TUY N CH N 70 Đ THI H C SINH GI I NG VĂN 9Ể Ọ Ề Ọ Ỏ Ữ CÓ ĐÁP ÁN Ví d đ bài là “thiên h ng c a ng i ngh sĩ là đ a áng sáng đ n trái tim con ng i” (G ụ ề ướ ủ ườ ệ ư ế ườ welles) Em hãy ch ng mình b ng[.]
Trang 1TUY N CH N 70 Đ THI H C SINH GI I NG VĂN 9Ể Ọ Ề Ọ Ỏ Ữ
CÓ ĐÁP ÁN
Ví d : đ bài là: “thiên hụ ề ướng c a ngủ ười ngh sĩ là đ a áng sáng đ n trái tim con ngệ ư ế ười” (G. welles). Em hãy ch ng mình b ng m t tác ph m đã h c thì HS ch làm dàn ý siêu ng n g n nhứ ằ ộ ẩ ọ ỉ ắ ọ ư sau:
+ Gi i thíchả
+ Ch ng minh b ng tác ph m lão H cứ ằ ẩ ạ
+ Ánh sáng c a lòng c m thông, chia sủ ả ẻ
+ Ánh sáng c a tình thủ ương yêu
+ Ánh sáng c a lòng t tr ngủ ự ọ
+ Đ c s c v ngh thu tặ ắ ề ệ ậ
> Đây là dàn ý siêu ng n g nắ ọ
4. Cho h c sinh thi thọ ử, làm bài nhi u l n. N u ch d y và làm đ ch a ch c các em đã nh ề ầ ế ỉ ạ ề ư ắ ớ
GV ph i cho HS thi th nhi u l n, thi trên gi y nh thi th t, ch m kĩ, s a ch a ki đ rút kinhả ử ề ầ ấ ư ậ ấ ử ữ ể nghi m, đ c bi t là căn th i gian sao cho h p lí. Th c t HS chúng ta r t tham lam ki n th cệ ặ ệ ờ ợ ự ế ấ ế ứ
ho c là vi t lan man, tràn làn d n đ n không đ th i gian. Th i gian là "cái b y" c a ngặ ế ẫ ế ủ ờ ờ ẩ ủ ười ra
đ , không cân đ i th i gian cho c bài thi hay cho t ng câu coi nh th t b i. Ví d câu đ c hi uề ố ờ ả ừ ư ấ ạ ụ ọ ể
ch chi m 4 đi m nên th i gian dành cho câu này ch t i đã là 15 đ n 20 phút. Câu ngh lu n XHỉ ế ể ờ ỉ ố ế ị ậ
6 đi m th i gian t i đa là 45 đ n 50 phút còn câu ngh lu n VH là 60 đ n 65 phút.ể ờ ố ế ị ậ ế
5. Các bài ki m tra đ nh kì trên l pể ị ớ GV cho HS gi i làm đ riêng, tùy th i gian c th Ví dỏ ề ờ ụ ể ụ bài vi t 90 phút thì cho HS làm câu ngh lu n văn h c, bài 45 phút thì cho làm câu ngh lu n xhế ị ậ ọ ị ậ
đ ti t ki m và t n d ng t i đa th i gianể ế ệ ậ ụ ố ờ
6. Ưu tiên đi mể : Đ ng kh t khe đi m v i HS nói chung và đ i tuy n nói riêng. Đ ng viên cácừ ắ ể ớ ộ ể ộ
em v đi m 9,10 đi m. Chúng ta đi d y l y lề ể ể ạ ấ ương thì HS đi h c l y đi m thôi.ọ ấ ể
7. H i bài cũ:ỏ Bài cũ đ i v i HS gi i cũng ph i khác v i HS binh thố ớ ỏ ả ớ ường. Ví d : GV có th h iụ ể ỏ câu “ l p dàn ý ng n g n cho 1 đ nào đó” hay lên vi t c u trúc c a đ ngh lu n XH…ậ ắ ọ ề ế ấ ủ ề ị ậ
8. Tóm l i:ạ B i dồ ưỡng HSG là m t v n đ nan gi i, kinh nghi m m i ngộ ấ ề ả ệ ỗ ười m i khác, tùy vàoỗ
th c t Kinh nghi m thì không bi t bi t m y là đ , ch nói vài ba dòng th t khó mà h t. N u áiự ế ệ ế ế ấ ủ ỉ ậ ế ế
có kinh nghi m nào hay thì chia s đ m i ngệ ẻ ể ọ ườ ọi h c h i.ỏ
9. Chúc các b n thành công.ạ
B tài li u, đ SHG c a chia s đ ph c v nâng cao ch t l ộ ệ ề ủ ẻ ể ụ ụ ấ ượ ng cho h c sinh c a b n. Vì ọ ủ ạ
th mình không phân quy n cho m c đích th ế ề ụ ươ ng m i d ạ ướ i m i hình th c. Khi mình chia s ọ ứ ẻ
Trang 2tài li u dĩ nhiên là mình có nhi u cách b o v tài li u c a mình, dù ai đó có ch n h t face này ệ ề ả ệ ệ ủ ặ ế
đ n face khác. Đ tránh m i phi n ph c, khi u n i r t mong các b n tôn tr ng ế ể ọ ề ứ ế ạ ấ ạ ọ
Chúng ta hãy là nh ng ng ữ ườ ạ i b n đ chia s và k t n i thay vì nh ng cu c chi n tranh trên ể ẻ ế ố ữ ộ ế
m ng đ r i ai cũng s tr thành ng ạ ể ồ ẽ ở ườ ổ ế i n i ti ng b n nhé ạ
Trân tr ng c m n b n đã tin yêu và Chúc b n thành công ọ ả ơ ạ ạ
