Những điểm mới về an ninh quốc gia trong văn kiện đại hội xiii của đảng phần 2

Trong Chuyên đề Những nhận thức mới và tư duy mới về an ninh quốc gia do đồng chí Bộ trưởng Bộ Công an trình bày tại Hội nghị trực tuyến toàn quốc nghiên cứu, học tập, quán triệt Nghị

Phần thứ hai

MỘT SỐ ĐIỂM MỚI NỔI BẬT

VỀ AN NINH QUỐC GIA VÀ BẢO VỆ AN NINH QUỐC GIA

Một số điểm mới nổi bật về an ninh quốc gia và

bảo vệ an ninh quốc gia:

• An ninh con người và bảo vệ an ninh con người,

xây dựng xã hội trật tự, kỷ cương

• Xây dựng Công an nhân dân cách mạng, chính

quy, tinh nhuệ, hiện đại

• Nghiên cứu, phát triển lý luận an ninh

• Củng cố, phát huy tiềm lực quốc phòng, an ninh

• Kết hợp giữa quốc phòng, an ninh với kinh tế,

văn hóa, xã hội và đối ngoại

Trên cơ sở phân tích, dự báo bối cảnh mới và những vấn đề đặt ra đối với an ninh quốc gia và bảo vệ

an ninh quốc gia hiện nay, Đảng ta đã có những đổi mới, phát triển toàn diện hơn trong nhận thức, tư duy

về an ninh quốc gia và bảo vệ an ninh quốc gia Để làm

rõ thêm những nhận thức, tư duy mới đó, ở phần này trình bày một số điểm mới nổi bật về an ninh quốc gia, bảo vệ an ninh quốc gia mà Văn kiện Đại hội XIII của Đảng đã chỉ rõ và nhiệm vụ, giải pháp thực hiện trong thời gian tới

I- AN NINH CON NGƯỜI

VÀ BẢO VỆ AN NINH CON NGƯỜI, XÂY DỰNG XÃ HỘI TRẬT TỰ, KỶ CƯƠNG Với cách tiếp cận “an ninh toàn diện” của Đảng và Nhà nước, việc bổ sung “an ninh con người” vào chiến lược an ninh quốc gia là cần thiết Điều này cũng phản ánh quan điểm lấy người dân làm trung tâm trong các chiến lược quốc gia gần đây và sâu xa hơn là bản chất nhân văn của chế độ ta Mặc dù đã coi trọng các khía cạnh khác nhau của an ninh con người, nhưng nhằm đạt mục tiêu cao hơn với những giải pháp toàn diện hơn, Đại hội XIII đã đưa khái niệm này thành

Phần thứ hai

MỘT SỐ ĐIỂM MỚI NỔI BẬT

VỀ AN NINH QUỐC GIA VÀ BẢO VỆ AN NINH QUỐC GIA

Một số điểm mới nổi bật về an ninh quốc gia và

bảo vệ an ninh quốc gia:

• An ninh con người và bảo vệ an ninh con người,

xây dựng xã hội trật tự, kỷ cương

• Xây dựng Công an nhân dân cách mạng, chính

quy, tinh nhuệ, hiện đại

• Nghiên cứu, phát triển lý luận an ninh

• Củng cố, phát huy tiềm lực quốc phòng, an ninh

• Kết hợp giữa quốc phòng, an ninh với kinh tế,

văn hóa, xã hội và đối ngoại

Trên cơ sở phân tích, dự báo bối cảnh mới và những vấn đề đặt ra đối với an ninh quốc gia và bảo vệ

an ninh quốc gia hiện nay, Đảng ta đã có những đổi mới, phát triển toàn diện hơn trong nhận thức, tư duy

về an ninh quốc gia và bảo vệ an ninh quốc gia Để làm

rõ thêm những nhận thức, tư duy mới đó, ở phần này trình bày một số điểm mới nổi bật về an ninh quốc gia, bảo vệ an ninh quốc gia mà Văn kiện Đại hội XIII của Đảng đã chỉ rõ và nhiệm vụ, giải pháp thực hiện trong thời gian tới

I- AN NINH CON NGƯỜI

VÀ BẢO VỆ AN NINH CON NGƯỜI, XÂY DỰNG XÃ HỘI TRẬT TỰ, KỶ CƯƠNG Với cách tiếp cận “an ninh toàn diện” của Đảng và Nhà nước, việc bổ sung “an ninh con người” vào chiến lược an ninh quốc gia là cần thiết Điều này cũng phản ánh quan điểm lấy người dân làm trung tâm trong các chiến lược quốc gia gần đây và sâu xa hơn là bản chất nhân văn của chế độ ta Mặc dù đã coi trọng các khía cạnh khác nhau của an ninh con người, nhưng nhằm đạt mục tiêu cao hơn với những giải pháp toàn diện hơn, Đại hội XIII đã đưa khái niệm này thành

một trong những nhiệm vụ trọng tâm của quốc phòng,

an ninh Do vậy, quá trình cụ thể hóa và bảo đảm an

ninh con người trên thực tế đã trở thành một yêu cầu,

một nhiệm vụ của cả hệ thống chính trị trong thời

gian tới

1 “An ninh con người” là khái niệm ngày càng

được quan tâm nghiên cứu và áp dụng vào thực tiễn,

nhất là giai đoạn sau khi Chiến tranh lạnh kết thúc

Các thách thức an ninh giờ đây không chỉ đến từ các

cuộc xung đột quân sự mà trở nên đa dạng hơn Vì lý

do đó, bên cạnh các thách thức an ninh truyền thống,

các thách thức an ninh phi truyền thống trở thành một

ưu tiên mới trong chiến lược của các nước Từ khủng

bố, bệnh dịch, đến biến đổi khí hậu, an ninh mạng,

chiến lược an ninh quốc gia của các nước và cách tiếp

cận của các tổ chức trong giai đoạn hiện nay và tới đây

đều phải bảo đảm tính toàn diện, tính hệ thống và tính

đồng bộ ở mức độ cao hơn về lĩnh vực, vấn đề, chủ thể

tham gia và cách thức ứng phó, trong đó đặt con người

ở vị trí trung tâm

Với cách tiếp cận đó, Báo cáo phát triển con người

của Chương trình Phát triển của Liên hợp quốc (UNDP)

năm 1994 đề cập một cách khá toàn diện về khái niệm

“an ninh con người” Theo đó, an ninh con người thể hiện

ở hai khía cạnh cơ bản: (1) An toàn trước các mối đe dọa triền miên như đói khát, bệnh tật, áp bức; (2) Con người phải được bảo vệ trước những biến động bất thường và

có hại đối với cuộc sống hằng ngày, bất kể con người đang sống trong môi trường nào Báo cáo cũng chỉ rõ,

an ninh con người gồm bốn đặc trưng cơ bản: (1) An ninh con người mang tính chất phổ biến; (2) Những yếu

tố tạo thành, tác động, ảnh hưởng đến an ninh con người đều có mối quan hệ phụ thuộc, tác động, chuyển hóa lẫn nhau; (3) Các nguy cơ, yếu tố tác động tới an ninh con người cần phải được sớm ngăn ngừa, “phòng hơn chống”; (4) An ninh con người đang được hầu hết các nhà nước - dân tộc xác định con người vừa là mục tiêu, vừa là động lực và luôn là trung tâm của sự phát triển bền vững An ninh thế giới, an ninh quốc gia, an ninh xã hội, an ninh cộng đồng và an ninh con người đều có quan hệ với nhau và đều vì con người, do con người và cho con người1

Bên cạnh khái niệm, đặc trưng, theo UNDP, nội hàm của an ninh con người bao gồm bảy thành tố: _

1 Xem United Nations Development Programme (UNDP):

“Human Development Report 1994”, Oxford University Press, New York, p.23, http://www.undp.org/hdro/1994/94.htm, truy cập ngày 15/7/2021

một trong những nhiệm vụ trọng tâm của quốc phòng,

an ninh Do vậy, quá trình cụ thể hóa và bảo đảm an

ninh con người trên thực tế đã trở thành một yêu cầu,

một nhiệm vụ của cả hệ thống chính trị trong thời

gian tới

1 “An ninh con người” là khái niệm ngày càng

được quan tâm nghiên cứu và áp dụng vào thực tiễn,

nhất là giai đoạn sau khi Chiến tranh lạnh kết thúc

Các thách thức an ninh giờ đây không chỉ đến từ các

cuộc xung đột quân sự mà trở nên đa dạng hơn Vì lý

do đó, bên cạnh các thách thức an ninh truyền thống,

các thách thức an ninh phi truyền thống trở thành một

ưu tiên mới trong chiến lược của các nước Từ khủng

bố, bệnh dịch, đến biến đổi khí hậu, an ninh mạng,

chiến lược an ninh quốc gia của các nước và cách tiếp

cận của các tổ chức trong giai đoạn hiện nay và tới đây

đều phải bảo đảm tính toàn diện, tính hệ thống và tính

đồng bộ ở mức độ cao hơn về lĩnh vực, vấn đề, chủ thể

tham gia và cách thức ứng phó, trong đó đặt con người

ở vị trí trung tâm

Với cách tiếp cận đó, Báo cáo phát triển con người

của Chương trình Phát triển của Liên hợp quốc (UNDP)

năm 1994 đề cập một cách khá toàn diện về khái niệm

“an ninh con người” Theo đó, an ninh con người thể hiện

ở hai khía cạnh cơ bản: (1) An toàn trước các mối đe dọa triền miên như đói khát, bệnh tật, áp bức; (2) Con người phải được bảo vệ trước những biến động bất thường và

có hại đối với cuộc sống hằng ngày, bất kể con người đang sống trong môi trường nào Báo cáo cũng chỉ rõ,

an ninh con người gồm bốn đặc trưng cơ bản: (1) An ninh con người mang tính chất phổ biến; (2) Những yếu

tố tạo thành, tác động, ảnh hưởng đến an ninh con người đều có mối quan hệ phụ thuộc, tác động, chuyển hóa lẫn nhau; (3) Các nguy cơ, yếu tố tác động tới an ninh con người cần phải được sớm ngăn ngừa, “phòng hơn chống”; (4) An ninh con người đang được hầu hết các nhà nước - dân tộc xác định con người vừa là mục tiêu, vừa là động lực và luôn là trung tâm của sự phát triển bền vững An ninh thế giới, an ninh quốc gia, an ninh xã hội, an ninh cộng đồng và an ninh con người đều có quan hệ với nhau và đều vì con người, do con người và cho con người1

Bên cạnh khái niệm, đặc trưng, theo UNDP, nội hàm của an ninh con người bao gồm bảy thành tố: _

1 Xem United Nations Development Programme (UNDP):

“Human Development Report 1994”, Oxford University Press, New York, p.23, http://www.undp.org/hdro/1994/94.htm, truy cập ngày 15/7/2021

(1) An ninh kinh tế; (2) An ninh lương thực; (3) An ninh

sức khỏe; (4) An ninh môi trường; (5) An ninh cá nhân;

(6) An ninh cộng đồng; (7) An ninh chính trị Các nhân

tố này ảnh hưởng đến an ninh con người từ nhiều góc

độ, phương diện khác nhau, tùy theo hoàn cảnh không

gian, thời gian, điều kiện, môi trường, tác động trực

tiếp hoặc gián tiếp đến từng người, cộng đồng người

nhất định1

Trong báo cáo năm 2002, Tổ chức Y tế thế giới

(WHO) cho rằng, an ninh con người bắt nguồn từ sự tự

do của con người thoát khỏi sợ hãi và thiếu thốn Tự do

thoát khỏi sợ hãi bao hàm sự an toàn trước bạo lực và

vi phạm quyền con người; tự do thoát khỏi thiếu thốn

bao hàm sự bảo đảm ít nhất các yếu tố như sức khỏe,

chế độ dinh dưỡng và thu nhập tối thiểu Xung đột bạo

lực là một nguyên nhân quan trọng gây mất an ninh,

và các nguyên nhân cơ bản của xung đột, bao gồm cả

bất công và bất bình đẳng, cần được quan tâm cao

Nghèo đói và bất an được liên kết trong một vòng luẩn

quẩn Vì vậy, thúc đẩy an ninh con người có mối liên

hệ mật thiết với việc thúc đẩy phát triển con người

_

1 Xem United Nations Development Programme (UNDP):

“Human Development Report 1994”, Ibid

Hơn nữa, các khái niệm “an ninh con người” chỉ có thể được thực hiện một cách hiệu quả nếu gắn với các giá trị văn hóa - xã hội1

Với ASEAN, mặc dù chưa có khái niệm chính thức

về an ninh con người trong các văn bản của Hiệp hội, song nhiều quan điểm đánh giá sự tương thích giữa cách tiếp cận “lấy con người làm trung tâm” của ASEAN với khái niệm “an ninh con người” An ninh con người thể hiện trong các khái niệm lấy con người làm trung tâm hoặc hướng đến con người trong Tuyên bố Bali (tháng 10/2003) và Hiến chương ASEAN (năm 2007), thể hiện qua những nội dung cụ thể hơn như: (1) Việc tạo ra một cơ chế nhân quyền khu vực; (2) Bao gồm luật nhân đạo quốc tế và nguyên tắc trách nhiệm bảo vệ (R2P); (3) Ra quyết định không dựa trên sự đồng thuận

và (4) Tạo ra các cơ chế tham vấn với các tổ chức phi chính phủ2

_

1 Xem WHO: “Health and Human Security”, Regional Committee for the Eastern Mediterranean, 8/2020, http://apps who.int, truy cập ngày 14/7/2021

2 Xem Brendan Howe và Min Joung Park: The Evolution of

the “ASEAN Way”, Embracing Human Security Perspectives,

Asia-Pacific Social Science Review 16(3), 2017, p.5-6, http:// apssr.com

(1) An ninh kinh tế; (2) An ninh lương thực; (3) An ninh

sức khỏe; (4) An ninh môi trường; (5) An ninh cá nhân;

(6) An ninh cộng đồng; (7) An ninh chính trị Các nhân

tố này ảnh hưởng đến an ninh con người từ nhiều góc

độ, phương diện khác nhau, tùy theo hoàn cảnh không

gian, thời gian, điều kiện, môi trường, tác động trực

tiếp hoặc gián tiếp đến từng người, cộng đồng người

nhất định1

Trong báo cáo năm 2002, Tổ chức Y tế thế giới

(WHO) cho rằng, an ninh con người bắt nguồn từ sự tự

do của con người thoát khỏi sợ hãi và thiếu thốn Tự do

thoát khỏi sợ hãi bao hàm sự an toàn trước bạo lực và

vi phạm quyền con người; tự do thoát khỏi thiếu thốn

bao hàm sự bảo đảm ít nhất các yếu tố như sức khỏe,

chế độ dinh dưỡng và thu nhập tối thiểu Xung đột bạo

lực là một nguyên nhân quan trọng gây mất an ninh,

và các nguyên nhân cơ bản của xung đột, bao gồm cả

bất công và bất bình đẳng, cần được quan tâm cao

Nghèo đói và bất an được liên kết trong một vòng luẩn

quẩn Vì vậy, thúc đẩy an ninh con người có mối liên

hệ mật thiết với việc thúc đẩy phát triển con người

_

1 Xem United Nations Development Programme (UNDP):

“Human Development Report 1994”, Ibid

Hơn nữa, các khái niệm “an ninh con người” chỉ có thể được thực hiện một cách hiệu quả nếu gắn với các giá trị văn hóa - xã hội1

Với ASEAN, mặc dù chưa có khái niệm chính thức

về an ninh con người trong các văn bản của Hiệp hội, song nhiều quan điểm đánh giá sự tương thích giữa cách tiếp cận “lấy con người làm trung tâm” của ASEAN với khái niệm “an ninh con người” An ninh con người thể hiện trong các khái niệm lấy con người làm trung tâm hoặc hướng đến con người trong Tuyên bố Bali (tháng 10/2003) và Hiến chương ASEAN (năm 2007), thể hiện qua những nội dung cụ thể hơn như: (1) Việc tạo ra một cơ chế nhân quyền khu vực; (2) Bao gồm luật nhân đạo quốc tế và nguyên tắc trách nhiệm bảo vệ (R2P); (3) Ra quyết định không dựa trên sự đồng thuận

và (4) Tạo ra các cơ chế tham vấn với các tổ chức phi chính phủ2

_

1 Xem WHO: “Health and Human Security”, Regional Committee for the Eastern Mediterranean, 8/2020, http://apps who.int, truy cập ngày 14/7/2021

2 Xem Brendan Howe và Min Joung Park: The Evolution of

the “ASEAN Way”, Embracing Human Security Perspectives,

Asia-Pacific Social Science Review 16(3), 2017, p.5-6, http:// apssr.com

Một tổ chức khu vực khác, EU đã công bố Báo cáo

Barcelona 2003 về Năng lực an ninh châu Âu, với đề

xuất an ninh con người là chiến lược an ninh cần thiết

hàng đầu Theo EU, an ninh con người đề cập các nhu

cầu cơ bản của cá nhân và cộng đồng trong giai đoạn có

nhiều rủi ro, nguy hiểm Đó là về cảm giác an toàn trên

đường phố cũng như về sự sống còn về vật chất và thực

hiện ý chí tự do EU cho rằng “tự do thoát khỏi sợ hãi” và

“tự do thoát khỏi đói nghèo” đều cần thiết để có thể đem

lại cảm giác hạnh phúc cho con người và cuộc sống trong

hòa bình An ninh con người là việc đáp ứng nhu cầu của

con người vào những thời điểm khủng hoảng, khi con

người không chỉ chịu thiệt hại vì chiến tranh, nạn đói

nghèo mà còn do thiên tai gây ra như sóng thần, bão

Việc bảo đảm an ninh con người trong các trường hợp cực

kỳ dễ bị tổn thương đồng nghĩa với việc quan tâm đến

sức khỏe và vật chất An ninh con người là bước cuối

cùng của cả phát triển con người và nhân quyền1

Dự án Thay đổi môi trường toàn cầu và an ninh con

người (GECHS) coi an ninh con người là năng lực của

các cá nhân và cộng đồng để ứng phó với các mối đe dọa

_

1 Xem LSE Team: “Cách tiếp cận của châu Âu về an ninh

con người (Madrid: 2007)”, http://eprints.lse.ac.uk, p.8

đối với các quyền xã hội, con người và môi trường1 Đây cũng là cách tiếp cận của nhiều tổ chức phi chính phủ (NGOs) hoạt động trong lĩnh vực an ninh con người

So sánh một số quốc gia để góp phần làm rõ thêm khái niệm và cách tiếp cận trong vấn đề này Chẳng hạn, Trung Quốc không đề cập thuật ngữ “an ninh con người” trong các văn bản chính thức2 Tuy nhiên, với tư cách là một trong 5 thành viên thường trực Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc, Trung Quốc đã có những hoạt động triển khai trên thực tế trong khuôn khổ chương trình của Liên hợp quốc về an ninh con người cũng như các khuôn khổ ở cấp độ quốc gia Đồng thời, điều này có thể phản ánh cách tiếp cận riêng biệt của Trung Quốc trong bối cảnh Trung Quốc bị Mỹ và phương Tây chỉ trích trong vấn đề “nhân quyền” Còn theo Bộ Ngoại giao Nhật Bản, “an ninh con người” được định nghĩa là việc giữ gìn và bảo vệ cuộc sống và phẩm giá của cá nhân _

1 Xem O’Brien, K.: “Shifting the Discourse: Climate Change as an Environmental Issue versus Climate Change as a

Human Security Issue” (Oslo: Paper to ESF workshop on

Climate Change as an Issue of Human Security, 2007)

2 Xem Wu G.: “Human Security Challenges with China”, in

Wu G., (Editor): China’s Challenges to Human Security -

Foreign Relations and Global Implications, London/New York:

Routledge, 2013, p.1

Một tổ chức khu vực khác, EU đã công bố Báo cáo

Barcelona 2003 về Năng lực an ninh châu Âu, với đề

xuất an ninh con người là chiến lược an ninh cần thiết

hàng đầu Theo EU, an ninh con người đề cập các nhu

cầu cơ bản của cá nhân và cộng đồng trong giai đoạn có

nhiều rủi ro, nguy hiểm Đó là về cảm giác an toàn trên

đường phố cũng như về sự sống còn về vật chất và thực

hiện ý chí tự do EU cho rằng “tự do thoát khỏi sợ hãi” và

“tự do thoát khỏi đói nghèo” đều cần thiết để có thể đem

lại cảm giác hạnh phúc cho con người và cuộc sống trong

hòa bình An ninh con người là việc đáp ứng nhu cầu của

con người vào những thời điểm khủng hoảng, khi con

người không chỉ chịu thiệt hại vì chiến tranh, nạn đói

nghèo mà còn do thiên tai gây ra như sóng thần, bão

Việc bảo đảm an ninh con người trong các trường hợp cực

kỳ dễ bị tổn thương đồng nghĩa với việc quan tâm đến

sức khỏe và vật chất An ninh con người là bước cuối

cùng của cả phát triển con người và nhân quyền1

Dự án Thay đổi môi trường toàn cầu và an ninh con

người (GECHS) coi an ninh con người là năng lực của

các cá nhân và cộng đồng để ứng phó với các mối đe dọa

_

1 Xem LSE Team: “Cách tiếp cận của châu Âu về an ninh

con người (Madrid: 2007)”, http://eprints.lse.ac.uk, p.8

đối với các quyền xã hội, con người và môi trường1 Đây cũng là cách tiếp cận của nhiều tổ chức phi chính phủ (NGOs) hoạt động trong lĩnh vực an ninh con người

So sánh một số quốc gia để góp phần làm rõ thêm khái niệm và cách tiếp cận trong vấn đề này Chẳng hạn, Trung Quốc không đề cập thuật ngữ “an ninh con người” trong các văn bản chính thức2 Tuy nhiên, với tư cách là một trong 5 thành viên thường trực Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc, Trung Quốc đã có những hoạt động triển khai trên thực tế trong khuôn khổ chương trình của Liên hợp quốc về an ninh con người cũng như các khuôn khổ ở cấp độ quốc gia Đồng thời, điều này có thể phản ánh cách tiếp cận riêng biệt của Trung Quốc trong bối cảnh Trung Quốc bị Mỹ và phương Tây chỉ trích trong vấn đề “nhân quyền” Còn theo Bộ Ngoại giao Nhật Bản, “an ninh con người” được định nghĩa là việc giữ gìn và bảo vệ cuộc sống và phẩm giá của cá nhân _

1 Xem O’Brien, K.: “Shifting the Discourse: Climate Change as an Environmental Issue versus Climate Change as a

Human Security Issue” (Oslo: Paper to ESF workshop on

Climate Change as an Issue of Human Security, 2007)

2 Xem Wu G.: “Human Security Challenges with China”, in

Wu G., (Editor): China’s Challenges to Human Security -

Foreign Relations and Global Implications, London/New York:

Routledge, 2013, p.1

con người Nhật Bản cũng như nhiều nước khác, quan

điểm rằng an ninh con người chỉ có thể được bảo đảm

khi cá nhân đó tự tin về một cuộc sống không sợ hãi và

thoát khỏi đói nghèo1 Đối với Canađa, “an ninh con

người” có nghĩa là tự do thoát khỏi các mối đe dọa đối

với quyền, sự an toàn hoặc tính mạng của con người,

xác định 5 ưu tiên chính sách đối ngoại để thúc đẩy an

ninh con người, bảo vệ dân thường, quan tâm đến việc

xây dựng ý chí quốc tế và tăng cường các chuẩn mực và

năng lực để giảm tổn thất về con người do xung đột vũ

trang Các hoạt động hỗ trợ hòa bình, liên quan đến

việc xây dựng năng lực của Liên hợp quốc và giải quyết

các yêu cầu ngày càng khắt khe và phức tạp đối với việc

triển khai các nhân viên lành nghề, bao gồm cả người

Canađa, đến các sứ mệnh này2

_

1 Xem Yukio Takasu: “Toward Effective Cross-Sectorial

Partnership to Ensure Human Security in a Globalized World”,

Statement by Mr Yukio Takasu, Director-General of Multilateral

Cooperation Department, at the Third Intellectual Dialogue on

Building Asia’s Tomorrow, Bangkok, June 19, 2000, http://www

mofa.go.jp/policy/human_secu/speech0006.html, truy cập

ngày 11/7/2021

2 Xem “Plan of Action for Canadian Chairmanship of the

Human Security Network (May 2004 - May 2005)”, http://www

humansecuritynetwork.org/docs/ottawa_plan-e.php, truy cập

ngày 11/7/2021

Về mối liên hệ giữa an ninh con người và an ninh quốc gia, một số ý kiến phân biệt và làm rõ thêm hai phạm trù này Sự khác biệt được thể hiện trên phương diện chủ thể, mối đe dọa, phương tiện xây dựng để bảo

vệ an ninh Tuy cách tiếp cận khác nhau nhưng an ninh con người và an ninh quốc gia có mối liên hệ chặt chẽ: nâng cao an ninh con người là góp phần bảo đảm an ninh quốc gia và ngược lại (an ninh con người không được bảo đảm thì sức mạnh quốc gia suy giảm; một quốc gia bị xâm lược, không bảo đảm được an ninh quốc gia thì các quyền của cá nhân sẽ không được bảo đảm)1 Như vậy cách hiểu, quan niệm và cách tiếp cận về

“an ninh con người” của Liên hợp quốc, ASEAN, các quốc gia và nhà nghiên cứu có thể có những điểm khác nhau song đều có mẫu số chung quan trọng, đó là việc bảo đảm các nhu cầu cơ bản, nhất là tự do thoát khỏi sự

sợ hãi và thoát khỏi đói nghèo, xem an ninh con người

là một trong những nội dung quan trọng hàng đầu của

an ninh toàn diện trong bối cảnh các thách thức an ninh trở nên ngày càng đa dạng

_

1 Xem Hoàng Cẩm Thanh và Nguyễn Hồng Bảo Thi:

“An ninh con người”, in trong sách Đào Minh Hồng, Lê Hồng Hiệp

(Chủ biên): Sổ tay quan hệ quốc tế, Nxb Thành phố Hồ Chí Minh,

2013

con người Nhật Bản cũng như nhiều nước khác, quan

điểm rằng an ninh con người chỉ có thể được bảo đảm

khi cá nhân đó tự tin về một cuộc sống không sợ hãi và

thoát khỏi đói nghèo1 Đối với Canađa, “an ninh con

người” có nghĩa là tự do thoát khỏi các mối đe dọa đối

với quyền, sự an toàn hoặc tính mạng của con người,

xác định 5 ưu tiên chính sách đối ngoại để thúc đẩy an

ninh con người, bảo vệ dân thường, quan tâm đến việc

xây dựng ý chí quốc tế và tăng cường các chuẩn mực và

năng lực để giảm tổn thất về con người do xung đột vũ

trang Các hoạt động hỗ trợ hòa bình, liên quan đến

việc xây dựng năng lực của Liên hợp quốc và giải quyết

các yêu cầu ngày càng khắt khe và phức tạp đối với việc

triển khai các nhân viên lành nghề, bao gồm cả người

Canađa, đến các sứ mệnh này2

_

1 Xem Yukio Takasu: “Toward Effective Cross-Sectorial

Partnership to Ensure Human Security in a Globalized World”,

Statement by Mr Yukio Takasu, Director-General of Multilateral

Cooperation Department, at the Third Intellectual Dialogue on

Building Asia’s Tomorrow, Bangkok, June 19, 2000, http://www

mofa.go.jp/policy/human_secu/speech0006.html, truy cập

ngày 11/7/2021

2 Xem “Plan of Action for Canadian Chairmanship of the

Human Security Network (May 2004 - May 2005)”, http://www

humansecuritynetwork.org/docs/ottawa_plan-e.php, truy cập

ngày 11/7/2021

Về mối liên hệ giữa an ninh con người và an ninh quốc gia, một số ý kiến phân biệt và làm rõ thêm hai phạm trù này Sự khác biệt được thể hiện trên phương diện chủ thể, mối đe dọa, phương tiện xây dựng để bảo

vệ an ninh Tuy cách tiếp cận khác nhau nhưng an ninh con người và an ninh quốc gia có mối liên hệ chặt chẽ: nâng cao an ninh con người là góp phần bảo đảm an ninh quốc gia và ngược lại (an ninh con người không được bảo đảm thì sức mạnh quốc gia suy giảm; một quốc gia bị xâm lược, không bảo đảm được an ninh quốc gia thì các quyền của cá nhân sẽ không được bảo đảm)1 Như vậy cách hiểu, quan niệm và cách tiếp cận về

“an ninh con người” của Liên hợp quốc, ASEAN, các quốc gia và nhà nghiên cứu có thể có những điểm khác nhau song đều có mẫu số chung quan trọng, đó là việc bảo đảm các nhu cầu cơ bản, nhất là tự do thoát khỏi sự

sợ hãi và thoát khỏi đói nghèo, xem an ninh con người

là một trong những nội dung quan trọng hàng đầu của

an ninh toàn diện trong bối cảnh các thách thức an ninh trở nên ngày càng đa dạng

_

1 Xem Hoàng Cẩm Thanh và Nguyễn Hồng Bảo Thi:

“An ninh con người”, in trong sách Đào Minh Hồng, Lê Hồng Hiệp

(Chủ biên): Sổ tay quan hệ quốc tế, Nxb Thành phố Hồ Chí Minh,

2013

Ở Việt Nam, khái niệm “an ninh con người” lần đầu

xuất hiện trong Văn kiện Đại hội XII của Đảng, trong

đó đề cập: “Đẩy mạnh các giải pháp đấu tranh phòng,

chống tội phạm và tệ nạn xã hội; giảm thiểu tai nạn

giao thông; bảo đảm an toàn xã hội, an ninh con người”1

và nhấn mạnh: “Tăng cường quản lý phát triển xã hội,

bảo đảm an ninh xã hội, an ninh con người”2

Đến Đại hội XIII, “an ninh con người” tiếp tục được

khẳng định: “Quản lý phát triển xã hội có hiệu quả,

nghiêm minh, bảo đảm an ninh xã hội, an ninh con

người”3 Nhiệm vụ, giải pháp phát triển đất nước giai

đoạn 2021 - 2025 cũng xác định: “Tăng cường quản lý

phát triển xã hội, bảo đảm tiến bộ và công bằng xã hội,

tính bền vững trong các chính sách xã hội, nhất là phúc

lợi xã hội, an ninh xã hội, an ninh con người Triển khai

đồng bộ, toàn diện các mục tiêu kinh tế, tiến bộ, công

bằng xã hội và môi trường, trên cơ sở đó, đổi mới phân bổ

nguồn lực hợp lý để nâng cao hiệu quả phát triển xã hội

Xây dựng và thực hiện đồng bộ thể chế, chính sách phát

triển xã hội, quản lý phát triển xã hội bền vững, hài hòa”4

_

1, 2 Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Đại hội đại biểu

toàn quốc lần thứ XII, Sđd, tr.135, 433-434

3, 4 Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Đại hội đại biểu

toàn quốc lần thứ XIII, Sđd, t.I, tr.116, 147

Đặc biệt, an ninh con người đã được đặt thành một nội dung trọng yếu của quốc phòng, an ninh Báo cáo chính trị tại Đại hội XIII của Đảng nhấn mạnh: “Giữ vững môi trường hòa bình, ổn định chính trị, an ninh quốc gia, an ninh con người”1 Định hướng phát triển đất nước giai đoạn 2021 - 2030 tiếp tục khẳng định: “Giữ vững an ninh chính trị, bảo đảm trật tự, an toàn xã hội,

an ninh con người, an ninh kinh tế, an ninh mạng, xây dựng xã hội trật tự, kỷ cương”2

Đại hội XIII của Đảng không chỉ đề cập các vấn đề

an ninh chính trị, quân sự truyền thống mà còn có các thách thức an ninh phi truyền thống, trong đó an ninh con người là trung tâm của mọi hoạt động3

Trong sáu nhiệm vụ trọng tâm của nhiệm kỳ Đại hội XIII có nhiệm vụ trọng tâm thứ tư về văn hóa,

xã hội: “Khơi dậy khát vọng phát triển đất nước phồn vinh, hạnh phúc; giữ gìn và phát huy giá trị văn hóa, sức mạnh con người Việt Nam trong sự nghiệp xây dựng _

1 Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Đại hội đại biểu toàn

quốc lần thứ XIII, Sđd, t.I, tr.156

2 Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Đại hội đại biểu toàn

quốc lần thứ XIII, Sđd, t.II, tr.331

3 Xem “Đặt nhân tố con người, an ninh con người làm trung tâm của mọi hoạt động”, http://congan.com.vn, truy cập ngày 12/7/2021

Ở Việt Nam, khái niệm “an ninh con người” lần đầu

xuất hiện trong Văn kiện Đại hội XII của Đảng, trong

đó đề cập: “Đẩy mạnh các giải pháp đấu tranh phòng,

chống tội phạm và tệ nạn xã hội; giảm thiểu tai nạn

giao thông; bảo đảm an toàn xã hội, an ninh con người”1

và nhấn mạnh: “Tăng cường quản lý phát triển xã hội,

bảo đảm an ninh xã hội, an ninh con người”2

Đến Đại hội XIII, “an ninh con người” tiếp tục được

khẳng định: “Quản lý phát triển xã hội có hiệu quả,

nghiêm minh, bảo đảm an ninh xã hội, an ninh con

người”3 Nhiệm vụ, giải pháp phát triển đất nước giai

đoạn 2021 - 2025 cũng xác định: “Tăng cường quản lý

phát triển xã hội, bảo đảm tiến bộ và công bằng xã hội,

tính bền vững trong các chính sách xã hội, nhất là phúc

lợi xã hội, an ninh xã hội, an ninh con người Triển khai

đồng bộ, toàn diện các mục tiêu kinh tế, tiến bộ, công

bằng xã hội và môi trường, trên cơ sở đó, đổi mới phân bổ

nguồn lực hợp lý để nâng cao hiệu quả phát triển xã hội

Xây dựng và thực hiện đồng bộ thể chế, chính sách phát

triển xã hội, quản lý phát triển xã hội bền vững, hài hòa”4

_

1, 2 Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Đại hội đại biểu

toàn quốc lần thứ XII, Sđd, tr.135, 433-434

3, 4 Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Đại hội đại biểu

toàn quốc lần thứ XIII, Sđd, t.I, tr.116, 147

Đặc biệt, an ninh con người đã được đặt thành một nội dung trọng yếu của quốc phòng, an ninh Báo cáo chính trị tại Đại hội XIII của Đảng nhấn mạnh: “Giữ vững môi trường hòa bình, ổn định chính trị, an ninh quốc gia, an ninh con người”1 Định hướng phát triển đất nước giai đoạn 2021 - 2030 tiếp tục khẳng định: “Giữ vững an ninh chính trị, bảo đảm trật tự, an toàn xã hội,

an ninh con người, an ninh kinh tế, an ninh mạng, xây dựng xã hội trật tự, kỷ cương”2

Đại hội XIII của Đảng không chỉ đề cập các vấn đề

an ninh chính trị, quân sự truyền thống mà còn có các thách thức an ninh phi truyền thống, trong đó an ninh con người là trung tâm của mọi hoạt động3

Trong sáu nhiệm vụ trọng tâm của nhiệm kỳ Đại hội XIII có nhiệm vụ trọng tâm thứ tư về văn hóa,

xã hội: “Khơi dậy khát vọng phát triển đất nước phồn vinh, hạnh phúc; giữ gìn và phát huy giá trị văn hóa, sức mạnh con người Việt Nam trong sự nghiệp xây dựng _

1 Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Đại hội đại biểu toàn

quốc lần thứ XIII, Sđd, t.I, tr.156

2 Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Đại hội đại biểu toàn

quốc lần thứ XIII, Sđd, t.II, tr.331

3 Xem “Đặt nhân tố con người, an ninh con người làm trung tâm của mọi hoạt động”, http://congan.com.vn, truy cập ngày 12/7/2021

và bảo vệ Tổ quốc, hội nhập quốc tế; có chính sách cụ

thể phát triển văn hóa vùng đồng bào dân tộc thiểu số;

thực hiện tốt chính sách xã hội, bảo đảm an ninh xã

hội, an ninh con người, tạo chuyển biến mạnh mẽ trong

quản lý phát triển xã hội, thực hiện tiến bộ, công bằng

xã hội, nâng cao chất lượng cuộc sống và chỉ số hạnh

phúc của con người Việt Nam”1

Trong Chuyên đề Những nhận thức mới và tư duy

mới về an ninh quốc gia do đồng chí Bộ trưởng Bộ Công

an trình bày tại Hội nghị trực tuyến toàn quốc nghiên

cứu, học tập, quán triệt Nghị quyết Đại hội XIII của

Đảng, ngày 28/3/2021, “an ninh con người” được nhấn

mạnh là trạng thái người dân được sống ổn định, an

toàn, không bị đe dọa bởi các nguy cơ xâm hại; bảo vệ

an ninh con người là bảo đảm và thực thi đầy đủ các

quyền con người, quyền cơ bản của công dân được quy

định trong Hiến pháp năm 2013, bảo đảm mọi người

dân được sống ấm no, tự do, hạnh phúc trong một môi

trường xã hội trật tự, kỷ cương, an ninh, an toàn, lành

mạnh2 Phân tích những vấn đề mới về chủ trương,

_

1 Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Đại hội đại biểu toàn

quốc lần thứ XIII, Sđd, t.I, tr.202

2 Xem “Đặt nhân tố con người, an ninh con người làm

trung tâm của mọi hoạt động”, Tlđd

giải pháp trong bảo vệ an ninh quốc gia, Chuyên đề nêu

rõ “Chiến lược bảo vệ an ninh quốc gia” phải được xem như một bộ phận quan trọng của “Chiến lược phát triển quốc gia” nằm trong tổng thể của “Chiến lược bảo vệ

Tổ quốc”1 Hay nói cách khác, an ninh con người đã trở thành một nội dung trong các chiến lược quốc gia về phát triển và bảo vệ Tổ quốc Đó là một bước chuyển quan trọng về tư duy và cách tiếp cận

Đại hội XIII của Đảng đã cho thấy tư duy và định hướng xa hơn trong thực hiện nhiệm vụ bảo vệ an ninh quốc gia, coi việc giữ vững an ninh quốc gia vừa là mục tiêu, giải pháp để phát triển bền vững đất nước; đồng thời thể hiện tư tưởng chỉ đạo phát triển để giữ vững an ninh, an ninh để phát triển, an ninh trong phát triển2 Theo hướng đó, để bảo đảm được an ninh con người, cần phải có sự gắn kết giữa yếu tố an ninh và phát triển; theo đó, Đảng yêu cầu phải thực hiện các nhiệm vụ: gắn

an ninh con người với độc lập, chủ quyền quốc gia - dân tộc; xây dựng cơ chế phát huy tinh thần cống hiến của nhân dân; nâng cao điều kiện vật chất và tinh thần cho _

1 Xem “Đặt nhân tố con người, an ninh con người làm

trung tâm của mọi hoạt động”, Tlđd

2 Xem Đăng Minh: “Tư duy mới về bảo đảm an ninh con người”, http://cand.com.vn, truy cập ngày 15/7/2021

và bảo vệ Tổ quốc, hội nhập quốc tế; có chính sách cụ

thể phát triển văn hóa vùng đồng bào dân tộc thiểu số;

thực hiện tốt chính sách xã hội, bảo đảm an ninh xã

hội, an ninh con người, tạo chuyển biến mạnh mẽ trong

quản lý phát triển xã hội, thực hiện tiến bộ, công bằng

xã hội, nâng cao chất lượng cuộc sống và chỉ số hạnh

phúc của con người Việt Nam”1

Trong Chuyên đề Những nhận thức mới và tư duy

mới về an ninh quốc gia do đồng chí Bộ trưởng Bộ Công

an trình bày tại Hội nghị trực tuyến toàn quốc nghiên

cứu, học tập, quán triệt Nghị quyết Đại hội XIII của

Đảng, ngày 28/3/2021, “an ninh con người” được nhấn

mạnh là trạng thái người dân được sống ổn định, an

toàn, không bị đe dọa bởi các nguy cơ xâm hại; bảo vệ

an ninh con người là bảo đảm và thực thi đầy đủ các

quyền con người, quyền cơ bản của công dân được quy

định trong Hiến pháp năm 2013, bảo đảm mọi người

dân được sống ấm no, tự do, hạnh phúc trong một môi

trường xã hội trật tự, kỷ cương, an ninh, an toàn, lành

mạnh2 Phân tích những vấn đề mới về chủ trương,

_

1 Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Đại hội đại biểu toàn

quốc lần thứ XIII, Sđd, t.I, tr.202

2 Xem “Đặt nhân tố con người, an ninh con người làm

trung tâm của mọi hoạt động”, Tlđd

giải pháp trong bảo vệ an ninh quốc gia, Chuyên đề nêu

rõ “Chiến lược bảo vệ an ninh quốc gia” phải được xem như một bộ phận quan trọng của “Chiến lược phát triển quốc gia” nằm trong tổng thể của “Chiến lược bảo vệ

Tổ quốc”1 Hay nói cách khác, an ninh con người đã trở thành một nội dung trong các chiến lược quốc gia về phát triển và bảo vệ Tổ quốc Đó là một bước chuyển quan trọng về tư duy và cách tiếp cận

Đại hội XIII của Đảng đã cho thấy tư duy và định hướng xa hơn trong thực hiện nhiệm vụ bảo vệ an ninh quốc gia, coi việc giữ vững an ninh quốc gia vừa là mục tiêu, giải pháp để phát triển bền vững đất nước; đồng thời thể hiện tư tưởng chỉ đạo phát triển để giữ vững an ninh, an ninh để phát triển, an ninh trong phát triển2 Theo hướng đó, để bảo đảm được an ninh con người, cần phải có sự gắn kết giữa yếu tố an ninh và phát triển; theo đó, Đảng yêu cầu phải thực hiện các nhiệm vụ: gắn

an ninh con người với độc lập, chủ quyền quốc gia - dân tộc; xây dựng cơ chế phát huy tinh thần cống hiến của nhân dân; nâng cao điều kiện vật chất và tinh thần cho _

1 Xem “Đặt nhân tố con người, an ninh con người làm

trung tâm của mọi hoạt động”, Tlđd

2 Xem Đăng Minh: “Tư duy mới về bảo đảm an ninh con người”, http://cand.com.vn, truy cập ngày 15/7/2021

người dân; phát triển đất nước giàu mạnh lấy nhân tố

con người làm gốc; quản lý xã hội có hiệu quả1

Đặc biệt, Đại hội XIII của Đảng xác định mục tiêu

bảo vệ an ninh quốc gia thực chất là bảo vệ an ninh con

người và xây dựng xã hội trật tự, kỷ cương “Chú trọng

an ninh, an toàn là một trong những yếu tố hàng đầu

trong cuộc sống của người dân”2 Bảo vệ an ninh quốc

gia suy cho cùng cũng chính là bảo vệ cuộc sống của

người dân, từ đó coi trọng và lấy thước đo cuộc sống

bình yên và hạnh phúc của nhân dân, hạnh phúc của

mỗi con người làm tiêu chí, hiệu quả của công tác bảo

vệ an ninh trật tự Trên cơ sở đó, Đảng ủy Công an

Trung ương đã xác định mục tiêu: “Năm 2021 và

những năm tiếp theo tiếp tục kéo giảm tội phạm về

trật tự xã hội 5% so với năm 2020; tỷ lệ điều tra, khám

phá án nói chung đạt và vượt chỉ tiêu Quốc hội giao,

năm sau cao hơn năm trước” Thiết lập lại trật tự, kỷ

cương xã hội, làm chuyển biến và thay đổi thực sự tình

hình an ninh trật tự trên từng địa bàn, từng lĩnh vực,

_

1 Xem PGS.TS Nguyễn Viết Thông: “An ninh con người

trong Văn kiện Đại hội XIII của Đảng”, http://hvctcand.edu.vn,

truy cập ngày 16/7/2021

2 Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Đại hội đại biểu toàn

quốc lần thứ XIII, Sđd, t.I, tr.156

góp phần xây dựng xã hội trật tự, kỷ cương, an ninh,

an toàn, lành mạnh Đẩy mạnh công tác đối ngoại an ninh để góp phần bảo vệ an ninh quốc gia từ sớm, từ xa Như vậy, với vai trò là một thành tố của an ninh quốc gia, an ninh con người vừa được xem là mục tiêu, vừa là giải pháp phát triển bền vững đất nước trong việc hướng tới mục tiêu đến năm 2030 Việt Nam trở thành nước đang phát triển, thu nhập trung bình cao

và đến năm 2045 trở thành nước phát triển, thu nhập cao Có thể khẳng định rằng, với cách tiếp cận về an ninh con người và bảo vệ an ninh con người được đề cập trong Đại hội XIII thì quan niệm này thể hiện tính nhân văn trong nhận thức và tư duy của Đảng về an ninh con người, phù hợp với truyền thống tốt đẹp của dân tộc Việt Nam

Quét mã để đọc nhận định trên trong Chuyên đề

“Những nhận thức mới và tư duy mới về an ninh quốc gia” của Đại tướng, GS.TS Tô Lâm, Ủy viên

Bộ Chính trị, Bí thư Đảng ủy Công an Trung ương,

Bộ trưởng Bộ Công an

định, an toàn, không bị đe dọa bởi các nguy cơ xâm hại; bảo vệ an ninh con người là bảo đảm và thực thi đầy đủ các quyền con người”.

người dân; phát triển đất nước giàu mạnh lấy nhân tố

con người làm gốc; quản lý xã hội có hiệu quả1

Đặc biệt, Đại hội XIII của Đảng xác định mục tiêu

bảo vệ an ninh quốc gia thực chất là bảo vệ an ninh con

người và xây dựng xã hội trật tự, kỷ cương “Chú trọng

an ninh, an toàn là một trong những yếu tố hàng đầu

trong cuộc sống của người dân”2 Bảo vệ an ninh quốc

gia suy cho cùng cũng chính là bảo vệ cuộc sống của

người dân, từ đó coi trọng và lấy thước đo cuộc sống

bình yên và hạnh phúc của nhân dân, hạnh phúc của

mỗi con người làm tiêu chí, hiệu quả của công tác bảo

vệ an ninh trật tự Trên cơ sở đó, Đảng ủy Công an

Trung ương đã xác định mục tiêu: “Năm 2021 và

những năm tiếp theo tiếp tục kéo giảm tội phạm về

trật tự xã hội 5% so với năm 2020; tỷ lệ điều tra, khám

phá án nói chung đạt và vượt chỉ tiêu Quốc hội giao,

năm sau cao hơn năm trước” Thiết lập lại trật tự, kỷ

cương xã hội, làm chuyển biến và thay đổi thực sự tình

hình an ninh trật tự trên từng địa bàn, từng lĩnh vực,

_

1 Xem PGS.TS Nguyễn Viết Thông: “An ninh con người

trong Văn kiện Đại hội XIII của Đảng”, http://hvctcand.edu.vn,

truy cập ngày 16/7/2021

2 Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Đại hội đại biểu toàn

quốc lần thứ XIII, Sđd, t.I, tr.156

góp phần xây dựng xã hội trật tự, kỷ cương, an ninh,

an toàn, lành mạnh Đẩy mạnh công tác đối ngoại an ninh để góp phần bảo vệ an ninh quốc gia từ sớm, từ xa Như vậy, với vai trò là một thành tố của an ninh quốc gia, an ninh con người vừa được xem là mục tiêu, vừa là giải pháp phát triển bền vững đất nước trong việc hướng tới mục tiêu đến năm 2030 Việt Nam trở thành nước đang phát triển, thu nhập trung bình cao

và đến năm 2045 trở thành nước phát triển, thu nhập cao Có thể khẳng định rằng, với cách tiếp cận về an ninh con người và bảo vệ an ninh con người được đề cập trong Đại hội XIII thì quan niệm này thể hiện tính nhân văn trong nhận thức và tư duy của Đảng về an ninh con người, phù hợp với truyền thống tốt đẹp của dân tộc Việt Nam

Quét mã để đọc nhận định trên trong Chuyên đề

“Những nhận thức mới và tư duy mới về an ninh quốc gia” của Đại tướng, GS.TS Tô Lâm, Ủy viên

Bộ Chính trị, Bí thư Đảng ủy Công an Trung ương,

Bộ trưởng Bộ Công an

định, an toàn, không bị đe dọa bởi các nguy cơ xâm hại; bảo vệ an ninh con người là bảo đảm và thực thi đầy đủ các quyền con người”.

2 Đánh giá chung cho rằng, Việt Nam đạt nhiều

thành tựu đáng ghi nhận trong lĩnh vực an ninh con

người1, thể hiện rõ trong việc Việt Nam đã vươn lên

nhóm phát triển con người ở mức cao (chỉ số HDI đạt

0,704)2 Ổn định chính trị - xã hội được giữ vững Cùng

với đó, an ninh toàn diện bao gồm các khía cạnh như

kinh tế, xóa đói, giảm nghèo, lương thực, quyền cơ bản

khác của người dân được bảo đảm Đại hội XIII đánh

giá “kết hợp có hiệu quả” giữa quốc phòng, an ninh với

kinh tế, xã hội trong từng chiến lược, quy hoạch, quy

hoạch phát triển kinh tế - xã hội3

Tuy nhiên, vẫn còn nhiều khó khăn, thách thức như

quản lý xã hội chưa tối ưu, tình trạng tội phạm gia

tăng, giảm nghèo chưa bền vững, gia tăng bất bình

đẳng về thu nhập, quản lý tài nguyên, môi trường còn

bất cập Nhận diện và nhằm giải quyết những vấn đề

này, Đảng đã đưa ra các nhiệm vụ, giải pháp cho thời kỳ

_

1 Mặc dù đến Đại hội XIII, khái niệm “an ninh con người”

mới được nhấn mạnh, chính thức hóa, song trên thực tế nỗ lực

nhằm bảo đảm an ninh con người luôn là một nội dung của hệ

thống quản trị quốc gia trong nhiều thập niên qua

2 Xem Đoàn Dân: “Chỉ số phát triển con người của Việt Nam

tăng vượt bậc”, báo Nhân Dân, ngày 25/12/2020

3 Xem Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Đại hội đại biểu

toàn quốc lần thứ XIII, Sđd, t.I, tr.68

tiếp theo nhằm củng cố 7 thành tố của an ninh con người, bảo đảm chất lượng sống cho người dân1

Ở khía cạnh nhận thức, vấn đề an ninh con người ở Việt Nam ngày càng quan trọng, cấp bách nhưng có lúc chưa được nhìn nhận một cách thấu đáo Trong một thời gian dài, mặc dù có các chính sách và triển khai chính sách trên thực tế, “hầu như không có khái niệm

rõ ràng nào về an ninh con người và chỉ được gắn vào nghiên cứu trong những khía cạnh cụ thể như đói nghèo, an ninh lương thực”2

Tương tự, trong triển khai, lĩnh vực an ninh con người vẫn đối mặt không ít thách thức trong giai đoạn trước năm 2016 như: (1) Vấn đề việc làm và thất nghiệp vẫn chưa được giải quyết thỏa đáng; (2) Thu nhập và phân hóa giàu nghèo (theo tính toán của Oxfam thì mức độ thay đổi khoảng cách về thu nhập giữa nhóm giàu nhất và nghèo nhất ở Việt Nam là khá lớn; cùng với khối tài sản lớn là tiềm năng nguồn thu nhập từ tiết kiệm và tài sản cũng lớn); (3) Vấn đề sức khỏe _

1 Xem PGS.TS Nguyễn Viết Thông: “An ninh con người

trong Văn kiện Đại hội XIII của Đảng”, Tlđd

2 Pham Lan Dung, Nguyen Ngoc Lan, Bui Bich Thao, Ngo Thi Trang, Nguyen Thu Giang: “The Concept of Human

Security in Vietnam”, Human Security Norms in East Asia,

2018, p.249-271, https://doi.org, truy cập ngày 19/7/2021

2 Đánh giá chung cho rằng, Việt Nam đạt nhiều

thành tựu đáng ghi nhận trong lĩnh vực an ninh con

người1, thể hiện rõ trong việc Việt Nam đã vươn lên

nhóm phát triển con người ở mức cao (chỉ số HDI đạt

0,704)2 Ổn định chính trị - xã hội được giữ vững Cùng

với đó, an ninh toàn diện bao gồm các khía cạnh như

kinh tế, xóa đói, giảm nghèo, lương thực, quyền cơ bản

khác của người dân được bảo đảm Đại hội XIII đánh

giá “kết hợp có hiệu quả” giữa quốc phòng, an ninh với

kinh tế, xã hội trong từng chiến lược, quy hoạch, quy

hoạch phát triển kinh tế - xã hội3

Tuy nhiên, vẫn còn nhiều khó khăn, thách thức như

quản lý xã hội chưa tối ưu, tình trạng tội phạm gia

tăng, giảm nghèo chưa bền vững, gia tăng bất bình

đẳng về thu nhập, quản lý tài nguyên, môi trường còn

bất cập Nhận diện và nhằm giải quyết những vấn đề

này, Đảng đã đưa ra các nhiệm vụ, giải pháp cho thời kỳ

_

1 Mặc dù đến Đại hội XIII, khái niệm “an ninh con người”

mới được nhấn mạnh, chính thức hóa, song trên thực tế nỗ lực

nhằm bảo đảm an ninh con người luôn là một nội dung của hệ

thống quản trị quốc gia trong nhiều thập niên qua

2 Xem Đoàn Dân: “Chỉ số phát triển con người của Việt Nam

tăng vượt bậc”, báo Nhân Dân, ngày 25/12/2020

3 Xem Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Đại hội đại biểu

toàn quốc lần thứ XIII, Sđd, t.I, tr.68

tiếp theo nhằm củng cố 7 thành tố của an ninh con người, bảo đảm chất lượng sống cho người dân1

Ở khía cạnh nhận thức, vấn đề an ninh con người ở Việt Nam ngày càng quan trọng, cấp bách nhưng có lúc chưa được nhìn nhận một cách thấu đáo Trong một thời gian dài, mặc dù có các chính sách và triển khai chính sách trên thực tế, “hầu như không có khái niệm

rõ ràng nào về an ninh con người và chỉ được gắn vào nghiên cứu trong những khía cạnh cụ thể như đói nghèo, an ninh lương thực”2

Tương tự, trong triển khai, lĩnh vực an ninh con người vẫn đối mặt không ít thách thức trong giai đoạn trước năm 2016 như: (1) Vấn đề việc làm và thất nghiệp vẫn chưa được giải quyết thỏa đáng; (2) Thu nhập và phân hóa giàu nghèo (theo tính toán của Oxfam thì mức độ thay đổi khoảng cách về thu nhập giữa nhóm giàu nhất và nghèo nhất ở Việt Nam là khá lớn; cùng với khối tài sản lớn là tiềm năng nguồn thu nhập từ tiết kiệm và tài sản cũng lớn); (3) Vấn đề sức khỏe _

1 Xem PGS.TS Nguyễn Viết Thông: “An ninh con người

trong Văn kiện Đại hội XIII của Đảng”, Tlđd

2 Pham Lan Dung, Nguyen Ngoc Lan, Bui Bich Thao, Ngo Thi Trang, Nguyen Thu Giang: “The Concept of Human

Security in Vietnam”, Human Security Norms in East Asia,

2018, p.249-271, https://doi.org, truy cập ngày 19/7/2021

(điểm sức khỏe của Việt Nam đứng thứ 62 trên thế giới,

tỷ lệ người dân mắc các bệnh tiểu đường, tim mạch, béo

phì, suy dinh dưỡng thấp còi tăng nhanh) và (4) Vấn đề

môi trường dưới tác động của các nhân tố như biến đổi

khí hậu, sử dụng năng lượng không tái chế1

Kể từ Đại hội XII của Đảng năm 2016, đất nước đã

đạt thêm nhiều thành tựu mới, song cũng đối phó với

nhiều thách thức xen lẫn cũ và mới Về mặt thành tựu,

cũng theo các tiêu chí trên, trong khía cạnh bảo đảm

cuộc sống cho người dân, trong những năm gần đây, tỷ

lệ hộ nghèo cả nước giảm bình quân 1,5 - 2%/năm,

giảm từ 58% năm 1993 xuống còn 5,8% năm 2016 theo

chuẩn nghèo của Chính phủ và dưới 3% năm 2020 theo

chuẩn nghèo đa chiều (tiêu chí cao hơn trước) Đến

nay, hơn 60% số xã đạt chuẩn nông thôn mới; hầu hết

các xã nông thôn đều có đường ôtô đến trung tâm, có

điện lưới quốc gia, trường tiểu học và trung học cơ sở,

trạm y tế và điện thoại2 Thành tựu giảm nghèo của

Việt Nam đã được Liên hợp quốc và cộng đồng quốc tế

_

1 Xem Đại tá, ThS Đỗ Hải Âu: “An ninh con người trong

tình hình mới”, http://tapchiqptd.vn, truy cập ngày 14/7/2021

2 Xem Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng: “Một số vấn đề lý

luận và thực tiễn về chủ nghĩa xã hội và con đường đi lên chủ

nghĩa xã hội ở Việt Nam”, báo Nhân Dân, ngày 16/5/2021

công nhận, đánh giá cao Mỗi năm bình quân tạo ra khoảng 1,6 triệu việc làm mới Tỷ lệ thất nghiệp của lực lượng lao động trong độ tuổi duy trì ở mức thấp và giảm dần Tỷ lệ thất nghiệp tại khu vực thành thị giảm từ mức 3,37% giai đoạn 2015 - 2016, xuống còn khoảng 3,1% năm 20191

Chất lượng dân số từng bước được cải thiện, tuổi thọ trung bình đến năm 2020 ước đạt 73,7 tuổi; tăng so với năm 2015 (73,3 tuổi) Ứng dụng rộng rãi công nghệ thông tin trong khám, chữa bệnh và chăm sóc sức khỏe nhân dân, đặc biệt là triển khai nền tảng hỗ trợ tư vấn khám, chữa bệnh trực tiếp, từ xa Tỷ lệ người tham gia bảo hiểm y tế đến năm 2020 đạt 90,7%, tăng mạnh so với năm 2015 (76,5%), vượt mục tiêu đề ra (80%) Tỷ lệ người dân đô thị được cấp nước sạch qua hệ thống cấp nước tập trung đến năm 2020 đạt khoảng 90%, tỷ lệ người dân nông thôn sử dụng nguồn nước ăn uống hợp

vệ sinh ước đạt 90,2%, tăng mạnh so với năm 2015 (86,2%) Tỷ lệ khu công nghiệp, khu chế xuất đang hoạt động có hệ thống xử lý nước thải tập trung đạt tiêu chuẩn môi trường năm 2020 là 90%

