP bình quân đầu ngời bằng 54,4% mức bình quân cả nớc Có nhiều tỉnh đặc biệt khó khăn nh Bắc Cạn, Lào Cai, Hà Giang, Sơn La có mức GDP bình quân…

đầu ngời vào loại thấp nhất so với cả nớc nh Hà Giang: 1.475,1 nghìn đồng/ngời, Bắc Cạn: 1.814,1 nghìn đồng/ngời, Sơn La: 2.032,2 nghìn đồng/ngời

Biểu 1: GDP các tỉnh miền núi phía Bắc năm 1999.

Tỉnh GDP (tỷ đồng, giá

hiện hành)

GDP/ngời(1000 đồng)

Nguồn: Xử lý theo số liệu của Bộ Kế hoạch & Đầu t

Do tích luỹ nội bộ nền kinh tế còn thấp, đời sống nhân dân còn cha cao nên việc huy động ngân sách địa phơng và từ nhân dân cho phát triển giao thông đờng

bộ rất hạn chế

Trình độ dân trí chậm phát triển, hủ tục và tệ nạn xã hội chậm đợc khắc phục, đời sống nhân dân còn nhiều khó khăn, mức thu nhập của dân c vào loại thấp nhất so với cả nớc, do vậy mức độ sử dụng các dịch vụ và phơng tiện vận tải còn hạn chế Nhìn chung chất lợng nguồn nhân lực của miền núi phía Bắc còn nhỏ

bé so với các vùng khác trong cả nớc, tỷ lệ dân số mù chữ trên 22% (cả nớc khoảng 10%), tỷ lệ lao động đào tạo có tay nghề mới chiếm 7- 8% (cả nớc khoảng 12%) Tốc độ tăng dân số cao (2,4- 2,5% năm) Chính vì vậy đã hạn chế khả năng thu hút các nhà đầu t vào vùng này do hiệu quả đầu t kém

3 Về nguồn vốn

Hiện nay, Việt Nam đang trên đà hội nhập vào tiến trình phát triển kinh tế chung của khu vực và thế giới Tuy vậy, nớc ta đang ở điểm xuất phát thấp, kinh tế chủ yếu vẫn dựa vào nông nghiệp là chính Do vậy, nhu cầu về vốn là rất cần thiết Trớc hết để giúp các vùng kinh tế phát triển thì đòi hỏi sự đầu t vốn cho phát triển cơ sở hạ tầng, mà quan trọng là phát triển giao thông vận tải phải đi trớc một bớc

Riêng đối với kinh tế vùng miền núi phía Bắc chủ yếu phụ thuộc nhiều vào việc phát triển nông nghiệp nhng nền nông nghiệp ở đây trong nhiều thời kỳ còn thiếu lơng thực thực phẩm để cung cấp cho nhân dân trong vùng Muốn phát triển

đợc nông nghiệp để tiến tới công nghiệp hoá, hiện đại hoá khu vực và hoà nhập vào tiến trình công nghiệp hoá của cả nớc, trớc tiên phải phát triển mạng lới giao thông đờng bộ của cả vùng Giao thông phát triển, tạo điều kiện mở rộng giao lu,

mở mang dân trí từ đó các nhu cầu khác cũng phát triển, kinh tế- xã hội của miền núi phía Bắc cũng dần dần phát triển theo đà đi lên chung với các vùng khác trong cả nớc

Muốn phát triển đợc đòi hỏi phải có vốn đầu t Trên thực tế, nguồn vốn để

đầu t cho vùng là hết sức quan trọng nhng khả năng huy động và thu hút vốn cho phát triển giao thông rất hạn chế Hiện nay giao thông của vùng chỉ chủ yếu là đ-ờng bộ, giao thông đi lại trong từng tỉnh, từng huyện, xã, đều bằng đ… ờng bộ, tỷ

lệ đờng đất, đá nhiều, chất lợng thấp kém còn chiếm tỷ lệ cao Nhu cầu về vốn cho vùng nhằm phát triển mạng lới giao thông đờng bộ là hết sức cần thiết và cấp bách nhng hiện nay mức huy động đợc hết sức nhỏ bé, chủ yếu là dựa vào sự hỗ trợ của trung ơng; các địa phơng cũng đã chú trọng huy động vốn của địa phơng nhng cũng chỉ đủ để đầu t sửa chữa hoặc tập trung đầu t phát triển ở vùng kinh tế phát triển là chính

