Sự liên kết giữa cơ sở đào tạo và doanh nghiệp khi thiết kế chương trình đào tạo

LIÊN KẾT GIỮA NHÀ TRƯỜNG VÀ DOANH NGHIỆP TRONG VIỆC GIẢI QUYẾT VIỆC LÀM CHO SINH VIÊN 64 SỰ LIÊN KẾT GIỮA CƠ SỞ ĐÀO TẠO VÀ DOANH NGHIỆP KHI THIẾT KẾ CHƯƠNG TRÌNH ĐÀO TẠO Phạm Văn Thành Nguyễn Công Thà[.]

SỰ LIÊN KẾT GIỮA CƠ SỞ ĐÀO TẠO VÀ DOANH NGHIỆP

KHI THIẾT KẾ CHƯƠNG TRÌNH ĐÀO TẠO

Phạm Văn Thành Nguyễn Công Thành

Trường Cao Đẳng Kỹ Thuật Cao Thắng

TÓM TẮT

Chương trình đào tạo là một trong những yếu tố quan trọng trong việc quyết định chất lượng đào tạo cũng như tỷ lệ sinh viên ra trường có việc làm Bài viết này sẽ trình bày phương pháp xây dựng chương trình đào tạo theo chuẩn kiểm định ABET có sự tham gia của doanh nghiệp như một thành phần bắt buộc ABET (Accreditation Board for Engineering and Technology) là một tổ chức chuyên kiểm định chất lượng các chương trình đào tạo khối kỹ thuật, công nghệ [1] Những phần tiếp theo sẽ được trình bày về quá trình xây dựng chương trình đào tạo cho một ngành, quá trình thực hiện đào tạo và phát triển liên tục trong mối liên hệ giữa nhà trường - sinh viên - doanh nghiệp Các kết quả đạt được bước đầu cho thấy hoạt động đào tạo được cải thiện về nhiều mặt và tỷ lệ sinh viên

có việc làm ngay sau khi tốt nghiệp tăng lên đáng kể, thống kê năm 2018 cho thấy 79,5% sinh viên có việc làm phù hợp chuyên môn ngay trong tháng đầu tiên sau khi ra trường, 7% đăng ký học lên đại học trong và ngoài nước

1 GIỚI THIỆU

Chương trình đào tạo có thể ví như nội dung của “một bản hợp đồng đào tạo giữa nhà trường, người học và doanh nghiệp” Ở đó, người học là sinh viên với mong muốn được học trong môi trường chuyên nghiệp, chương trình đào tạo sát thực tế và ra trường có việc làm với mức lương cao Nhà trường thì tổ chức thực hiện đào tạo trong điều kiện hiện có của mình thông qua đội ngũ giảng viên với mong muốn cao nhất là có tỷ lệ cao sinh viên đạt được chuẩn đầu ra mà xã hội cần Trong khi doanh nghiệp cần những sinh viên có khả năng tiếp cận công việc nhanh chóng để tham gia trực tiếp vào quá trình sản xuất của doanh nghiệp cũng như khả năng phát triển nghề nghiệp về sau Các cơ sở đào tạo và sinh viên đều có những nghĩa vụ và quyền lợi rất rõ ràng, trong khi trước đây các doanh nghiệp gần như không đóng góp gì nhưng lại hưởng lợi rất lớn từ nguồn sinh viên được đào tạo chuyên nghiệp Trong thực tế có rất nhiều những ràng buộc khi xây dựng một chương tình đào tạo phải quan tâm Có thể kể đến như chương trình khung, cơ sở vật chất của trường, đặc điểm vùng miền, nhu cầu của xã hội là gì? năng lực của người học, năng lực giảng viên, trình độ ngoại ngữ giảng viên, sinh viên… Theo ABET thì để xây dựng chương trình đào tạo cần thiết phải có thêm các tiêu chí như: mục tiêu chương trình đào tạo(*), chuẩn đầu ra sinh

viên(**), sự phát triển liên tục Đặc biệt, mỗi chương trình có một ban tư vấn(***) đến từ các doanh nghiệp ở TP.HCM và các tỉnh lân cận Trong khi đó, các bên liên quan(****) cũng tham gia vào quá trình làm chương trình Vì vậy, các chuẩn đầu ra phải được các doanh nghiệp thừa nhận, đánh giá được thông qua các chỉ số đo lường, có quá trình phát triển liên tục để đánh giá quá trình chương trình đạo tạo và cải tiến theo định kỳ

2 THIẾT KẾ CHƯƠNG TRÌNH ĐẠO TẠO GẮN VỚI VIỆC LÀM

Để chương trình đào tạo có tính thực tế thì nó phải được xây dựng với sự góp ý của các thành phần liên quan những người đã, đang và sẽ tham gia thực hiện chương trình hoặc

sử dụng nguồn nhân lực đã tốt nghiệp Và rồi chương trình đào tạo cần phải được thực thi

để đánh giá hiệu quả của nó Mối quan hệ giữa người học, nhà trường và doanh nghiệp có thể được mô tả thông qua các hoạt động như hình sau:

Hình 1 Các hoạt động diễn ra trong quá trình đào tạo [2]

Mối liên kết trên sẽ được duy trì liên tục thông qua chương trình đào tạo nếu nó được

một ngành kỹ thuật, công nghệ, đó cũng là những thước đo độ chuyên nghiệp trong nghề

để sinh viên phấn đấu đạt được trong sự nghiệp của mình Trong khi chuẩn đầu ra là những năng lực mà sinh viên cần phải có trước khi ra trường bắt đầu tham gia vào thị trường lao động Theo ABET có từ 9 đến 15 chuẩn đầu ra Hai tiêu chí trên được thiết lập và hiệu chỉnh theo kế hoạch định kỳ trong quá trình vận hành bởi cơ sở đạo tạo và có sự tham gia của các bên liên quan

i Quá trình thiết lập các mục tiêu chương trình đào tạo và chuẩn đầu ra:

Phương pháp phổ biến để thiết lập mục tiêu chương trình đào tạo là liệt kê một danh sách khoảng hai đến năm mục tiêu chương trình đào tạo Các dữ liệu ban đầu phục vụ việc thiết lập mục tiêu chương trình đào tạo sứ mệnh nhà trường, chương trình đào tạo hiện hành, các thông tin thu được từ doanh nghiệp, đặc biệt các cựu sinh viên, sinh viên thông qua các hình thức như phỏng vấn, khảo sát, họp góp ý, văn bản Sau đây là ví dụ một mục tiêu chương trình đào tạo “Sau khi ra trường từ hai đến ba năm người học có khả năng trở thành một thành viên chính trong nhóm lắp đặt, bảo trì, sửa chữa, vận hành và đảm bảo chất lượng sản phẩm trong lĩnh vực thống điện, điện tử công nghiệp” [3]

Trong khi các chuẩn đầu ra được thiết lập lần đầu thì dựa trên các mục tiêu chương trình đào tạo ở trên, cơ sở vật chất, chương trình đào tạo hiện hành, ý kiến các bên liên quan Nói chung, sự thiết lập lần đầu cần có sự tìm hiểu, phân tích chi tiết, cụ thể, sau đó tiến hành các hoạt động như hội thảo ban tư vấn, khảo sát các bên liên quan Bước tiếp theo tiến hành phân tích, đánh giá các dữ liệu thu được và hoàn thiện cho hai tiêu chí trên Nói như thế, doanh nghiệp có vai trò rất lớn trong nhiệm vụ này Vì vậy, nhất thiết phải lựa chọn doanh nghiệp phù hợp, số lượng đủ lớn để có đủ thông tin Theo kinh nghiệm thì

họ là những công ty có vốn trong và ngoài nước nằm ở thành phố Hồ Chí Minh và vùng lân cận Và đó cũng là những công ty mà sinh viên ra trường đã vào làm việc, thực tập Việc thu thập dữ liệu thì có hai hình thức chính là tổ chức họp và khảo sát Mục đích của hoạt động này để nhận được sự đánh giá về năng lực của sinh viên mình và biết được nhu cầu năng lực mà doanh nghiệp cần ở người học, cũng như định hướng phát triển của công nghệ trong tương lai gần Hình 2 là quang cảnh của một buổi hợp ban tư vấn Dữ liệu thu thập được ở dạng các biên bản ghi chép hoặc phiếu khảo sát Đánh giá, phân tích dữ liệu: sau khi có được các tài liệu ở nhiều dạng khác nhau cho nên chúng cần được phân loại, sàng lọc, sắp xếp theo nhu cầu sử dụng

Hình 2 Các thành viên Ban tư vấn trao đổi, góp ý trong một buổi họp

ii Quá trình hiệu chỉnh các mục tiêu chương trình đào tạo và chuẩn đầu ra:

Khoa học và công nghệ luôn thay đổi cho nên mục tiêu chương trình đào tạo và chuẩn đầu ra cũng cần được điều chỉnh cho phù hợp Tuy nhiên, đối với chuẩn đầu ra có thể điều chỉnh hàng năm còn mục tiêu chương trình thì 3 năm một lần Bởi vì sau 3 năm là thời gian

đủ để một chương trình có được sản phẩm để đánh giá Quy trình điều chỉnh cũng gần giống quy trình thiết lập