PH N LÍ THUY T Ầ Ế
PH N II: TUY N T P CÁC Đ THI H C SINH GI I (T trang 36) Ầ Ể Ậ Ề Ọ Ỏ ừ
Đ I CHI U C U TRÚC CÁC KI U BÀI NGH LU N XÃ H IỐ Ế Ấ Ể Ị Ậ Ộ
M t câu chuy nộ ệ M t câu nóiộ M t b c tranhộ ứ M t đo n thộ ạ ơ
I. M bài:ở D n th +ẫ ơ
Nêu v n đ c n b n ấ ề ầ ạ
b c, ngh lu nạ ị ậ
I. M bài:ở D n th + ẫ ơ Nêu v n đ c n b n ấ ề ầ ạ
b c, ngh lu nạ ị ậ
I. M bài:ở D n th +ẫ ơ Nêu v n đ c n b n ấ ề ầ ạ
b c, ngh lu nạ ị ậ
I. M bài:ở D n th +ẫ ơ Nêu v n đ c n b n ấ ề ầ ạ
b c, ngh lu nạ ị ậ
II. Thân bài:
1. Tóm t t và rút ra ắ
ch đủ ề
II. Thân bài:
1. Gi i thích t ng ả ừ ữ
và rút ra ch đ c a ủ ề ủ
c câu nóiả
II. Thân bài:
1. Gi i thích b c tranhả ứ
và rút ra ch đ c a ủ ề ủ
b c tranhứ
II. Thân bài:
1. Gi i thích đo n thả ạ ơ
và rút ra ch đ c a ủ ề ủ
đo n th ạ ơ
2. Nêu lí l , d n ẽ ẫ
ch ng và phân tích ứ
d n ch ng ẫ ứ (phân tích
câu chuy n)+ ệ
d/ch ng ngoài ứ
2. Nêu lí l , d n ẽ ẫ
ch ng và phân tích ứ
d n ch ng ẫ ứ (l y trong ấ
đ i s ng) ờ ố
2. Nêu lí l , d n ẽ ẫ
ch ng và phân tích ứ
d n ch ng ẫ ứ (l y trong ấ
đ i s ng) ờ ố
2. Nêu lí l , d n ẽ ẫ
ch ng và phân tích ứ
d n ch ng ẫ ứ (l y trong ấ
đ i s ng) ờ ố
3. Bàn b c (đúng/sai/ ạ
t t/x u/ nên/ không ố ấ
nên/ khen/chê…)
3. Bàn b c (đúng/sai/ ạ
t t/x u/ nên/ không ố ấ nên/ khen/chê…)
3. Bàn b c (đúng/sai/ ạ
t t/x u/ nên/ không ố ấ nên/ khen/chê…)
3. Bàn b c (đúng/sai/ ạ
t t/x u/ nên/ không ố ấ nên/ khen/chê…)
4. Bài h c nh n th c, ọ ậ ứ
hành đ ng và m ộ ở
r ngộ
4. Bài h c nh n th c, ọ ậ ứ hành đ ng và m r ngộ ở ộ 4. Bài h c nh n th c, ọ ậ ứ
hành đ ng và m ộ ở
r ngộ
4. Bài h c nh n th c, ọ ậ ứ hành đ ng và m ộ ở
r ngộ III. K t bài:ế
Kh ng đ nh v n đ ẳ ị ấ ề
c n bànầ
L i khuyên nhờ ủ
Liên h b n thânệ ả
III. K t bài:ế
Kh ng đ nh v n đ ẳ ị ấ ề
c n bànầ
L i khuyên nhờ ủ
Liên h b n thânệ ả
III. K t bài:ế
Kh ng đ nh v n đ ẳ ị ấ ề
c n bànầ
L i khuyên nhờ ủ
Liên h b n thânệ ả
III. K t bài:ế
Kh ng đ nh v n đ ẳ ị ấ ề
c n bànầ
L i khuyên nhờ ủ
Liên h b n thânệ ả
L u ý: a) Ph n 2 và 3 có th k t h p; b) M i ý c n tách thành đo n văn; c) ý 2,3 là quanư ầ ể ế ợ ỗ ầ ạ
tr ng nh t c n bàn b c sâu ọ ấ ầ ạ
Trang 32. Bàn b c v ch đ ạ ề ủ ề
được rút ra đó b ng ằ
cách nêu lí l , d n ẽ ẫ
ch ng và phân tích ứ
(phân tích câu
chuy n, có th l y ệ ể ấ
thêm d n ch ng ngoài ẫ ứ
nh ng tiêu bi u) ư ể
2. Bàn b c v ch đ ạ ề ủ ề
được rút ra đó b ng ằ cách nêu lí l , d n ẽ ẫ
ch ng và phân tích ứ
(l y trong đ i s ng) ấ ờ ố
2. Bàn b c v ch đ ạ ề ủ ề
được rút ra đó b ng ằ cách nêu lí l , d n ẽ ẫ
ch ng ứ (l y trong đ i ấ ờ
s ng) ố
2. Bàn b c v ch đ ạ ề ủ ề
được rút ra đó b ng ằ cách nêu lí l , d n ẽ ẫ
ch ng ứ (l y trong đ i ấ ờ
s ng) ố
NGHI LUÂN XA HÔỊ ̣ ̃ ̣
I. NGH LU N XÃ H I LÀ GÌ?Ị Ậ Ộ
“Ngh lu n là m t th lo i văn h c đ c bi t, dùng lí l , phán đoán, ch ng c đ bànị ậ ộ ể ạ ọ ặ ệ ẽ ứ ứ ể
lu n v m t v n đ nào đó (chính tr , xã h i, văn h c ngh thu t, tri t h c, đ o đ c). V n đậ ề ộ ấ ề ị ộ ọ ệ ậ ế ọ ạ ứ ấ ề
được nêu ra nh m t câu h i c n gi i đáp, làm sáng t Lu n là bàn v đúng, sai, ph i, trái,ư ộ ỏ ầ ả ỏ ậ ề ả
kh ng đ nh đi u này, bác b đi u kia, đ ngẳ ị ề ỏ ề ể ười ta nh n ra chân lí, đ ng tình v i mình, chia sậ ồ ớ ẻ quan đi m và ni m tin c a mình. S c m nh c a văn ngh lu n là s sâu s c c a t tể ề ủ ứ ạ ủ ị ậ ở ự ắ ủ ư ưởng, tình