4 Về khoa học công nghệ

Khoa học- kỹ thuật- công nghệ ngày nay phát triển nh vũ bão, nhiều phát minh sáng chế ra đời, những phát minh sau bao giờ cũng đợc dựa trên những phát minh trớc và tân tiến hơn với công dụng và chức năng cao hơn Ngày nay, khoa học- kỹ thuật- công nghệ có tác động to lớn tới các dự án, công trình giao thông đ-ờng bộ- những công trình, dự án cần thiết áp dụng khoa học- công nghệ cao nhất

Bên cạnh u điểm còn có những ảnh hởng lớn phát sinh trong quá trình áp dụng tiến bộ khoa học- công nghệ Đó là:

- Khoa học- công nghệ tiên tiến, hiện đại ảnh hởng đến vốn đầu t, chi phí quản lý và vận hành, quy mô của công trình, dự án.

Kỹ thuật- công nghệ lạc hậu làm giảm hiệu quả, gây ra sự thiếu đồng bộ trong quá trình thực hiện và vận hành

- Khoa học- công nghệ hiện đại đảm bảo đầu t nhanh, chất lợng cao nhng ít tận dụng lao động thủ công nên không thể giải quyết đợc vấn đề lao động d thừa trong vùng

Miền núi phía Bắc là vùng nghèo khó nên không có điều kiện để tự mua sắm máy móc, thiết bị hiện đại phục vụ cho nhu cầu phát triển, mà chỉ phụ thuộc vào sự đầu t, bố trí từ trung ơng xuống Hơn nữa, ngời dân của vùng phần lớn là

đồng bào các dân tộc ít ngời, trình độ dân trí thấp nên việc tiếp nhận khoa học- công nghệ mới gặp nhiều khó khăn dẫn đến năng suất làm việc không cao, chất l-ợng xây dựng giao thông đờng bộ thấp

Tất cả các nhân tố trên ảnh hởng rất lớn tới việc phát triển giao thông đờng

bộ của vùng miền núi phía Bắc Vì vậy khi thực hiện các dự án, công trình giao thông đờng bộ phải phát huy những mặt tích cực và hạn chế mặt tiêu cực của nhân

tố đó

Tóm lại, có rất nhiều nhân tố tác động tới việc phát triển mạng lới giao thông đờng bộ của vùng (bao gồm: điều kiện tự nhiên, kinh tế- xã hội, nguồn vốn, khoa học- công nghệ, trình độ dân trí ), nh… ng trong đó nguồn vốn là một trong những trở ngại chính cho quá trình phát triển mạng lới giao thông đờng bộ của vùng Thiếu vốn thì giao thông không đợc phát triển, dẫn tới hàng loạt các lĩnh vực, các nhu cầu khác cũng không đợc phát triển theo

Chơng II

Thực trạng huy động và sử dụng vốn cho đầu t phát triển mạng lới giao thông đờng bộ vùng miền núi phía

Bắc trong thời gian qua

I Thực trạng mạng lới giao thông đờng bộ của vùng

miền núi phía BắcNghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VIII năm 1996 đã đề ra: "Phát triển kết cấu hạ tầng vừa bảo đảm các điều kiện cần thiết cho nhiệm vụ phát triển kinh tế- xã hội 5 năm 1996- 2000, vừa chuẩn bị những điều kiện cho bớc phát triển sau năm 2000 Đảm bảo sự l… u thông trong mọi thời tiết trên các tuyến giao thông huyết mạch, tuyến xơng sống và các tuyến nhánh đến các vùng, các trung tâm miền núi " Đây là chủ tr… ơng quan trọng của Đảng ta nhằm thực hiện công cuộc đổi mới, công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nớc Cụ thể hoá chủ trơng của

Đảng, Chính phủ đã có nhiều Quyết định, Chỉ thị quan trọng ra đời nh Chỉ thị số 393/ TTg; Quyết định số 960/ TTg; Quyết định 35/TTg …

