ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI KHOA LUẬT TRỊNH TUẤN HẢI PHßNG, CHèNG THAM NHòNG TRONG DOANH NGHIÖP LI£N DOANH Cã VèN GãP NHµ N¦íC DO ñY ban nh©n d©n THµNH PHè H¶I PHßNG LµM §¹I DIÖN CHñ Së H÷U LUẬN VĂN THẠC[.]
Trang 1ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
KHOA LUẬT
TRỊNH TUẤN HẢI
PHßNG, CHèNG THAM NHòNG TRONG DOANH NGHIÖP LI£N DOANH Cã VèN GãP NHµ N¦íC
DO ñY ban nh©n d©n THµNH PHè H¶I PHßNG
LµM §¹I DIÖN CHñ Së H÷U
LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC
HÀ NỘI - 2020
Trang 2ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
KHOA LUẬT
TRỊNH TUẤN HẢI
PHßNG, CHèNG THAM NHòNG TRONG DOANH NGHIÖP LI£N DOANH Cã VèN GãP NHµ N¦íC
DO ñY ban nh©n d©n THµNH PHè H¶I PHßNG
LµM §¹I DIÖN CHñ Së H÷U
Chuyên ngành: Quản trị Nhà nước và Phòng, chống tham nhũng
Mã số: 8380101.09
LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC
Cán bộ hướng dẫn khoa học: PGS.TS NGUYỄN HOÀNG ANH
HÀ NỘI - 2020
Trang 3LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan Luận văn là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các kết quả nêu trong Luận văn chưa được công bố trong bất kỳ công trình nào khác Các số liệu, ví dụ và trích dẫn trong Luận văn đảm bảo tính chính xác, tin cậy và trung thực Tôi đã hoàn thành tất cả các môn học và đã thanh toán tất cả các nghĩa vụ tài chính theo quy định của Khoa Luật Đại học Quốc gia Hà Nội
Vậy tôi viết Lời cam đoan này đề nghị Khoa Luật xem xét để tôi
có thể bảo vệ Luận văn
Tôi xin chân thành cảm ơn!
Hà Nội, tháng 6 năm 2020
Tác giả luận văn
Trịnh Tuấn Hải
Trang 4LỜI CẢM ƠN
Suốt quá trình thực hiện Luận văn “Phòng, chống tham nhũng trong doanh nghiệp liên doanh có vốn góp nhà nước do UBND thành phố Hải Phòng làm đại diện chủ sở hữu” tôi đã nhận được rất nhiều sự động viên, quan tâm, giúp đỡ nhiệt tình của các tổ chức, cá nhân
Trước hết, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc nhất đến Phó giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Hoàng Anh, người hướng dẫn khoa học đã tận tình chỉ bảo, hướng dẫn tôi trong suốt thời gian nghiên cứu hoàn thành luận văn này
Xin chân thành cảm ơn các thầy giáo, cô giáo giảng dạy lớp Cao học Quản trị Nhà nước và Phòng, chống tham nhũng Khóa 1 nói riêng và các thầy giáo, cô giáo Khoa Luật - Đại học Quốc gia Hà Nội nói chung, đã truyền dạy, cập nhật những tri thức quý báu, trở thành nền tảng vững chắc để cá nhân tôi cũng như các bạn học nghiên cứu sâu về chuyên ngành mới mẻ này
Tôi xin gửi lời cảm ơn tới các chuyên gia, nhà quản lý trong lĩnh vực kinh tế, quản lý nhà nước, các nhà đầu tư, doanh nghiệp, anh chị em đồng nghiệp đã hỗ trợ, tạo điều kiện giúp tôi có thêm kiến thức, kinh nghiệm và thông tin cần thiết để thực hiện luận văn
Mặc dù đã có nhiều cố gắng song luận văn không tránh khỏi có điểm thiếu sót, tác giả kính mong nhận được sự chỉ bảo của các thầy giáo, cô giáo cùng những góp ý của bạn đọc quan tâm
Xin trân trọng cảm ơn
Trang 5MỤC LỤC
Trang
Trang phụ bìa
Lời cam đoan
Mục lục
Danh mục các chữ viết tắt
Danh mục các bảng, biểu đồ
MỞ ĐẦU 1
CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÕNG, CHỐNG THAM NHŨNG TRONG DOANH NGHIỆP LIÊN DOANH CÓ VỐN GÓP NHÀ NƯỚC 9
1.1 Phòng, chống tham nhũng trong doanh nghiệp liên doanh 9
1.1.1 Đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) 9
1.1.2 Tham nhũng và phòng, chống tham nhũng trong doanh nghiệp liên doanh 21
1.2 Đặc điểm, vai trò của phòng, chống tham nhũng trong các doanh nghiệp liên doanh có vốn góp Nhà nước 27
1.2.1 Đặc điểm 27
1.2.2 Vai trò 29
1.3 Các yếu tố tác động và điều kiện bảo đảm cho phòng, chống tham nhũng trong các doanh nghiệp liên doanh có vốn góp Nhà nước 30
1.3.1 Các yếu tố tác động đến phòng, chống tham nhũng trong các doanh nghiệp liên doanh có vốn góp Nhà nước 30
1.3.2 Điều kiện bảo đảm cho phòng, chống tham nhũng trong các doanh nghiệp liên doanh có vốn góp Nhà nước 31
Tiểu kết chương 1 34
CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÕNG, CHỐNG THAM NHŨNG TRONG DOANH NGHIỆP LIÊN DOANH CÓ VỐN GÓP NHÀ NƯỚC DO ỦY BAN NHÂN DÂN THÀNH PHỐ HẢI PHÕNG LÀM ĐẠI DIỆN CHỦ SỞ HỮU 35
2.1 Bối cảnh, đặc điểm của các doanh nghiệp liên doanh có vốn góp nhà nước do UBND thành phố Hải Phòng làm đại diện chủ sở hữu 35
2.1.1 Bối cảnh 35
2.1.2 Đặc điểm 39
Trang 62.2 Những thành công trong phòng, chống tham nhũng tại các doanh
nghiệp liên doanh có vốn góp nhà nước do UBND thành phố Hải
Phòng làm đại diện chủ sở hữu 47
2.2.1 Công ty phát triển Khu công nghiệp Nomura - Hải Phòng 47
2.2.2 Công ty cổ phần khu công nghiệp Đình Vũ 54
2.2.3 Công ty liên doanh khu công nghiệp Đồ Sơn 60
2.3 Những hạn chế và nguyên nhân của những hạn chế trong phòng, chống tham nhũng tại các doanh nghiệp liên doanh có vốn góp nhà nước do UBND thành phố Hải Phòng làm đại diện chủ sở hữu 65
2.3.1 Nguyên nhân khách quan 66
2.3.2 Nguyên nhân chủ quan 70
Tiểu kết chương 2 77
CHƯƠNG 3: QUAN ĐIỂM, GIẢI PHÁP PHÕNG, CHỐNG THAM NHŨNG TRONG DOANH NGHIỆP LIÊN DOANH CÓ VỐN GÓP NHÀ NƯỚC DO ỦY BAN NHÂN DÂN THÀNH PHỐ HẢI PHÕNG LÀM ĐẠI DIỆN CHỦ SỞ HỮU 78
3.1 Quan điểm phòng, chống tham nhũng trong các doanh nghiệp liên doanh có vốn góp nhà nước do UBND thành phố Hải Phòng làm đại diện chủ sở hữu 78
3.2 Các giải pháp phòng, chống tham nhũng trong các doanh nghiệp liên doanh có vốn góp nhà nước do UBND thành phố Hải Phòng làm đại diện chủ sở hữu 81
3.2.1 Hoàn thiện pháp luật về phòng, chống tham nhũng nói chung và các cơ chế, chính sách quản lý người đại diện phần vốn Nhà nước tại các doanh nghiệp liên doanh có vốn góp nhà nước nói riêng 81
3.2.2 Phát huy các chuẩn mực đạo đức kinh doanh, minh bạch hóa và tăng cường kiểm soát nội bộ 89
3.2.3 Nâng cao năng lực của cơ quan nhà nước trong phòng chống tham nhũng 90
3.2.4 Tăng cường các biện pháp truyền thông trong phòng, chống tham nhũng, đặc biệt phát huy vai trò, hiệu quả của báo chí địa phương 92
Tiểu kết chương 3 96
KẾT LUẬN 97
TÀI LIỆU THAM KHẢO 98
PHỤ LỤC 101
Trang 7DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
CPI: Corruption Perceptions Index - Chỉ số cảm nhận tham nhũng DEEP C: Công ty cổ phần khu công nghiệp Đình Vũ
DSIZ: Do Son Industrial Zone - Công ty liên doanh khu công nghiệp
