THỰC TRẠNG CƠ CHẾ HỖ TRỢ KHỞI NGHIỆP ĐỔI MỚI SÁNG TẠO ĐƯỢC BAN HÀNH VÀ VẬN DỤNG Ở THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH CURRENT SITUATION OF SUPPORT MECHANISM FOR START UP AND INNOVATION IN HOCHIMINH CITY ThS Ngô Thị[.]
Trang 1THỰC TRẠNG CƠ CHẾ HỖ TRỢ KHỞI NGHIỆP ĐỔI MỚI SÁNG TẠO ĐƯỢC BAN HÀNH VÀ VẬN DỤNG Ở THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
CURRENT SITUATION OF SUPPORT MECHANISM FOR START-UP AND INNOVATION IN HOCHIMINH CITY
ThS Ngô Thị Dung – TS Trần Thị Hồng Liên Trường Đại học Kinh tế - Luật, ĐHQGTP.HCM
dungnt@uel.edu.vn
Tóm tắt
Là đầu tàu kinh tế của cả nước, Tp Hồ Chí Minh đã ban hành nhiều chính sách để triển khai cụ thể những chính sách của Chính phủ cũng như thúc đẩy hoạt động khởi nghiệp đổi mới sáng tạo (KNĐMST) trên địa bàn thành phố, tháo gỡ khó khăn, tạo điều kiện cho khởi nghiệp phát triển Bằng phương pháp phương pháp phân tích nội dung cùng phỏng vấn trực tiếp công chức quản lý, kết hợp với công cụ hệ thống đánh giá SCMM và thang đo 7 cấp độ về phát triển
hệ sinh thái KNĐMST địa phương, bài viết tập trung nghiên cứu, đánh giá chính sách hiện hành
hỗ trợ KNĐMST của Tp Hồ Chí Minh Trên cơ sở đó tìm ra những khoảng trống là cơ sở để đề xuất những chính sách hỗ trợ mới có hiệu quả.
Từ khóa: Khởi nghiệp đổi mới sáng tạo, khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo, chính sách hỗ trợ
khởi nghiệp, Thành phố Hồ Chí Minh.
Abstract
Ho Chi Minh City has issued many policies to specifically implement the policies of the government as well as promote innovative start-ups in the city, removed difficulties and created the conditions for start-up development Based on content analysis of policy documents and civil servants interview, combined with the SCMM assessment system tool and a 7-level scale of local startup ecosystem development The article focuses on research, evaluation of current policies
to support the innovative start-ups of Ho Chi Minh City The results of this research indicate the gap in these policies and propose the solutions for improvement.
Keywords: Innovative start-ups, start-up, innovation, startup support policies, Ho Chi
Minh City.
1 Giới thiệu
Với vai trò rất quan trọng trong việc phát triển của mỗi một quốc gia, khởi nghiệp và đổi mới sáng tạo là một chủ trương và định hướng đúng đắn được Chính phủ quan tâm, ưu tiên thực hiện trong giai đoạn hiện nay Cùng với hệ thống chính sách đã ban hành, thời gian qua nhiều hoạt động hỗ trợ khởi nghiệp đã được triển khai mạnh mẽ ở các cấp địa phương, góp phần hình thành hệ sinh thái khởi nghiệp đổi mới sáng tạo Trong đó, hệ sinh thái là môi trường thiết yếu
Trang 2cho sự phát triển các khởi nghiệp đổi mới sáng tạo, và các hệ sinh thái này thường có tính đặc thù cho mỗi địa phương trong khuôn khổ tổng thể một quốc gia (Liên và cộng sự, 2018)
TP Hồ Chí Minh hiện là địa phương đi đầu trong việc quan tâm, chia sẻ, hỗ trợ doanh nghiệp thông qua chương trình cải thiện môi trường kinh doanh, năng lực cạnh tranh cho doanh nghiệp Theo báo cáo “Bức tranh khởi nghiệp sáng tạo ở Việt Nam 2019” của Cơ quan Thương mại và Đầu tư Australia, thành phố Hồ Chí Minh là “ngôi nhà” của gần 50% startup của Việt Nam và là thành phố có đóng góp quan trọng cho nền kinh tế sáng tạo, năng động, phát triển nhanh nhất ở châu Á Hiện chính quyền thành phố Hồ Chí Minh đã và đang xây dựng kế hoạch nhằm biến thành phố trở thành “thánh địa” của khởi nghiệp sáng tạo Cụ thể, thành phố đã ban hành nhiều chính sách như Chương trình hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa đổi mới sáng tạo, nâng cao năng lực cạnh tranh, hội nhập quốc tế giai đoạn 2016-2020; kế hoạch hoàn thiện hệ sinh thái KNĐMST và quy chế phối hợp hỗ trợ KNĐMST…(Trọng Ngôn, 2020)
Nghiên cứu này nhằm phân tích, đánh giá chính sách hiện hành hỗ trợ KNĐMST của Tp