Từ các Quyết định, Chỉ thị trên, trong vòng 5 năm trở lại đây, ngành giao thông vận tải ở cả Trung ơng và địa phơng đã tập trung triển khai thực hiện nhiều

dự án và hạng mục công trình giao thông đờng bộ, đờng sông kể cả giao thông nông thôn ở vùng miền núi phía Bắc, góp phần không nhỏ vào quá trình phát triển kinh tế- xã hội của vùng

1 Tình hình phát triển mạng lới giao thông đờng bộ của vùng

Đến nay mạng lới đờng bộ của vùng khá phát triển, riêng khu Đông Bắc mật độ xấp xỉ mức trung bình của cả nớc (0,29 km/km2 so với 0,32 km/km2), có một số trục đờng quan trọng nh Quốc lộ 1A, Quốc lộ 2, 3, 6, 18, 32 và đ… ờng sắt qua nhiều tỉnh trong vùng phục vụ cho nhiệm vụ phát triển kinh tế- xã hội của các tỉnh trong vùng tốt hơn Khu Tây Bắc có mật độ đờng thấp hơn, không có đờng sắt, đờng sông cha phát triển nhng có thêm đờng hàng không đi Điện Biên, Nà Sản, nhng nhìn chung trong vùng đờng bộ giữ vai trò quan trọng đối với quá trình phát triển kinh tế- xã hội của các địa phơng

Hiện nay, mạng lới quốc lộ huyết mạch trong khu vực gồm 27 tuyến với tổng chiều dài đã có gần 5.452,4km, chiếm 35,73% tổng chiều dài của toàn bộ hệ thống quốc lộ trong cả nớc Những năm gần đây đợc Chính phủ quan tâm tập

trung đầu t mở rộng, nâng cấp, tu bổ thờng xuyên các tuyến quốc lộ trong vùng chiếm tỷ trọng xấp xỉ 40% tổng vốn đầu t cho xây dựng các công trình giao thông toàn quốc Đến nay, hệ thống các tuyến đờng chiến lợc quan trọng nối giữa các trung tâm kinh tế và dân c trong khu vực với nhau và với bên ngoài nh các trục đ-ờng 1A, 1B, đờng số 2, đờng số 3 thuộc tiểu vùng Đông Bắc, đờng số 6 thuộc tiểu vùng Tây Bắc cũng nh các tuyến hành lang nh đờng 12, đờng 279 cơ bản đã đợc nâng cấp và tu bổ thờng xuyên đảm bảo cho lu thông hàng hoá và hành khách qua lại thông suốt Mạng lới đờng cấp III, cấp IV đợc mở rộng, nâng cấp, cải tạo và

mở mới tơng đối nhanh, trung bình 300- 350km/năm Các tuyến đờng này có tác

động mạnh mẽ đến sản xuất và đời sống nhân dân, góp phần chuyển dịch cơ cấu kinh tế của các tỉnh trong vùng, đặc biệt với những tuyến lên cửa khẩu, các khu vực phòng thủ biên giới, đã góp phần rất lớn thúc đẩy quan hệ trao đổi thơng mại

du lịch giữa nớc ta với Trung Quốc, đồng thời tăng cờng củng cố khả năng phòng thủ tuyến đầu của đất nớc

Biểu 2: Mạng lới đờng bộ MNPB so với cả nớc năm 1999

Loại đờng Tổng chiều dài (km) Tỷ lệ %

+ Mật độ đờng bộ km/km2 của vùng miền núi phía Bắc (0,30 km/km2) xấp

xỉ mức trung bình của cả nớc (0,32 km/ km2)

+ Mặc dù so với chiều dài của vùng thì đờng giao thông nông thôn chiếm phần lớn nhng so với cả nớc thì nó chiếm tỷ lệ quá thấp (8,35%) Bởi vì diện tích các xã miền núi phía Bắc rất rộng nh xã Chà Cang (tỉnh Lai Châu) rộng trên 5.000

km2, lớn hơn diện tích nhiều tỉnh đồng bằng (nh Hng Yên, Vĩnh Phúc, Thái Bình,) nh

