Sáng kiến kinh nghiệm thcs một số biện pháp giúp học sinh học tốt môn âm nhạc ở trường thcs

1/21 Phần 1 MỞ ĐẦU 1 Mục đích của sáng kiến kinh nghiệm Môn học Âm nhạc trong trường THCS không nhằm đào tạo những người làm nghề âm nhạc, những diễn viên, những nhạc sĩ, ca sĩ mà chính là qua môn học[.]

1/21

Phần 1: MỞ ĐẦU

1 Mục đích của sáng kiến kinh nghiệm:

Môn học Âm nhạc trong trường THCS không nhằm đào tạo những người làm nghề âm nhạc, những diễn viên, những nhạc sĩ, ca sĩ…mà chính là qua môn học để tác động vào đời sống tinh thần của các em góp phần cùng với môn học khác thực hiện mục tiêu giáo dục của nhà trường phổ thông cũng như mục tiêu của bậc học

Giáo dục phổ thông nhằm giáo dục học sinh phát triển toàn diện, không những nâng cao hiểu biết về kiến thức văn hoá mà còn phát huy năng lực cảm thụ âm nhạc, làm cho đời sống tinh thần thêm phong phú, lành mạnh tạo điều kiện để các em bộc lộ và phát triển năng khiếu, góp phần phát triển toàn diện và hài hòa về tính cách cho các em

Đặc biệt giáo dục thẩm mỹ trong nhà trường phổ thông là một trong bốn

mặt giáo dục quan trọng nhất: Đức - Trí- Thể -Mĩ Cái đẹp trong nghệ thuật âm

nhạc xuất phát từ tác phẩm, từ nghệ thuật trình diễn tạo nên những hình tượng

âm nhạc có tác dụng truyền cảm mạnh mẽ làm rung động lòng người, hướng con

người tới Chân- Thiện -Mĩ…

- Xuất phát từ đặc trưng bộ môn thuộc phạm trù nghệ thuật đòi hỏi sự hứng thú cao

- Xuất phát từ yêu cầu của việc đổi mới phương pháp là phát huy tính tích cực chủ động sáng tạo của học sinh Có như vậy các em mới có điều kiện khắc phục khó khăn tiếp nhận kiến thức mới

- Xuất phát từ tâm lý lứa tuổi học sinh THCS là lứa tuổi nhạy cảm hiếu động ham thích ca hát Nếu giáo viên gây được hứng thú trong bài dạy sẽ tạo cho học sinh sự phấn chấn, hào hứng để tiếp thu bài học một cách có hiệu quả

2/21

- Từ thực tiễn giảng dạy cũng như việc học của học sinh, trong nhiều năm qua thầy và trò gặp không ít khó khăn trong qúa trình dạy học và đã làm mọi cố gắng để nâng cao chất lượng dạy-học, và điều quan trọng nhất mà tôi tâm huyết

đó là nếu giáo viên tạo được hứng thú trong giảng dạy và học tập sẽ giúp cho học sinh say sưa hơn trong quá trình học tập và sẽ đem lại kết quả học tập cao hơn

- Từ những lý do nói trên, bản thân tôi nhận thấy việc gây hứng thú cho học sinh trong học tập âm nhạc là một trong những giải pháp hết sức quan trọng góp phần nâng cao chất lượng dạy và học Vì vậy nó là động lực giúp tôi đi sâu nghiên cứu đúc rút kinh nghiệm này

2 Tính mới và ưu điểm nổi bật của sáng kiến

- HS tiếp thu bài một cách chủ động trong mọi tình huống sư phạm

- HS thực hiện yêu cầu bài học sáng tạo, khoa học không bị gò bó nhồi nhét

- HS tự tin khi trình bày các tác phẩm trước đám đông phát huy các khả năng

thiên bẩm mà không cần sự áp đặt của GV

- HS thực sự cảm nhận được sự khác biệt giữa việc học môn Âm nhạc với các môn khoa học khác