Đồ Sơn FDI: Foreign Direct Investment - Đầu tư trực tiếp nước ngoài GCNĐT: Giấy chứng nhận đầu tư
GPĐT: Giấy phép đầu tư KCN: Khu công nghiệp KKT: Khu kinh tế NHIZ: Nomura - Hải Phòng Industrial Zone - Công ty phát triển Khu
công nghiệp Nomura - Hải Phòng PAPI: Provincial Governance and Public Administration Performance
Index - Chỉ số Hiệu quả quản trị và hành chính công cấp tỉnh PCI: Province Competitiveness Index - Chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh PCTN: Phòng, chống tham nhũng
POBI: Provincial Open Bugdet Index - Chỉ số Công khai Ngân sách tỉnh QTNN: Quản trị Nhà nước
TNHH: Trách nhiệm hữu hạn UBND: Ủy ban nhân dân
Trang 8DANH MỤC CÁC BẢNG, BIỂU ĐỒ
Bảng 1.1 Vốn đầu tư toàn xã hội theo giá hiện hành thực hiện 6 tháng
đầu các năm 2017-2019 so với cùng kỳ năm trước 12 Bảng 2.1 Thông tin người đại diện tại doanh nghiệp liên doanh có
vốn góp nhà nước do UBND thành phố Hải Phòng làm đại
Biểu đồ 1.1 Kinh tế đầu tư nước ngoài chiếm gần 30% tổng vốn đầu tư
phát triển tại Hải Phòng 14
Trang 91
MỞ ĐẦU
1 Tính cấp thiết của đề tài
Hải Phòng là đô thị loại 1 cấp quốc gia, là thành phố Công nghiệp - Thương mại - Du lịch quan trọng, có cảng biển lâu đời và lớn nhất miền Bắc Việt Nam, cùng hệ thống đường bộ, đường sông và đường hàng không thuận tiện cho việc vận chuyển giao lưu hàng hóa, phát triển quan hệ kinh tế trong nước và quốc tế Ngay những ngày đầu của thời kỳ đổi mới, Hải Phòng đã xác định lợi thế so sánh, xu hướng phát triển của hội nhập và mở cửa, khẳng định thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) là một trong những giải pháp quan trọng để thúc đẩy, phát triển kinh tế
- xã hội, thực hiện thắng lợi công cuộc công nghiệp hoá, hiện đại hoá Do vậy, thành phố là một trong những địa phương đi tiên phong so với cả nước về đầu tư trực tiếp nước ngoài, đặc biệt hơn, là một trong những địa phương đầu tiên “khai sinh” doanh nghiệp liên doanh có vốn góp nhà nước
Năm 1994 Công ty phát triển Khu công nghiệp Nomura - Hải Phòng (NHIZ) được thành lập theo Giấy phép đầu tư số 1091/GP ngày 23/12/1994 của Ủy ban Nhà nước về hợp tác và đầu tư (nay là Bộ Kế hoạch và Đầu tư) Đây là doanh nghiệp liên doanh đầu tư hạ tầng Khu công nghiệp đầu tiên được thành lập và Khu công nghiệp Nomura - Hải Phòng là Khu công nghiệp (KCN) đầu tiên trên toàn quốc hoạt động theo Quy chế Khu công nghiệp mới được ban hành thời gian đó
Liên tiếp các năm sau đó, các doanh nghiệp FDI, bao gồm các doanh nghiệp liên doanh được thành lập Trong đó, riêng năm 1997 có 02 doanh nghiệp liên doanh có vốn góp nhà nước lớn đồng thời kinh doanh trong lĩnh vực hạ tầng KCN được cấp phép trên địa bàn thành phố, là Công ty cổ phần khu công nghiệp Đình Vũ (DEEP C) và Công ty liên doanh khu công nghiệp Đồ Sơn (DSIZ) Cùng với NHIZ, đây là các doanh nghiệp liên doanh có vốn góp nhà nước đóng vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế xã hội của thành phố trong 25 năm qua
Có thể thấy rằng, FDI không chỉ bổ sung nguồn vốn, khoa học công nghệ, cơ hội hội nhập kinh tế quốc tế cho các nước tiếp nhận đầu tư mà còn tạo ra động lực
Trang 102