… ng mật độ đờng xã rất thấp

Biểu 3: Mật độ đờng bộ các vùng trong cả nớc

Nguồn: Viện Chiến lợc- Bộ Kế hoạch & Đầu t

Từ biểu 3 cho thấy: Mật độ đờng miền núi phía Bắc tơng đối cao so với các vùng khác trong cả nớc, còn các vùng khác (trừ Tây Nguyên) có các phơng thức vận tải khác nh đờng sắt, đờng biển, đờng sông, đờng hàng không tham gia hoạt

động vận tải rất lớn nhng mật độ đờng bộ vẫn chiếm một tỷ lệ đáng kể Trong điều kiện vùng miền núi phía Bắc chỉ có đờng bộ chiếm u thế nhng tỷ lệ đờng bộ vẫn thấp chứng tỏ tình hình phát triển đờng giao thông miền núi phía Bắc vẫn còn rất chậm

Mạng lới giao thông nông thôn miền núi phía Bắc tuy vốn đầu t không lớn nhng lại huy động đợc sức lao động của nhân dân các địa phơng tham gia xây dựng, nên đợc phát triển rất nhanh Trung bình mỗi năm toàn vùng mở mới đợc 1.200- 1.400km đờng nông thôn các loại, năm 1999 đã mở mới đợc 1.283km đờng trong đó có 973km đờng cấp phối và đá dăm đến 40 trung tâm xã và cụm xã, giảm bớt số xã cha có đờng ô tô đi đến xã xuống còn 161 xã (toàn quốc còn khoảng 606 xã)

Do đặc điểm địa hình bị chia cắt bởi nhiều sông, suối đã làm cản trở rất nhiều đến phát triển giao thông vận tải và đi lại của nhân dân, đặc biệt trong các mùa ma, lũ Vì vậy nhiệm vụ quan trọng trong phát triển mạng lới giao thông khu vực là xây dựng hệ thống cầu vợt sông, suối kể cả ở các xã vùng sâu, vùng xa, vùng cha có điều kiện mở đờng đến, nhng vẫn phải làm cầu để nhân dân đi lại

Việc xây dựng cầu cần vốn đầu t lớn và thi công ở địa bàn không thuận lợi, đòi hỏi các trang thiết bị chuyên ngành hiện đại khó có khả năng đáp ứng nên tốc độ phát triển cầu tơng đối chậm so với các vùng khác trong cả nớc Các cầu đợc xây dựng chủ yếu là các loại đơn giản phục vụ nhu cầu trớc mắt cho xe tải, xe thô sơ và ng-

ời đi bộ Năm 1999 toàn vùng miền núi phía Bắc đã xây dựng đợc 258 cây cầu các loại trong đó có 81 cầu bê tông, 52 cầu liên hợp với tổng chiều dài gần 1000m, 18 cầu treo, cầu gỗ với tổng chiều dài khoảng 6000m

Tình hình phát triển các tuyến trục quốc lộ từ Hà Nội đến các tỉnh trong vùng (Xem Phụ lục 2):

- Quốc lộ 1: Hà Nội- Đồng Đăng tổng chiều dài là 166km, đây là tuyến ờng chiến lợc quan trọng từ Hà Nội đi Bắc Ninh, Bắc Giang và Lạng Sơn Trong những năm qua tuyến đờng này đã đợc u tiên đầu t cải tạo nâng cấp và tu bổ bằng nguồn vốn sự nghiệp và xây dựng cơ bản gồm hàng trăm tỷ đồng Dự án khôi phục nâng cấp quốc lộ 1 giai đoạn 2 từ nguồn vốn vay ADB đoạn Hà Nội- Lạng Sơn với tổng mức đầu t 162,5 triệu USD thời gian từ 1997- 2000, đến nay dự án cơ bản đã

