Phân tích vấn đề xây dựng nền tảng tinh thần của xã hội việt nam hiện nay?

MỤC LỤC MỞ ĐẦU 1 NỘI DUNG 2 1 Tính tất yếu của việc xây dựng nền tảng tinh thần của xã hội học Việt Nam hiện nay 2 2 Một số vấn đề cơ bản của việc xây dựng nền tảng tinh thần xã hội Việt Nam hiện nay.

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1 NỘI DUNG 2

1 Tính tất yếu của việc xây dựng nền tảng tinh thần của xã hội học Việt Nam hiện nay 2

2 Một số vấn đề cơ bản của việc xây dựng nền tảng tinh thần xã hội Việt Nam hiện nay 3

a Nội dung nền tảng tinh thần của xã hội Việt Nam hiện nay 3

b Các nhiệm vụ cơ bản của tiến trình xây dựng nền tảng tinh thần 5

3 Vai trò của pháp luật đối với việc xây dựng nền tảng tinh thần của xã hội Việt Nam hiện nay 10 KẾT LUẬN 15 TÀI LIỆU THAM KHẢO 15

MỞ ĐẦU

Nền tảng tinh thần (văn hóa, đạo đức, tư tưởng, niềm tin, lý tưởng, khát vọng, ý chí, …) là một trong những nội dung quan trọng trên con đường phát triển

đất nước Tại bài phát biểu nghị quyết Đại hội XIII của Đảng, Tổng Bí thư

Nguyễn Phú Trọng chủ trì và phát biểu ý kiến chỉ đạo: “Văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội, là mục tiêu, động lực phát triển bền vững đất nước Văn hóa phải được đặt ngang hàng với kinh tế, chính trị, xã hội Xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, thống nhất trong đa dạng của cộng đồng các dân tộc Việt Nam, với các đặc trưng dân tộc, dân chủ, khoa học và nhân văn” Như vậy có thể thấy, văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội Việt

Nam hiện nay, trong quá trình xây dựng xây dựng nền tảng tinh thần của xã hội Việt Nam, chúng ta cũng đang tiếp tục cải tiến, điều chỉnh để phù hợp nền văn hóa truyền thống của dân tộc Để làm được điều đó, hệ thống pháp luật nói chung, pháp luật về văn hóa nói riêng, cần được hoàn thiện và phát triển bảo đảm

phát huy các giá trị văn hóa truyền thống Vì vậy, nhóm 6 chọn để tài “Phân tích

vấn đề xây dựng nền tảng tinh thần của xã hội Việt Nam hiện nay? Vai trò của pháp luật đối với việc xây dựng nền tảng tinh thần của xã hội Việt Nam hiện nay” để phân tích.

NỘI DUNG

1 Tính tất yếu của việc xây dựng nền tảng tinh thần của xã hội Việt Nam hiện nay

Tính triệt để, toàn diện của cách mạng xã hội chủ nghĩa đòi hỏi phải thay đổi phương thức sản xuất tinh thần, làm cho phương thức sản xuất tinh thần phù hợp với phương thức sản xuất mới của xã hội xã hội chủ nghĩa Tồn tại

xã hội quyết định ý thức xã hội, phương thúc sản xuất vật chất quyết định phương thức sản xuất tinh thần, do đó, khi phương thức sản xuất cũ, phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa bị xóa bỏ, phương thức sản xuất mới xã hội chủ nghĩa ra đời thì việc xây dựng nền tảng tinh thần mới của xã hội chủ nghĩa cũng đồng thời diễn ra nhằm thay đổi bản chất của ý thức xã hội, xây dựng ý thức xã hội mới phù hợp với sự thay đổi về chất đã tạo ra với việc xác lập quyền lực kinh tế và quyền lực chính trị của giai cấp công nhân và nhân dân lao động

Đi lên chủ nghĩa xã hội là khát vọng của nhân dân ta, là sự lựa chọn đúng đắn của Đảng Cộng sản Việt Nam và Chủ tịch Hồ Chí Minh, phù hợp với xu thế phát triển của lịch sử Xã hội chủ nghĩa mà nhân dân ta xây dựng là một

xã hội dân giàu nước mạnh, xã hội dân chủ, công bằng, văn minh; do nhân dân làm chủ; có nền kinh tế phát triển cao dựa trên lực lượng sản xuất hiện đại và quan hệ sản xuất tiến bộ, phù hợp; có nền văn hóa tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc; con người có cuộc sống ấm no, tự do, hạnh phúc, có điều kiện phát triển toàn diện; các dân tộc trong cộng đồng Việt Nam bình đẳng, đoàn kết, tôn trọng và giúp nhau cùng phát triển; có Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân do Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo; có quan hệ hữu nghị và hợp tác các nước trên thế giới

Qua các kì đại hội, Đảng đã chỉ ra ba nhiệm vụ cơ bản trong tiến trình cách mạng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam đó là: Xây dựng nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa; xác lập và hoàn thiện thể chế chính trị

xã hội chủ nghĩa; đồng thời xây dựng và phát triền nền văn hóa mới xã hội chủ nghĩa

Công cuộc xây dựng xã hội mới phải bắt đầu từ công tác tư tưởng văn hóa nhằm tạo lập nền tảng tinh thần xã hội mới, đặc biệt là từ việc xác lập ý thức hệ chính trị và pháp quyền mới Từ đó mới tạo cơ sơ thiết lập được một thể chế chính trị và pháp luật mới, tạo ra tính pháp lý cho việc xác lập thể chế

và cơ chế vận hành mới của nền kinh tế Qua đó tiến hành công cuộc cải tạo lực lượng sản xuất cũ và xây dựng, phát triển lực lượng sản xuất mới

Công cuộc xây dựng xã hội chủ nghĩa là cuộc cách mạng làm thay đổi theo hướng phát triển toàn bộ các mặt cơ bản cấu thành tổng thể đời sống xã hội, từ lực lượng sản xuất cho đến kết cấu kinh tế và thượng tầng kiến trúc chính trị, pháp luật cũng như toàn bộ đời sống tinh thần của xã hội Do dó công tác tư tưởng và phát triển văn hóa nhằm tạo lập nền tảng tinh thần cho tiến trình xây dựng xã hội mới là một trong những nhiệm vụ quan trọng, đi đầu của công cuộc xây dựng xã hội chủ nghĩa

Vì vậy, để sự nghiệp xây dựng xã hội chủ nghĩa ở nước ta thành công thì tất yếu phải xây dựng tạo lập nền tảng tinh thần của xã hội xã hội chủ nghĩa

mà bắt nguồn từ cuộc cách mạng văn hóa

2 Một số vấn đề cơ bản của việc xây dựng nền tảng tinh thần xã hội Việt Nam hiện nay

a Nội dung nền tảng tinh thần của xã hội Việt Nam hiện nay

Nền tảng tinh thần của xã hội Việt Nam hiện nay được cấu thành từ toàn

bộ các yếu tố thuộc ý thức xã hội mang đặc trưng của ý thức hệ xã hội chủ nghĩa, có nội dung cơ bản là ý thức hệ của giai cấp công nhân, thể hiện trước hết ở các quan điểm chính trị và pháp quyền, gồm ba nội dung:

Thứ nhất, những quan điểm khoa học và cách mạng của chủ nghĩa Mác – Lênin Đây là những quan điểm và học thuyết khoa học về sự nghiệp giải

phóng giai cấp công nhân, nhân dân lao động khỏi áp bức và bóc lột; xác lập địa vị làm chủ xã hội của người lao động; thực hiện sự phát triển toàn diện của mỗi cá nhân trong cộng đồng xã hội; tiến tới một xã hội mà ở đó tự do của người này là tiền đề thực hiện sự tự do của người khác

Thứ hai, tư tưởng Hồ Chí Minh Tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh dù

được ra đời ở thế kỷ XX nhưng cho đến ngày nay, đây vẫn là một trong những nền tảng tinh thần của xã hội Việt Nam bởi lẽ tư tưởng này đã vận dụng một cách triệt để tinh thần khoa học và cách mạng của chủ nghĩa Mác – Lênin vào điều kiện cụ thể của cách mạng Việt Nam, là di sản tinh thần vô cùng quý báu trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Tư tưởng Hồ Chí Minh trở thành một nội dung căn bản trong toàn bộ đời sống tinh thần của xã hội Việt Nam, là một trong những cội nguồn sáng tạo trong sự phát triển mọi lĩnh vực tinh thần của xã hội Việt Nam trên con đường định hướng xã hội chủ nghĩa

Thứ ba, đường lối cách mạng của Đảng Cộng sản Việt Nam Đây là hệ

thống các quan điểm thuộc về chiến lược và sách lược của cách mạng Việt Nam nhằm giải quyết những nhiệm vụ cụ thể của mỗi giai đoạn phát triển của cách mạng Việt Nam, được hình thành trên cơ sở vận dụng các nguyên lý khoa học của chủ nghĩa Mác – Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh vào thực tiễn của đất nước

Bên cạnh những tư tưởng về mặt chính trị, nền tảng tinh thần của xã hội Việt Nam hiện nay còn là những nội dung mang tính nhân dân, tính dân tộc sâu sắc, tính thời đại và tính khoa học, nhân văn cao cả Những nội dung này phản ánh những lợi ích căn bản của nhân dân lao động, của toàn thể dân tộc Việt Nam và của nhân dân lao động yêu chuộng hòa bình trên toàn thế giới Xây dựng nền tảng tinh thần của xã hội Việt Nam hiện nay được Đảng ta xác định là xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc

Đó là tổng thể những giá trị vật chất và tinh thần do cộng đồng các dân tộc

Việt Nam sáng tạo ra trong quá trình dựng nước và giữ nước Bằng lao động sáng tạo và ý chí đấu tranh kiên cường, nhân dân ta đã xây đắp nên một nền văn hóa kết tinh sức mạnh và in đậm dấu ấn bản sắc dân tộc, chứng minh sức sống mãnh liệt và sự trường tồn của dân tộc Việt Nam Một quốc gia hùng mạnh và phát triển không chỉ dựa vào năng lực kinh tế, chính trị, quân sự mà yếu tố văn hóa đóng vai trò rất quan trọng Đặc biệt trong bối cảnh thế giới mới, các quốc gia đều tìm kiếm phương thức ứng xử mới với quốc tế Trong

đó, văn hóa là hạt nhân, trở thành một bộ phận quan trọng trong sức mạnh tổng hợp quốc gia “Thực tế đã chứng minh, một quốc gia muốn phát triển bền vững, ngoài dựa vào các “yếu tố cứng” như tài nguyên thiên nhiên, tiền vốn, cơ sở vật chất… thì cần phải biết tận dụng, khai thác “yếu tố mềm”, đó chính là nguồn nhân lực con người với vai trò là nhân cách văn hóa năng động, sáng tạo nhất, đóng góp quyết định nhất đến sự hùng mạnh, phồn vinh của xã hội Hay nói cách khác, văn hóa là một “nguồn lực mềm” làm động lực và đòn bẩy thúc đẩy kinh tế phát triển và làm “hài hòa hóa” các mối quan

hệ xã hội và “lành mạnh hóa” môi trường xã hội” – trích lời phát biểu của Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Trịnh Thị Thủy tại Hội nghị lần thứ chín, Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XI1

b Các nhiệm vụ cơ bản của tiến trình xây dựng nền tảng tinh thần

Để xây dựng nền tảng tinh thần của xã hội Việt Nam hiện nay cần chú trọng vào một số nhiệm vụ sau:

Thứ nhất, nhiệm vụ kế thừa và phát huy những truyền thống văn hóa tốt đẹp của cộng đồng các dân tộc Việt Nam, tiếp thu những tinh hóa văn hóa nhân loại

Việc kế thừa và phát huy những truyền thống văn hóa tốt đẹp của cộng đồng các dân tộc Việt Nam, tiếp thu những tinh hoa văn hóa nhân loại phải hướng vào việc xây dựng một xã hội dân chủ, công bằng, văn minh, vì lợi ích

1 Văn hóa: Nền tảng tinh thần vững chắc trong bối cảnh hội nhập quốc tế https://toquoc.vn/van-hoa-nen-tang-tinh-than-vung-chac-trong-boi-canh-hoi-nhap-quoc-te-99187965.htm

chân chính và phẩm giá con người, với trình độ tri thức, đạo đức, thể lực và thẩm mỹ ngày càng cao

Ngày nay trong bối cảnh toàn cầu hoá về nhiều mặt, hội nhập quốc tế đã

và đang tác động đến những giá trị văn hoá truyền thống của dân tộc Việt Nam cả theo hướng tích cực lẫn tiêu cực Một mặt, nó góp phần nâng cao trình độ tư duy khoa học của xã hội công nghiệp, góp phần làm giàu thêm, phong phú thêm các giá trị văn hoá Việt Nam truyền thống Mặt khác, nó cũng đặt ra những thách thức lớn trong việc giữ gìn và phát huy những giá trị văn hoá truyền thống, và thách thức lớn nhất là làm thế nào để nền văn hóa dân tộc vừa có thể tiếp thu được các giá trị thời đại, tinh hoa văn hoá nhân loại, vừa có thể giữ được bản sắc dân tộc vốn có; không bị hoà tan, không bị nhấn chìm vào các nền văn hóa khác hoặc trở thành “cái bóng mờ” của dân tộc khác, nền văn hoá khác Gìn giữ và phát huy các giá trị nhân văn trong văn hoá Việt Nam còn là để bồi dưỡng và phát triển nhân tố con người Việt Nam, một nguồn nội lực rất quan trọng và có ý nghĩa quyết định đối với sự phát triển bền vững của đất nước và chống mọi sự tha hoá nhân cách

Chính vì vậy, Đảng ta xác định dân tộc, nhân văn, trí tuệ, cách mạng là đích đến của văn hoá, văn học Việt Nam Hiện nay chúng ta cần xác định trọng tâm là xây dựng con người với các đặc tính cơ bản như yêu nước, nhân

ái, nghĩa tình, trung thực, đoàn kết, cần cù, sáng tạo…và xây dựng một hệ giá trị thích hợp để phát huy được những điểm mạnh và hạn chế thói hư tật xấu của người Việt Giữ gìn, bảo vệ và phát huy bản sắc dân tộc phải gắn kết với

mở rộng giao lưu quốc tế, tiếp thu có chọn lọc cái hay, cái tiến bộ trong văn hóa các dân tộc khác đồng thời không ngừng tiếp thu tinh hoa của văn hóa nhân loại để làm sâu sắc thêm những giá trị văn hóa truyền thống, góp phần củng cố và làm phong phú hơn nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc Bên cạnh đó cùng cần chống thái độ bảo thủ khi đề cao quá văn hóa dân tộc truyền thống, chống quan điểm coi nhẹ, hạ thấp vai trò và các giá trị của văn

hóa truyền thống, chạy theo thị hiếu và các giá trị văn hóa ngoại lai, tệ sùng bái nước ngoài, chạy theo lối sống thực dụng, cá nhân vị kỷ gây hại đến thuần phong mỹ tục của dân tộc

Thứ hai, nhiệm vụ xây dựng và phát triển con người

Con người là trung tâm của chiến lược phát triển, đồng thời là chủ thể của

sự phát triển nên quan điểm cơ bản của Đảng đặt ra trong giai đoạn phát triển văn hóa hiện nay là cần phải tôn trọng và bảo vệ quyền con người, gắn quyền con người với quyền và lợi ích của dân tộc, đất nước và quyền làm chủ của nhân dân