Hồ Chí Minh, bao gồm tất cả các lĩnh vực như: từ hệ thống pháp lý, có chế vận hành, công nhận
và bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ, đến khuyến khích đầu tư tài chính, cơ sở vật chất, sử dụng hiệu quả các nguồn lực địa phương… Trên cơ sở đó tìm ra những điểm còn yếu hoặc còn thiếu mà
Tp Hồ Chí Minh có thể ban hành thêm chính sách hỗ trợ
2 Cơ sở lý thuyết
2.1 Khởi nghiệp đổi mới sáng tạo
Theo Rogers, (1983), “đổi mới sáng tạo” là một ý tưởng mới, có thể là sự kết hợp lại các
ý tưởng cũ, một công thức hoặc một cách tiếp cận độc đáo được coi là mới của các cá nhân liên quan Theo quan điểm này, “đổi mới sáng tạo” bao gồm cả những ý tưởng kỹ thuật và hành chính mới (Van de Ven, 1986) Các cải tiến kỹ thuật đại diện cho những công nghệ, sản phẩm và dịch
vụ mới Các đổi mới hành chính thể hiện các thủ tục, chính sách và hình thức tổ chức mới Ngoài
ra, Fagerberg (2004) và Fagerberg và Verspagen (2009) đưa ra thêm một khái niệm về sự đổi mới sáng tạo là “sự kết hợp mới” của những kiến thức và nguồn lực hiện có; sự khác biệt giữa phát minh (ý tưởng mới) và đổi mới sáng tạo (thực hiện chúng trong thực tế); phân loại các đổi mới thành đổi mới sản phẩm, quy trình và tổ chức, và mối quan tâm sâu sắc đến mức độ tác động của chúng đến xã hội và kinh tế
Trong xã hội dựa trên tri thức, đổi mới sáng tạo là động lực phát triển của nền kinh tế ở mọi cấp độ và mọi loại hình tổ chức Do rủi ro cao xuất hiện khi giới thiệu các sản phẩm và dịch
vụ mới, các đổi mới sáng tạo thường được thương mại hóa thông qua các hình thức chính thức biệt lập như các công ty khởi nghiệp (Shabangu, 2014)
Eric Ries (2011) đã định nghĩa doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo (startup) là một công ty mới thành lập, mục đích là phát triển các sản phẩm hoặc dịch vụ mới, thường là sáng tạo trong những trường hợp không chắc chắn Nếu nó thỏa mãn một nhu cầu mới, hiện diện ở một khu vực rộng lớn hơn hoặc thậm chí trên toàn cầu, nó cũng có tiềm năng phát triển lớn Tinh thần kinh doanh khởi nghiệp có ý nghĩa quyết định vì sự đổi mới, việc làm mới và mang lại động lực cạnh tranh trong môi trường kinh doanh Một đặc điểm của các công ty này là trước tiên họ thử nghiệm các mô hình kinh doanh khả thi khác nhau để tìm ra mô hình phù hợp Nhưng đối với điều này,
họ cần một hệ sinh thái hỗ trợ khởi nghiệp được phát triển phù hợp
Trang 3Riêng Shabangu (2014) đã đưa ra năm lý do chính để khuyến khích tinh thần kinh doanh khởi nghiệp là: 1/ Đổi mới, 2/ Việc làm mới và tăng trưởng kinh tế, 3/ Đưa các động lực cạnh tranh mới vào hệ thống kinh tế, 4/ Thúc đẩy hệ thống nghiên cứu - đổi mới, 5/ Mang các giá trị của sự chủ động vào xã hội
Chính phủ, được gọi là tập hợp các tác nhân trong khu vực công (Link & Scott, 2010), tiếp tục đóng một vai trò sâu sắc trong việc thúc đẩy và duy trì sự đổi mới, tức là, sự đổi mới tiếp tục đóng vai trò là động lực cơ bản cho sức khỏe kinh tế của đặc biệt là nền kinh tế quốc gia khi được hỗ trợ tích cực và hiệu quả bởi các cơ quan chính phủ Chính phủ có thể tạo cơ hội cho việc chuyển đổi công nghệ và phát triển bền vững thông qua việc thiết lập các tiêu chuẩn và mục tiêu chính sách rõ ràng đồng thời có khả năng cho phép chính phủ sử dụng nhiều phương tiện khác nhau để đạt được các mục tiêu đó (Bossink, 2002) Ngoài ra, hỗ trợ trực tiếp cho nghiên cứu và phát triển, ưu đãi thuế đối với đầu tư vào công nghệ bền vững và các sáng kiến hỗ trợ kỹ thuật khác theo chính sách công nghiệp có thể tạo ra một môi trường kinh doanh thuận lợi Điều này
có thể giúp thúc đẩy và duy trì sự đổi mới sáng tạo và phát triển công nghiệp (Nelson & Rosen-berg, 1993)
Dựa trên việc xem xét các tài liệu và các chính sách đổi mới, Patanakul và Pinto (2014) đã