đ-đi vào giai đoạn kết thúc, khi hoàn thành toàn bộ từ Hà Nội đ-đi Bắc Giang sẽ có 2 tuyến song song với tiêu chuẩn đờng cấp II đồng bằng Về các dự án xây dựng cầu trên tuyến quốc lộ 1 trong khu vực bao gồm 14 cầu với tổng mức đầu t khoảng 544

tỷ đồng tiến hành trong giai đoạn từ 1998- 2001

- Quốc lộ 2: Phủ Lỗ- Cửa khẩu Thanh Thủy (Hà Giang) với chiều dài 312km đi qua các tỉnh Vĩnh Phúc- Phú Thọ- Tuyên Quang- Hà Giang Trên tuyến

đờng này Bộ Giao thông vận tải đã cho triển khai nhiều dự án nâng cấp theo từng

đoạn nh nâng cấp đoạn Phủ Lỗ- Việt Trì, đoạn km 143 đến đoạn km 125, hiện nay tình hình giao thông đi lại trên tuyến đã thuận lợi hơn trớc rất nhiều

- Quốc lộ 3: Cầu Đuống- Cửa khẩu Tà Lùng (Cao Bằng) với tổng chiều dài 342km đi từ Hà Nội qua Thái Nguyên, Bắc Cạn, Cao Bằng Trong những năm qua các dự án đầu t cho tuyến đờng này chủ yếu tập trung nâng cấp tu bổ từng đoạn

nh Cầu Đuống- Thái Nguyên, đờng tránh thị xã Bắc Cạn, hiện đang xây dựng dự

án khả thi mở đờng 2 làn xe đoạn Bờ Đậu đến cửa khẩu Tà Lùng

- Quốc lộ 6: Hà Nội- thị xã Lai Châu với tổng chiều dài là 500km, đi từ Hà Nội qua Hà Tây, Hoà Bình, Sơn La, Lai Châu, Trong những năm qua với hình thức kết hợp nhiều nguồn vốn đã tiến hành sửa chữa và nâng cấp đợc nhiều đoạn nh thị xã Hà Đông, đoạn Ba La- Hoà Bình Hiện đang xây dựng dự án đầu t tuyến Hà Nội- Điện Biên và Chính phủ đang kêu gọi vốn đầu t của nớc ngoài để thực hiện nâng cấp, cải tạo, mở rộng tuyến đờng này

- Quốc lộ 32: Hà Nội- Lai Châu, tổng chiều dài 389km, đi từ Hà Nội qua Hà Tây, Phú Thọ, Yên Bái, Lào Cai, Lai Châu hiện đang đợc nâng cấp các đoạn Sơn Tây- Trung Hà, Trung Hà- Cổ Tiết, Cổ Tiết- Thanh Sơn với quy mô đờng cấp III.

- Quốc lộ 70: Đoan Hùng- Bản Phiệt, dài 190km, đi từ Phú Thọ qua Yên Bái, Lào Cai, hàng năm đợc đảm bảo duy tu bảo dỡng thờng xuyên và đợc khai thác tốt

Thực hiện chủ trơng phát triển các tuyến trục ngang Đông- Tây gồm có các tuyến nh (Xem Phụ lục 2):

- Hệ thống quốc lộ vành đai biên giới gồm các tuyến 4A, 4B, 34, 4C, 4D và

đờng 12 chạy song song với các tuyến biên giới phía Bắc và Tây Bắc (Việt Trung, Việt Lào) với tổng chiều dài 1.049km Đây là tuyến đờng có vị trí quan trọng phát triển kinh tế- xã hội và bảo đảm an ninh quốc phòng các tỉnh biên giới nên những năm qua đợc ngành Giao thông vận tải đặc biệt quan tâm đầu t nâng cấp, hầu nh toàn bộ cầu trên các tuyến đợc xây dựng vĩnh cửu, 70% chiều dài đợc nhựa hoá, hiện nay giao thông đã thông suốt từ Quảng Ninh đi Lai Châu

- Hệ thống quốc lộ vành đai chiến lợc II với tuyến đờng trục chính 279 chạy qua 10 tỉnh Quảng Ninh, Hải Dơng, Bắc Giang, Lạng Sơn, Bắc Cạn, Cao Bằng, Hà Giang, Lào Cai, Sơn La, Lai Châu với tổng chiều dài 623km Hiện trạng nhiều