c m, tính m ch l c, ch t ch c a suy nghĩ và trình bày, s thuy t ph c c a l p lu n. V n d ngả ạ ạ ặ ẽ ủ ự ế ụ ủ ậ ậ ậ ụ các thao tác nh gi i thích, phân tích, ch ng minh, bác b , so sánh…” (Sách giáo khoa Ng Vănư ả ứ ỏ ữ
11, t p 2).ậ
Ngh lu n xã h i là nh ng bài văn bàn v nh ng v n đ di n ra xung quanh đ i s ng,ị ậ ộ ữ ề ữ ấ ề ễ ờ ố
xã h i. Đ tài c a d ng bài ngh lu n xã h i cũng h t s c r ng m Nó g m t t c nh ng v nộ ề ủ ạ ị ậ ộ ế ứ ộ ở ồ ấ ả ữ ấ
đ v t tề ề ư ưởng, đ o lí, m t l i s ng đ p, m t hi n tạ ộ ố ố ẹ ộ ệ ượng tích c c ho c tiêu c c trong cu cự ặ ự ộ
s ng hàng ngày, v n đ thiên nhiên môi trố ấ ề ường, v n đ h i nh p, toàn c u hoá…Nghĩa là, ngoàiấ ề ộ ậ ầ
nh ng tác ph m ngh lu n văn h c (l y tác ph m văn h c, nhà văn làm đ i tữ ẩ ị ậ ọ ấ ẩ ọ ố ượng), t t c cácấ ả
d ng văn b n vi t khác đ u có kh năng đạ ả ế ề ả ược x p vào d ng ngh lu n xã h i, chính tr ế ạ ị ậ ộ ị
II. NH NG YÊU C U KHI LÀM VĂN NLXHỮ Ầ
Ph i đ c kĩ đ , phân bi t đả ọ ề ệ ược đ thu c ki u (d ng) nào?ề ộ ể ạ
N m đắ ượ ấc c u trúc t ng lo i, t ng d ng đ bám vào vi t cho đúng.ừ ạ ừ ạ ể ế
N i dung tr ng tâm, l i văn, câu văn, đo n văn vi t ph i cô đúc, ng n g n. L p lu n ph i ch tộ ọ ờ ạ ế ả ắ ọ ậ ậ ả ặ
ch , c m xúc ph i trong sáng, lành m nh.ẽ ả ả ạ
Không l y d n ch ng chung chung mà ph i có tính th c t và thuy t ph c.ấ ẫ ứ ả ự ế ế ụ
Ph i đ c kĩ đ , g ch chân dả ọ ề ạ ưới nh ng t , c m t quan tr ng đ gi i thích và l p lu n choữ ừ ụ ừ ọ ể ả ậ ậ đúng. Nh ng t , c m t này ph i thữ ừ ụ ừ ả ường xuyên được nh c l i trong các lu n đi m.ắ ạ ậ ể
Trang 4 Có năng l c thâu tóm, n m b t các v n đ xã h i x y ra ngoài cu c s ng…ự ắ ắ ấ ề ộ ả ộ ố
M nh d n đ xu t quan đi m, cách nghĩ c a b n thân, l p lu n sao cho thuy t ph c đạ ạ ề ấ ể ủ ả ậ ậ ế ụ ượ c
ngườ ọi đ c
Bi t l t ngế ậ ược v n đ , soi chi u v n đ nhi u khía c nh đ lu n bàn – yêu c u đòi h i b nấ ề ế ấ ề ở ề ạ ể ậ ầ ỏ ả lĩnh c a ngủ ười vi t.ế
III. PHÂN LO I Đ VĂN NGH LU N XÃ H IẠ Ề Ị Ậ Ộ
Ngh lu n xã h i trong nhà trị ậ ộ ường ph thông thổ ường có ba d ng đ chính. Tuy nhiên đạ ề ể
c th h n trong vi c nh n di n, t đó có cách làm tụ ể ơ ệ ậ ệ ừ ương ng phù h p, d a vào đ thi c a cácứ ợ ự ề ủ năm, chuyên đ s c th hóa thành các d ng sau:ề ẽ ụ ể ạ
1. Ngh lu n v m t t tị ậ ề ộ ư ưởng, đ o líạ
2. Ngh lu n v m t hi n tị ậ ề ộ ệ ượng đ i s ngờ ố
3. Ngh lu n v m t v n đ xã h i đị ậ ề ộ ấ ề ộ ược đ t ra trong tác ph m văn h c ho c trong m t câuặ ẩ ọ ặ ộ chuy n.ệ
4. D ng đ ngh lu n k t h p hai m t t t x u trong m t v n đạ ề ị ậ ế ợ ặ ố ấ ộ ấ ề
5. D ng đ ngh lu n mang tính ch t đ i tho i b c l suy nghĩ, quan đi m b n thân (mang tínhạ ề ị ậ ấ ố ạ ộ ộ ể ả
đ i tho i) v v n đ đố ạ ề ấ ề ược đ t ra.ặ
6. Ngh lu n v m t v n đ đị ậ ề ộ ấ ề ược g i ra t m t hình nh/b c tranh. Vi c phân chia ch mangợ ừ ộ ả ứ ệ ỉ tính tương đ i, vì trong th c t có nh ng đ không r ch ròi, mang tính đánh l a ngố ự ế ữ ề ạ ừ ười vi t. Doế
đó, c n linh ho t, t nh táo đ nh n di n chính xác t ng d ng, t đó đ xu t cho mình cách vi tầ ạ ỉ ể ậ ệ ừ ạ ừ ề ấ ế phù h p.ợ
IV. C U TRÚC/DÀN Ý G I ÝẤ Ợ
Dang 1 :̣ NGH LU N V M T T TỊ Ậ Ề Ộ Ư ƯỞNG, Đ O LÝẠ
1. Khái ni m:ệ