- HS thêm yêu thích môn học hơn, tích cực hoạt động trong các phong trào văn hóa văn nghệ của trường trong các đột hoạt động chào mừng các ngày lễ

lớn trong năm

3 Đóng góp của sáng kiến kinh nghiệm để nâng cao chất lượng quản lý dạy

và học

- Xuất phát từ mục đích của SKKN, những điểm mới và điểm khác của SKKN so với những giải pháp cũ trước đây, đề tài tôi lựa chọn với mong muốn

đóng góp vào việc nâng cao phương pháp học tập môn Âm nhạc ở trường

THCS sao cho đạt hiệu quả tốt nhất, đáp ứng mục tiêu giáo dục, nâng cao chất

lượng học tập và HS thêm yêu thích môn Âm nhạc

3/21

Giúp giáo viên có những phương pháp dạy hát hiệu quả nhất để phát huy tính sáng tạo của HS

Xuất phát từ mục tiêu chung của bộ môn âm nhạc ở trường Trung học cơ

sở, là giáo viên trực tiếp giảng dạy cần phải xác định tốt những nhiệm vụ sau đây:

- Xây dựng và phát triển năng lực âm nhạc của học sinh thông qua việc Học hát; Nhạc lí- Tập đọc nhạc; Âm nhạc thường thức được thể hiện trong sách giáo khoa (SGK )

- Qua việc hướng dẫn học hát, học nhạc, giáo dục cho các em có tình cảm, đạo đức trong sáng, lành mạnh, hướng tới những điều thiện và cái đẹp trong cuộc sống

- Xây dựng khả năng tham gia hoạt động âm nhạc, giúp cho việc phát triển toàn diện cân bằng và hài hoà

- Phát hiện những học sinh có năng khiếu về âm nhạc, động viên và giúp các em phát triển năng khiếu của mình

- Giúp học sinh hát đúng, tập hát diễn cảm và bước đầu tập luyện một số

kĩ năng đọc nhạc, giúp các em hiểu biết về một số tác giả, tác phẩm tiêu biểu và một vài sinh hoạt âm nhạc trong đời sống xã hội, cung cấp cho các em thêm một số kiến thức mang tính văn hoá âm nhạc

- Với tư cách là người giáo viên dạy môn âm nhạc ở trường THCS, bản thân cố gắng vận dụng các phương pháp tối ưu nhất đi từ trực quan sinh động đến tư duy trừu tượng Bên cạnh đó, bản thân luôn bám sát nội dung chương trình, sách giáo khoa ở bộ môn âm nhạc Chương trình sách giáo khoa về cơ bản

là phù hợp với đối tượng học sinh ở từng khối lớp Nếu giáo viên là người hiểu

rõ mục tiêu môn học, biết cách tổ chức tiết dạy và có phương pháp phù hợp với từng tiết dạy thì nội dung bài học sẽ trở nên nhẹ nhàng hấp dẫn Ngược lại, nếu giáo viên chưa nắm được mục tiêu môn học, coi môn học hoàn toàn là môn năng khiếu thì sẽ dẫn đến tình trạng dạy môn học này như dạy trong các trường năng khiếu (chuyên nghiệp), yêu cầu quá cao về các kĩ năng thực hành, biến nội dung các bài học trở nên quá phức tạp và điều tất yếu là dẫn đến quá tải

4/21

Để khắc phục tình trạng trên, khi thực hiện chương trình về bộ môn Âm nhạc, trước hết giáo viên cần nắm vững mục tiêu của môn học, đó là giáo dục thẩm mĩ, để giúp học sinh hiểu biết cái đẹp, cảm nhận cái đẹp và sáng tạo cái đẹp nói chung, chứ không chỉ đơn thuần là truyền đạt kiến thức và kĩ năng về

âm nhạc Điều mà giáo viên đặc biệt lưu tâm, đặc biệt chú ý đó là giáo dục cho học sinh những tri thức cần thiết về cái hay, cái đẹp, giáo dục thị khiếu thẩm mĩ lành mạnh, rèn luyện cho học sinh có hiểu biết và thể hiện tính thẩm mĩ trong cuộc sống thông qua việc học môn âm nhạc Như Các-Mác đã nói : “Con người phải biết xây dựng cuộc sống theo qui luật của cái đẹp.