đề xuất một khuôn khổ thể hiện mối quan hệ giữa các điều kiện tạo ra bởi các chính sách của chính phủ và các đổi mới sáng tạo thông qua trung gian của chúng, đó là sự sẵn sàng thay đổi, khả năng thay đổi và cơ hội thay đổi Các tác giả đã đề xuất các điều kiện chung thúc đẩy những đổi mới sáng tạo đó là: 1) môi trường kinh doanh thuận lợi, 2) cơ sở để đổi mới phát triển, và 3) mục tiêu rõ ràng và cụ thể
2.2 Cơ chế hỗ trợ khởi nghiệp của một số quốc gia trên thế giới
Tại nhiều quốc gia, hỗ trợ khởi nghiệp là một phần gắn kết trong chiến lược đổi mới và thúc đẩy cạnh tranh Trong đó, công cụ và chương trình hỗ trợ khởi nghiệp thường có 3 mục tiêu: (1) Đẩy mạnh cơ hội tiếp cận vốn ở cả hai giai đoạn: những bước phát triển đầu tiên và cả khi đã giới thiệu sản phẩm và mở rộng phạm vi (2) Hỗ trợ tạo lập các spin off từ các trung tâm nghiên cứu và trường đại học (university and research center spin offs) đồng thời tạo điều kiện mở rộng hoạt động thương mại đối với các sản phẩm sáng tạo với những trợ giúp trong quản lý tài sản sở hữu trí tuệ và chuyển giao tri thức và công nghệ (3) Thúc đẩy phát triển kỹ năng kinh doanh và môi trường đổi mới bằng cách gia tăng tỷ trọng hệ thống sáng tạo tại chỗ (OECD, 2013)
Cơ chế cho kênh huy động của người khởi nghiệp bao gồm cả kênh hỗ trợ vốn của nhà nước dưới hình thức một khoản vay dài hạn và ưu đãi, được hỗ trợ về mặt tài chính Quỹ khởi nghiệp hỗ trợ tài chính cho các chi phí kinh doanh khởi nghiệp bằng các khoản trợ cấp tối đa cho mỗi công ty Các nước thường lựa chọn mô hình tài chính hỗn hợp, gồm phát triển quỹ đầu tư tư nhân thông qua đầu tư trực tiếp vào các quỹ đầu tư mạo hiểm (fund of fund) hoặc là cùng đầu tư vào một công ty mới (matching fund) Có thể thấy cơ chế này ở các nước Úc, Canada, Phần Lan, Đan Mạch, Hà Lan, New Zealand, Na Uy và Anh (OECD, 2013)
Trang 4Bảng 1: Chính sách ưu đãi thuế đối với đầu tư tại các quốc gia
3 Phương pháp nghiên cứu
Để đánh giá chính sách hiện hành hỗ trợ KNĐMST của Tp Hồ Chí Minh hai phương pháp thu thập thông tin theo quy trình sau:
- Bước 1: Phương pháp phân tích nội dung để tìm hiểu các chính sách và hoạt động cụ thể
hỗ trợ hệ sinh thái KNĐMST của địa phương
- Bước 2: Phỏng vấn trực tiếp công chức quản lý tại những sở, đơn vị có liên quan để một lần nữa xác nhận sự tồn tại của những chính sách được tìm thấy trong bước 1, sửa đổi thông tin chưa chính xác và bổ sung thông tin về những chính sách mới hay chưa được công khai
- Giới thiệu về hệ thống đánh giá SCMM (Startup Community Maturity Measure) và Thang
đo 7 cấp độ phát triển hệ sinh thái KNĐMST địa phương
Bộ tiêu chuẩn đánh giá được phát triển dựa trên nội dung kế hoạch trong Hướng dẫn xây dựng kế hoạch triển khai đề án “Hỗ trợ hệ sinh thái KNĐMST quốc gia” Kèm theo Công văn số 1919/BKHCN-PTTTDN của Bộ Khoa học và Công nghệ ban hành ngày 13 tháng 6 năm 2017 (Bộ Khoa học và Công nghệ, 2017), bao gồm 2 cấu phần – đánh giá sự tồn tại của các hoạt động
hỗ trợ phát triển hệ sinh thái của chính quyền địa phương (gồm 11 tiêu chí) và đánh giá mức độ phát triển hệ sinh thái KNĐMST hiện thời tại địa phương (bao gồm năm khía cạnh nhân lực, chính phủ và môi trường pháp lý, mật độ, văn hóa và vốn đầu tư)
Úc Khấu trừ thuế thu nhập từ đầu tư vốn: Nhà đầu tư nước ngoài được miễn
thuế từ khoản đầu tư vào quỹ đầu tư mạo hiểm đã được đăng ký với VCLP hoặc ESVCLP
Mỹ Khấu trừ thuế thu nhập từ đầu tư vốn: Có 20 bang có chính sách giảm thuế
10%-15% cho khoản đầu tư ở giai đoạn đầu Pháp Khấu trừ thuế thu nhập từ đầu tư vốn: Khấu trừ đến 25% (26.400 - 52.800
đô mỗi năm) đối với khoản đầu tư vào quỹ đầu tư mạo hiểm Israel Khấu trừ thuế thu nhập từ đầu tư vốn: Luật nhà dầu tư thiên thần (2011) quy
định mức khấu trừ cho khoản đầu tư vào các start up công nghệ cao (6.600 -2,6 triệu đô)
Italy Khấu trừ thuế thu nhập từ đầu tư vốn: Khi tái đầu tư vào các start up trong
24 tháng đối với khoản tài chính thu được
Bồ Đào Nha Khấu trừ thuế thu nhập từ đầu tư vốn: 20% (Nhưng không hơn 15% tổng
thu nhập) Anh Khấu trừ thuế thu nhập từ đầu tư vốn: 30%, tối đa 1,6 triệu đô vào năm
2012(Nguồn: OECD (2011a) & Bendis (2011))
Trang 54 Kết quả và thảo luận
4.1 Chính sách khởi nghiệp sáng tạo của Thành phố Hồ Chí Minh
Tp Hồ Chí Minh đã ban hành nhiều chính sách để triển khai cụ thể những chính sách của Chính phủ cũng như thúc đẩy hoạt động khởi nghiệp sáng tạo trên địa bàn thành phố như:
Quyết định số 3907/QĐ-UBND ngày 01/8/2016 của UBND TP về ban hành “Kế hoạch triển khai Nghị quyết số 35/NQ-CP ngày 16 tháng 5 năm 2016 của Chính phủ về hỗ trợ phát triển doanh nghiệp đến năm 2020” Trong đó có mục tiêu liên quan đến đổi mới sáng tạo là hàng
năm, có khoảng 30 - 35% doanh nghiệp thành phố có hoạt động đổi mới sáng tạo Kế hoạch cũng xác định rõ các giải pháp, phân công nhiệm vụ các Sở, ban, ngành, Ủy ban nhân dân các quận, huyện, các đơn vị có liên quan thực hiện nhằm hỗ trợ và phát triển doanh nghiệp, đặt được mục tiêu đề ra
Quyết định số 5342/QĐ-UBND ngày 11/10/2016 của UBND TP ban hành “Quy chế phối hợp hỗ trợ KNĐMST trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh” Đây là chính sách quy định về hỗ
trợ tài chính cho các dự án KNĐMST bằng ngân sách sự nghiệp khoa học và công nghệ thành phố Tập trung ở 4 ngành công nghiệp trọng yếu, công nghiệp hỗ trợ và 9 nhóm ngành dịch vụ được Thành phố ưu tiên phát triển và các dự án khởi nghiệp có tiềm năng mang lại hiệu quả cao thuộc các lĩnh vực khác được tuyển chọn thông qua các cuộc thi về đổi mới sáng tạo do Sở Khoa học và Công nghệ tổ chức, phối hợp tổ chức; hoặc các dự án khởi nghiệp đăng ký trực tiếp tại Sở Khoa học và Công nghệ Trong đó, các nội dung được hỗ trợ tài chính thông qua vườn ươm gồm một phần kinh phí cho cá nhân, nhóm cá nhân, doanh nghiệp KNĐMST như: Trả tiền công lao động trực tiếp và sử dụng dịch vụ; nghiên cứu hoàn thiện sản phẩm, đào tạo, huấn luyện khởi nghiệp, nghiên cứu thị trường, quảng bá sản phẩm
Quyết định số 4181/QĐ-UBND ngày 15/8/2016 của Ủy ban Nhân dân TP HCM ban hành
“Chương trình hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa đổi mới sáng tạo, nâng cao năng lực cạnh tranh
và hội nhập quốc tế giai đoạn 2016 - 2020 trên địa bàn TP HCM” (Chương trình 4181) Chương
trình nhằm hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa trên địa bàn thành phố ứng dụng hiệu quả tiến bộ khoa học và công nghệ vào tổ chức quản trị, sản xuất, kinh doanh; khuyến khích nghiên cứu, đổi mới sáng tạo, gia tăng giá trị trong chuỗi cung ứng nhằm nâng cao năng suất chất lượng và năng lực cạnh tranh cho doanh nghiệp; hình thành hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo; đồng thời thực hiện các cam kết trong tiến trình hội nhập kinh tế và phát triển bền vững Tập trung vào các hoạt động nền tảng để phát triển toàn diện và có hệ thống hệ sinh thái khởi nghiệp và đổi mới sáng tạo của Thành phố Hồ Chí Minh trong dài hạn Chương trình có 10 dự án hỗ trợ cho hai mục tiêu chính là thúc đẩy đổi mới sáng tạo trong doanh nghiệp và phát triển KNĐMST của Thành phố
Quyết định 1482/QĐ-UBND ngày 31/03/2017 của UBND TP về việc ban hành “Kế hoạch phát triển 500.000 doanh nghiệp đến năm 2020” Trên cơ sở chức năng, nhiệm vụ được phân
công tại Quyết định số 3907/QĐ-UBND ngày 01 tháng 8 năm 2016 của Ủy ban nhân dân Thành
phố về ban hành “Kế hoạch triển khai Nghị quyết số 35/NQ-CP ngày 16 tháng 5 năm 2016 của Chính phủ về hỗ trợ phát triển doanh nghiệp đến năm 2020” với mục tiêu tạo lập môi trường
thuận lợi để thúc đẩy, hỗ trợ hộ kinh doanh chuyển sang hoạt động theo hình thức doanh nghiệp, tăng cường triển khai và hiệu quả của các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp của thành phố trong
Trang 6thời gian tới Quyết định này mặc dù không đề cập trực tiếp về khởi nghiệp sáng tạo nhưng phần nào cũng ảnh hưởng đến các doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo trên địa bàn thành phố
Quyết định 1339/QĐ-UBND ngày 17/3/2017 của UBND Tp Hồ Chí Minh về “Kế hoạch hoàn thiện hệ sinh thái khởi nghiệp tại Tp Hồ Chí Minh” Với mục tiêu hoàn chỉnh hệ sinh thái
khởi nghiệp; tạo lập môi trường thuận lợi để thúc đẩy, hỗ trợ quá trình hình thành và phát triển các doanh nghiệp khởi nghiệp; hoàn thiện các cơ chế chính sách đột phá nhằm hỗ trợ và phát triển hoạt động khỏi nghiệp trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh Với các biện pháp như xây dựng các chương trình, giáo trình đào tạo về ý tưởng khởi nghiệp, tổ chức đào tạo về khởi nghiệp, cho các cán bộ hỗ trợ Khởi nghiệp, hỗ trợ 50% học phí khi tham gia các lớp đào tạo về khởi nghiệp, thành lập trung tâm khởi nghiệp của Thành phố… Đây là một chính sách tạo điều kiện phát triển năng lực khởi nghiệp trong giới trẻ, làm nền tảng để hình thành những doanh nghiệp sau này, các chương trình hỗ trợ sinh viên khởi nghiệp và phát triển các ý tưởng kinh doanh… góp phần quan trọng trong việc hình thành hệ sinh thái khởi nghiệp của thành phố
Kế hoạch số 1381/QĐ-UBND TP ngày 9/4/ 2018 về triển khai thực hiện Đề án “Hỗ trợ phụ nữ khởi nghiệp giai đoạn 2017-2025” trên địa bàn thành phố Theo đó, TP Hồ Chí Minh
phấn đấu đến năm 2025 sẽ hỗ trợ 2.000 phụ nữ khởi sự kinh doanh và khởi nghiệp, 4.000 doanh nghiệp của phụ nữ mới thành lập được tư vấn, hỗ trợ phát triển doanh nghiệp Thực hiện Quyết định số 939/QĐ-TTg ngày 30 tháng 6 năm 2017 của Thủ tướng Chính phủ về Đề án Hỗ trợ phụ
nữ khởi nghiệp giai đoạn 2017 – 2025
Quyết định số 2183/QĐ-UBND ngày 08/05/2017 của Ủy ban Nhân dân TP HCM về phê
duyệt “Kế hoạch thực hiện Chương trình đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ doanh nhân của Thành phố
Hồ Chí Minh giai đoạn 2016-2020” Trong đó có đề cập đến việc đào tạo trong khởi sự doanh
nghiệp gồm đào tạo những kỹ năng cần thiết cho quá trình khởi sự doanh nghiệp trong bối cảnh hội nhập kinh tế, bồi dưỡng năng lực cạnh tranh toàn cầu; cung cấp thông tin cần thiết về luật pháp, chính sách của Đảng và Nhà nước, những quy định về thành lập và hoạt động doanh nghiệp; các vấn đề đạo đức kinh doanh và trách nhiệm xã hội nhằm hướng đến mục tiêu góp phần xây dựng đội ngũ doanh nhân trẻ tài năng, làm giàu và phát triển bền vững doanh nghiệp…
Chương trình Phối hợp hoạt động giai đoạn 2017-2020 giữa Bộ KH&CN và UBND TPHCM số 2459/CTr-UBNDTPHCM-BKHCN (Chương trình 2459) với nội dung cụ thể là phối hợp xây dựng và triển khai thí điểm các cơ chế, chính sách đầu tư, tài chính và tín dụng cho khởi nghiệp ĐMST trên địa bàn thành phố, xây dựng cơ chế và thúc đẩy việc ra đời của Quỹ đầu tư mạo hiểm
Quyết định Số: 2954/QĐ-UBND ngày 7 tháng 6 năm 2016 về phê duyệt “Chương trình thúc đẩy phát triển thị trường khoa học và công nghệ Thành phố Hồ Chí Minh giai đoạn 2016 – 2020” với mục tiêu thúc đẩy phát triển mạnh mẽ và đồng bộ thị trường khoa học và công nghệ
(KH&CN) của Thành phố trong giai đoạn 2016 - 2020 nhằm hỗ trợ doanh nghiệp ứng dụng tiến
bộ khoa học và công nghệ, đổi mới sáng tạo và nâng cao năng suất lao động
Ngoài những văn bản, chính sách kể trên, còn có một số chính sách của thành phố về khoa học công nghệ, có đề cập một phần đến khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo như: Quyết định số
1519/QĐ-UBND ngày 31/03/2016 của UBND TP về “Phê duyệt phương hướng, mục tiêu, nhiệm
vụ khoa học và công nghệ chủ yếu giai đoạn 2016-2020 trên địa bàn TPHCM”; hay Quyết định
Trang 72953/QĐ-UBND ngày 7/6/2016 của UBND TPHCM về “Phê duyệt chương trình nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ – nâng cao tiềm lực KH&CN TPHCM giai đoạn 2016-2020”, Quyết định Số: 2954/QĐ-UBND ngày 7 tháng 6 năm 2016 về phê duyệt “Chương trình thúc đẩy phát triển thị trường khoa học và công nghệ Thành phố Hồ Chí Minh giai đoạn 2016 – 2020”.