Ngh lu n v m t t tị ậ ề ộ ư ưởng, đ o lý là bàn v m t v n đ thu c lĩnh v c t tạ ề ộ ấ ề ộ ự ư ưởng, đ o đ c,ạ ứ quan đi m nhân sinh (nh các v n đ v nh n th c, v tâm h n nhân cách, v các quan h giaể ư ấ ề ề ậ ứ ề ồ ề ệ đình, xã h i, cách ng x , l i s ng c a con ngộ ứ ử ố ố ủ ười trong xã h i…).ộ
Đ i v i h c sinh trong nhà trố ớ ọ ường ph thông, do đ c đi m tâm lý, l a tu i, t m nh nổ ặ ể ứ ổ ầ ậ
th c nên nh ng v n đ đ t ra đ bàn lu n không ph i là nh ng v n đ quá ph c t p, l n lao màứ ữ ấ ề ặ ể ậ ả ữ ấ ề ứ ạ ớ
ch là nh ng v n đ đ o đ c, t tỉ ữ ấ ề ạ ứ ư ưởng, tình c m g n li n v i cu c s ng hàng ngày nh tìnhả ắ ề ớ ộ ố ư
c m quê hả ương, b n bè, ý th c trách nhi m, tinh th n h c t p… Nh ng v n đ này có th đạ ứ ệ ầ ọ ậ ữ ấ ề ể ượ c
Trang 5đ t ra m t cách tr c ti p, nh ng thông thặ ộ ự ế ư ường là được g i m qua m t câu danh ngôn, châmợ ở ộ ngôn, ng n ng , ca dao hay câu nói c a m t nhà văn hóa, nhà khoa h c, ngạ ữ ủ ộ ọ ườ ổ ếi n i ti ng…
2. Phân lo i:ạ
Ngh lu n v m t t tị ậ ề ộ ư ưởng, đ o lý thạ ường t n t i các d ng:ồ ạ ở ạ
D ng lu n bàn v m t tính cách ho c m t tr ng thái tâm lýạ ậ ề ộ ặ ộ ạ
VD:
+ T tr ng và t kiêuự ọ ự
+ Lu n v s bình yên.ậ ề ự
D ng đ đ a ra m t ho c haiạ ề ư ộ ặ nh n đ nhậ ị , nh n đ nh y có th xu t hi n qua m t câu nói, m tậ ị ấ ể ấ ệ ộ ộ câu th / m t l i hát, m t châm ngôn, m t t c ng , ca dao…ơ ộ ờ ộ ộ ụ ữ
VD:+ Anh/ch nghĩ gì v câu nói: “ị ề Ng ườ i chê ta mà chê ph i là th y ta, ng ả ầ ườ i khen ta mà khen
ph i là b n ta, nh ng k vu t ve, n nh b ta chính là k thù c a ta v y ả ạ ữ ẻ ố ị ợ ẻ ủ ậ ”. (Tuân T )ử
+ C nh c sĩ Tr nh Công S n t ng vi t: “ố ạ ị ơ ừ ế S ng trong đ i s ng, c n có m t t m lòng. Đ làm gì, ố ờ ố ầ ộ ấ ể
em bi t không?. Đ gió cu n đi… ế ể ố ”. Suy nghĩ c a anh/ch v l i bài hát.ủ ị ề ờ
+ Anh/ch hãy tr l i câu h i sau c a nhà th T H u: “ị ả ờ ỏ ủ ơ ố ữ Ôi! S ng đ p là th nào, h i b n? ố ẹ ế ỡ ạ ”.
+ Có ý ki n cho r ng: “ế ằ N u anh b n súng l c vào quá kh , t ế ắ ụ ứ ươ ng lai s b n anh b ng đ i bác ẽ ắ ằ ạ ”
Nh ng T ng Giám đ c t p đoàn Coca Cola, Bryan Dion l i kh ng đ nh:ư ổ ộ ậ ạ ẳ ị
“B n ch đ cu c s ng trôi qua k tay vì b n c mãi đ m chìm trong quá kh hay o t ạ ớ ể ộ ố ẽ ạ ứ ắ ứ ả ưở ng v ề
t ươ ng lai. Ch b ng cách s ng cu c đ i mình trong t ng kho nh kh c c a nó, b n s s ng tr n ỉ ằ ố ộ ờ ừ ả ắ ủ ạ ẽ ố ọ
v n t ng ngày c a đ i mình ẹ ừ ủ ờ ”
Anh/ch suy nghĩ nh th nào trị ư ế ước nh ng l i khuyên y?ữ ờ ấ
+ Có người nói: “Hãy làm theo s mách b o c a con tim”. Suy nhĩ c u anh/ch nh th nào vự ả ủ ả ị ư ế ề câu nói đó. ( Vũ Lân t ra)ự
Đ i v i h c sinh chuyên, thì d ng nh n đ nh v hai nh n đ nh là d ng thố ớ ọ ạ ậ ị ề ậ ị ạ ường được đ xu t.ề ấ
3. Cách làm:
Trước h t, ph nế ầ m bàiở ph iả gi i thi u khái quátớ ệ t t ng, đ o lý c n ngh lu n. Nêu ýư ưở ạ ầ ị ậ chính (v n đ ) ho c câu nói v t tấ ề ặ ề ư ưởng, đ o lý mà đ bài đ a ra.ạ ề ư
Ph nầ thân bài, có nhi u lu n đi m. Tuy nhiên c n đ m b o:ề ậ ể ầ ả ả
+Lu n đi m 1ậ ể : Gi i thích rõ n i dung t tả ộ ư ưởng đ o lý. Bao g m:ạ ồ
Gi i thích các t ng , thu t ng , khái ni m, nghĩa đen/nghĩa bóng (n u có)ả ừ ữ ậ ữ ệ ế
Rút ra ý nghĩa chung c a t tủ ư ưởng, đ o lýạ
Th c ch t là đi tr l i cho câu h iự ấ ả ờ ỏ LÀ GÌ?