Xuất phát từ những lý do và niềm hứng thú đó cá nhân đi vào nghiên cứu một đề tài hết sức lý thú và không có tham vọng gì hơn ngoài việc trình bày những kinh nghiệm trong những năm qua đứng trên bục giảng, giảng dạy bộ môn âm nhạc, việc đi vào tìm hiểu, đánh giá việc dạy và học môn âm nhạc là

điều cần thiết góp phần nâng cao chất lượng dạy học - “Một số biện pháp giúp

học sinh học tốt môn Âm nhạc ở Trường THCS”

Phần 2: NỘI DUNG Chương 1: THỰC TRẠNG VẤN ĐỀ

1 Đặc điểm chung

1.1 Về phía nhà trường

a Thuận lợi:

- Âm nhạc là một môn học độc lập trong chương trình THCS Dạy và học nghiêm túc, có kiểm tra, thi đánh giá cuối năm và kết quả là một trong những tiêu chuẩn để xét lên lớp hay tốt nghiệp bậc học

- Nhà trường và BGH quan tâm thường xuyên

- Nhà trường có kết nối mạng internet thuận lợi cho việc tìm kiếm thông tin phục vụ giảng dạy;

- Giáo viên nắm chắc về chuyên môn, tích cực tìm tòi, nghiên cứu những phương pháp mới để vận dụng trong quá trình giảng dạy

b Khó khăn:

5/21

- HS có nhiều em chậm tiến chưa ham học, nhiêu em còn bỏ giờ bỏ tiết còn chưa chú ý học tập nên có ảnh hưởng rất nhiều đến phong trào học tâp chung của lớp

- Sách đọc thêm và các tài liệu tham khảo khác của HS còn rất hiếm hoi Giáo viên phải tự tìm tài liệu, sưu tầm đồ dùng dạy học trên mạng để phục vụ cho việc dạy và học tốt hơn

1.2 Về phía học sinh

a Thuận lợi:

Học sinh ngoan, đa số các em rất yêu thích môn Âm nhạc Đặc biệt là phân môn hát Học sinh cảm nhận giai điệu các bài hát khá tốt Thực hiện các bài hát với đàn hoặc đĩa tương đối tốt

b Khó khăn:

Đối với HS trường THCS nói chung đa phần các em hiểu biết về âm nhạc đang còn hạn chế, chưa sâu rộng, không kích thích các em học tập Đa phần HS bị chi phối, ảnh hưởng về các môn chính, lo cho thi, lo đánh giá, phần nào sao nhãng việc học môn âm nhạc Một nguyên nhân khách quan khác cũng không kém phần quan trọng liên quan đến hiệu quả và chất lượng bộ môn đó là thời gian dành cho

bộ môn quá ít (1tiết/ tuần)

Mặt khác, đa số các bậc Phụ huynh học sinh chỉ quan tâm đến các môn học chính như Văn, Toán, mà chưa quan tâm đến bộ môn Âm nhạc bởi họ cứ nghĩ rằng đây chỉ là môn học phụ

2 Mục đích yêu cầu

* Học sinh:

- Hát đúng, chính xác giai điệu các bài hát

- Hát đúng tính chất bài ca

- Biết hát có vận động phụ hoạ

- Biết thể hiện bài hát dưới nhiều hình thức khác nhau

- Biết biểu diễn trên sân khấu

- Sáng tác lời ca mới hiệu quả dựa trên giai điệu một số bài hát

- Học sinh nhận biết chính xác vị trí nốt nhạc trên khuông

6/21

- Đọc chính xác cao độ, trường độ các bài TĐN và ghép lời trong chương trình âm nhạc

