Phân Tích Khái Niệm, Cấu Trúc Của Ý Thức Chính Trị? Vai Trò Của Ý Thức Chính Trị Đối Với Hoạt Động Xây Dựng Pháp Luật Và Thực Hiện Pháp Luật Ở Nước Ta Hiện Nay?.Docx

MỤC LỤC MỞ ĐẦU 1 NỘI DUNG 1 I KHÁI NIỆM, CẤU TRÚC CỦA Ý THỨC CHÍNH TRỊ 1 1 Khái niệm 1 2 Cấu trúc của ý thức chính trị 3 II VAI TRÒ CỦA Ý THỨC CHÍNH TRỊ ĐỐI VỚI HOẠT ĐỘNG XÂY DỰNG PHÁP LUẬT VÀ THỰC HI[.]

MỞ ĐẦU 1

NỘI DUNG 1

I KHÁI NIỆM, CẤU TRÚC CỦA Ý THỨC CHÍNH TRỊ 1

1 Khái niệm 1

2 Cấu trúc của ý thức chính trị 3

II VAI TRÒ CỦA Ý THỨC CHÍNH TRỊ ĐỐI VỚI HOẠT ĐỘNG XÂY DỰNG PHÁP LUẬT VÀ THỰC HIỆN PHÁP LUẬT Ở NƯỚC TA HIỆN NAY 4

1 Vai trò đối với hoạt động xây dựng pháp luật 4

2 Vai trò đối với việc thực hiện pháp luật 5

III NÂNG CAO GIÁO DỤC Ý THỨC CHÍNH TRỊ TRONG THỜI ĐIỂM HIỆN NAY 8

KẾT LUẬN 10

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 12

MỞ ĐẦU

Ý thức chính trị là một trong những vấn đề quan trọng trong đời sống của con người và xã hội loài người Do đó, từ lâu vấn đề này đã thu hút sự quan tâm, chú ý của không ít nhà tư tưởng cũng như các học giả, các nhà nghiên cứu Mà đặc biệt là vai trò của ý thức chính trị có ảnh hưởng không nhỏ đến hoạt động xây dựng pháp luật và thực hiện pháp luật Nó phản ánh các quan hệ chính trị, kinh tế, xã hội giữa các giai cấp, các dân tộc và các quốc gia cũng như thái độ của các giai cấp đối với quyền lực nhà nước, thể hiện trực tiếp và tập trung nhất lợi ích giai cấp (hệ tư tưởng chính trị)

Yếu tố chính trị được thể hiện trong sự tác động của các lợi ích và các sự kiện chính trị đến quá trình thông qua các quyết định xây dựng pháp luật

Như vậy để hiểu được thế nào là ý thức chính trị, cấu trúc của ý thức chính trị

và tầm quan trọng của ý thức chính trị đối với hoạt động xây dựng pháp luật và thực

hiện pháp luật, nhóm chúng em xin chọn đề tài: “Phân tích khái niệm, cấu trúc của ý

thức chính trị? Vai trò của ý thức chính trị đối với hoạt động xây dựng pháp luật và thực hiện pháp luật”.

Trong quá trình nghiên cứu, tìm hiểu, do tài liệu còn hạn chế, kiến thức lý luận

và thực tiễn chưa nhiều… nên bài viết không tránh khỏi những thiếu sót Kính mong nhận được góp ý của thầy cô để bài làm của chúng em được hoàn thiện hơn

Chúng em xin chân thành cảm ơn!

NỘI DUNG

I KHÁI NIỆM, CẤU TRÚC CỦA Ý THỨC CHÍNH TRỊ

1 Khái niệm

Chính trị có thể hiểu là “toàn bộ những hoạt động có liên quan đến các mối quan hệ giữa các giai cấp, giữa các dân tộc, các tầng lớp xã hội, mà cốt lõi của nó là vấn đề giành chính quyền, duy trì và sử dụng quyền lực nhà nước, sự tham gia vào công việc của nhà nước, sự xác định hình thức tổ chức, nhiệm vụ, nội dung hoạt động của nhà nước" 1 Như vậy, nếu hiểu chính trị là những hoạt động giành chính quyền, duy trì và sử dụng quyền lực nhà nước, thì theo lý luận của chủ nghĩa Mác-Lênin thì

trong xã hội cộng sản chủ nghĩa (giai cấp đoạn cao) sẽ không có chính trị, bởi khi giai cấp không còn tồn tại thì nhà nước sẽ tiêu vong Nếu hiểu theo nghĩa rộng hơn, chính trị là hoạt động của con người nhắm tạo ra, gìn giữ và điều chỉnh những nguyên tắc xử

sự chung mà những nguyên tắc này tác động trực tiếp đến một bộ phận người, trong đó