Trang 6+Lu n đi m 2: ậ ể Phân tích, ch ng minh các m t đúng c a t tứ ặ ủ ư ưởng, đ o lý. Dùng d n ch ng đạ ẫ ứ ể
ch ng minh. T đó, ch ra t m quan tr ng, tác d ng c a t tứ ừ ỉ ầ ọ ụ ủ ư ưởng, đ o lý đ i v i đ i s ng xãạ ố ớ ờ ố
h i.ộ
Th c ch t là đi tr l i cho câu h iự ấ ả ờ ỏ T I SAO? NH TH NÀO?Ạ Ư Ế
+Lu n đi m 3: ậ ể Bình lu n, m r ng v n đ , bác b nh ng bi u hi n sai l ch có liên quan đ nậ ở ộ ấ ề ỏ ữ ể ệ ệ ế
t tư ưởng, đ o lý vì có nh ng t tạ ữ ư ưởng, đ o lý đúng trong th i đ i này nh ng h n ch trong th iạ ờ ạ ư ạ ế ờ
đ i khác, đúng trong hoàn c nh này nh ng ch a đúng trong hoàn c nh khác. Dùng d n ch ngạ ả ư ư ả ẫ ứ minh h a.ọ
Th c ch t c a lu n đi m này là tr l i m t s câu h i nh m ự ấ ủ ậ ể ả ờ ộ ố ỏ ằ l t ngậ ược v n đ , nhìnấ ề
nh n v n đ trong nhi u chi u, nhi u góc đ , th u đáo h n, tránh áp đ tậ ấ ề ề ề ề ộ ấ ơ ặ khiên cưỡng (VD, các câu h i nh : có ngo i l hay không? V n đ có th đúng/sai trong nh ng hoàn c nh khác nhauỏ ư ạ ệ ấ ề ể ữ ả
nh th nào? )ư ế
+Lu n đi m 4: ậ ể Rút ra bài h c nh n th c (đúng hay sai?) và hành đ ng (c n làm gì?). Đây là m tọ ậ ứ ộ ầ ộ
lu n đi m nh nh ng là v n đ c b n c a ngh lu n xã h i b i m c đích c a vi c ngh lu n làậ ể ỏ ư ấ ề ơ ả ủ ị ậ ộ ở ụ ủ ệ ị ậ rút ra nh ng k t lu n đúng đ thuy t ph c ngữ ế ậ ể ế ụ ườ ọi đ c
Ph nầ k t bài,ế liên h b n thân, đánh giá chung v v n đ ệ ả ề ấ ề
4. Dàn ý g i ý:ợ
a/MB: Gi i thi u v n đ c n ngh lu n/trích d n nh n đ nh (n u có)ớ ệ ấ ề ầ ị ậ ẫ ậ ị ế
b/TB:
1/Gi i thíchả : Nghĩa c a t /c m t /c câu (nghĩaủ ừ ụ ừ ả
đen, nghĩa hàm n)ẩ LÀ GÌ?
Dùng các t g n nghĩa, cùng trừ ầ ường nghĩa để
gi i thíchả
Dùng các t trái nghĩa đ gi i thíchừ ề ả
Gi i thích b ng cách nêu VDả ằ 2/Lý gi i v n đả ấ ề (T I SAO? Ạ ) Đ ý vào các t ng trong đ bài, đ t câu h iể ừ ữ ề ặ ỏ
(t i sao?) s tìm đạ ẽ ược ý bình lu n cho riêngậ mình
Lí gi i k t h p v i ch ng minh. L u ý, nên l yả ế ợ ớ ứ ư ấ
nh ng d n ch ng xã h i, ngữ ẫ ứ ộ ười th t vi c th t,ậ ệ ậ không nên l y d n ch ng xã h i vì d r i vào xaấ ẫ ứ ộ ễ ơ
ho c l c đ ặ ạ ề 3/ Bi u hi n/hi n tr ngể ệ ệ ạ : V n đ đấ ề ược bi uể
hi n ho c đang di n ra nh th nào trong đ iệ ặ ễ ư ế ờ
s ng xã h i?ố ộ
Đ c p hai phề ậ ương di n:ệ
Tích c c: nh th nào?ự ư ế
Tiêu c c: Tuy nhiên, bên c nh đó có nh ngự ạ ữ
Trang 7bi u hi n, t tể ệ ư ưởng trái ngược ntn? Phê phán 4/ Đánh giá, lu n bàn v n đậ ấ ề. Tr l i m t s câu h i nh m l t ngả ờ ộ ố ỏ ằ ậ ược v n đ ,ấ ề
nhìn nh n v n đ trong nhi u chi u, nhi u gócậ ấ ề ề ề ề
đ , th u đáo h n, tránh áp đ t khiên cộ ấ ơ ặ ưỡng (VD, các câu h i nh : có ngo i l hay không? V n đỏ ư ạ ệ ấ ề
có th đúng/sai trong nh ng hoàn c nh khác nhauể ữ ả
nh th nào? )ư ế Đây là ph n th hi n b n lĩnh, đ s c, nh y c aầ ể ệ ả ộ ắ ạ ủ
người vi t.ế 5/ Rút ra bài h c:ọ
BH nh n th cậ ứ
BH hành đ ngộ
Ph n này g n v i vi c đ xu t các gi i pháp:ầ ầ ớ ệ ề ấ ả + Cá nhân (m i ngỗ ườ ựi t ý th c ra sao? Tuứ
dưỡng ph m ch t, đ o đ c? )ẩ ấ ạ ứ + Gia đình?
+ Nhà trường?
+ Xã h i (tuyên truy n, tham gia các ho t đ ngộ ề ạ ộ
xã h i…)ộ
L u ýư : D n ch ng ph i thuy t ph c, thẫ ứ ả ế ụ ường là NHÂN V T – S KI N, không dùng d n ch ngẬ Ự Ệ ẫ ứ chung chung
c/ KB: Kh ng đ nh l i v n đẳ ị ạ ấ ề
5. Đ và g i ý gi i đ :ề ợ ả ề
Đ i v i đ i tố ớ ố ượng là h c sinh gi i, xu họ ỏ ướng đ thề ường ra là l a ch n m t v n đ đự ọ ộ ấ ề ượ c
g i g m quaử ắ hai nh n đ nhậ ị (hai nh n đ nh này đậ ị ược phát bi u dể ướ ại d ng m t ý ki n, m t câuộ ế ộ nói, m t câu danh ngôn…). Do đó, l u ý, n u đ bàn đ n hai câu nói (nh n đ nh, ý ki n) ho c haiộ ư ế ề ế ậ ị ế ặ
v khác nhau trong m t câu nói (d ng này chuyên đ tách thành d ng ngh lu n v m t v n đế ộ ạ ề ạ ị ậ ề ộ ấ ề
ch a đ ng hai m t t t – x u, s trình bày c u trúc c th ph n sau) thì cách làm, ph n l n là:ứ ự ặ ố ấ ẽ ấ ụ ể ở ầ ầ ớ
Gi i thích, phân tích, bình lu n t ng ý ki n cho rõ ràng. Đ c qua nghe ch ng hai ý ki n r t mâuả ậ ừ ế ọ ừ ế ấ thu n nhau nh ng th c ch t l i có m i quan h nh t đ nh v i nhau. M i quan h đó, có th làẫ ư ự ấ ạ ố ệ ấ ị ớ ố ệ ể
b sung ý ki n cho nhau, cũng có th hoàn toàn đ i l p nhau. Nh ng ph n l n là b sung, làm rõổ ế ể ố ậ ư ầ ớ ổ thêm cho cùng m t v n đ Do đó, tùy vào đ bài, ngộ ấ ề ề ười vi t c n linh ho t và l a ch n l i điế ầ ạ ự ọ ố cho mình sao cho phù h p. Ho c đ ng tình v i c hai ý ki n, ho c đ ng h n v m t ý ki nợ ặ ồ ớ ả ế ặ ứ ẳ ề ộ ế
ho c l y ph n đúng trong m i ý ki n đ đ xu t cách hi u đúng đ n.ặ ấ ầ ỗ ế ề ề ấ ể ắ
Đ 1:ề Ng n ng có câu:ạ ữ
“Cu c đ i ng n ng i không cho phép ta ộ ờ ắ ủ ướ ọ c v ng quá nhi u ề ”.
Th nh ng nhà văn Nga M.Prisvin l i cho r ng:ế ư ạ ằ
Trang 8“Ph i ả ướ c m nhi u h n n a, ph i ơ ề ơ ữ ả ướ c m tha thi t h n n a đ bi n t ơ ế ơ ữ ể ế ươ ng lai thành hi n t i ệ ạ ”.