- Hiểu sơ lược về những kiến thức nhạc lí cơ bản như : nhịp, phách, nhịp 2/4 và những kí hiệu âm nhạc thường gặp trong bản nhạc

- Học sinh nắm được những nét cơ bản về những nhạc sĩ nổi tiếng trên thế giới cũng như ở Việt Nam qua phần âm nhạc thường thức

* Giáo viên:

- Sử dụng đàn, hát nhuần nhuyễn thành thạo

- Sáng tạo nhiều động tác vận động minh hoạ, nhiều hình thức biểu diễn bài hát khác nhau

- Sưu tầm nhiều trò chơi phù hợp, vui và hỗ trợ hiệu quả cho việc dạy hát

Chương 2: NHỮNG BIỆN PHÁP ĐÃ TIẾN HÀNH GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ

1 Đối với việc dạy bài hát:

1.1- Phải gây hứng thú cho học sinh ngay từ phần mở đầu bài học, phần giới thiệu đề mục mới:

Rõ ràng ngay từ bước chân của giáo viên vào lớp với thái độ vui vẻ thân mật đối với học sinh, việc đánh giá công bằng trong việc kiểm tra miệng đều là những yếu tố góp phần tạo nên không khí hào hứng chung của cả lớp để chuẩn

bị bước vào bài học mới nhưng sự hứng thú học tập chỉ thực sự bắt đầu với phần giới thiệu đề mục mới tạo sự hấp dẫn đối với học sinh

1.2- Trong quá trình giảng dạy giáo viên phải biết phát huy tính tích cực, chủ động sáng tạo của học sinh để gây hứng thú học tập cho các em

Thực chất của việc học tập là chuổi vấn đề được đặt ra, được nhận thức rồi được đặt ra và được nhận thức ở mức độ cao hơn, đặc trưng của môn âm nhạc là thực hành Thực hành là sợi chỉ đỏ xuyên suốt quá trình dạy và học của

bộ môn Thông qua thực hành để dạy lý thuyết, lấy lý thuyết để củng cố kỹ năng thực hành trên cơ sở sử dụng thời gian trên lớp một cách tối ưu (tránh thời gian chết ) để tất cả học sinh được nhìn nghe và luyện tập nhiều Thực tế cho thấy

7/21

nếu trong một tiết học giáo viên đặt ra nhiều câu hỏi vừa sức đối với học sinh, học sinh dể hiểu dể nhớ, hay cho các em nghe, nhìn thể hiện nhiều thì học sinh rất có hứng thú học, tạo động cơ học tập tốt

*Ví dụ: Trong tiết học ôn tập đọc nhạc, sau khi học sinh đã đọc tốt giai điệu bài

tập đọc nhạc thì giáo viên yêu cầu các em tự ghép lời ca, đặt lời mới cho bài TĐN hoặc bài hát dân ca…Để các em có được niềm vui trước sự ra đời sản

phẩm tinh thần của mình kèm theo lời khen ngợi của giáo viên

1.3- Khuyến khích kỹ năng nghe và đánh giá của học sinh

Để học sinh không bị thụ động trong cách lựa chọn tiết tấu cho bài hát,

GV khuyến khích kỹ năng nghe và đánh giá của học sinh bằng cách như sau:

GV thay đổi tiết tấu, tempo hay dịch giọng bản nhạc để học sinh nhận biết và thực hành

*Ví dụ 1: Bài hát Tiếng chuông và ngọn cờ

8/21

GV đàn cho HS hát với tiết tấu polka rồi lần lượt chuyển tiết điệu pasodoble, Chacha, Disco , yêu cầu học sinh nghe và hát theo nhịp đàn

? Các em hãy cho biết sự thay đổi tiết tấu mà các em vừa trình bày có phù hợp với bài hát không?

HS nêu ý kiến dựa vào kỹ năng nghe của bản thân

*Ví dụ 2: Bài hát Hành khúc tới trường

9/21

GV thay đổi tốc độ của bài hát: Từ tempo 110 xuống 90 hoặc thay đổi

tiết tấu từ Machl sang Beat ballat

Em có nhận xét gì nếu thay đổi tốc độ cũng như tiết tấu cho bài hát như chúng ta vừa trình bày?