1 Theo định nghĩa của Từ điển Bách Khoa Việt Nam.

có cả những người góp phần tạo nên Vì vậy, nếu hiểu theo nghĩa này, thì dù trong xã hội giai đoạn nào, chính trị vẫn tồn tại và giữ vai trò rất quan trọng

Theo triết học Mác-Lênin “ý thức” là một phạm trù song song với phạm trù vật chất Theo đó, ý thức là sự phản ánh thế giới vật chất khách quan vào bộ óc con người,

có sự cải biến và sáng tạo Ý thức có mối quan hệ hữu cơ với vật chất Nói ý thức chính là sự phản ánh hiện thực khách quan vào trong bộ óc người, có sự cải biến và sáng tạo vì đây là sự phản ánh đặc biệt – phản ánh trong quá trình trao đổi thông tin giữa chủ thể và đối tượng phản ánh Tiếp đến là mô hình hóa đối tượng trong tư duy dưới dạng hình ảnh tinh thần và cuối cùng là chuyển mô hình từ tư duy ra hiện thực khách quan Trên cơ sở hiện thực khách quan mà con người tiếp nhận, ý thức có thể tạo ra tri thức mới về sự vật, tưởng tượng ra những cái không có trong thực tế, là hình ảnh tinh thần, gắn liền với hoạt động khái quát hóa, trừu tượng hóa, có định hướng, có lựa chọn Ý thức gắn với chủ thể, bao gồm ý thức cá nhân và ý thức xã hội Ý thức cá nhân là đời sống tinh thần của mỗi cá nhân, phản ánh môi trường sống cũng như điều kiện của cá nhân đó Còn ý thức xã hội bao gồm những quan điểm, tư tưởng cùng những tình cảm, truyền thống phát sinh từ tồn tại xã hội trong từng giai đoạn lịch sử cố định Ý thức xã hội bao gồm ý thức chính trị, ý thức pháp luật, ý thức triết học…

Trong những xã hội tồn tại giai cấp thì mỗi giai cấp khác nhau lại có điều kiện vật chất khác nhau, dẫn đến lợi ích, địa vị xã hội khác nhau, do đó, ý thức của các giai cấp cũng khác nhau Ý thức chính trị là một trong những hình thái chủ yếu của ý thức

xã hội, phản ánh các quan hệ chính trị, kinh tế, xã hội giữa các giai cấp với nhau hay giữa các dân tộc, các quốc gia, cũng như thái độ của các giai cấp đối với quyền lực nhà nước Đặc trưng của ý thức chính trị là thể hiện trực tiếp và tập trung nhất lợi ích giai cấp.2

Ý thức chính trị của một xã hội có thể được chia ra thành ý thức chính trị chính thống và ý thức chính trị không chính thống; hay được chia ra thành ý thức chính trị lý luận và ý thức chính trị thường ngày Ý thức chính trị thường ngày không có sự khái quát về mặt trí tuệ, lý luận, nó không phản ánh một cách sâu sắc và có hệ thống các quan hệ giai cấp và lợi ích giai cấp, do phát sinh từ trong hoạt động thực tiễn đời thường, thông quan kinh nghiệm, sản xuất, lao động, xã hội của con người và môi trường xung quanh trực tiếp phụ thuộc vào hiện thực kinh tế khách quan trong tính cụ thể hàng ngày Song ý thức chính trị thường ngày có khả năng làm tăng thêm vốn kinh nghiệm về chính trị trong cuộc sống hàng ngày của con người Còn ý thức chính trị lý luận là hệ thống những quan điểm về chính trị đã được khái  quát, hệ thống hóa thành một hệ thống lý luận, phản ánh một cách sâu sắc lợi ích giai cấp thống trị xã hội về