Bảng 2: Tổng hợp những chính sách hỗ trợ khởi nghiệp sáng tạo
của Chính phủ và Tp Hồ Chí Minh
STT Văn bản chính sách của chính phủ Nội dung của Tp Hồ Chí Minh Văn bản chính sách
19-2016/CP-NQ Những nhiệm vụ, giải pháp chủ yếu cảithiện môi trường kinh doanh, nâng cao
năng lực cạnh tranh quốc gia hai năm 2016
- 2017, định hướng đến năm 2020
Quyết định 1482/QĐ-UBND
số 35/NQ-CP Hỗ trợ và phát triển doanh nghiệp đến năm2020 được ban hành ngày 16 tháng 5 năm
2016, trong Nghị quyết nêu rõ là đến năm 2020
Quyết định 1482/QĐ-UBND
số 844/QĐ-TTg Đề án “Hỗ trợ hệ sinh thái khởi nghiệpĐMST quốc gia đến năm 2025” (Đề án
884)
Quyết định 1339/QĐ-UBND
nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV)
Hành lang pháp lý cho hoạt động KNST và
số 38/2018/NĐ-CP Quy định chi tiết về đầu tư cho DNNVVkhởi nghiệp sáng tạo Quyết định số 4181/QĐ-UBND
số 39/2018/NĐ-CP Quy định chi tiết một số điều của Luật Hỗtrợ doanh nghiệp nhỏ và vừa
số 19-2017/NQ-CP Tiếp tục thực hiện những nhiệm vụ, giảipháp chủ yếu cải thiện môi trường kinh
doanh, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia năm 2017, định hướng đến năm 2020
công nghệ sửa đổi năm 2017
Cho phép sử dụng quỹ phát triển KH&CN tại doanh nghiệp để đầu tư, đối ứng vốn, nhận vốn đối ứng đầu tư cho KNST
1665/QĐ-TTg Đề án “Hỗ trợ học sinh, sinh viên khởinghiệp đến năm 2025”: Quyết định số 2183/QĐ-UBND
số 5342/QĐ-UBND Quyết định số 1519/QĐ-UBND Quyết định 2953/QĐ-UBND
Trang 8Lật giở lại nội dung các văn bản, chính sách liên quan đến khởi nghiệp sáng tạo của Tp.
Hồ Chí Minh, có thể thấy tập trung ở các nội dung dưới đây
Đầu tiên, các chính sách đều nhằm mục tiêu cụ thể hóa, thúc đẩy, tạo điều kiện phát triển hoạt động KNĐMST tại Tp Hồ Chí Minh nói riêng Tuy nhiên, các mục tiêu này chỉ mang tính định hướng, không ràng buộc trách nhiệm của bất kỳ cơ quan, tổ chức nào, cũng không có biện pháp xử lý nào trong trường hợp không đạt được mục tiêu
Ngoài ra, các chính sách đa phần đêu nhắc đến các biện pháp hỗ trợ để giúp đạt được các mục tiêu đề ra, tạo môi trường pháp lý, chính sách thông thoáng trong phát triển KNĐMST Trong
đó, văn bản chính phủ mang tính chất chung còn văn bản cấp địa phương như Tp Hồ Chí Minh mang tính hướng dẫn nên có nhiều biện pháp cụ thể hơn, phù hợp với thực tế nguồn lực, đặc
điểm riêng của thành phố Tựu chung lại, những biện pháp hỗ trợ có thể kể đến gồm: Một là, đào tạo nâng cao năng lực hệ sinh thái KNĐMST gồm các hoạt động như: đào tạo về nhận thức,
kỹ năng trong KNĐMST, hỗ trợ kinh phí thuê huấn luyện viên, đào tạo nâng cao năng lực cho huấn luyện viên khởi nghiệp, đào tạo bồi dưỡng về KNĐMST, năng suất – chất lượng, quản lý năng lượng, quản trị tài sản trí tuệ… (Quyết định 1339/QĐ-UBND, Quyết định số 4181/QĐ-UBND, Quyết định số 2183/QĐ-UBND…) Hai là, phát triển, hỗ trợ cơ sở vật chất - kỹ thuật phục vụ KNĐMST, khu tập trung dịch vụ hỗ trợ KNĐMST, các vườn ươm khởi nghiệp, hỗ trợ kinh phí xây dựng các không gian làm việc chung… (Quyết định 1339/QĐ-UBND, Quyết định
số 4181/QĐ-UBND…) Ba là, kết nối các thành phần của hệ sinh thái KNĐMST, tổ chức các
sự kiện, hoạt động kết nối các chủ thể liên quan đến hệ sinh thái như: nhà đầu tư, cố vấn, vườn ươm, startup… (Quyết định số 4181/QĐ-UBND…) Bốn là, hỗ trợ về vốn, tài chính cho các dự
án khởi nghiệp sáng tạo như hình thành, vận hành các quỹ phát triển khoa học công nghệ, các quỹ khác hỗ trợ, cho vay, góp vốn, đầu tư… vào dự án KNĐMST (Quyết định 1339/QĐ-UBND, Quyết định số 5342/QĐ-UBND, Quyết định số 4181/QĐ-UBND ) Năm là, hỗ trợ quảng bá về KNĐMST ( Quyết định 1339/QĐ-UBND, Quyết định số 5342/QĐ-UBND…) Sáu là, các hoạt động tạo điều kiện khác nhằm tạo môi trường cho hoạt động KNĐMST như: hành lang pháp lý, hoạt động đầu tư KNĐMST (Quyết định số 4181/QĐ-UBND, Quyết định 1482/QĐ-UBND ) Bảy là, hỗ trợ về thuế như ưu đãi thuế đối với startup (đề án 884), miễn, giảm thuế thu nhập doanh nghiệp đối với nhà đầu tư KNĐMST Tám là, hỗ trợ về sở hữu trí tuệ, kỹ thuật, đổi mới công nghệ và sản phẩm (Quyết định số 4181/QĐ-UBND…) Chín là, hỗ trợ gián tiếp thông qua việc cải thiện môi trường kinh doanh, nâng cao năng lực cạnh tranh (Quyết định 1482/QĐ-UBND…) hay hỗ trợ cho các đối tượng cụ thể như học sinh sinh viên, phụ nữ khởi nghiệp (Kế