HS trả lời: Bài hát Hành khúc tới trường nếu hát ở tốc độ chậm cũng như

tiết tấu nhẹ nhàng mềm mại sẽ không phù hợp với sắc thái của bài hát vì bài hát

có tính nhịp đi, hùng mạnh

GV giải thích: Cơ bản một bài hát có thể sử dụng nhiều tiết tấu và tempo khác nhau tuy nhiên dựa vào tính chất của bài để lựa chọn tiết tấu và tempo phù hợp như thế mới truyền tải được sắc thái cũng như ý tưởng của tác giả

Với cách trình bày như vậy chắc chắn từng ngày HS sẽ có những cảm nhận mới trong mỗi lần hát và nghe hát

1.4- Học sinh phát biểu cảm nhận về bài hát dưới nhiều hình thức khác nhau

Trong học tập, so với bắt chước thì tìm tòi sáng tạo là hình thức cao nhất thể hiện tính tích cực học tập của HS, hãy bắt đầu khuyến khích các em mạnh dạn nói lên những cảm nhận của mình về môn học, về bài hát HS có thể không ủng hộ ý kiến của GV, của bạn bè, có thể trình bày những ý kiến, tư tưởng của mình Đó là cơ sở để có kĩ năng sáng tạo lớn hơn GV cần tạo điều kiện để HS

10/21

tự nhận xét, tự đánh giá, tự cảm nhận để có thể điều chỉnh cách học theo hướng tích cực

*Ví dụ:

Cách 1:

- Sau khi cho HS nghe hát mẫu và đọc lời ca, GV đặt câu hỏi:

Em hãy nêu cảm nhận của mình về bài hát Tiếng chuông và ngọn cờ?

HS sẽ trả lời qua phần gợi mở của GV VD: Nội dung bài hát nói lên điều

gì? Giai điệu bài hát như thế nào? Qua bài hát này bản thân em học tập được gì?

Em sẽ phải làm gì để xứng với những điều mà nội dung bài hát muốn chuyển tải tới…?

Có thể HS trả lời chưa được trôi chảy hoặc ý tứ chưa được sâu sắc song qua nhận xét và khắc hoạ của giáo viên thì học sinh từ chỗ hiểu nội dung bài hát còn mơ hồ sẽ hiểu sâu sắc hơn và đặc biệt là sẽ có trách nhiệm hơn trong việc học tập cũng như rèn luyện

Cách 2:

- Học xong bài hát, GV chia lớp thành 2,3 nhóm Lần lượt từng nhóm viết lời giới thiệu cho bài hát GV nhận xét, chấm điểm

+ Lời giới thiệu nhóm 1:

Trẻ em trên trái đất đều mơ ước được học hành, được sống trong tình yêu thương của cha mẹ, thầy cô và bạn bè - một cuộc sống yên vui, hòa bình, hữu nghị đoàn kết và đầy tình thân ái giữa các dân tộc trên toàn thề giới Chúng em mong sao trên trái đất sẽ không còn chiến tranh, không còn tiếng đạn bom đau thương, chia lìa Hành tinh của chúng em sẽ tràn ngập màu xanh của hoà bình và hạnh phúc

Hôm nay chúng em xin được gửi đến thầy giáo và các bạn ca khúc Tiếng

chuông và ngọn cờ (Nhạc và lời: Phạm Tuyên) đó là tất cả những gì mà tuổi thơ

trên toàn thế giới của chúng em hằng mong ước!

+ Lời giới thiệu nhóm 2:

Bác Hồ đã từng nói: “Trẻ em như búp trên cành - biết ăn ngủ, biết học

hành là ngoan” Vậy mà nay trên thế giới vẫn đang còn hàng triệu trẻ em còn

phải chịu nhiều vất vả khổ cực, không đủ ăn đủ mặc không được đến trường do