Hãy trình bày suy nghĩ c a anh/ch v hai câu nói trên.ủ ị ề
G i ý gi i đợ ả ề
Gi i thích:ả
+ Ý ki n 1: “Cu c đ i ng n ng i” đế ộ ờ ắ ủ ược hi u là th i gian dành cho m i con ngể ờ ỗ ười luôn có h n,ạ không ai s ng mãi đố ược cùng v i th i gian.ớ ờ
> Câu ng n ng đ a ra l i khuyên: Cu c s ng luôn có nh ng gi i h n, con ngạ ữ ư ờ ộ ố ữ ớ ạ ườ ẽi s không đủ
th i gian đ th c hi n ờ ể ự ệ ước m , vì v y không nên quá tham v ng, m ơ ậ ọ ơ ước nh ng đi u vi nữ ề ể vông
+ Ý ki n 2: “Bi n tế ế ương lai thành hi n th c”, bi n nh ng đi u con ngệ ứ ế ữ ề ười m ơ ước, nh ng đi uữ ề
ch a có trong hi n th c thành nh ng th có th c.ư ệ ự ữ ứ ự
> Câu nói khuyên con người, ph i có nh ng ả ữ ước m l n lao, nh v y m i bi n tơ ớ ư ậ ớ ế ương lai thành
s th t.ự ậ
=> Hai ý ki n đ a ra hai quan đi m tế ư ể ưởng nh đ i l p nh ng th c ch t là b sung cho nhau, thư ố ậ ư ự ấ ổ ể
hi n t n v n hai m t c a m t v n đ Con ngệ ọ ẹ ặ ủ ộ ấ ề ười ph i vi t vả ế ươn cao,vươn xa nh ng đ ng th iư ồ ờ cũng ph i t nh táo l a ch n cho mình nh ng đi u phù h p, không ch y theo nh ng giá tr phù du,ả ỉ ự ọ ữ ề ợ ạ ữ ị
vi n vông, vô nghĩa.ể
Phân tích, ch ng minh (tính đúng đ n ho c sai l m ho c v a đúng v à sai) c a ý ki n b ngứ ắ ặ ầ ặ ừ ư ủ ế ằ
vi c bày t s đ ng tình (ho c ph n đ i ho c v a đ ng tình v a ph n đ i) đ i v i ý ki n:ệ ỏ ự ồ ặ ả ố ặ ừ ồ ừ ả ố ố ớ ế + Ước m và khát v ng s ng làm nên v đ p cu c s ng: ơ ọ ố ẻ ẹ ộ ố ước m là m t trong nh ng thơ ộ ữ ước đo
t m vóc c a con ngầ ủ ười, nh ng ngữ ười có ước m càng đ p thì càng có kh năng ti n xa trongơ ẹ ả ế
cu c s ng; ngộ ố ười có ước m , hoài bão m i có đ ng c , phơ ớ ộ ơ ương hướng tìm tòi, t h c và sángự ọ
t o; khi s ng và làm vi c đ th c hi n ạ ố ệ ề ự ệ ước m con ngơ ườ ẽi s có ni m vui, ni m h nh phúc, sề ề ạ ẽ tìm th y ý nghĩa, giá tr c a s s ng, con ngấ ị ủ ự ố ườ ẽ ải s c m th y cu c s ng không trôi đi m t cáchấ ộ ố ộ
vô nghĩa, lãng phí…
+ Ước m không đ ng nghĩa v i vi c ch y theo nh ng đi u vi n vông, phi th c t : không nênơ ồ ớ ệ ạ ữ ề ể ự ế
c m xa v i mà ph i thi t th c vì cu c s ng là h u h n, con ng i không bao gi đ kh
năng và th i gian đ làm t t c m i vi c; Cu c đ i đờ ể ấ ả ọ ệ ộ ờ ượ ạc t o nên t nh ng đi u bình d , do đóừ ữ ề ị không nên ch y theo nh ng ạ ữ ước m vi n vông mà đánh m t đi chân giá tr c a cu c ng; Đôi khiơ ễ ấ ị ủ ộ ố
c n ph i bi t b ng lòng v i nh ng gì mình đang có, b ng lòng v i cu c s ng con ngầ ả ế ằ ớ ữ ằ ớ ộ ố ườ ẽ ả i s c m
th y thanh th n h n, bình yên h n.ấ ả ơ ơ
=> Ph i bi t cân b ng gi a ả ế ằ ữ ước m và th c t i, ơ ự ạ ước m b t ngu n t cu c s ng. Ph i theoơ ắ ồ ừ ố ố ả
đu i ổ ước m nh ng đ ng m m t cách hão huy n.ơ ư ừ ơ ộ ề
Trang 9 Bàn lu n, m r ng:ậ ở ộ
+ Phê phán hai hi n tệ ượng”
Nh ng ngữ ườ ối s ng không có hoài bão, không bi t vế ươn lên đ t o ra m t tể ạ ộ ương lai t t đ p.ố ẹ
Cu c s ng c a nh ng con ngộ ố ủ ữ ười này s mãi trì tr , d m chân t i ch ẽ ệ ậ ạ ỗ
Ngượ ạc l i, có nh ng k quá tham v ng, ữ ẻ ọ ước m vi n vông mà ch y theo các giá tr phù du đơ ễ ạ ị ể
r i đánh m t mìnhồ ấ
(Có th dùng các d n ch ng sau đ ch ng minh:ể ẫ ứ ể ứ
Đ ng Lê Nguyên Vũ – ông ch hãng cà phê Trung Nguyên, ch ng ki n c nh cha b b nh n ng,ặ ủ ứ ế ả ị ệ ặ
ch c n 2 tri u đ có th ch y ch a b nh cho cha, v y mà vay mỉ ầ ệ ể ể ạ ữ ệ ậ ượn c đ i gia đình cuãngả ạ không đ , c u con trai 16 tu i đã th v i lòng: “M t ngày nào đó mình s thay đ i cu c s ng c aủ ậ ổ ề ớ ộ ẽ ổ ộ ố ủ
c đ i gia đình này”. Sau này, c u bé ngày nào đã kh i nghi p b ng căn nhà thuê ch vài métả ạ ậ ờ ệ ằ ỉ vuông đ xay cà phê, đ p xe hàng cây s đ giao hàng… l i tr thành ông ch t p đoàn s n xu tể ạ ố ể ạ ở ủ ậ ả ấ
cà phê l n nh t Vi tớ ấ ệ Nam
Walt Disney – giám đ c hãng phim truy n hình l n nh t th gi i. Sinh ra trong m t gia đìnhố ề ớ ấ ế ớ ộ nghèo khó, mê v Vì không có ti n nên đã dùng than đ v lên gi y v sinh. Sau này đã trẽ ề ể ẽ ấ ệ ở thành cái tên đình đám trong gi i phim và các hãng truy n thông).ớ ề
Rút ra bài h cọ
Đ 2:ề Có ý ki n cho r ng: “ế ằ S ng là không ch đ i, b i v y, đ không lãng phí th i gian, con ố ờ ợ ở ậ ể ờ
ng ườ ầ i c n ph i làm vi c và n l c h t mình ả ệ ỗ ự ế ”
L i cũng có ý ki n cho r ng: “ạ ế ằ Đ cu c đ i tr nên có ý nghĩa, con ng ể ộ ờ ở ườ ầ i c n ph i s ng ch m ả ố ậ
l i, t n h ạ ậ ưở ng nh ng v đ p cu c s ng ữ ẻ ẹ ộ ố ”.