_

1 Xem PGS.TS Nguyễn Viết Thông: “An ninh con người

trong Văn kiện Đại hội XIII của Đảng”, Tlđd

(điểm sức khỏe của Việt Nam đứng thứ 62 trên thế giới,

tỷ lệ người dân mắc các bệnh tiểu đường, tim mạch, béo

phì, suy dinh dưỡng thấp còi tăng nhanh) và (4) Vấn đề

môi trường dưới tác động của các nhân tố như biến đổi

khí hậu, sử dụng năng lượng không tái chế1

Kể từ Đại hội XII của Đảng năm 2016, đất nước đã

đạt thêm nhiều thành tựu mới, song cũng đối phó với

nhiều thách thức xen lẫn cũ và mới Về mặt thành tựu,

cũng theo các tiêu chí trên, trong khía cạnh bảo đảm

cuộc sống cho người dân, trong những năm gần đây, tỷ

lệ hộ nghèo cả nước giảm bình quân 1,5 - 2%/năm,

giảm từ 58% năm 1993 xuống còn 5,8% năm 2016 theo

chuẩn nghèo của Chính phủ và dưới 3% năm 2020 theo

chuẩn nghèo đa chiều (tiêu chí cao hơn trước) Đến

nay, hơn 60% số xã đạt chuẩn nông thôn mới; hầu hết

các xã nông thôn đều có đường ôtô đến trung tâm, có

điện lưới quốc gia, trường tiểu học và trung học cơ sở,

trạm y tế và điện thoại2 Thành tựu giảm nghèo của

Việt Nam đã được Liên hợp quốc và cộng đồng quốc tế

_

1 Xem Đại tá, ThS Đỗ Hải Âu: “An ninh con người trong

tình hình mới”, http://tapchiqptd.vn, truy cập ngày 14/7/2021

2 Xem Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng: “Một số vấn đề lý

luận và thực tiễn về chủ nghĩa xã hội và con đường đi lên chủ

nghĩa xã hội ở Việt Nam”, báo Nhân Dân, ngày 16/5/2021

công nhận, đánh giá cao Mỗi năm bình quân tạo ra khoảng 1,6 triệu việc làm mới Tỷ lệ thất nghiệp của lực lượng lao động trong độ tuổi duy trì ở mức thấp và giảm dần Tỷ lệ thất nghiệp tại khu vực thành thị giảm từ mức 3,37% giai đoạn 2015 - 2016, xuống còn khoảng 3,1% năm 20191

Chất lượng dân số từng bước được cải thiện, tuổi thọ trung bình đến năm 2020 ước đạt 73,7 tuổi; tăng so với năm 2015 (73,3 tuổi) Ứng dụng rộng rãi công nghệ thông tin trong khám, chữa bệnh và chăm sóc sức khỏe nhân dân, đặc biệt là triển khai nền tảng hỗ trợ tư vấn khám, chữa bệnh trực tiếp, từ xa Tỷ lệ người tham gia bảo hiểm y tế đến năm 2020 đạt 90,7%, tăng mạnh so với năm 2015 (76,5%), vượt mục tiêu đề ra (80%) Tỷ lệ người dân đô thị được cấp nước sạch qua hệ thống cấp nước tập trung đến năm 2020 đạt khoảng 90%, tỷ lệ người dân nông thôn sử dụng nguồn nước ăn uống hợp

vệ sinh ước đạt 90,2%, tăng mạnh so với năm 2015 (86,2%) Tỷ lệ khu công nghiệp, khu chế xuất đang hoạt động có hệ thống xử lý nước thải tập trung đạt tiêu chuẩn môi trường năm 2020 là 90%

_

1 Xem PGS.TS Nguyễn Viết Thông: “An ninh con người

trong Văn kiện Đại hội XIII của Đảng”, Tlđd

Chính sách phát triển bền vững, bao trùm, không

để ai bị bỏ lại phía sau được đề cao Chẳng hạn, trong

đại dịch Covid-19 đã có nhiều biện pháp chính sách hỗ

trợ người lao động, các nhóm yếu thế trong xã hội1

Trong khía cạnh môi trường, Việt Nam đã có nhiều nỗ

lực để chuyển sang sử dụng các năng lượng xanh, sạch

và hiện đang thuộc nhóm nước có tốc độ phát triển năng

lượng tái chế nhanh hàng đầu khu vực

Cán bộ, chiến sĩ Trung đoàn Cảnh sát cơ động Tây Nam Bộ

tăng cường thực hiện nhiệm vụ bảo đảm an ninh, trật tự

và phòng, chống đại dịch Covid-19 tại tỉnh An Giang,

ngày 23/8/2021

_

1 Xem Vũ Trọng Bình, Nguyễn Xuân Hải, Hữu Đạo:

“Lao động và phản ứng chính sách trước đại dịch Covid-19”,

https://nhandan.vn, truy cập ngày 20/7/2021

Lực lượng Công an làm nòng cốt trong công tác phòng, chống đại dịch Covid-19

Trên phương diện hội nhập quốc tế và đối ngoại, Việt Nam đã tích cực, chủ động thực thi các chính sách bảo đảm an ninh con người như: (1) Phát huy

“vai trò tiên phong” trong việc tạo lập và giữ vững môi trường hòa bình, ổn định, góp phần bảo vệ đất nước “từ sớm, từ xa”, huy động các nguồn lực bên ngoài góp phần hiện thực hóa khát vọng phát triển, nâng cao

vị thế và uy tín của đất nước1; (2) Bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng của công dân và pháp nhân _

1 Xem Bộ trưởng Bộ Ngoại giao Bùi Thanh Sơn: “Phát huy vai trò đối ngoại phục vụ sự nghiệp phát triển đất nước”, http://baochinhphu.vn, truy cập ngày 15/7/2021

Chính sách phát triển bền vững, bao trùm, không

để ai bị bỏ lại phía sau được đề cao Chẳng hạn, trong

đại dịch Covid-19 đã có nhiều biện pháp chính sách hỗ

trợ người lao động, các nhóm yếu thế trong xã hội1

Trong khía cạnh môi trường, Việt Nam đã có nhiều nỗ

lực để chuyển sang sử dụng các năng lượng xanh, sạch

và hiện đang thuộc nhóm nước có tốc độ phát triển năng

lượng tái chế nhanh hàng đầu khu vực

Cán bộ, chiến sĩ Trung đoàn Cảnh sát cơ động Tây Nam Bộ

tăng cường thực hiện nhiệm vụ bảo đảm an ninh, trật tự

và phòng, chống đại dịch Covid-19 tại tỉnh An Giang,

ngày 23/8/2021

_

1 Xem Vũ Trọng Bình, Nguyễn Xuân Hải, Hữu Đạo:

“Lao động và phản ứng chính sách trước đại dịch Covid-19”,

https://nhandan.vn, truy cập ngày 20/7/2021

Lực lượng Công an làm nòng cốt trong công tác phòng, chống đại dịch Covid-19

Trên phương diện hội nhập quốc tế và đối ngoại, Việt Nam đã tích cực, chủ động thực thi các chính sách bảo đảm an ninh con người như: (1) Phát huy

“vai trò tiên phong” trong việc tạo lập và giữ vững môi trường hòa bình, ổn định, góp phần bảo vệ đất nước “từ sớm, từ xa”, huy động các nguồn lực bên ngoài góp phần hiện thực hóa khát vọng phát triển, nâng cao

vị thế và uy tín của đất nước1; (2) Bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng của công dân và pháp nhân _

1 Xem Bộ trưởng Bộ Ngoại giao Bùi Thanh Sơn: “Phát huy vai trò đối ngoại phục vụ sự nghiệp phát triển đất nước”, http://baochinhphu.vn, truy cập ngày 15/7/2021

Việt Nam ở nước ngoài; (3) Nghiên cứu, áp dụng các

chuẩn quốc tế trong bảo đảm quyền con người, đẩy

mạnh việc hợp tác quốc tế, đặc biệt là việc tham gia

thực hiện về cơ bản đầy đủ các cam kết quốc tế về

quyền con người như Công ước về các quyền dân sự và

chính trị (năm 1966); Công ước về các quyền kinh tế,

xã hội và văn hóa (năm 1966); Công ước về xóa bỏ mọi

hình thức phân biệt chủng tộc (năm 1969); Công ước

về xóa bỏ mọi hình thức phân biệt đối xử với phụ nữ

(năm 1979); Công ước về quyền trẻ em (năm 1989) và

hai nghị định thư bổ sung về trẻ em trong xung đột vũ

trang và chống sử dụng trẻ em trong các hoạt động

mại dâm và tranh ảnh khiêu dâm; Công ước về quyền

của người khuyết tật (năm 2006); Công ước chống tra

tấn và các hình thức đối xử hoặc trừng phạt tàn bạo,

vô nhân đạo hoặc hạ nhục con người Liên quan đến

việc bảo vệ quyền con người và luật nhân đạo quốc tế,

Việt Nam cũng tích cực tham gia hầu hết các công ước

như Nghị định thư bổ sung Công ước Giơnevơ về bảo

hộ nạn nhân trong các cuộc xung đột quốc tế; Công ước

quốc tế về ngăn ngừa và trừng trị tội ác diệt chủng

(năm 1948); Công ước quốc tế về không áp dụng những

hạn chế luật pháp đối với các tội phạm chiến tranh và

tội ác chống nhân loại (năm 1968); Công ước quốc tế về

ngăn chặn và trừng trị tội ác Apácthai (năm 1973);

Công ước về chống tội phạm có tổ chức xuyên quốc gia (năm 2000) 1

Các thành tựu trên dựa trên một nền tảng chung,

đó là ý thức, trách nhiệm và nỗ lực xây dựng, phát huy dân chủ, “thực hiện quyền làm chủ của nhân dân, bảo đảm và bảo vệ lợi ích của đại đa số nhân dân Thông qua thực thi pháp luật, Nhà nước bảo đảm các điều kiện

để nhân dân là chủ thể của quyền lực chính trị, thực hiện chuyên chính với mọi hành động xâm hại lợi ích của Tổ quốc và nhân dân”, mọi hoạt động của Nhà nước đều “vì lợi ích của nhân dân”2

Bên cạnh các thành tựu trên, mặt thách thức cũng rất đáng kể Tỷ lệ thất nghiệp của khu vực nông thôn thấp hơn gần 2 lần so với khu vực thành thị trong khi dân số tại khu vực nông thôn chiếm tới 65,57%3 Tỷ lệ _

1 Xem Ly Anh: “Việt Nam trong tiến trình nỗ lực tham gia các công ước quốc tế về quyền con người”, http://xaydungdang org.vn, truy cập ngày 15/7/2021

2 Xem Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng: “Một số vấn đề lý luận và thực tiễn về chủ nghĩa xã hội và con đường đi lên chủ

nghĩa xã hội ở Việt Nam”, Tlđd

3 Nguyên nhân có thể xuất phát từ sự khác biệt về cơ hội tiếp cận thông tin về việc làm, trình độ chuyên môn kỹ thuật và khả năng lựa chọn công việc linh hoạt của người lao động

Việt Nam ở nước ngoài; (3) Nghiên cứu, áp dụng các

chuẩn quốc tế trong bảo đảm quyền con người, đẩy

mạnh việc hợp tác quốc tế, đặc biệt là việc tham gia

thực hiện về cơ bản đầy đủ các cam kết quốc tế về

quyền con người như Công ước về các quyền dân sự và

chính trị (năm 1966); Công ước về các quyền kinh tế,

xã hội và văn hóa (năm 1966); Công ước về xóa bỏ mọi

hình thức phân biệt chủng tộc (năm 1969); Công ước

về xóa bỏ mọi hình thức phân biệt đối xử với phụ nữ

(năm 1979); Công ước về quyền trẻ em (năm 1989) và

hai nghị định thư bổ sung về trẻ em trong xung đột vũ

trang và chống sử dụng trẻ em trong các hoạt động

mại dâm và tranh ảnh khiêu dâm; Công ước về quyền

của người khuyết tật (năm 2006); Công ước chống tra

tấn và các hình thức đối xử hoặc trừng phạt tàn bạo,

vô nhân đạo hoặc hạ nhục con người Liên quan đến

việc bảo vệ quyền con người và luật nhân đạo quốc tế,

Việt Nam cũng tích cực tham gia hầu hết các công ước

như Nghị định thư bổ sung Công ước Giơnevơ về bảo

hộ nạn nhân trong các cuộc xung đột quốc tế; Công ước

quốc tế về ngăn ngừa và trừng trị tội ác diệt chủng

(năm 1948); Công ước quốc tế về không áp dụng những

hạn chế luật pháp đối với các tội phạm chiến tranh và

tội ác chống nhân loại (năm 1968); Công ước quốc tế về

ngăn chặn và trừng trị tội ác Apácthai (năm 1973);

Công ước về chống tội phạm có tổ chức xuyên quốc gia (năm 2000) 1

Các thành tựu trên dựa trên một nền tảng chung,

đó là ý thức, trách nhiệm và nỗ lực xây dựng, phát huy dân chủ, “thực hiện quyền làm chủ của nhân dân, bảo đảm và bảo vệ lợi ích của đại đa số nhân dân Thông qua thực thi pháp luật, Nhà nước bảo đảm các điều kiện

để nhân dân là chủ thể của quyền lực chính trị, thực hiện chuyên chính với mọi hành động xâm hại lợi ích của Tổ quốc và nhân dân”, mọi hoạt động của Nhà nước đều “vì lợi ích của nhân dân”2

Bên cạnh các thành tựu trên, mặt thách thức cũng rất đáng kể Tỷ lệ thất nghiệp của khu vực nông thôn thấp hơn gần 2 lần so với khu vực thành thị trong khi dân số tại khu vực nông thôn chiếm tới 65,57%3 Tỷ lệ _

1 Xem Ly Anh: “Việt Nam trong tiến trình nỗ lực tham gia các công ước quốc tế về quyền con người”, http://xaydungdang org.vn, truy cập ngày 15/7/2021