đoạn đờng đang xuống cấp gây khó khăn cho vận tải đi lại, nay đang tiến hành lập

dự án khả thi toàn tuyến để chuẩn bị đầu t trong các năm tới

- Hệ thống quốc lộ vành đai chiến lợc III với trục chính là quốc lộ 37 chạy qua 6 tỉnh Hải Dơng, Bắc Giang, Thái Nguyên, Tuyên Quang, Yên Bái, Sơn La tổng chiều dài 393km, đây là tuyến quan trọng phục vụ giao thông đi lại các tỉnh miền núi phía Bắc Hiện đi lại trên tuyến đờng này tơng đối thuận lợi, 50% chiều dài đờng đã đợc nhựa hoá, các công trình vợt sông đều đợc xây dựng kiên cố vĩnh cửu

Đờng giao thông do địa phơng quản lý, trong 10 năm qua đợc nâng cấp, cải tạo, mở rộng và làm mới tăng khá nhanh Một số tuyến quan trọng từ các trung tâm tỉnh lỵ về các huyện, các cửa khẩu, các vùng kinh tế đã đợc nhựa hoá hoặc bê tông hoá Nhiều tỉnh đã hoàn thành việc kiên cố hoá đờng ô tô về huyện Riêng đ-ờng về xã cho đến nay vẫn là vấn đề nan giải đối với các tỉnh trong vùng, từ năm

2000 trở đi tiếp tục đầu t mở mới 1.930km tới các trung tâm xã và cụm xã của 161 xã cha có đờng Để giải quyết vấn đề này ngành đã có đề án vay vốn tín dụng u

đãi đầu t nâng cấp đờng giao thông nông thôn cho tất cả 14 tỉnh trong vùng, trong

đó u tiên đầu t đờng giao thông đến các trung tâm xã hiện còn cha có đờng ô tô, hệ thống cầu, cống ở các huyện miền núi để đảm bảo đi lại thông suốt trong năm Tiếp tục thực hiện chơng trình phát triển kinh tế- xã hội các xã đặc biệt khó khăn (chơng trình 135) Chính phủ hỗ trợ ngân sách để phát triển mạng lới giao thông từ trung tâm xã về các thôn của toàn bộ các xã khu vực III; các tỉnh cần nghiên cứu,

đề xuất chính sách để thực hiện việc xã hội hoá đẩy mạnh việc xây dựng hệ thống giao thông nông thôn, thực hiện phơng châm “Trung ơng và địa phơng cùng làm”,

“Nhà nớc và nhân dân cùng góp sức”

* Tình hình phát triển dịch vụ vận tải trên mạng lới đờng bộ của vùng:

ở miền núi phía Bắc, việc tổ chức và khai thác vận tải đờng bộ do 3 lực lợng chính đảm nhiệm: Lực lợng vận tải quốc doanh trung ơng và địa phơng, lực lợng vận tải hợp tác xã và lực lợng vận tải t nhân

Hiện nay, lực lợng vận tải ô tô do các đơn vị quốc doanh đang giữ vai trò chủ đạo trên toàn tuyến, vận tải t nhân đang có xu hớng phát triển ngày càng nhanh Khối lợng vận tải hàng hoá và hành khách của vùng rất nhỏ bé so với cả n-ớc

Biểu 4: Khối lợng hàng hoá vận chuyển bằng đờng bộ của vùng

(Đơn vị: 1000 tấn)

Cả nớc 59.628,8 67.999,4 73.252,0 84.780,7Miền núi phía Bắc 8.037,3 8.979,5 9.487 10.682,4(% so với cả nớc) (13,5%) (13,2%) (12,95%) (12,6%)

Nguồn: Tổng cục thống kê

Qua các năm khối lợng hàng hoá vận chuyển của vùng miền núi phía Bắc

đều tăng lên nhng do khối lợng hàng hoá vận chuyển chung của cả nớc cũng tăng lên tơng đối Do vậy, tỷ lệ khối lợng hàng hoá vận chuyển của vùng qua các năm

so với cả nớc lại có chiều hớng giảm xuống, năm 1996 chiếm 13,5% thì đến năm

1999 chỉ còn chiếm 12,6% so với cả nớc

Biểu 5: Khối lợng hàng hoá luân chuyển bằng đờng bộ của vùng

Các nguyên nhân trên là do nền kinh tế của cả nớc nói chung ngày càng phát triển, khối lợng hàng hoá lu thông trên thị trờng ngày càng lớn, đặc biệt là các vùng kinh tế trọng điểm Do đó, mặc dù khối lợng hàng hoá vận chuyển và luân chuyển của miền núi phía Bắc tăng, nhng vẫn còn rất thấp so với mức trung bình của cả nớc.