để phát huy tiềm năng trong nước, kích thích phát triển mạnh mẽ hạ tầng kỹ thuật, cũng như cải cách thể chế, hệ thống pháp luật theo xu thế chung của toàn cầu hóa, thúc đẩy doanh nghiệp trong nước phát triển Song FDI cũng đang làm nảy sinh không ít vấn đề tiêu cực ảnh hưởng lớn đến sự phát triển bền vững, trong đó có vần đề ô nhiễm môi trường, rửa tiền, chuyển giá, tội phạm tham nhũng… Chính
vì vậy, việc nghiên cứu và tìm ra các giải pháp phòng, chống tham nhũng tại các doanh nghiệp này trở thành đề tài có ý nghĩa lý luận quan trọng, nhất là trong bối cảnh Nhà nước đang tăng cường quản lý FDI và quyết liệt phòng, chống tham nhũng như hiện nay
Để nghiên cứu và tìm ra các giải pháp phòng, chống tham nhũng tại các doanh nghiệp liên doanh có vốn góp nhà nước do UBND thành phố Hải Phòng làm đại diện chủ sở hữu, tác giả lựa chọn khảo sát NHIZ, DEEP C và DSIZ bởi:
Theo các Nghị định số 151/2013/NĐ-CP ngày 01/11/2013 của Chính phủ về chức năng, nhiệm vụ và cơ chế hoạt động của Tổng công ty Đầu tư và Kinh doanh vốn nhà nước (SCIC) và Nghị định 147/2017/NĐ-CP ngày 25/12/2017 sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 151/2013/NĐ-CP; Nghị định số
148/2017/NĐ-CP ngày 25/12/2017 của Chính phủ về Điều lệ tổ chức và hoạt động của SCIC (thay thế Nghị định số 57/2014/NĐ-CP ngày 16/6/2014 của Chính phủ); Thông tư 83/2018/TT-BTC ngày 30/8/2018 của Bộ Tài chính hướng dẫn việc chuyển giao quyền đại diện chủ sở hữu nhà nước tại SCIC (thay thế Thông tư 118/2014/TT-BTC ngày 21/8/2014 của Bộ Tài chính hướng dẫn việc chuyển giao chuyển giao quyền đại diện chủ sở hữu nhà nước tại SCIC), SCIC thực hiện tiếp nhận quyền đại diện chủ sở hữu nhà nước tại các công ty liên doanh có vốn góp nhà nước do các Bộ, UBND cấp tỉnh làm đại diện chủ sở hữu
Như vậy, doanh nghiệp liên doanh có vốn góp nhà nước do các UBND cấp tỉnh làm đại diện chủ sở hữu là đối tượng phải chuyển giao quyền đại diện chủ sở hữu nhà nước từ UBND cấp tỉnh về SCIC Cơ sở pháp lý về việc chuyển giao quyền đại diện chủ sở hữu vốn nhà nước về SCIC đã đầy đủ, trong đó có Nghị quyết 60/2018/QH14 ngày 15/06/2018 của Quốc hội về tiếp tục hoàn thiện và đẩy mạnh
Trang 113
việc thực hiện chính sách, pháp luật về quản lý, sử dụng vốn, tài sản nhà nước tại doanh nghiệp và cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước; Nghị quyết 73/NQ-CP ngày 23/9/2019 của Chính phủ ban hành Chương trình hành động của Chính phủ triển khai Nghị quyết số 60/2018/QH14 Thủ tướng Chính phủ còn ban hành Công văn 655/Ttg-ĐMDN ngày 11/5/2015, Văn phòng Chính phủ ban hành Công văn 10382/VPCP-ĐMDN ngày 11/11/2015, 3014/VPCP-ĐMDN ngày 03/4/2018 và 4918/VPCP-ĐMDN ngày 25/5/2018 hối thúc việc khẩn trương bàn giao, chuyển giao quyền đại diện chủ sở hữu nhà nước về SCIC
Đến nay, tại thành phố Hải Phòng còn 06 doanh nghiệp liên doanh có vốn góp nhà nước do UBND thành phố Hải Phòng làm đại diện chủ sở hữu, bao gồm: Công ty cổ phần khu công nghiệp Đình Vũ, Công ty liên doanh khu công nghiệp Đồ Sơn, Công ty phát triển khu công nghiệp Nomura - Hải Phòng, Công ty cổ phần cáp điện và hệ thống LS-Vina, Công ty Xi măng Chinfon và Công ty liên doanh hữu hạn Hải Thành (riêng Công ty liên doanh hữu hạn Hải Thành đầu tư Trung tâm thương mại Chợ Sắt hoạt động kém hiệu quả, thành phố Hải Phòng đang lập phương án thoái vốn Nhà nước trong Liên doanh)