Anh/ch đ ng tình v i quan đi m nào? Vi t m t bài văn ngh lu n trình bày suy nghĩ c a anh chị ồ ớ ể ế ộ ị ậ ủ ị
v hai ý ki n trên.ề ế
Dang 2 : NGH LU N V M T HI N Ṭ Ị Ậ Ề Ộ Ệ ƯỢNG Đ I S NGỜ Ố
1. Khái ni m:ệ
Là bàn v m t hi n tề ộ ệ ượng đang di n ra trong th c t đ i s ng xã h i, mang tính ch t th i s ,ễ ự ế ờ ố ộ ấ ờ ự thu hút s quan tâm c a nhi u ngự ủ ề ười (nh ô nhi m môi trư ễ ường, tai n n giao thông, b o hành giaạ ạ đình, b nh vô c m…). Đó có th là hi n tệ ả ể ệ ượng t t ho c x u, đáng khen ho c đáng chê.ố ặ ấ ặ
2. Cách làm:
Đ làm để ược ki u bài này HS c n ph i hi u hi n tể ầ ả ể ệ ượng đ i s ng đờ ố ược đ a ra ngh lu n, có thư ị ậ ể
có ý nghĩa tích c c cũng có th là tiêu c c, có hi n tự ể ự ệ ượng v a tích c c v a tiêu c c… Do v y,ừ ự ừ ự ậ
Trang 10c n căn c vào yêu c u c th c a đ đ gia gi m li u lầ ứ ầ ụ ể ủ ề ể ả ề ượng cho h p lí, tránh làm bài chungợ chung, không phân bi t đệ ược m t tích c c hay tiêu c c.ặ ự ự
Các n i dung chính:ộ
M bài: Gi i thi u hi n tở ớ ệ ệ ượng đ i s ng c n ngh lu n.ờ ố ầ ị ậ
Thân bài:
+Lu n đi m 1: ậ ể Gi i thích s lả ơ ược hi n tệ ượng đ i s ng,làm rõ nh ng t ng , hình nh, kháiờ ố ữ ừ ữ ả
ni m có trong đ bài (n u có).ệ ề ế
+Lu n đi m 2: ậ ể Nêu rõ th c tr ng, bi u hi n và nh hự ạ ể ệ ả ưởng c a hi n tủ ệ ượng đ i s ng (th c tờ ố ự ế
v n đ đang di n ra nh th nào?có nh hấ ề ễ ư ế ả ưởng ra sao đ i v i đ i s ng? thái đ c a xã h i đ iố ớ ờ ố ộ ủ ộ ố
v i v n đ nh th nào?). Chú ý liên h th c t đ a phớ ấ ề ư ế ệ ự ế ị ương đ đ a ra nh ng d n ch ng s cể ư ữ ẫ ứ ắ bén, thuy t ph c. T đó, làm n i b t tính c p thi t ph i gi i quy t v n đ ế ụ ừ ổ ậ ấ ế ả ả ế ấ ề
+Lu n đi m 3: ậ ể Ch ra nguyên nhân d n đ n hi n tỉ ẫ ế ệ ượng (nguyên nhân ch quan, nguyên nhânủ khách quan, nguyên nhân do thiên nhiên, do con người…)
+Lu n đi m 4: ậ ể Ch ra k t qu ho c h u quỉ ế ả ặ ậ ả
+Lu n đi m 5: ậ ể Đ xu t gi i pháp đ gi i quy t hi n tề ấ ả ể ả ế ệ ượng (chú ý, nguyên nhân nào thì gi iả pháp đó). C n ch rõ nh ng vi c c n làm, cách th c th c hi n, đòi h i ph i ph i h p v i nh ngầ ỉ ữ ệ ầ ứ ự ệ ỏ ả ố ợ ớ ữ
l c lự ượng nào?
+Lu n đi m 6: ậ ể Rút ra 2 bài h c: nh n th c và hành đ ng (Nh n th c v v n đ nh th nào?ọ ậ ứ ộ ậ ứ ề ấ ề ư ế Đúng hay sai? C n ph i làm gì?).ầ ả
K t bài: C n khái quát l i v n đ đang ngh lu n, bày t thái đ c a b n thân v hiên tế ầ ạ ấ ề ị ậ ỏ ộ ủ ả ề ượ ng
đ i s ng.ờ ố
3. C u trúc bài làm:ấ
HI N TỆ ƯỢNG X UẤ HI N TỆ ƯỢNG T TỐ
THÂN BÀI 1. Gi i thích hi n tả ệ ượng
1. Gi i thích hi n tả ệ ượng
2. Nêu bi u hi n, th c tr ngể ệ ự ạ (di n ra nhễ ư
th nào? đâu?)ế ở
2. Nêu bi u hi nể ệ (mô t l i hi n t ng)ả ạ ệ ượ
3. Nguyên nhân (t i sao?)ạ 3. Nguyên nhân (t i sao?)ạ
4. Tác h iạ (tác đ ng tiêu c c gì? Chi ph iộ ự ố
nh th nào đ n con ngư ế ế ười, xã h i…)ộ
4. Tác d ng, ý nghĩa HTụ
5. Lu n bànậ (nhìn nh n c a xã h i v v nậ ủ ộ ề ấ
đ đó nh th nào? Soi v n đ nhi u gócề ư ế ấ ề ở ề
5 Lu n bàn:ậ Phê phán hi n t ng tráiệ ượ
ngược