Biểu 6: Khối lợng hành khách vận chuyển bằng đờng bộ của vùng

Biểu 7: Khối lợng hành khách luân chuyển bằng đờng bộ của vùng

(Đơn vị: Triệu lợt ngời km)

Cả nớc 14.156,6 14.971,6 15.814,5 16.653,2

Miền núi phía Bắc 1.158,6 1.320,4 1.410,0 1.540,4

(% so với cả nớc) (8,18%) (8,82%) (8,92%) (9,25%)

Nguồn: Tổng cục thống kê

Biểu 7 cũng cho thấy khối lợng hành khách luân chuyển của vùng miền núi phía Bắc tăng qua các năm, nhng so với cả nớc về tỷ trọng thì còn rất thấp Trong những năm tới cần tăng lợng hành khách vận chuyển và luân chuyển trong vùng,

đặc biệt là tăng lợng hành khách du lịch đến tham quan

2 Một số khó khăn về phát triển mạng lới giao thông đờng bộ của vùng

miền núi phía Bắc

- Hiện còn có 161 xã cha có đờng ô tô tới trung tâm xã, chiếm tới 6,6% so với tổng số xã, gây khó khăn cho giao thông đi lại và trao đổi hàng hoá Nhìn chung mạng lới giao thông nông thôn và miền núi chủ yếu là đờng đất, đá, công trình tạm cha bền vững, mùa ma lũ hay ách tắc giao thông

- Nhiều công trình giao thông đờng bộ do trung ơng và địa phơng quản lý nhng chất lợng xây dựng cha tốt, dễ bị h hỏng do ma lũ, làm cho công tác giao thông thiếu ổn định, chi phí cho sửa chữa rất tốn kém

Biểu 8: Kết cấu mặt đờng của hệ thống đờng bộ vùng MNPB

Kết cấu mặt đờng Chiều dài

- Về tình trạng kỹ thuật của mạng lới đờng bộ thì đờng Quốc lộ, Tỉnh lộ đạt loại khá, tốt, trung bình đều thấp hơn so với cả nớc, còn loại xấu và rất xấu thì lại cao hơn so với cả nớc

Biểu 9: Tình trạng chất lợng đờng bộ vùng MNPB và của cả nớc

Nguồn: Vụ Cơ sở hạ tầng- Bộ Kế hoạch & Đầu t.

Các tuyến đờng do trung ơng quản lý đạt chất lợng tốt, khá và trung bình chiếm một tỷ lệ tơng đối so với cả nớc (chiếm 25,8%/ 34,5% cả nớc), nhng chất l-ợng đờng xấu và rất xấu lại chiếm tỷ lệ lớn hơn rất nhiều so với bình quân của cả nớc (chiếm 33,3%/ 26,56% cả nớc) Đờng do địa phơng đạt chất lợng tốt, khá tuy thấp hơn so với trung bình cả nớc nhng đờng trải đá dăm lại cao hơn đòi hỏi các

địa phơng trong vùng phải có sự đầu t mở rộng và nâng cấp hơn nữa

3 Nguyên nhân của những yếu kém

Trớc hết, nguyên nhân gây ra tình trạng yếu kém của hệ thống giao thông ờng bộ ở vùng miền núi phía Bắc là khó khăn trong việc huy động các nguồn vốn

đ-đáp ứng yêu cầu phát triển mạng lới giao thông đờng bộ Nhu cầu về vốn để đầu t cho phát triển hệ thống giao thông của vùng rất lớn nhng nguồn vốn trong nớc còn hạn hẹp, cha thu hút đợc nguồn vốn nớc ngoài, nhiều tuyến đờng quan trọng cha

có vốn để đầu t xây dựng, Bộ chủ quản và các địa phơng đã đồng ý cho các đơn vị xây dựng ứng tiền làm trớc, cách làm này sớm tạo đợc hệ thống giao thông phục

vụ sản xuất và đời sống của nhân dân, nhng sẽ gây ra nợ xây dựng cơ bản hàng năm khá lớn