2 TS Ngọ Văn Nhân, Tập bài giảng chuyên đề 6: Ý thức xã hội và triết học về con người, tr.9

kinh tế, do các nhà lý luận của một giai cấp xây dựng nên, dùng làm cơ sở lý luận thể hiện trong các lý luận về chế độ xã hội, về nhà nước, về chính đảng, về giai cấp, về dân tộc , Nó được cụ thể hóa trong các cương lĩnh chính trị, trong các đường lối, chính sách trong cuộc đấu tranh giai cấp của các giai cấp khác nhau Hệ tư tưởng chính trị tác động trở lại cơ sở kinh tế thông qua các tổ chức nhà nước Nó giữ vai trò chủ đạo trong đời sống tinh thần của xã hội và chi phối trực tiếp của mỗi cá nhân cho đến các hình thái ý thức xã hội khác Vì vậy, nó chi phối đời sống chính trị của xã hội, nó thống trị mọi mặt của đời sống xã hội

2 Cấu trúc của ý thức chính trị

Ý thức nói chung và ý thức chính trị nói riêng là một hiện tượng tâm lý xã hội rất phức tạp, được tạo nên bởi nhiều thành tố khác nhau, có mối liên hệ với nhau Có thể chia cấu trúc của ý thức chính trị theo hai chiều:

2.1 Theo chiều ngang: Bao gồm các yếu tố như tri thức, tình cảm, niềm tin, lý trí, ý chí , trong đó tri thức là yếu tố cơ bản, cốt lõi.

Tri thức chính trị là sự hiểu biết về các quan hệ chính trị hay lợi ích chính trị, lợi ích giai cấp đang tồn tại Lênin đã từng nói người dốt đứng ngoài chính trị, bởi khi thiếu sự hiểu biết về chính trị thì người ta không thể có được hành động chính trị đúng đắn Hiểu theo trình độ nhận thức, có thể có tri thức chính trị thông thường và khoa học Chủ thể càng có sự hiểu biết về chính trị thì ý thức chính trị của chủ thể đó càng sâu sắc

Tình cảm chính trị là những biểu hiện thông qua thái độ của cá nhân trước những tác động của sự kiện chính trị Trên thực tế, tình cảm chính trị là một trong những động lực quan trọng trong việc thúc đẩy chủ thể thể hiện quan điểm chính trị

Niềm tin chính trị là sự tin tưởng về lý tưởng chính trị Niềm tin chính trị là điểm tựa để hình thành hành động chính trị trên thực tiễn nhằm đạt được mục đính chính trị hay mục tiêu đã lựa chọn

Lý trí là một khả năng của ý thức con người, một trong những phẩm chất chỉ có

ở con người Lý trí và tình cảm đều xuất phát từ niềm tin Triết học cũng có thể được hiểu như một lối suy nghĩ dựa trên lý trí và lý trí đã trở thành một chủ đề triết học từ thời cổ đại Nó đã được giải thích theo nhiều cách khác nhau bởi nhiều triết gia khác nhau tại mỗi thời điểm phát triển của Triết học

Ý chí trong chính trị là sự biểu hiện của nỗ lực, sự kiên định của mỗi chủ thể trong quá trình nhận định đúng – sai, vượt qua những cám dỗ trong khi thực hiện các mục tiêu chính trị của mình Ý chí chính trị cũng là động lực cho sự hợp tác và kết nối đối với những chủ thể có cùng ý thức chính trị

Các yếu tố này có sự tác động, gắn bó chặt chẽ với nhau, cùng bổ sung cho nhau để thực hiện mục đích chính trị Bởi nếu chỉ có tri thức mà không có ý thức, không có niềm tin hay tình cảm thì sẽ không có động lực để bất kỳ ai hành động quyết liệt và hiệu quả để đạt được mục đích của mình

2.2 Theo chiều dọc: Bao gồm các yếu tố tự ý thức, tiềm thức và vô thức.

Tự ý thức trong ý thức chính trị là việc chủ thể tự đánh giá về những hành vi, tư tưởng, tình càm, động cơ, lợi ích chính trị của bản thân Tự ý thức chính trị không chỉ dừng lại ở sự ý thức của mõi chủ thể mà còn là sự tự ý thức của một giai cấp, một dân tộc, một quốc gia hay một tổ chức chính trị Việc tự ý thức phản ánh trình độ phát triển, chính việc tự ý thức khiến con người có thể tự điều chỉnh hành vi của bản thân phù hợp với hoàn cảnh, phù hợp với sự phất triển, với các chuẩn mực đạo đức mà xã hội đề ra

Tiềm thức chính trị là những tri thức mà bản thân mỗi người đã có, hay còn gọi

là bản năng, có thể trực tiếp dẫn đến những hành vi, hoạt động nhận thức Có thể hiểu đây là sự giác ngộ về lợi ích, quan điểm chính trị, phần nào đó chi phối suy nghĩ, nhận thức và hành động của chủ thể một cách tự giác Đó cũng là sự kết hợp giữa tri thức chính trị và niềm tin, tạo thành tiềm thức chính trị kiên định, đúng đắn và chính xác

Vô thức là một hiện tượng, khi mà ý thức không thực hiện được chức năng của mình Hay nói cách khác, vô thức là tổng hợp những hiện tượng, những hành vi mà chủ thể không có nhận thức, không thể điều khiển có chủ ý được với chúng

Tóm lại, ý thức chính trị xuất hiện trong xã hội có giai cấp, đồng thời là một phần của kiến trúc thượng tầng Ý thức chính trị thông thường sẽ nảy sinh một cách tự phát, và trực tiếp từ hoạt động thực tiễn, từ kinh nghiệm xã hội hàng ngày

II VAI TRÒ CỦA Ý THỨC CHÍNH TRỊ ĐỐI VỚI HOẠT ĐỘNG XÂY DỰNG PHÁP LUẬT VÀ THỰC HIỆN PHÁP LUẬT Ở NƯỚC TA HIỆN NAY

1 Vai trò đối với hoạt động xây dựng pháp luật

Ý thức chính trị trong hoạt động xây dựng pháp luật của nước ta được thể hiện rất rõ trong quan điểm chỉ đạo của Đảng, Nhà nước Tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII Đảng Cộng sản Việt Nam, Ban chấp hành Trung ương Đảng đã có quan điểm

chỉ đạo: “Tư tưởng chỉ đạo xuyên suốt của toàn Đảng, toàn dân và toàn quân ta

là phải kiên định và vận dụng, phát triển sáng tạo chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh” hay “Đẩy mạnh việc hoàn thiện, xây dựng hệ thống pháp luật thống nhất, đồng bộ, hiện đại, khả thi, công khai, minh bạch, ổn định, dễ tiếp cận, có sức cạnh tranh quốc tế, bảo đảm quyền và lợi ích chính đáng của nhân dân, thúc đẩy đổi mới

sáng tạo, bảo đảm yêu cầu phát triển bền vững kinh tế, xã hội và quốc phòng, an ninh trong điều kiện mới.” 3

Yếu tố về ý thức chính trị trong xây dựng pháp luật nói chung và xây dựng pháp luật tại Việt Nam hiện nay nói riêng còn thể hiện ở sự ổn định bền vững của bộ máy chính trị và môi trường chính trị, đã tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động quản lý

xã hội, quản lý Nhà nước dưới sự lãnh đạo của Đảng cộng sản Việt Nam Khi tạo dựng được niềm tin của người dân, của cán bộ, công chức, viên chức, Đảng viên đối với Đảng, Nhà nước, từ đó quán triệt, tin tưởng và nghiên chỉnh thực hiện các chủ trương, đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước

Bên cạnh đó, bảo đảm mọi quan điểm, chủ trương, đường lối của Đảng đối với chiến lược xây dựng pháp luật, xây dựng pháp luật cho từng lĩnh vực được đề ra kịp thời, phù hợp yêu cầu khách quan, đáp ứng đòi hỏi từ thực tiễn quản lý của Nhà nước, bởi đây là cơ sở để Nhà nước thể chế hóa thành các quy định pháp luật Mặt khác, Đảng ta luôn nhận thức sâu sắc sự cần thiết xây dựng hệ thống pháp luật thống nhất, đồng bộ, toàn diện, là cơ sở xây dựng bộ máy nhà nước trong sạch, vững mạnh đòi hỏi toàn Đảng, toàn dân chung tay tham gia góp ý kiến, kiểm tra, giám sát hoạt động của Nhà nước trong công tác xây dựng pháp luật