SỨ MỆNH NHÀ TRƯỜNG

MỤC TIÊU CHƯƠNG TRÌNH

ĐÀO TẠO

CHUẨN ĐẦU RA CHƯƠNG TRÌNH ĐÀO TẠO

CÁC BÊN LIÊN QUAN

- Ban tư vấn

- Doanh nghiệp

- Cựu sinh viên

- Sinh viên

- Giảng viên

CÁC QUY ĐỊNH CỦA CƠ QUAN QUẢN LÝ

iii Mối quan hệ giữa các mục tiêu chương trình đào tạo, chuẩn đầu ra và chương trình đào tạo

MỤC TIÊU CHƯƠNG TRÌNH

ĐÀO TẠO 1

MỤC TIÊU CHƯƠNG TRÌNH ĐÀO TẠO 2

MỤC TIÊU CHƯƠNG TRÌNH ĐÀO TẠO 3

Hình 4 Mối liên hệ giữa mục tiêu chương trình đào tạo,

chuẩn đầu ra và chương trình đào tạo

CĐR: chuẩn đầu ra; HP: học phần; N: số lượng chuẩn đầu ra; M: số học phần

Sơ đồ hình 4 cho thấy rõ mối quan hệ giữa các tiêu chí từ chương trình đào tạo đến mục tiêu chương trình Nếu sơ đồ này được công bố thì các bên liên quan của chương trình

dễ dàng làm nhiệm vụ của mình Mỗi mục tiêu chương trình đào tạo liên hệ đến một vài chuẩn đầu ra chứ không phải toàn bộ bởi vì sau vài năm người kỹ sư thực hành sẽ có năng lực chuyên sâu trong nghề Trong khi mỗi chuẩn đầu ra có liên hệ đến nhiều học phần Các đường in đậm thể hiện học phần có ảnh hưởng mạnh đến chuẩn đầu ra mà nó liên hệ tới,

đó cũng là học phần lấy dữ liệu để đánh giá chuẩn đầu ra thông qua các chỉ số đo lường

b) Cải tiến liên tục

Cải tiến liên tục là quá trình thu thập dữ liệu rồi phân tích và đánh giá để đưa ra các quyết định cải tiến Xây dựng các công cụ đánh giá tất cả các chuẩn đầu ra Mỗi chuẩn đầu

ra sẽ có từ 2 đến 5 chỉ số để đo lường phù hợp với cơ sở vật chất của ngành đào tạo Mỗi chỉ số tương đương với khả năng thực hiện một công việc trong nghề và được đánh giá trong các học phần hoặc bằng một phương pháp trung gian nào đó Các chỉ số đo lường cũng cho biết ai giảng dạy, ai chịu trách nhiệm, thời gian thu thập dữ liệu, định kỳ có những

đề xuất cải tiến gì Vì vậy, nội dung chương trình các học phần chỉ ra được nội dung nào liên hệ đến chuẩn đầu ra nào (Xem thêm ở phụ lục 1)

c) Xây dựng chương trình đào tạo

Theo ABET, để xây dựng chương trình đào tạo cho một ngành cần phải có những tài liệu như sau:

 Các văn bản và qui định của cơ quan quản lý: tùy thuộc vào từng trường Chúng tôi áp dụng tiêu chuẩn kỹ năng nghề quốc gia, khung trình độ quốc gia Việt Nam, qui định của Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội

 Các tiêu chí của trường đối với ngành cần làm chương trình gồm: các mục tiêu chương trình đào tạo, các chuẩn đầu ra, các chỉ số đo lường cho chuẩn đầu ra

Các tiêu chí này đã được xem xét trong mối quan tâm của sứ mệnh nhà trường, các điều kiện khác của nhà trường, năng lực đầu vào của sinh viên, trình độ nghiệp vụ của giảng viên, nhu cầu doanh nghiệp tuyển dụng sinh viên ra trường và đặc điểm vùng miền nơi trường hiện diện Cho nên, một khi doanh nghiệp tham gia ngay từ đầu thì họ cũng đã

có sự đóng góp ý kiến về nội dung đào tạo, yêu cầu về công nghệ của nghề, trang thiết bị thực hành đáp ứng thực tế cũng như các tiêu chuẩn kỹ thuật hiện hành Thật ra, những yêu cầu của doanh nghiệp đã được tổng hợp lại ở phần chuẩn đầu ra sinh viên Xây dựng chương trình bằng phương pháp này cũng loại bỏ những nội dung thừa hoặc ít liên quan đến nghề ra khỏi chương trình dẫn tới rút ngắn thời gian đào tạo Một chương trình được xây dựng hoàn toàn dựa trên nhu cầu thực tế chứ không phải làm theo kiểu có gì dạy đó, sao chép chương trình đào tạo của các trường khác hay dạy những gì mà người giảng viên