Bên cạnh sự khó khăn về huy động vốn còn có những nguyên nhân trong việc thu hút và sử dụng vốn, do:

- Đặc điểm tự nhiên, địa hình phức tạp, đầu t tốn kém, đòi hỏi vốn lớn, đầu

t lâu dài, mức độ rủi ro cao, ngân sách Nhà nớc không thể đầu t nhanh hơn

- Do ngân sách khó khăn nên làm các loại đờng đất, cấp phối, đá cán nhựa chiếm tỷ lệ rất lớn

- Khi đầu t xây dựng các con đờng cho vùng miền núi phía Bắc phải u tiên xét về khía cạnh xã hội còn về khía cạnh kinh tế thì xem xét có mức độ nên dẫn tới hiệu quả sử dụng công trình không lớn

- Đây là vùng đồi núi còn nhiều khó khăn, đời sống của nhân dân nghèo khó ít có khả năng thu hồi vốn đầu t, đi lại không thuận tiện nên việc kêu gọi, thu hút vốn nớc ngoài rất khó.

- Cơ chế, chính sách của các địa phơng trong vùng cha thông thoáng, chậm thay đổi hơn so với các vùng khác, tính hấp dẫn thấp nên ít có nhà đầu t hăng hái tham gia đầu t vào vùng này

Miền núi phía Bắc là một trong hai vùng nghèo nhất cả nớc (Tây Nguyên và Miền núi phía Bắc), trình độ dân trí thấp, sự hiểu biết còn bị hạn chế, nguồn tích luỹ không đáng kể nên không có khả năng tự đầu t, cha có điều kiện để thu hút đ-

ợc vốn từ bên ngoài, việc giữ gìn, bảo vệ các công trình cha tốt

Từ khó khăn về huy động và thu hút vốn dẫn đến tiến độ thi công các công trình đầu t phát triển giao thông đờng bộ cũng rất chậm chạp, trì trệ, một số công trình có tên trong danh mục đầu t đã phê duyệt vẫn phải xếp hàng trong một thời gian dài mới đến lợt, nhiều công trình không thể thực hiện đợc vì không đảm bảo vốn đầu t

II Thực trạng huy động và sử dụng vốn đầu t phát triển mạng lới giao thông đờng bộ của vùng miền núi phía Bắc thời gian qua

Thực hiện Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc khoá VII và khoá VIII phát triển kết cấu hạ tầng, sớm khắc phục tình trạng xuống cấp, mở rộng và hiện đại hoá có trọng điểm mạng lới giao thông vận tải, đặc biệt là chú trọng phát triển giao thông đờng bộ vùng miền núi phía Bắc Trong nhiều năm qua Nhà nớc đã tập trung đầu t cho ngành giao thông đờng bộ, chiếm 23-27% tổng số chi đầu t xây dựng cơ bản từ ngân sách Nhà nớc hàng năm Ngoài ra, còn huy động từ các nguồn vốn đầu t khác nh BOT, Nhà nớc- nhân dân cùng làm,…

1 Thực trạng huy động vốn cho phát triển giao thông đờng bộ vùng

miền núi phía Bắc

Trong thời gian qua Nhà nớc đã có chủ trơng tập trung nguồn vốn đầu t ngân sách Trung ơng và địa phơng, huy động nguồn vốn tín dụng; huy động hợp tác đầu t trong và ngoài nớc; huy động sự đóng góp của nhân dân để xây dựng cơ

sở hạ tầng và phát triển kinh tế- xã hội các tỉnh trong vùng nên tình hình giao thông vận tải của vùng đã đợc cải thiện nhiều hơn so với trớc

1.1 Tình hình huy động nguồn vốn trong nớc

1.1.1 Ngân sách Nhà nớc:

* Tình hình thu chi ngân sách trung ơng trên địa bàn miền núi phía Bắc