2 Xem Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng: “Một số vấn đề lý luận và thực tiễn về chủ nghĩa xã hội và con đường đi lên chủ

nghĩa xã hội ở Việt Nam”, Tlđd

3 Nguyên nhân có thể xuất phát từ sự khác biệt về cơ hội tiếp cận thông tin về việc làm, trình độ chuyên môn kỹ thuật và khả năng lựa chọn công việc linh hoạt của người lao động

thất nghiệp trong nhóm lao động trình độ cao đẳng và

đại học còn cao (3,19%), cao hơn so với lao động không

có trình độ (1,99%)1 Báo cáo thống kê về việc làm phi

chính thức được Tổng cục Thống kê và Viện Khoa học

Lao động - Xã hội công bố năm 2019 cho thấy, Việt

Nam có hơn 18 triệu lao động đang làm các công việc

phi chính thức, chiếm 57,2% tổng số lao động phi nông

nghiệp, 3/4 tổng việc làm trong nền kinh tế Đặc biệt,

tiền lương bình quân tháng của lao động phi chính

thức thấp hơn của lao động chính thức ở tất cả các vị

trí việc làm Trong đó, nếu tiền lương bình quân của

nhóm lao động chính thức vào khoảng 6,7 triệu

đồng/tháng, tiền lương bình quân của nhóm lao

động phi chính thức chỉ bằng hơn một nửa con số đó

(4,4 triệu đồng/tháng)

Ở một góc độ khác, tuy là một nền kinh tế hội nhập

sâu rộng, độ mở cao, gắn kết với khu vực, thế giới

(thành viên của 17 hiệp định thương mại tự do thế hệ

mới như CPTPP, EVFTA), nhưng đi kèm với đó là sức

ép đối với doanh nghiệp ngày càng lớn, tính cạnh tranh

_

1 Xem Thu Hiền: “Thất nghiệp ở Việt Nam - Vài nét thực trạng”,

http://consosukien.vn, truy cập ngày 18/7/2021

càng thể hiện rõ rệt Đáng chú ý, 95% tổng số doanh nghiệp đăng ký là doanh nghiệp vừa và nhỏ, tạo ra hơn 90% việc làm cho người lao động1

Hoặc đơn cử các vấn đề an sinh xã hội phức tạp nảy sinh do đại dịch Covid-19 Tính đến tháng 6/2020, cả nước có 30,8 triệu người từ 15 tuổi trở lên bị ảnh hưởng tiêu cực bởi đại dịch Covid-19, bao gồm những người mất việc làm, phải nghỉ giãn việc, nghỉ luân phiên, giảm giờ làm, giảm thu nhập Trong đó có khoảng 17,6 triệu người bị giảm thu nhập do dịch bệnh, chiếm tỷ trọng 57,3% tổng số người bị ảnh hưởng Tỷ lệ thất nghiệp của cả nước tăng 2,73% (khoảng 1,3 triệu người)2 Trong thời gian tới, sự chênh lệch về các chỉ số sức khỏe cơ bản giữa thành thị và nông thôn; sự khó kiểm soát trước mối đe dọa từ dịch bệnh, sẽ tiếp tục là thách thức lớn đối với an ninh y tế3

_

1 Xem Vân Anh: “Thực trạng năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Việt Nam”, https://tapchitaichinh.vn, truy cập ngày 18/7/2021

2 Xem Bảo Ngọc: “Hơn 30 triệu lao động ảnh hưởng dịch Covid-19, thất nghiệp tăng”, https://tuoitre.vn, truy cập ngày 18/7/2021

3 Xem Hữu Bằng: “Cấp thiết nâng cao năng lực y tế dự phòng”, https://nhandan.vn, truy cập ngày 18/7/2021

thất nghiệp trong nhóm lao động trình độ cao đẳng và

đại học còn cao (3,19%), cao hơn so với lao động không

có trình độ (1,99%)1 Báo cáo thống kê về việc làm phi

chính thức được Tổng cục Thống kê và Viện Khoa học

Lao động - Xã hội công bố năm 2019 cho thấy, Việt

Nam có hơn 18 triệu lao động đang làm các công việc

phi chính thức, chiếm 57,2% tổng số lao động phi nông

nghiệp, 3/4 tổng việc làm trong nền kinh tế Đặc biệt,

tiền lương bình quân tháng của lao động phi chính

thức thấp hơn của lao động chính thức ở tất cả các vị

trí việc làm Trong đó, nếu tiền lương bình quân của

nhóm lao động chính thức vào khoảng 6,7 triệu

đồng/tháng, tiền lương bình quân của nhóm lao

động phi chính thức chỉ bằng hơn một nửa con số đó

(4,4 triệu đồng/tháng)

Ở một góc độ khác, tuy là một nền kinh tế hội nhập

sâu rộng, độ mở cao, gắn kết với khu vực, thế giới

(thành viên của 17 hiệp định thương mại tự do thế hệ

mới như CPTPP, EVFTA), nhưng đi kèm với đó là sức

ép đối với doanh nghiệp ngày càng lớn, tính cạnh tranh

_

1 Xem Thu Hiền: “Thất nghiệp ở Việt Nam - Vài nét thực trạng”,

http://consosukien.vn, truy cập ngày 18/7/2021

càng thể hiện rõ rệt Đáng chú ý, 95% tổng số doanh nghiệp đăng ký là doanh nghiệp vừa và nhỏ, tạo ra hơn 90% việc làm cho người lao động1

Hoặc đơn cử các vấn đề an sinh xã hội phức tạp nảy sinh do đại dịch Covid-19 Tính đến tháng 6/2020, cả nước có 30,8 triệu người từ 15 tuổi trở lên bị ảnh hưởng tiêu cực bởi đại dịch Covid-19, bao gồm những người mất việc làm, phải nghỉ giãn việc, nghỉ luân phiên, giảm giờ làm, giảm thu nhập Trong đó có khoảng 17,6 triệu người bị giảm thu nhập do dịch bệnh, chiếm tỷ trọng 57,3% tổng số người bị ảnh hưởng Tỷ lệ thất nghiệp của cả nước tăng 2,73% (khoảng 1,3 triệu người)2 Trong thời gian tới, sự chênh lệch về các chỉ số sức khỏe cơ bản giữa thành thị và nông thôn; sự khó kiểm soát trước mối đe dọa từ dịch bệnh, sẽ tiếp tục là thách thức lớn đối với an ninh y tế3

_

1 Xem Vân Anh: “Thực trạng năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Việt Nam”, https://tapchitaichinh.vn, truy cập ngày 18/7/2021

2 Xem Bảo Ngọc: “Hơn 30 triệu lao động ảnh hưởng dịch Covid-19, thất nghiệp tăng”, https://tuoitre.vn, truy cập ngày 18/7/2021

3 Xem Hữu Bằng: “Cấp thiết nâng cao năng lực y tế dự phòng”, https://nhandan.vn, truy cập ngày 18/7/2021

Về các thách thức mới nảy sinh, một số ý kiến cho

rằng, cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư tạo ra

nhiều cơ hội bứt phá, song cũng tạo thêm các vấn đề

mới đối với an ninh con người, an ninh cá nhân từ các

hình thức dịch vụ điện tử có thể xâm hại đến các

quyền cá nhân về riêng tư; thách thức từ y học hiện

đại; thách thức từ việc sử dụng mạng internet, nghiện

game trực tuyến; thông tin xã hội với nội dung không

được kiểm duyệt, tin giả và đặc biệt là thách thức về rò

rỉ thông tin qua các dịch vụ điện tử được số hóa như

thanh toán điện tử, giao dịch tài chính, tội phạm mạng

gia tăng1 Là một trong những quốc gia có tốc độ tăng

trưởng internet nhanh song theo đánh giá của

Microsoft Asia, Việt Nam cũng là một trong những

quốc gia nằm trong nhóm “dễ bị tổn thương” nhất

trước các cuộc tấn công mạng

Tóm lại, nếu xét theo 7 thành tố về an ninh con

người của Liên hợp quốc, Việt Nam đã có nhiều tiến bộ,

một số mặt phát triển nhanh, vươn lên nhóm các nước

có trình độ từ mức trung bình đến mức cao Bên cạnh đó,

_

1 Xem Kim Anh: “Những thách thức đối với an ninh con

người trong điều kiện cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư

hiện nay”, https://tapchicongsan.org.vn, truy cập ngày 18/7/2021

các thách thức an ninh đa dạng tiếp tục đặt ra nhiều bài toán về chiến lược, chính sách, nguồn lực cần có sự chủ động thích ứng, tiếp cận tổng thể

Quét mã để đọc nhận định trên trong

bài viết “Một số vấn đề lý luận và thực tiễn về chủ nghĩa xã hội và con đường

đi lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam”

của Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng.

3 Với cách tiếp cận và yêu cầu của Đại hội XIII, để

thực hiện mục tiêu bảo đảm an ninh con người tại Việt Nam trong tình hình mới, cần có các giải pháp đồng bộ từ nhận thức đến hành động cụ thể Một số yêu cầu, nhiệm vụ đặt ra là: (1) Nâng cao nhận thức, quán triệt quan điểm, chủ trương mới của Đảng và Nhà nước

“Chúng ta cần một xã hội mà trong đó sự phát triển là thực sự

vì con người, chứ không phải vì lợi nhuận mà bóc lột và chà đạp lên phẩm giá con người Chúng ta cần sự phát triển về kinh tế đi đôi với tiến bộ và công bằng xã hội, chứ không phải gia tăng khoảng cách giàu nghèo và bất bình đẳng xã hội Phải chăng những mong ước tốt đẹp đó là những giá trị đích thực của chủ nghĩa xã hội và cũng chính là mục tiêu,

là con đường mà Chủ tịch Hồ Chí Minh, Đảng ta và nhân dân ta đã lựa chọn và đang kiên định, kiên trì theo đuổi”

Về các thách thức mới nảy sinh, một số ý kiến cho

rằng, cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư tạo ra

nhiều cơ hội bứt phá, song cũng tạo thêm các vấn đề

mới đối với an ninh con người, an ninh cá nhân từ các

hình thức dịch vụ điện tử có thể xâm hại đến các

quyền cá nhân về riêng tư; thách thức từ y học hiện

đại; thách thức từ việc sử dụng mạng internet, nghiện

game trực tuyến; thông tin xã hội với nội dung không

được kiểm duyệt, tin giả và đặc biệt là thách thức về rò

rỉ thông tin qua các dịch vụ điện tử được số hóa như

thanh toán điện tử, giao dịch tài chính, tội phạm mạng

gia tăng1 Là một trong những quốc gia có tốc độ tăng

trưởng internet nhanh song theo đánh giá của

Microsoft Asia, Việt Nam cũng là một trong những

quốc gia nằm trong nhóm “dễ bị tổn thương” nhất

trước các cuộc tấn công mạng

Tóm lại, nếu xét theo 7 thành tố về an ninh con

người của Liên hợp quốc, Việt Nam đã có nhiều tiến bộ,

một số mặt phát triển nhanh, vươn lên nhóm các nước

có trình độ từ mức trung bình đến mức cao Bên cạnh đó,

_

1 Xem Kim Anh: “Những thách thức đối với an ninh con

người trong điều kiện cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư

hiện nay”, https://tapchicongsan.org.vn, truy cập ngày 18/7/2021

các thách thức an ninh đa dạng tiếp tục đặt ra nhiều bài toán về chiến lược, chính sách, nguồn lực cần có sự chủ động thích ứng, tiếp cận tổng thể

Quét mã để đọc nhận định trên trong

bài viết “Một số vấn đề lý luận và thực tiễn về chủ nghĩa xã hội và con đường

đi lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam”

của Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng.

3 Với cách tiếp cận và yêu cầu của Đại hội XIII, để

thực hiện mục tiêu bảo đảm an ninh con người tại Việt Nam trong tình hình mới, cần có các giải pháp đồng bộ từ nhận thức đến hành động cụ thể Một số yêu cầu, nhiệm vụ đặt ra là: (1) Nâng cao nhận thức, quán triệt quan điểm, chủ trương mới của Đảng và Nhà nước

“Chúng ta cần một xã hội mà trong đó sự phát triển là thực sự

vì con người, chứ không phải vì lợi nhuận mà bóc lột và chà đạp lên phẩm giá con người Chúng ta cần sự phát triển về kinh tế đi đôi với tiến bộ và công bằng xã hội, chứ không phải gia tăng khoảng cách giàu nghèo và bất bình đẳng xã hội Phải chăng những mong ước tốt đẹp đó là những giá trị đích thực của chủ nghĩa xã hội và cũng chính là mục tiêu,

là con đường mà Chủ tịch Hồ Chí Minh, Đảng ta và nhân dân ta đã lựa chọn và đang kiên định, kiên trì theo đuổi”

về an ninh con người; (2) Cụ thể hóa, thể chế hóa các

chủ trương, đường lối của Đảng và Nhà nước bằng các

chính sách, biện pháp hành động cụ thể; (3) Gắn việc bảo

đảm an ninh con người với các chiến lược quốc gia, nhất

là chiến lược phát triển và chiến lược bảo vệ Tổ quốc,

cũng như ứng phó với các vấn đề nảy sinh Đây không

chỉ là nhiệm vụ của các lực lượng trực tiếp làm công tác

an ninh mà cần bảo đảm tính liên ngành, đa ngành từ

Trung ương đến địa phương, với phương châm hành

động của nền an ninh nhân dân Trên cơ sở đó, một số

giải pháp cụ thể là:

- Vận dụng kịp thời tư duy mới về bảo vệ an ninh

quốc gia trên các nội hàm: tầm nhìn, mục tiêu, quan

điểm, phương hướng, phạm vi bảo vệ Tổ quốc, bảo vệ an

ninh quốc gia, kế sách bảo vệ an ninh quốc gia, phát

triển tư duy về tiềm lực quốc phòng, an ninh, phát triển

tư duy về kết hợp giữa quốc phòng, an ninh với kinh tế,

văn hóa, xã hội, đối ngoại, tư duy về xây dựng lực lượng

Công an nhân dân và tư duy mới về nghiên cứu, phát

triển lý luận an ninh1

- Nâng cao nhận thức về các thách thức an ninh con người và những vấn đề đặt ra trong toàn bộ hệ thống chính trị Đối với các tổ chức, cơ quan từ Trung ương

đến địa phương cần có sự quán triệt các quan điểm mới của Đảng về an ninh con người nêu tại Đại hội XIII, trong đó các nội dung đã đề cập như: xác định an ninh con người gắn với độc lập, chủ quyền quốc gia; con người

là trung tâm, nguồn lực của sự phát triển; bảo đảm an ninh con người cần phải tạo ra được ngày càng nhiều hơn những điều kiện vật chất và tinh thần để con người có

về an ninh con người; (2) Cụ thể hóa, thể chế hóa các

chủ trương, đường lối của Đảng và Nhà nước bằng các

chính sách, biện pháp hành động cụ thể; (3) Gắn việc bảo

đảm an ninh con người với các chiến lược quốc gia, nhất

là chiến lược phát triển và chiến lược bảo vệ Tổ quốc,

cũng như ứng phó với các vấn đề nảy sinh Đây không

chỉ là nhiệm vụ của các lực lượng trực tiếp làm công tác

an ninh mà cần bảo đảm tính liên ngành, đa ngành từ

Trung ương đến địa phương, với phương châm hành

động của nền an ninh nhân dân Trên cơ sở đó, một số

giải pháp cụ thể là:

- Vận dụng kịp thời tư duy mới về bảo vệ an ninh

quốc gia trên các nội hàm: tầm nhìn, mục tiêu, quan

điểm, phương hướng, phạm vi bảo vệ Tổ quốc, bảo vệ an

ninh quốc gia, kế sách bảo vệ an ninh quốc gia, phát

triển tư duy về tiềm lực quốc phòng, an ninh, phát triển

tư duy về kết hợp giữa quốc phòng, an ninh với kinh tế,

văn hóa, xã hội, đối ngoại, tư duy về xây dựng lực lượng

Công an nhân dân và tư duy mới về nghiên cứu, phát

triển lý luận an ninh1

- Nâng cao nhận thức về các thách thức an ninh con người và những vấn đề đặt ra trong toàn bộ hệ thống chính trị Đối với các tổ chức, cơ quan từ Trung ương

đến địa phương cần có sự quán triệt các quan điểm mới của Đảng về an ninh con người nêu tại Đại hội XIII, trong đó các nội dung đã đề cập như: xác định an ninh con người gắn với độc lập, chủ quyền quốc gia; con người

là trung tâm, nguồn lực của sự phát triển; bảo đảm an ninh con người cần phải tạo ra được ngày càng nhiều hơn những điều kiện vật chất và tinh thần để con người có

được đời sống yên ổn và cơ hội phát triển; phát triển đất

nước giàu mạnh với nhân tố con người là trung tâm;

quản lý phát triển xã hội có hiệu quả, nghiêm minh, bảo

đảm an ninh xã hội, an ninh con người1

- Tiếp tục xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp

quyền xã hội chủ nghĩa của nhân dân, do nhân dân, vì

nhân dân, tinh gọn, hiệu lực, hiệu quả, trong đó có các

quy định pháp luật về an ninh con người, trước hết là

phổ biến rộng rãi kiến thức và quy định của pháp luật

liên quan đến an ninh con người Hiến pháp năm 2013

đã bổ sung “quyền con người” vào tên chương so với

Hiến pháp năm 1992 và chuyển từ Chương 5 thành

Chương 2 sau Chương 1 - Chế độ chính trị Trong

Chương này đã thêm nhiều điều quy định về quyền con

người Điều 14 quy định: Ở nước Cộng hòa xã hội chủ

nghĩa Việt Nam, các quyền con người, quyền công dân

về chính trị, dân sự, kinh tế, văn hóa, xã hội được công

nhận, tôn trọng, bảo vệ, bảo đảm theo Hiến pháp và

pháp luật Quyền con người, quyền công dân chỉ có thể

bị hạn chế theo quy định của luật trong trường hợp cần

_

1 Xem Thượng tá, TS Trần Việt Hà và TS Lương Thị

Thu Hường: “An ninh con người - mục tiêu, động lực bảo đảm sự

ổn định chính trị xã hội của Việt Nam”, http://tuyengiao.vn,

truy cập ngày 19/7/2021

thiết vì lý do quốc phòng, an ninh quốc gia, trật tự, an toàn xã hội, đạo đức xã hội, sức khỏe của cộng đồng Nhiều bộ luật, luật khác cũng có những quy định liên quan đến an ninh chính trị1

- Ưu tiên nhiệm vụ trọng tâm là phát triển kinh tế nhanh, bền vững, nâng cao chất lượng cuộc sống của nhân dân, bám sát Chiến lược phát triển kinh tế - xã

hội 10 năm 2021 - 2030 và các mục tiêu phát triển nêu tại Đại hội XIII của Đảng, trong đó định hướng chính là phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, đẩy mạnh chuyển đổi số quốc gia; phát triển kinh tế số trên nền tảng khoa học và công nghệ, đổi mới sáng tạo, nâng cao năng suất, chất lượng, hiệu quả và sức cạnh tranh của nền kinh tế, qua đó, góp phần bảo đảm an ninh con người An ninh con người phải gắn chặt với việc làm và thu nhập

- Tiếp tục bảo đảm an ninh lương thực, chú trọng xóa đói, giảm nghèo bền vững, thực hiện tốt công tác an sinh xã hội, tạo việc làm cho người dân; hoàn thiện và

thực hiện chính sách dân tộc bình đẳng, đoàn kết, cùng phát triển; tổ chức thực hiện hiệu quả chương trình, _

1 Theo PGS.TS Nguyễn Viết Thông: “An ninh con người

trong Văn kiện Đại hội XIII của Đảng”, Tlđd

được đời sống yên ổn và cơ hội phát triển; phát triển đất

nước giàu mạnh với nhân tố con người là trung tâm;

quản lý phát triển xã hội có hiệu quả, nghiêm minh, bảo

đảm an ninh xã hội, an ninh con người1

- Tiếp tục xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp

quyền xã hội chủ nghĩa của nhân dân, do nhân dân, vì

nhân dân, tinh gọn, hiệu lực, hiệu quả, trong đó có các

quy định pháp luật về an ninh con người, trước hết là

phổ biến rộng rãi kiến thức và quy định của pháp luật

liên quan đến an ninh con người Hiến pháp năm 2013

đã bổ sung “quyền con người” vào tên chương so với

Hiến pháp năm 1992 và chuyển từ Chương 5 thành

Chương 2 sau Chương 1 - Chế độ chính trị Trong

Chương này đã thêm nhiều điều quy định về quyền con

người Điều 14 quy định: Ở nước Cộng hòa xã hội chủ

nghĩa Việt Nam, các quyền con người, quyền công dân

về chính trị, dân sự, kinh tế, văn hóa, xã hội được công

nhận, tôn trọng, bảo vệ, bảo đảm theo Hiến pháp và

pháp luật Quyền con người, quyền công dân chỉ có thể

bị hạn chế theo quy định của luật trong trường hợp cần

_

1 Xem Thượng tá, TS Trần Việt Hà và TS Lương Thị

Thu Hường: “An ninh con người - mục tiêu, động lực bảo đảm sự

ổn định chính trị xã hội của Việt Nam”, http://tuyengiao.vn,

truy cập ngày 19/7/2021

thiết vì lý do quốc phòng, an ninh quốc gia, trật tự, an toàn xã hội, đạo đức xã hội, sức khỏe của cộng đồng Nhiều bộ luật, luật khác cũng có những quy định liên quan đến an ninh chính trị1

- Ưu tiên nhiệm vụ trọng tâm là phát triển kinh tế nhanh, bền vững, nâng cao chất lượng cuộc sống của nhân dân, bám sát Chiến lược phát triển kinh tế - xã

hội 10 năm 2021 - 2030 và các mục tiêu phát triển nêu tại Đại hội XIII của Đảng, trong đó định hướng chính là phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, đẩy mạnh chuyển đổi số quốc gia; phát triển kinh tế số trên nền tảng khoa học và công nghệ, đổi mới sáng tạo, nâng cao năng suất, chất lượng, hiệu quả và sức cạnh tranh của nền kinh tế, qua đó, góp phần bảo đảm an ninh con người An ninh con người phải gắn chặt với việc làm và thu nhập

- Tiếp tục bảo đảm an ninh lương thực, chú trọng xóa đói, giảm nghèo bền vững, thực hiện tốt công tác an sinh xã hội, tạo việc làm cho người dân; hoàn thiện và

thực hiện chính sách dân tộc bình đẳng, đoàn kết, cùng phát triển; tổ chức thực hiện hiệu quả chương trình, _

1 Theo PGS.TS Nguyễn Viết Thông: “An ninh con người

trong Văn kiện Đại hội XIII của Đảng”, Tlđd

mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng

bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2021 - 2030;

thực hiện cải cách bảo hiểm xã hội, nâng cao an sinh xã

hội và quyền lao động

- Ban hành và triển khai các chính sách cụ thể,

hiệu quả nhằm bảo đảm quyền con người, coi con người

là chủ thể, nguồn lực chủ yếu và là mục tiêu phát triển

trong mọi lĩnh vực của đời sống xã hội; bảo đảm và phát

huy quyền làm chủ của nhân dân; công nhận, tôn trọng,

bảo vệ và bảo đảm quyền con người, quyền công dân

như quy định trong Hiến pháp năm 2013; tập trung xây

dựng con người1

Các giải pháp trên có mối liên hệ, gắn bó chặt chẽ

với nhau, trong đó các hoạt động được triển khai trên cơ

sở khuôn khổ của Hiến pháp, pháp luật, có sự phối hợp

đồng bộ, nhịp nhàng giữa các bộ, ngành, địa phương

cũng như trên tinh thần tôn trọng các cam kết quốc tế

của Việt Nam

Việc đề cao an ninh con người trong an ninh quốc

gia là một bước tiến quan trọng về tư duy, hành động

của Đảng, Nhà nước trong việc đề ra và triển khai các

“an ninh con người” cũng song hành, gắn bó chặt chẽ với tư tưởng lấy con người làm trung tâm trong mọi chiến lược, chính sách và của nền quản trị quốc gia Quan trọng là, “an ninh con người” dưới hai góc độ vừa là mục tiêu, vừa là giải pháp chính là việc đáp ứng các đòi hỏi của thực tiễn Sau 35 năm đổi mới, đất nước đạt nhiều thành tựu trên các lĩnh vực cũng như nâng cao đời sống của người dân Song, nhiều thách thức mới cũng nảy sinh bên cạnh các vấn đề cố hữu cần giải quyết như khoảng cách giàu - nghèo gia tăng, bệnh dịch, ô nhiễm môi trường, an ninh mạng Thiếu một cách tiếp cận tổng thể, kịp thời về an ninh con người sẽ gây nên hệ lụy khó lường, không chỉ gây tổn hại tới các thành tựu đã đạt được mà còn làm trầm trọng thêm mặt thách thức

Đó cũng là kinh nghiệm của nhiều nước và là lý do Liên hợp quốc cũng như nhiều tổ chức khu vực và quốc

tế ngày càng coi trọng các lĩnh vực liên quan đến an ninh con người trong các chương trình nghị sự Với tư cách là một thành viên chủ động, tích cực và có trách nhiệm của cộng đồng quốc tế, nỗ lực bảo đảm an ninh

mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng

bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2021 - 2030;

thực hiện cải cách bảo hiểm xã hội, nâng cao an sinh xã

hội và quyền lao động

- Ban hành và triển khai các chính sách cụ thể,

hiệu quả nhằm bảo đảm quyền con người, coi con người

là chủ thể, nguồn lực chủ yếu và là mục tiêu phát triển

trong mọi lĩnh vực của đời sống xã hội; bảo đảm và phát

huy quyền làm chủ của nhân dân; công nhận, tôn trọng,

bảo vệ và bảo đảm quyền con người, quyền công dân

như quy định trong Hiến pháp năm 2013; tập trung xây

dựng con người1

Các giải pháp trên có mối liên hệ, gắn bó chặt chẽ

với nhau, trong đó các hoạt động được triển khai trên cơ

sở khuôn khổ của Hiến pháp, pháp luật, có sự phối hợp

đồng bộ, nhịp nhàng giữa các bộ, ngành, địa phương

cũng như trên tinh thần tôn trọng các cam kết quốc tế

của Việt Nam

Việc đề cao an ninh con người trong an ninh quốc

gia là một bước tiến quan trọng về tư duy, hành động

của Đảng, Nhà nước trong việc đề ra và triển khai các

“an ninh con người” cũng song hành, gắn bó chặt chẽ với tư tưởng lấy con người làm trung tâm trong mọi chiến lược, chính sách và của nền quản trị quốc gia Quan trọng là, “an ninh con người” dưới hai góc độ vừa là mục tiêu, vừa là giải pháp chính là việc đáp ứng các đòi hỏi của thực tiễn Sau 35 năm đổi mới, đất nước đạt nhiều thành tựu trên các lĩnh vực cũng như nâng cao đời sống của người dân Song, nhiều thách thức mới cũng nảy sinh bên cạnh các vấn đề cố hữu cần giải quyết như khoảng cách giàu - nghèo gia tăng, bệnh dịch, ô nhiễm môi trường, an ninh mạng Thiếu một cách tiếp cận tổng thể, kịp thời về an ninh con người sẽ gây nên hệ lụy khó lường, không chỉ gây tổn hại tới các thành tựu đã đạt được mà còn làm trầm trọng thêm mặt thách thức

Đó cũng là kinh nghiệm của nhiều nước và là lý do Liên hợp quốc cũng như nhiều tổ chức khu vực và quốc

tế ngày càng coi trọng các lĩnh vực liên quan đến an ninh con người trong các chương trình nghị sự Với tư cách là một thành viên chủ động, tích cực và có trách nhiệm của cộng đồng quốc tế, nỗ lực bảo đảm an ninh

con người của Việt Nam vừa nhằm đáp ứng các mục

tiêu trong nước, vừa có thể đóng góp vào công việc

chung như ứng phó với nạn mua bán người, di cư trái

phép, ứng phó với biến đổi khí hậu và bảo vệ quyền

riêng tư trên không gian mạng

Đảng ta đã đưa ra chủ trương đúng đắn về an ninh

con người trên nền tảng lợi ích quốc gia - dân tộc, bản

chất tốt đẹp của chế độ cũng như nhằm đáp ứng các yêu

cầu của thực tiễn trong tình hình mới Nhiệm vụ tới đây

của các bộ, ngành, địa phương là cần tiếp tục cụ thể

hóa, thể chế hóa, đồng bộ hóa các biện pháp để đưa chủ

trương đó vào thực tiễn cuộc sống

II- XÂY DỰNG CÔNG AN NHÂN DÂN CÁCH MẠNG,

CHÍNH QUY, TINH NHUỆ, HIỆN ĐẠI

Để bảo vệ vững chắc an ninh quốc gia, bảo đảm trật

tự, an toàn xã hội, giữ vững ổn định chính trị - xã hội,

phục vụ đất nước hội nhập, phát triển nhanh và bền

vững, đòi hỏi lực lượng Công an nhân dân phải tiếp tục

phát huy truyền thống anh hùng, vẻ vang, tăng cường

xây dựng lực lượng Công an nhân dân cách mạng, chính

quy, tinh nhuệ, hiện đại, hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ

được giao Đó là định hướng lớn được Đại hội XIII

của Đảng và Đại hội đại biểu Đảng bộ Công an Trung ương lần thứ VII, nhiệm kỳ 2020 - 2025 khẳng định

1 Trên cơ sở tiếp tục khẳng định: “Củng cố quốc

phòng, an ninh, bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa là nhiệm vụ trọng yếu, thường xuyên của Đảng, Nhà nước, hệ thống chính trị và toàn dân, trong