đã từng học mà ở đây là đào tạo để doanh nghiệp sử dụng theo nhu cầu của họ Nhà trường cũng cần phải đầu tư những thiết bị thực tập hiện đại đáp ứng nhu cầu công nghệ thực tế Hơn nữa, giảng viên phải là người xây dựng chương trình chi tiết các học phần để họ biết được doanh nghiệp cần gì và họ làm gì để sinh viên của họ có thể làm việc được khi ra trường Cũng từ đó, giảng viên cũng phải ra doanh nghiệp để trao đổi chuyên môn với chuyên gia cùng ngành, học tập công nghệ mới, nắm bắt nhu cầu ngoài xã hội Qua cách làm này thì người thầy cảm thấy tự tin hơn để truyền thụ những kiến thức của mình cho sinh viên, trong khi sinh viên cảm nhận được sự chuyên nghiệp của người dạy, còn doanh nghiệp an tâm tuyển dụng vì họ biết được, hiểu được nhà trường làm gì, dạy gì Hơn nữa nếu như nhà trường chưa đáp ứng được nhu cầu thực tập theo như chương trình thì doanh nghiệp có thể hỗ trợ thông qua các tài trợ hoặc nhận sinh viên thực tập để bổ sung các kỹ năng còn thiếu Theo như hình 4, mỗi học phần có liên hệ đến một số chuẩn đầu ra và cũng

có thể là học phần lấy dữ liệu để đánh giá trong quá trình cải tiến liên tục Vì vậy, trong mỗi học phần của chương trình đào tạo, ngoài nội dung chính là các bài học cần phải trình bày thêm đầy đủ các thông tin ví dụ như: các chuẩn đầu ra của học phần, mối liên hệ giữa chuẩn đầu ra học phần với chuẩn đầu ra của ngành, học phần này đáp ứng chuẩn đầu

ra nào của ngành, các nội dung kiểm tra và thi, công cụ đánh giá, những ai tham gia giảng dạy

các câu lạc bộ khoa học, câu lạc bộ ngoại ngữ, tham gia hội thi tay nghề, các cuộc thi sáng tạo, hội thảo khoa học… qua đó, sinh viên có thêm cơ hội rèn luyện tay nghề, phát triển tư duy, trau dồi các kỹ năng mềm, phát triển đạo đức nghề nghiệp Ngay sau khi tốt nghiệp, trường tổ chức hoạt động tuyển dụng để sinh viên sớm có cơ hội lựa chọn nơi làm việc và doanh nghiệp thấy sự đóng góp của họ vào chương trình đã mang lại kết quả thiết thực Thông qua ngày hội việc làm cũng thu thập được các góp ý từ các công ty

Tại các công ty: các hoạt động sinh viên có thể thực hiện như tham quan nhà máy và thực tập sản xuất Ở mỗi năm học, sinh viên sẽ được đi đến một vài công ty sản xuất để giúp các bạn quan sát các công việc của ngành mình học được diễn ra trong thực tế Đó là phương pháp tốt để các bạn định hướng nghề nghiệp để hoàn thiện các kỹ năng cần thiết trước khi ra trường Thường thì năm cuối sinh viên được đến công ty thực tập một thời gian thường thì 6 đến 12 tuần Việc thực tập ở môi trường thực tế giúp sinh viên có nhiều

cơ hội để trau dồi chuyên môn và tự tin hơn để vào nghề ngay sau khi ra trường Vừa bổ sung kiến thức thực tế lại vừa nhận biết được những yêu cầu của công việc, từ đó tự hoàn thiện bản thân, đặc biệt ở giai đoạn trước khi tốt nghiệp trong thời gian làm đồ án tốt nghiệp Khi sinh viên thực tập ở doanh nghiệp thì các kỹ sư cũng thấy được năng lực của sinh viên

Họ sẽ phản ảnh sự đánh giá của mình về kiến thức, kỹ năng và thái độ của sinh viên thông qua giảng viên hướng dẫn hoặc trực tiếp với cán bộ Khoa, Bộ môn Sự góp ý này sẽ được lưu giữ và xem xét trong những lần điều chỉnh chương trình đào tạo, mục tiêu chương trình đào tạo và chuẩn đầu ra

Bên ngoài xã hội: khuyến khích sinh sinh viên tham các hội thảo khoa học, kỹ thuật, các cuộc thi sáng tạo, các công tác xã hội Cách tốt để sinh viên phát triển toàn diện, bổ sung các kỹ năng còn thiếu, phản hồi các thông tin công nghệ mới cho giảng viên để xem xét cập nhật chương trình đào tạo Sau đây là một vài hình ảnh về hoạt động đào tạo