hoạch số 1381/QĐ-UBND…)
4.2 Thực trạng triển khai chính sách hỗ trợ khởi nghiệp sáng tạo tại Tp Hồ Chí Minh
Với quyết tâm trở thành thành phố khởi nghiệp và đổi mới sáng tạo dẫn đầu khu vực Đông Nam Á, Tp Hồ Chí Minh đã có những hoạt động triển khai chính sách hỗ trợ khởi nghiệp sáng tạo mang lại những kết quả bước đầu Cụ thể:
Thứ nhất, về thành lập cơ quan liên ngành chuyên trách về khởi nghiệp ĐMST Giữa
tháng 7-2017, Sở KHCN TPHCM đã thành lập 4 ban điều hành hệ sinh thái KNĐMST cho các lĩnh vực công nghiệp trọng điểm như công nghệ thông tin, cơ khí, chế biến lương thực-thực phẩm, nhựa-cao su-hóa chất Việc thành lập Ban điều hành của các Hệ sinh thái đã đánh dấu việc chính
Trang 9thức khởi động các hoạt động hỗ trợ startup trong giai đoạn 2017-2020 tại TP Hồ Chí Minh Ngoài ra, trung tâm Hỗ trợ khởi nghiệp và Đổi mới sáng tạo TP Hồ Chí Minh (Sihub) được thành lập đầu năm 2017 dưới sự quản lý của Sở Khoa học và Công nghệ TP.HCM đóng vai trò là cầu nối quan trọng giữa Nhà nước và cộng đồng khởi nghiệp với mục tiêu nâng cao năng lực, phát triển đúng định hướng phát triển kinh tế - xã hội của thành phố
Thứ hai, về xây dựng và vận hành Cổng thông tin khởi nghiệp ĐMST địa phương TP.
Hồ Chí Minh đã hình thành cổng thông tin đổi mới sáng tạo gồm 3 trang “Đổi mới sáng tạo” (doimoisangtao.vn), “khởi nghiệp” (khoinghiep.vn), “sáng kiến cộng đồng” (sangkiencongdong.vn) với 2 phiên bản Anh-Việt nhằm thúc đẩy hoạt động truyền thông khởi nghiệp ĐMST và xây dựng văn hóa khởi nghiệp Đặc biệt, vào đầu tháng 4 năm 2018, cổng thông tin Doimoisangtao.vn được cơ sở ươm tạo khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo (ĐMST) và Sở KH&CN TP.HCM thống nhất sẽ là cổng thông tin chung cho cộng đồng khởi nghiệp, đầu mối thông tin chung, nơi người đọc có thể tiếp cận tất cả hoạt động khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo của thành phố Hồ Chí Minh Mặc dù đã xây dựng được 3 cổng thông tin về KNĐMST cũng như cổng thông tin chung cho cộng đồng khởi nghiệp TP.HCM, tuy nhiên các cổng thông tin này được đánh giá còn khá nghèo nàn, chưa thu hút, chưa phát huy được vai trò của mình trong việc hỗ trợ hoạt động khởi nghiệp sáng tạo của thành phố
(Nguồn: www.doimoisangtao.vn)
Hình 1 Giao diện cổng thông tin đổi mới sáng tạo của Thành phố
Thứ ba, về nâng cao năng lực cho hệ sinh thái khởi nghiệp ĐMST Hoạt động tổ chức
đào tạo, bồi dưỡng, huấn luyện, cung cấp dịch vụ cho khởi nghiệp ĐMST, tính đến cuối năm
2017 trên địa bài Tp Hồ Chí Minh có khoảng 24 cơ sở ươm tạo doanh nghiệp (cả nhà nước và
tư nhân) như Vườn ươm doanh nghiệp công nghệ cao TP Hồ Chí Minh, Trung tâm hỗ trợ thanh niên khởi nghiệp, Vườn ươm doanh nghiệp Khoa học Công nghệ thuộc Đại học Bách Khoa TP
Hồ Chí Minh, v.v; có các khu làm việc chung như (Dreamplex, Work Saigon, Saigon Coworking, Toong, Citihub, ITP)… cùng Trung tâm Sáng kiến hỗ trợ đổi mới sáng tạo và khởi nghiệp (Saigon Innovation Hub - SIHUB) Các thành phần này góp phần không nhỏ trong các hoạt động tổ chức đào tạo, bồi dưỡng, nâng cao năng lực của hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo của thành phố Đến giữa năm 2020, Sở KH - CN Thành phố đã hình thành 4 gói hỗ trợ khởi nghiệp gồm: Hỗ trợ tư vấn, đào tạo (hỗ trợ 30% kinh phí nhưng không quá 200 triệu đồng/dự án); tổ chức sự kiện kết