Các quyền con người, quyền công dân về chính trị, dân sự, kinh tế, văn hóa, xã hội được công nhận, tôn trọng, bảo vệ, bảo đảm theo Hiến pháp và pháp luật Hiến pháp đầu tiên của Nhà nước Việt Nam năm 1946 mới chỉ gồm có 70 Điều, nhưng đã có tới 18 điều quy định các quyền nghĩa vụ cơ bản của công dân Từ Hiến pháp năm 1946 đến Hiến pháp năm 2013, văn bản pháp lý quan trọng bậc nhất này đã qua 4 lần sửa đổi, bổ sung cho phù hợp với từng giai đoạn phát triển Qua mỗi lần sửa đổi, quyền con người hiến định ngày càng rõ ràng, theo kịp những tiến bộ về nhân quyền mà loài người đạt được Hiến pháp sửa đổi năm 2013, kế thừa và phát huy tính ưu việt của những bản Hiến pháp trước đó, đã tiếp tục ưu tiên phát huy nhân tố con người, thể hiện sâu sắc hơn quan điểm bảo vệ, tôn trọng quyền con người, bảo đảm thực hiện tốt hơn quyền, nghĩa vụ cơ bản của công dân Hiến pháp này tiếp tục khẳng định và làm rõ hơn các quyền con người; đồng thời, đã bổ sung một số quyền mới, là kết quả của quá trình đổi mới gần 30 năm qua ở nước ta, phù hợp với các điều ước quốc tế về quyền con người mà Việt Nam tham gia Mọi người có nghĩa vụ tôn trọng quyền của người khác và đều bình đẳng trước pháp luật, không ai bị phân biệt đối xử trong đời sống chính trị, dân sự, kinh tế, văn hóa, xã hội, công dân nam, nữ bình đẳng về mọi mặt

Nhà nước có chính sách bảo đảm quyền và cơ hội bình đẳng giới, nghiêm cấm phân biệt đối xử về giới

Để thực hiện được nhiệm vụ trên phải cần sự chung tay của mỗi gia đình, mỗi đơn vị xã hội Đó là việc xây dựng gia đình no ấm, tiến bộ, hạnh phúc, thật sự là tế bào lành mạnh của xã hội, là môi trường quan trọng, trực tiếp giáo dục nếp sống và hình thành nhân cách con người và nền văn hóa Việt Nam

Thứ ba, nhiệm vụ phát triển giáo dục và đào tạo, khoa học- công nghệ

Giáo dục và đào tạo là cơ sở thiết yếu để đào tạo nguồn nhân lực, đặc biệt

là nguồn nhân lực chất lượng cao phục vụ yêu cầu của sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa Hiền tài là nguyên khí quốc gia, giáo dục và đào tạo không chỉ là nhân tố có ý nghĩa quyết định đến đào tạo nguồn nhân lực cho nền sản xuất xã hội mà còn là trung tâm đào tạo nhân tài cho đất nước Phát triển giáo dục đào tạo chính là xây dựng nền móng văn hóa dân tộc, là cơ sở để phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc Do đó, phải coi phát triển giáo dục và đào tạo cùng với phát triển khoa học công nghệ là quốc sách hang đầu; thực hiện việc đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục và đào tạo theo nhu cầu phát triển của xã hội, nâng cao chất lượng theo tiêu chuẩn hóa, hiện đại hóa, xã hội hóa, dân chủ hóa và hội nhập quốc tế, phục vụ đắc lực sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ Quốc, tiến hành đẩy mạnh xây dựng xã hội học tập, tạo cơ hội và điều kiện cho mọi công dân được học tập suốt đời Ngày nay, cùng với sự bùng nổ của cách mạng khoa học - công nghệ, vai trò của khoa học và công nghệ ngày càng tăng lên trong đời sống xã hội Trên thế giới đã và đang hình thành nền kinh tế tri thức, trong đó, khoa học và công nghệ có vai trò quyết định trong sự gia tăng giá trị của sản phẩm Trong các nhân tố cấu thành nên sự phát triển của nền sản xuất xã hội, nhân tố khoa học và công nghệ là nhân tố năng động nhất để tạo nên sự tăng năng suất lao động Vì vậy, khoa học và công nghệ luôn giữ vai trò “then chốt” và “động