đó Quân đội nhân dân và Công an nhân dân là nòng cốt”1, từ đó Đại hội XIII của Đảng chủ trương: “Xây dựng Quân đội nhân dân, Công an nhân dân cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, từng bước hiện đại, một số quân chủng, binh chủng, lực lượng tiến thẳng lên hiện đại Đến năm 2025, cơ bản xây dựng Quân đội, Công an tinh, gọn, mạnh, tạo tiền đề vững chắc, phấn đấu năm

2030 xây dựng Quân đội nhân dân, Công an nhân dân cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại”2 Định hướng này nằm trong tổng thể tầm nhìn và định hướng phát

triển của đất nước, theo đó, “Đến năm 2025: Là nước

đang phát triển, có công nghiệp theo hướng hiện đại,

vượt qua mức thu nhập trung bình thấp Đến năm 2030:

Là nước đang phát triển, có công nghiệp hiện đại, thu

nhập trung bình cao Đến năm 1945: Trở thành nước

_

1, 2 Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Đại hội đại biểu

toàn quốc lần thứ XIII, Sđd, t.I, tr.156, 157-158

con người của Việt Nam vừa nhằm đáp ứng các mục

tiêu trong nước, vừa có thể đóng góp vào công việc

chung như ứng phó với nạn mua bán người, di cư trái

phép, ứng phó với biến đổi khí hậu và bảo vệ quyền

riêng tư trên không gian mạng

Đảng ta đã đưa ra chủ trương đúng đắn về an ninh

con người trên nền tảng lợi ích quốc gia - dân tộc, bản

chất tốt đẹp của chế độ cũng như nhằm đáp ứng các yêu

cầu của thực tiễn trong tình hình mới Nhiệm vụ tới đây

của các bộ, ngành, địa phương là cần tiếp tục cụ thể

hóa, thể chế hóa, đồng bộ hóa các biện pháp để đưa chủ

trương đó vào thực tiễn cuộc sống

II- XÂY DỰNG CÔNG AN NHÂN DÂN CÁCH MẠNG,

CHÍNH QUY, TINH NHUỆ, HIỆN ĐẠI

Để bảo vệ vững chắc an ninh quốc gia, bảo đảm trật

tự, an toàn xã hội, giữ vững ổn định chính trị - xã hội,

phục vụ đất nước hội nhập, phát triển nhanh và bền

vững, đòi hỏi lực lượng Công an nhân dân phải tiếp tục

phát huy truyền thống anh hùng, vẻ vang, tăng cường

xây dựng lực lượng Công an nhân dân cách mạng, chính

quy, tinh nhuệ, hiện đại, hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ

được giao Đó là định hướng lớn được Đại hội XIII

của Đảng và Đại hội đại biểu Đảng bộ Công an Trung ương lần thứ VII, nhiệm kỳ 2020 - 2025 khẳng định

1 Trên cơ sở tiếp tục khẳng định: “Củng cố quốc

phòng, an ninh, bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa là nhiệm vụ trọng yếu, thường xuyên của Đảng, Nhà nước, hệ thống chính trị và toàn dân, trong

đó Quân đội nhân dân và Công an nhân dân là nòng cốt”1, từ đó Đại hội XIII của Đảng chủ trương: “Xây dựng Quân đội nhân dân, Công an nhân dân cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, từng bước hiện đại, một số quân chủng, binh chủng, lực lượng tiến thẳng lên hiện đại Đến năm 2025, cơ bản xây dựng Quân đội, Công an tinh, gọn, mạnh, tạo tiền đề vững chắc, phấn đấu năm

2030 xây dựng Quân đội nhân dân, Công an nhân dân cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại”2 Định hướng này nằm trong tổng thể tầm nhìn và định hướng phát

triển của đất nước, theo đó, “Đến năm 2025: Là nước

đang phát triển, có công nghiệp theo hướng hiện đại,

vượt qua mức thu nhập trung bình thấp Đến năm 2030:

Là nước đang phát triển, có công nghiệp hiện đại, thu

nhập trung bình cao Đến năm 1945: Trở thành nước

_

1, 2 Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Đại hội đại biểu

toàn quốc lần thứ XIII, Sđd, t.I, tr.156, 157-158

phát triển, thu nhập cao”1 Trước đó, Đại hội đại biểu

Đảng bộ Công an Trung ương lần thứ VII, nhiệm kỳ

2020 - 2025 xác định phương hướng: “Xây dựng lực

lượng Công an nhân dân cách mạng, chính quy, tinh

nhuệ, từng bước hiện đại, một số lực lượng tiến thẳng

lên hiện đại” và đặt ra mục tiêu “phấn đấu năm 2030

xây dựng lực lượng Công an nhân dân cách mạng, chính

quy, tinh nhuệ, hiện đại”

* Quan điểm, chủ trương của Đảng về xây dựng lực

lượng Công an nhân dân cách mạng, chính quy, tinh

nhuệ, hiện đại

Chủ trương xây dựng Công an nhân dân cách mạng,

chính quy, tinh nhuệ, từng bước hiện đại đã được đề ra

trong nhiều nghị quyết của Đảng Nghị quyết Đại hội

đại biểu toàn quốc lần thứ IV của Đảng (năm 1976) đã

nêu rõ mục tiêu: “Xây dựng lực lượng Công an nhân

dân trong sạch, vững mạnh về mọi mặt, thật sự là công

cụ sắc bén của Nhà nước chuyên chính vô sản, tuyệt đối

trung thành chính quy, hiện đại, vững về chính trị, giỏi

về nghiệp vụ”2 Chủ trương này tiếp tục được bổ sung

_

1 Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Đại hội đại biểu toàn

quốc lần thứ XIII, Sđd, t.I, tr.36

2 Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Đảng toàn tập, Sđd,

t.43, tr.56

những nội dung mới, cụ thể, phù hợp với yêu cầu, nhiệm vụ bảo vệ an ninh quốc gia, bảo đảm trật tự, an toàn xã hội ở mỗi kỳ đại hội Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VI (năm 1986), lần thứ VII(năm 1991), lần thứ VIII (năm 1996), Đảng đều xác định rõ mục tiêu xây dựng lực lượng Công an nhân dân cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, từng bước hiện đại.Cùng với định hướng lớn này, Bộ Chính trị khóa VIII ban hành Nghị quyết số 08-NQ/TW, ngày 17/12/1998

về Chiến lược bảo vệ an ninh quốc gia, trong đó chỉ đạo: “Xây dựng lực lượng Công an nhân dân cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, từng bước hiện đại, chống âm mưu của các thế lực thù địch phi chính trị hóa và chia

rẽ lực lượng vũ trang” Tiếp đó, quan điểm này được khẳng định xuyên suốt từ Đại hội IX đến Đại hội XI

và cụ thể hóa tại Điều 67, Hiến pháp năm 2013: “Nhà nước xây dựng Công an nhân dân cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, từng bước hiện đại, làm nòng cốt trong thực hiện nhiệm vụ bảo vệ an ninh quốc gia và bảo đảm trật tự, an toàn xã hội, đấu tranh phòng, chống tội phạm”1 Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ

_

1 Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam,

Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2014, tr.31-32

phát triển, thu nhập cao”1 Trước đó, Đại hội đại biểu

Đảng bộ Công an Trung ương lần thứ VII, nhiệm kỳ

2020 - 2025 xác định phương hướng: “Xây dựng lực

lượng Công an nhân dân cách mạng, chính quy, tinh

nhuệ, từng bước hiện đại, một số lực lượng tiến thẳng

lên hiện đại” và đặt ra mục tiêu “phấn đấu năm 2030

xây dựng lực lượng Công an nhân dân cách mạng, chính

quy, tinh nhuệ, hiện đại”

* Quan điểm, chủ trương của Đảng về xây dựng lực

lượng Công an nhân dân cách mạng, chính quy, tinh

nhuệ, hiện đại

Chủ trương xây dựng Công an nhân dân cách mạng,

chính quy, tinh nhuệ, từng bước hiện đại đã được đề ra

trong nhiều nghị quyết của Đảng Nghị quyết Đại hội

đại biểu toàn quốc lần thứ IV của Đảng (năm 1976) đã

nêu rõ mục tiêu: “Xây dựng lực lượng Công an nhân

dân trong sạch, vững mạnh về mọi mặt, thật sự là công

cụ sắc bén của Nhà nước chuyên chính vô sản, tuyệt đối

trung thành chính quy, hiện đại, vững về chính trị, giỏi

về nghiệp vụ”2 Chủ trương này tiếp tục được bổ sung

_

1 Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Đại hội đại biểu toàn

quốc lần thứ XIII, Sđd, t.I, tr.36

2 Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Đảng toàn tập, Sđd,

t.43, tr.56

những nội dung mới, cụ thể, phù hợp với yêu cầu, nhiệm vụ bảo vệ an ninh quốc gia, bảo đảm trật tự, an toàn xã hội ở mỗi kỳ đại hội Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VI (năm 1986), lần thứ VII(năm 1991), lần thứ VIII (năm 1996), Đảng đều xác định rõ mục tiêu xây dựng lực lượng Công an nhân dân cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, từng bước hiện đại.Cùng với định hướng lớn này, Bộ Chính trị khóa VIII ban hành Nghị quyết số 08-NQ/TW, ngày 17/12/1998

về Chiến lược bảo vệ an ninh quốc gia, trong đó chỉ đạo: “Xây dựng lực lượng Công an nhân dân cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, từng bước hiện đại, chống âm mưu của các thế lực thù địch phi chính trị hóa và chia

rẽ lực lượng vũ trang” Tiếp đó, quan điểm này được khẳng định xuyên suốt từ Đại hội IX đến Đại hội XI

và cụ thể hóa tại Điều 67, Hiến pháp năm 2013: “Nhà nước xây dựng Công an nhân dân cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, từng bước hiện đại, làm nòng cốt trong thực hiện nhiệm vụ bảo vệ an ninh quốc gia và bảo đảm trật tự, an toàn xã hội, đấu tranh phòng, chống tội phạm”1 Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ

_

1 Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam,

Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2014, tr.31-32

quá độ lên chủ nghĩa xã hội (bổ sung, phát triển năm 2011)

cũng xác định: “Xây dựng Quân đội nhân dân và Công

an nhân dân cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, từng

bước hiện đại, tuyệt đối trung thành với Tổ quốc, với

Đảng, Nhà nước và nhân dân, được nhân dân tin yêu”1

Tại Đại hội XII, Đảng ta cũng chỉ rõ: “Xây dựng Quân

đội nhân dân, Công an nhân dân cách mạng, chính quy,

tinh nhuệ, từng bước hiện đại, ưu tiên hiện đại hóa một

số quân chủng, binh chủng, lực lượng; vững mạnh về

chính trị, nâng cao chất lượng tổng hợp sức mạnh chiến

đấu, tuyệt đối trung thành với Tổ quốc, với Đảng, Nhà

nước và nhân dân”2

Như vậy, định hướng xây dựng lực lượng Công an

nhân dân trong Nghị quyết Đại hội XIII đã tiếp thu, kế

thừa chủ trương, quan điểm nêu ra tại các kỳ Đại hội

trước; đồng thời bổ sung, phát triển để phù hợp với

Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội của đất nước giai

đoạn 2021 - 2030 So với Đại hội XII, Đảng ta đã xác

định chuyển từ trạng thái “từng bước hiện đại, ưu tiên

hiện đại hóa một số lực lượng” sang “từng bước hiện đại,

vụ bảo đảm an ninh, trật tự và tiềm lực của đất nước hiện nay1

* Nội dung xây dựng lực lượng Công an nhân dân cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại

- Xây dựng lực lượng Công an nhân dân cách mạng

Về nội hàm, tính cách mạng được hiểu là thuộc tính

xác định bản chất giai cấp công nhân, mang tính nhân dân, dân tộc sâu sắc; thể hiện bản lĩnh chính trị của Công an nhân dân Việt Nam, trung thành tuyệt đối với chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh, với Đảng, chế độ xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam Bản chất giai cấp của lực lượng vũ trang là vấn đề mang tính quy luật lịch sử Kế thừa tư tưởng của C Mác và Ph Ăngghen, V.I Lênin đã xây dựng, phát triển học thuyết về lực lượng vũ trang kiểu mới của giai cấp công nhân: nêu lên hệ thống các nguyên tắc, trong đó nguyên tắc Đảng Cộng sản lãnh đạo chặt chẽ lực lượng vũ trang _

1 Xem Chuyên đề “Những nhận thức mới và tư duy mới về

an ninh quốc gia”, Tlđd

quá độ lên chủ nghĩa xã hội (bổ sung, phát triển năm 2011)

cũng xác định: “Xây dựng Quân đội nhân dân và Công

an nhân dân cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, từng

bước hiện đại, tuyệt đối trung thành với Tổ quốc, với

Đảng, Nhà nước và nhân dân, được nhân dân tin yêu”1

Tại Đại hội XII, Đảng ta cũng chỉ rõ: “Xây dựng Quân

đội nhân dân, Công an nhân dân cách mạng, chính quy,

tinh nhuệ, từng bước hiện đại, ưu tiên hiện đại hóa một

số quân chủng, binh chủng, lực lượng; vững mạnh về

chính trị, nâng cao chất lượng tổng hợp sức mạnh chiến

đấu, tuyệt đối trung thành với Tổ quốc, với Đảng, Nhà

nước và nhân dân”2

Như vậy, định hướng xây dựng lực lượng Công an

nhân dân trong Nghị quyết Đại hội XIII đã tiếp thu, kế

thừa chủ trương, quan điểm nêu ra tại các kỳ Đại hội

trước; đồng thời bổ sung, phát triển để phù hợp với

Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội của đất nước giai

đoạn 2021 - 2030 So với Đại hội XII, Đảng ta đã xác

định chuyển từ trạng thái “từng bước hiện đại, ưu tiên

hiện đại hóa một số lực lượng” sang “từng bước hiện đại,

vụ bảo đảm an ninh, trật tự và tiềm lực của đất nước hiện nay1

* Nội dung xây dựng lực lượng Công an nhân dân cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại

- Xây dựng lực lượng Công an nhân dân cách mạng

Về nội hàm, tính cách mạng được hiểu là thuộc tính

xác định bản chất giai cấp công nhân, mang tính nhân dân, dân tộc sâu sắc; thể hiện bản lĩnh chính trị của Công an nhân dân Việt Nam, trung thành tuyệt đối với chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh, với Đảng, chế độ xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam Bản chất giai cấp của lực lượng vũ trang là vấn đề mang tính quy luật lịch sử Kế thừa tư tưởng của C Mác và Ph Ăngghen, V.I Lênin đã xây dựng, phát triển học thuyết về lực lượng vũ trang kiểu mới của giai cấp công nhân: nêu lên hệ thống các nguyên tắc, trong đó nguyên tắc Đảng Cộng sản lãnh đạo chặt chẽ lực lượng vũ trang _

1 Xem Chuyên đề “Những nhận thức mới và tư duy mới về

an ninh quốc gia”, Tlđd