Trang 10nối khởi nghiệp; ươm tạo dự án khởi nghiệp (50% kinh phí/dự án nhưng không quá 500 triệu đồng); tăng tốc dự án khởi nghiệp (giai đoạn doanh nghiệp khởi nghiệp kêu gọi đầu tư vốn nước ngoài để mở rộng dự án và đăng ký quyền sở hữu trí tuệ) Thành phố đã có 3.142 DN được hỗ trợ đào tạo về công cụ quản trị năng suất chất lượng và đổi mới sáng tạo; tư vấn nâng cao năng suất chất lượng, quản trị tài sản trí tuệ cho 759 doanh nghiệp và hỗ trợ 81 dự án nghiên cứu phát triển, đổi mới công nghệ và sản phẩm; phối hợp thực hiện hỗ trợ đổi mới công nghệ cho 15 dự
án thông qua chương trình kích cầu đầu tư Có thể nói, Tp Hồ Chí Minh đã triển khai hàng loạt chương trình đào tạo - tư vấn - nâng cao năng lực được tổ chức cho nhiều đối tượng, từ khối trường phổ thông, đại học cho tới các nhà quản lý và khối doanh nghiệp hiện hữu
Một là, đào tạo cơ bản về nhận thức KNĐMST tại viện nghiên cứu, trường đại học Để
phát triển năng lực khởi nghiệp trong giới trẻ, làm nền tảng để hình thành những doanh nghiệp sau này, các chương trình hỗ trợ sinh viên khởi nghiệp và phát triển các ý tưởng kinh doanh, một
số học viện, trường trên địa bàn Tp Hồ Chí Minh đã thành lập các mô hình ươm tạo khởi nghiệp như: Đại học Quốc gia Tp Hồ Chí Minh, Đại học kinh tế Tp.Hồ Chí Minh, Đại học Bách Khoa
Tp Hồ Chí Minh … bước đầu đã góp phần hỗ trợ nâng cao chất lượng đào tạo, tiến tới thương mại hóa các ý tưởng, sản phẩm của các sinh viên Nội dung KNĐMST đã được Tp Hồ Chí Minh đưa vào các trường học từ bậc phổ thông đến đại học; qua đó, tạo sức lan tỏa rộng khắp, khơi gợi tinh thần khởi nghiệp trong giới trẻ Chương trình bồi dưỡng về STEM (khoa học, công nghệ, kỹ thuật, toán học) cho giáo viên trên địa bàn thành phố để nâng cao chất lượng giảng dạy Trong 1 năm hoạt động (2016 -2017), trung tâm hỗ trợ KNĐMST TPHCM (SiHub) đã triển khai nhiều hoạt động nhằm cụ thể hóa Chương trình 4181 như đưa chương trình đổi mới sáng tạo STEM (giáo dục khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học) đến 486 trường học với hơn 3.300 học sinh
và 1.150 giáo viên tham gia; hỗ trợ 11 trường đại học hình thành chương trình khởi nghiệp và đổi mới sáng tạo, đào tạo khởi nghiệp và đổi mới sáng tạo cho 115 giảng viên, hỗ trợ công tác
vận hành vườn ươm cho hai trường đại học (Theo Sở Khoa học Công nghệ Tp Hồ Chí Minh).
Xây dựng các câu lạc bộ đổi mới sáng tạo trong trường học Đào tạo về quản trị năng suất, chất lượng trong doanh nghiệp như chuyển giao công nghệ, kết nối doanh nghiệp và KNĐMST Nâng cao năng lực về kiến thức tiền khởi nghiệp cho 1.100 sinh viên của hơn 30 trường đại học thông qua các buổi đào tạo, hội thảo và kết nối
Hai là, đào tạo nâng cao và đào tạo các kỹ năng khởi nghiệp ĐMST TP Hồ Chí Minh
cũng đào tạo phát triển ý tưởng kinh doanh, đánh giá sản phẩm khởi nghiệp cho 1523 cá nhân và nhóm cá nhân, kết nối 3200 cá nhân và nhóm cá nhân với nhà đầu tư, chuyên gia và tổ chức tư vấn; kết nối trên 20 cơ sở ươm tạo doanh nghiệp (cả tư nhân và nhà nước) trên địa bàn Tp; hỗ trợ công tác vận hành vườn ươm cho 02 trường đại học trên địa bàn thành phố Chương trình Speedup
2017 đã tiếp nhận 52 dự án, tổ chức xét duyệt 26 dự án, chọn được 14 dự án hỗ trợ với tổng kinh phí gần 12 tỷ đồng; đào tạo cộng đồng về đổi mới sáng tạo và khởi nghiệp, nâng cao năng lực cho hơn 130 nhóm khởi nghiệp Ngoài ra, Saigon Innovation Hub (SIHUB) còn hợp tác với Quỹ Nhi đồng Liên hợp quốc (UNICEF), Mạng lưới khởi nghiệp trẻ Việt Nam (VYE) để tổ chức chương trình UpShift nhằm giúp cộng đồng các bạn trẻ có được nền tảng và kỹ năng để khởi nghiệp xã hội, góp phần giải quyết các vấn đề xã hội ảnh hưởng đến giới trẻ
Ba là, đào tạo khởi nghiệp ĐMST trong các tổ chức thúc đẩy kinh doanh Theo đó, Sở
KH-CN TP HCM đang hỗ trợ đào tạo, tư vấn giúp nâng cao năng suất, chất lượng; thúc đẩy tư duy,