Về ý thức chính trị thể hiện ở việc các cơ quan nhà nước, cá nhân có thẩm quyền xây dựng quy phạm pháp luật phải quán triệt, thấm nhuần nhiệm vụ chính trị của mình, các cấp, các ngành lãnh đạo, chỉ đạo thường xuyên, sâu sát từng giai đoạn trong quy trình xây dựng pháp luật Qua đó sẽ giúp cho hoạt động xây dựng pháp luật đạt chất lượng, hiệu quả cao, góp phần tạo niềm tin, tạo ý thức, trách nhiệm chính trị của các chủ thể khác trong quá trình xây dựng pháp luật

Về sự ảnh hưởng của dân chủ XHCN trong hoạt động xây dựng pháp luật Khi

xã hội có nền dân chủ rộng rãi, người dân được tiếp cận thông tin đa dạng, nhiều chiều, công khai, chủ động tham gia góp ý kiến trong các giai đoạn của quy trình xây dựng pháp luật; đồng thời, các cơ quan nhà nước, cá nhân có thẩm quyền xây dựng pháp luật phải lắng nghe, tiếp thu ý kiến, phản hồi ý kiến của người dân công khai minh bạch; trường hợp tiếp thu ý kiến thì cụ thể ý kiến về nội dung gì, nếu không tiếp thu thì phải giải trình rõ tại sao không tiếp thu Qua đó, một mặt bảo đảm quyền dân chủ của người dân trong xây dựng pháp luật, mặt khác, những ý kiến góp ý từ người dân, từ cộng đồng sẽ giúp các cơ quan nhà nước, cá nhân có thẩm quyền xây dựng VBQPPL bảo đảm đáp ứng yêu cầu từ thực tiễn, phản ảnh được ý chí, nguyện vọng của Nhân dân

2 Vai trò đối với việc thực hiện pháp luật

3 Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII

Khi xây dựng pháp luật, Nhà nước ta mong muốn sử dụng chúng để điều chỉnh các quan hệ xã hội, phục vụ lợi ích của nhân dân lao động Mục đích đó chỉ đạt được khi các chủ thể thực hiện nghiêm chỉnh pháp luật trong đời sống thực tế Thực hiện đúng đắn và nghiêm chỉnh pháp luật là một yêu cầu khách quan của quản lý nhà nước

Hiện nay, nước ta đang trong quá trình xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, để pháp luật ngày càng trở thành phương tiện mà thông qua đó Đảng lãnh đạo xã hội; trở thành cơ sở pháp lý để bộ máy nhà nước tổ chức và hoạt động quản lý

có hiệu quả các lĩnh vực khác nhau của đời sống xã hội, thì chúng ta cần phát huy vai trò ý thức chính trị trong việc thực hiện pháp luật của con người trong xã hội. Việc đánh giá vai trò của ý thức chính trị trong việc thực hiện pháp luật đối với đời sống xã hội nói chung, đối với các quá trình phát triển kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội nói riêng là hết sức cần thiết nhằm định hướng cho việc đưa ra những giải pháp nâng cao ý thức pháp luật của các nhóm đối tượng xã hội

Ý thức chính trị là nhân tố không thể thiếu trong đời sống pháp luật của xã hội

ở tất cả các giai đoạn phát triển của nó, nhất là từ khi xuất hiện nhà nước pháp quyền

Nó có vai trò quan trọng trong quá trình xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật đồng thời quyết định hiệu quả của việc thực hiện pháp luật, góp phần đưa pháp luật vào cuộc sống Khi mà ý thức chính trị trong việc thực hiện pháp luật nói riêng và ý thức chính trị nói chung được phát triển và thúc đẩy mạnh mẽ thì Nhà nước đó sẽ tiến

bộ và đi lên; ngược lại nó sẽ kìm hãm, kéo thụt lùi.Tác động tích cực hay tiêu cực của

ý thức chính trị phụ thuộc vào tính chất tiến bộ, cách mạng hoặc phản tiến bộ, phản cách mạng của giai cấp mang hệ tư tưởng đó Khi giai cấp còn tiến bộ, cách mạng – tiêu biểu cho xu thế phát triển đi lên của lịch sử, thì hệ tư tưởng chính trị của nó có tác dụng tích cực đến sự phát triển xã hội Khi giai cấp đó trở thành lạc hậu, phản động, thì hệ tư tưởng chính trị của nó tác động tiêu cực, kìm hãm sự phát triển xã hội

Ý thức chính trị, nhất là hệ tư tưởng chính trị đóng vai trò rất quan trọng và có

sự ảnh hưởng không nhỏ đối với sự pháp triển của xã hội Bởi vì, nó được thể hiện trong các cương lĩnh chính trị, đường lối chính sách của Đảng, các Văn Bản Quy Phạm Pháp Luật (Hiến pháp, bộ luật, luật, các văn bản dưới luật v.v ) làm công cụ để thống nhất chính trị xã hội của một nhà nước Nó phản ánh các quan hệ chính trị, kinh

tế, xã hội giữa các giai cấp, các dân tộc và các quốc gia cũng như thái độ của các giai cấp đối với quyền lực nhà nước, thể hiện trực tiếp và tập trung nhất lợi ích giai cấp

Ở nước ta, hệ tư tưởng chính trị thể hiện trong cương lĩnh, đường lối chính trị của Đảng cũng như trong các chính sách, pháp luật của nhà nước dựa trên nền tảng của chủ nghĩa Mác – Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh, giữ vai trò chủ đạo trong đời sống tinh thần của xã hội, vì lợi ích của đông đảo các giai cấp, tầng lớp nhân dân lao động

Trong hoạt động thực hiện pháp luật, ý thức thể hiện, trước hết, ở việc các chủ thể có chức năng áp dụng pháp luật quán triệt, thấm nhuần nhiệm vụ chính trị của mình, lãnh đạo, chỉ đạo thường xuyên, sâu sát quá trình thực hiện, áp dụng pháp luật, giữ nghiêm

kỷ cương, phép nước Điều đó sẽ giúp cho hoạt động thực tiễn pháp luật thật sự đạt chất lượng, hiệu quả cao, khơi dậy ý thức, trách nhiệm chính trị của các chủ thể khác trong thực hiện pháp luật Từ cương lĩnh chính trị, đường lối lãnh đạo của Đảng đã có ảnh hưởng rất quan trọng tới hoạt động thực hiện pháp luật Ở nước ta, sự vận hành của hệ thống pháp luật trên các phương diện xây dựng, thực hiện và áp dụng pháp luật luôn được đặt dưới sự lãnh đạo của Đảng cộng sản Việt Nam Đảng ta nhận thức sâu sắc rằng muốn xây dựng được bộ máy nhà nước trong sạch, vững mạnh, vận hành trên

cơ sở các nguyên tắc, quy định của pháp luật thì vấn đề thực hiện pháp luật một cách nhất quán, nghiêm minh từ phía cán bộ, đảng viên và nhân dân luôn được đặt lên vị trí hàng đầu Muốn cho pháp luật được tôn trọng và thực hiện nghiêm túc thì cán bộ đảng viên phải là những người đi trước, gương mẫu thực hiện và có “năng lực tổ chức và vận động nhân dân thực hiện đường lối của đảng pháp luật của nhà nước, công tâm, thạo việc, tận tụy với dân, biết phát huy sức dân” Chính vì vậy, đảng ta luôn quan tâm

và chỉ đạo sâu sát đối với các mặt hoạt động pháp luật trong đó có thực hiện pháp luật

Tình hình chính trị – xã hội của đất nước ta trong những năm qua luôn ổn định, phát triển bền vững chính điều đó đã tạo điều kiện thuận lợi đối với hoạt động thực hiện pháp luật, vì nó củng cố ý thức và niềm tin chính trị của cán bộ, đảng viên, và quần chúng nhân dân đối với sự lãnh đạo của đảng, gia tăng lập trường chính trị – tư tưởng của các cá nhân có thẩm quyền áp dụng pháp luật Thực tiễn lịch sử chứng minh rằng, trong thập kỷ cuối cùng của thế kỷ XX, khi mà Liên Xô và các nước xã hội chủ nghĩa ở Đông Âu suy thoái, tan rã, một bộ phận không nhỏ các bộ, đảng viên, nhân dân có sự hoang mang, dao động về tư tưởng, tâm lý; nhưng nhờ môi trường chính trị

ổn định dưới sự lãnh đạo của Đảng cộng sản Việt Nam nên chúng ta đã vượt qua thử thách

Ngày nay, trong điều kiện của Nhà nước pháp quyền, pháp luật có vị trí tối thượng; ý thức chính trị trong thực hiện pháp luật cũng giữ vị trí quan trọng, là bộ phận ý thức xã hội chủ đạo trong hệ thống ý thức xã hội. Ở nước ta hiện nay, ý thức chính trị trong thực hiện pháp luật thích ứng với tính chất của nhà nước kiểu mới, nhà nước của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân Nó giúp con người có khả năng nhận thức, đánh giá về đời sống pháp luật với các vấn đề, như thực trạng của đời sống pháp luật hiện hành; các tài liệu, ấn phẩm thông tin pháp lý; tình trạng pháp chế; công tác tổ chức, áp dụng và thi hành luật pháp của các cơ quan nhà nước; hoạt động thực hiện pháp luật của các tổ chức xã hội, thái độ và hành vi của các tầng lớp nhân dân với pháp luật; tính hợp pháp hay không hợp pháp trong hành vi của bản thân, của người khác;

sự công bằng hay chưa trong việc áp dụng pháp luật đối với hoạt động của các cơ quan, tổ chức xã hội; v.v Trong điều kiện xã hội có nền dân chủ rộng rãi, thông tin đa dạng, phong phú, nhiều chiều, các tầng lớp xã hội có thể thẳng thắn công khai, cởi mở bày tỏ chính kiến, quan điểm của mình đối với vấn đề pháp luật và các cơ quan pháp luật, sẵn sàng sử dụng quyền chủ thể của mình trong thực hiện pháp luật hoặc yêu cầu các cơ quan pháp luật trợ giúp, bảo vệ lợi ích hợp pháp, chính đáng của mình Ngược lại, trong trường hợp xã hội thiếu dân chủ, thông tin nghèo nàn, thậm chí bị bưng bít thì bầu không khí chính trị xã hội bị ngột ngạt, gò bó; như thế các công dân không dám nói thật suy nghĩ của mình

Mỗi người dân cũng như cán bộ, công chức, người có chức vụ, quyền hạn muốn đấu tranh phòng, chống vi phạm pháp luật thì phải có sự nhận thức pháp luật đầy đủ, chính xác Ý thức chính trị trong thực hiện pháp luật và hành vi pháp luật của cán bộ, công chức có ảnh hưởng sâu rộng, trực tiếp đến nhiều cá nhân khác, nhất là đội ngũ cán bộ tư pháp, bởi một trong những thẩm quyền quan trọng của họ là có thể ban hành những quyết định làm phát sinh, thay đổi hoặc chấm dứt quyền hạn hay nghĩa vụ pháp

lý, có thể đưa lại lợi ích hoặc thiệt hại về vật chất, tinh thần cho các tổ chức, cá nhân khác có liên quan. Nếu đội ngũ cán bộ, công chức có ý thức chính trị thực hiện pháp luật cao, có thái độ tôn trọng pháp luật, có hành vi tích cực trong việc thực hiện, chấp hành pháp luật thì hiệu quả tác động của ý thức chính trị thực hiện pháp luật trong cuộc sống sẽ cao, góp phần duy trì trật tự, kỷ cương xã hội

III NÂNG CAO GIÁO DỤC Ý THỨC CHÍNH TRỊ TRONG THỜI ĐIỂM HIỆN NAY

Tình hình thế giới hiện nay có những chuyển biến nhanh, phức tạp Hòa bình, hợp tác cùng phát triển vẫn là xu hướng chủ đạo, nhưng sự cạnh tranh giữa các nước lớn, cạnh tranh địa chính trị diễn ra gay gắt; các vấn đề an ninh phi truyền thống cũng

là các thách thức lớn đòi hỏi các quốc gia phải chung tay giải quyết Trong nước, sau hơn 30 năm đổi mới do Đảng lãnh đạo đã đạt được những thành tựu to lớn, có ý nghĩa lịch sử Quy mô, trình độ phát triển kinh tế, xã hội của đất nước được nâng lên, như lời

Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng đã tổng kết: “Đất nước ta chưa bao giờ có được cơ

đồ, tiềm lực, vị thế và uy tín quốc tế như ngày nay” Tuy nhiên, nền kinh tế - xã hội

phát triển vẫn chưa tương xứng với tiềm năng, lợi thế của đất nước và còn nhiều khó khăn, thách thức Bốn nguy cơ dẫn đến sự tồn vong của chế độ được chỉ ra tại Đại hội toàn quốc lần thứ XIII của Đảng vẫn còn tồn tại, có mặt còn gay gắt hơn Trước bối cảnh tình hình thế giới và trong nước hiện nay thì việc nâng cao giáo dục ý thức chính trị, tư tưởng, đạo đức, lối sống, lòng yêu nước, khát vọng ý chí vươn lên cho cán bộ, đảng viên và các tầng lớp nhân dân là một đòi hỏi cấp thiết và phải được tiến hành

thường xuyên, liên tục, bài bản, phù hợp với trình độ nhận thức của mỗi từng lớp trong

xã hội

Giáo dục ý thức chính trị là việc tác động đến nhận thức, tư duy, tình cảm của con người để họ tuân thủ và tự giác thực hiện chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước Việc giáo dục ý thức chính trị không chỉ được thực hiện trong các trường học, bậc học, mà còn được thực hiện thông qua hoạt động của cơ quan nhà nước, tổ chức, đoàn thể chính trị - xã hội Hình thức giáo dục chính trị phải phong phú, đa dạng, dễ nhớ, dễ hiểu, dễ tác động và có sức lan tỏa rộng rãi Thông qua giáo dục chính trị góp phần nâng cao nhận thức cho cán bộ, đảng viên và nhân dân về thành tựu đất nước ta đã đạt được và cả những nguy cơ, thách thức mà chúng ta đang gặp phải để mỗi người có nhận thức đúng, hành động đúng, khơi dậy tinh thần tự giác, lòng yêu nước, tự tôn dân tộc cùng nhau chung tay góp sức, đoàn kết, đồng lòng phát

huy cái tốt, cái tích cực, bài trừ cái xấu, cái tiêu cực để “Xây dựng đất nước ta ngày càng đoàng hoàng hơn, to đẹp hơn” như mong ước của Chủ tịch Hồ Chí Minh ghi

trong di chúc của Người

Giáo dục chính trị phải kết hợp nhuẫn nhuyễn giữa lý thuyết và thực hành Trang bị lý thuyết là trang bị về mặt kiến thức, tư duy thế giới quan khoa học, biện chứng, lý luận Chủ nghĩa Mác – Lênin và Tư tưởng Hồ Chí Minh nhưng phải được minh chứng bằng những giá trị, kết quả cụ thể trong thực tiễn

Đại hội XIII của Đảng đã chỉ rõ “Tăng cường giáo dục thế hệ trẻ về lý tưởng cách mạng, đạo đức, lối sống văn hoá, nâng cao lòng yêu nước, tự hào dân tộc, nuôi dưỡng ước mơ, hoài bão, khát vọng vươn lên; nêu cao tinh thần trách nhiệm đối với đất nước, với xã hội; xây dựng môi trường, điều kiện học tập, lao động, giải trí, rèn luyện để phát triển lành mạnh, toàn diện, hài hoà cả về trí tuệ, thể chất và giá trị thẩm

mỹ Tạo động lực cho thanh niên xung kích trong học tập, lao động sáng tạo, khởi nghiệp, lập nghiệp; làm chủ các kiến thức khoa học, công nghệ hiện đại, phát huy vai trò quan trọng trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ tổ quốc”.4 Giáo dục ý thức chính trị

là phải làm cho mọi người thấm nhuần đường lối, quan điểm của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước, thực hiện các chủ trương, chính sách Đường lối, chính sách của Đảng và nhà nước là kết quả vận dụng sáng tạo chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng

Hồ Chí Minh vào thực tiễn cách mạng nước ta Giáo dục đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước giúp hiểu sâu sắc hơn về chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, nhận thức đầy đủ hơn quy luật khách quan của sự phát triển đất nước cũng như quyền lợi và trách nhiệm của mình đối với sự nghiệp cách mạng Việt Nam Sẽ là sai lầm nếu chỉ chú ý giáo dục những kiến thức văn hóa đơn thuần, mà không coi trọng

4 Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội đại biểu Toàn quốc lần thứ XIII, tập 1, Sđd, tr.168.