Do đặc thù liên doanh với đối tác là pháp nhân nước ngoài theo Hợp đồng liên doanh với những điều khoản vô cùng chặt chẽ về các bên trong liên doanh, căn
cứ thực tế đóng góp với phát triển kinh tế địa phương và đề xuất của các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài hoạt động trong các khu công nghiệp (đối với 03 doanh nghiệp hạ tầng khu công nghiệp); xét đề nghị của UBND thành phố Hải Phòng (các công văn 785/UBND-ĐMDN ngày 01/6/2016 và 255/UBND-ĐMDN ngày 11/3/2016; ý kiến các Bộ Tài chính (công văn 5204/BTC-TCDN ngày 15/4/2016) và
Kế hoạch và Đầu tư (công văn 2519/BKHĐT-QLKKT ngày 04/4/2016); ngày 14.6.2016 tại công văn số 4751/VPCP-ĐMDN, Phó Thủ tướng Chính phủ Vương Đình Huệ
đã có ý kiến: đồng ý UBND thành phố Hải Phòng tiếp tục làm đại diện chủ sở hữu
vốn nhà nước tại 06 doanh nghiệp liên doanh nêu trên
Như vậy, trong bối cảnh các doanh nghiệp có phần vốn góp nhà nước đều
đã, đang và sẽ được chuyển giao quyền đại diện chủ sở hữu nhà nước từ các Bộ,
Trang 124
UBND cấp tỉnh về SCIC, 06 doanh nghiệp liên doanh có vốn góp nhà nước do UBND thành phố Hải Phòng làm đại diện chủ sở hữu là trường hợp đặc thù, cần
có mô hình, biện pháp phòng chống tham nhũng riêng tại các doanh nghiệp này,
nhất là trong giai đoạn hiện nay, khi Luật Phòng chống tham nhũng 2018 đã có hiệu lực từ ngày 01.7.2019
Về mặt lý luận, cho đến nay chưa từng có công trình nào nghiên cứu công phu, toàn diện về chủ đề này Chủ đề có phạm vi giới hạn: hiện nay trên toàn quốc còn duy nhất thành phố Hải Phòng tồn tại mô hình doanh nghiệp liên doanh do UBND cấp tỉnh làm đại diện chủ sở hữu vốn nhà nước Vì vậy đề tài nghiên cứu sẽ đóng góp về mặt lý luận vào kho tàng lý luận pháp luật về phòng chống tham nhũng
ở Việt Nam hiện nay, đồng thời có tính mới, không trùng lặp với các công trình nghiên cứu trước đó
Kết quả nghiên cứu và các giải pháp phòng, chống tham nhũng tại các doanh nghiệp NHIZ, DEEP C và DSIZ sẽ được áp dụng vào tất cả 06 doanh nghiệp liên doanh có vốn góp nhà nước do UBND thành phố Hải Phòng làm đại diện chủ sở hữu nói riêng và các doanh nghiệp ngoài nhà nước nói chung Kết quả nghiên cứu góp phần tham khảo cho hoàn thiện sự quản lý khoa học, hiệu quả phần vốn nhà nước đầu tư tại doanh nghiệp, góp phần nâng cao hiệu quả quản trị nhà nước và phòng, chống tham nhũng tại Việt Nam
2 Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài
Cho đến nay đã có một số công trình nghiên cứu về phòng, chống tham nhũng trong doanh nghiệp, khu vực tư dưới góc độ pháp lý như:
- Đỗ Thu Huyền (2018), Pháp luật về thu hồi tài sản tham nhũng ở Việt
Nam; Luận án Tiến sĩ, Chuyên ngành Lý luận và lịch sử Nhà nước và Pháp luật;
Khoa Luật - Đại học Quốc gia Hà Nội
- Phạm Thị Huệ (2016), Phòng, chống tham nhũng trong khu vực tư ở Việt
Nam hiện nay; Luận án Tiến sĩ, Chuyên ngành Luật Hiến pháp và Luật Hành chính;
Học viện Khoa học xã hội - Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam