[123Doc] - Tiep-Can-Hien-Dai-Trong-Quan-Ly-Giao-Duc.ppt

PowerPoint Presentation Trường Đại học Sư phạm Hà Nội KHOA QUẢN LÝ GIÁO DỤC ===  === TIẾP CẬN HIỆN ĐẠI TRONG QUẢN LÝ GIÁO DỤC (DÀNH CHO CAO HỌC) BIÊN SOẠN PGS TS TRẦN KIỂM TÀI LIỆU THAM KHẢO 1 Jamshi[.]

Trường Đại học Sư phạm Hà Nội

KHOA QUẢN LÝ GIÁO DỤC

===  ===

TIẾP CẬN HIỆN ĐẠI

TRONG QUẢN LÝ GIÁO DỤC

(DÀNH CHO CAO HỌC)

BIÊN SOẠN

PGS TS TRẦN KIỂM

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Jamshid Gharajedaghi: Tư duy hệ thống Quản lý hỗn

độn và phức hợp Nxb Khoa học xã hội, Hà Nội, 2005

2 Trần Kiểm (2006): Tiếp cận hiện đại trong quản lý giáo dục

Nxb Đại học Sư phạm

3 Trần Kiểm (2010): Khoa học tổ chức và tổ chức giáo dục

Nxb Đại học Sư phạm

4 Trần Kiểm (2014): Những vấn đề cơ bản của Khoa học

quản lý giáo dục In lần thứ sáu Nxb Đại học Sư phạm

5 Trần Kiểm (2016): Quản lý và lãnh đạo nhà trường hiệu

quả Nxb Đại học sư phạm

6 Phạm văn Nam (1969): Ứng dụng lý thuyết hệ thống trong

quản trị Nxb Thống kê, Hà Nội

7 John S Oakland: Quản lý chất lượng đồng bộ Nxb Thống

kê, Trường Đại học kinh tế quốc dân, Hà Nội, 1994

NỘI DUNG

Chương 1: Tiếp cận hệ thống trong quản lý giáo dục Chương 2: Tiếp cận theo quá trình trong QLGD

+ CIPO + Ba giai đoạn của OECD + K.Lewin: Pha tan, pha thực hiện, pha kết

+ R Likert: Ba nhóm biến Chương 3: Tiếp cận theo lý thuyết/khoa học hành vi

trong QLGD Chương 4: Văn hóa tổ chức

Chương 5: Tiếp cận Quản lý chất lượng tổng thể

trong GD

Chương 1

"Tiếp cận hệ thống" trong quản lý giáo dục

1.1 Các khái niệm cơ bản

1.2 Khía cạnh phương pháp luận trong trong quản lý giáo dục

1.3 Phương pháp nghiên cứu theo tiếp cận hệ thống

1.4 Vận dụng cụ thể

PT3

PTn

Hãy chỉ ra các phần tử của hệ thống giáo dục quốc dân

1.2 Khía cạnh phương pháp luận trong trong quản lý giáo dục

 Xem xét sự vật theo quan điểm

QĐ toàn thể

Vĩ mô,

vi mô

Nhiều phương diện Những quan hệ Tôn trọng hiện thực

Mục tiêu, chức năng Môi trường

Đầu vào, đầu ra

Số các phần tử Quan hệ giữa chúng

 Hệ và tiểu hệ (là tương đối)

Phân tích một ví dụ

Trong nhà trường:

 Quản lý là một phần tử (bạn xem còn có các phần tử nào khác?)

 Quản lý làm theo chức năng riêng của nó

(dysfuntion)

1.3 Phương pháp nghiên cứu theo tiếp cận hệ thống

 Xây dựng mô hình

 Phân tích trên mô hình lý thuyết

 Đối chiếu kết luận rút ra từ mô hình với kết quả thực tế

 Chỉnh lý lại kết quả của mô hình lý thuyết, sau đó đem sử dụng

 Được sử dụng khi biết đầu vào, đầu ra nhưng không biết cơ cấu bên trong của hệ thống

 Chú ý: xác định quan hệ giữa đầu ra và đầu vào của hệ thống để tìm cấu trúc hành vi của hệ thống

 Chú trọng quan sát hành vi:phải xác định một tập hợp hữu hạn các lối vào và các lối ra của hộp đen, là xác định đơn trị một hệ thống đóng "trạng thái vào - trạng thái ra".

 Phải phân chia nhỏ hệ thống ban đầu thành những hệ thống con  Cần lưu ý các vấn đề sau đây khi áp dụng phương pháp này

 Phải lựa chọn tiêu thức phân chia hệ thống

 Phải nghiên cứu hệ thống trong quan hệ với môi trường

 Quan sát hệ thống dưới nhiều góc độ khác nhau

 Kết hợp hai cách tiếp cận macro và micro.

1.4 Vận dụng cụ thể trong quản lý giáo dục

1.4.1 Trong hệ thống giáo dục

 Theo cấp học

 Theo cấp quản lý

 Theo loại hình trường

 Theo tương tác trong và ngoài hệ thống 1.4.2 Trong dạy học

Chương 2 Tiếp cận theo quá trình

2.2 Theo ba giai đoạn của OECD

Chỉ đạo canh tân

Thể chế hóa canh tân: Institution alise

Phát động canh tân Launch

Dẫn nhập canh tân Introduction

2.3 Theo K Lewin (và John Kotter, Rober Heller, v.v )

Pha tan

Pha thay đổi

Pha kết

Rã đông

Thay đổi

Tái đông

2.4 Theo Rensis Likert

Biến đầu vào

Biến quá trình

Biến đầu ra

- Môi trường bảo

- Giáo viên thành thạo nghề nghiệp

- Hệ thống quản lý

GD dân chủ

- Phương pháp và

kỹ thuật dạy và học tích cực

- Hệ thống đánh giá thích hợp

- Hệ thống quản lý dân chủ

Chương 3

"Tiếp cận theo lý thuyết/khoa học hành vi"

trong quản lý giáo dục

3.1 Về hành vi chủ nghĩa

3.2 Đặc điểm của người bị quản lý

3.3 Phong cách quản lý thích hợp

3.4 Hành vi của chủ thể quản lý

 Tính chủ quan và tính xã hội của hành vi

 Thực chất của quan điểm hành vi là quan hệ giữa người với người mang tính nhân bản.

3.2 Đặc điểm của người bị quản lý

3.2.1 Quan điểm xuất phát: trong bất kỳ tổ chức nào, sự thành công của tổ chức phụ thuộc trực tiếp vào việc sử dụng có hiệu quả

nguồn nhân lực dựa trên khoa học về hành vi Cho nên, các nhà quản lý ngày càng thấy rằng thách thức đối với năng lực quản lý của mình chính

là việc xây dựng và duy trì có hiệu quả các tổ chức con người Chính vì vậy tiếp cận theo khoa học hành vi (gọi tắt là tiếp cận hành vi) rất quan

tâm đến việc "lãnh đạo theo tình huống" Do đó, kỹ năng của nhà quản

lý trong việc xử lý có hiệu quả tình huống cụ thể trở thành trọng tâm chú

ý của cách tiếp cận này

3.2.2 Nói tới "lãnh đạo theo tình huống" là mặc nhiên thừa nhận

sự thay đổi trong con người Paul Hersey và Ken Blanc Hard đưa ra 4 cấp độ thay đổi trong con người:

1) những thay đổi về tri thức, 2) những thay đổi về thái độ, 3) những thay đổi về hành vi và 4) những thay đổi về sự vận hành nhóm hay tổ chức

Các tác giả cho rằng việc thay đổi hai cấp độ sau là khó nhất và kết quả quản

lý phụ thuộc vào việc nhà quản lý am hiểu và thực hiện sự thay đổi đến mức nào Vì

vậy mà người ta đã có định nghĩa khác về QL theo tiếp cận hành vi: quản lý là quá

trình làm việc cùng nhau và thông qua các cá nhân, các nhóm cũng như các nguồn lực khác để hoàn thành mục đích của tổ chức

Tiếp cận hành vi rất cần thiết và quan trọng đối với nhà quản lý giáo dục vừa với tư cách là nhà lãnh đạo một tổ chức giáo dục

Mọi người đều thừa nhận, hiệu quả lãnh đạo phụ thuộc vào nhà lãnh đạo, người bị lãnh đạo (thuộc cấp) và các yếu tố khác

Đối với người bị lãnh đạo, hai nhân tố hết sức quan trọng chi phối hành vi

của họ: nhu cầu và tính sẵn sàng Trước hết về nhu cầu

An toàn Hiểu biết

Tran Kiem 23

Tuổi trẻ ao ước: tình yêu,

tiền bạc rồi sức khoẻ

Khi về già lại ước: sức

khoẻ, tiền bạc rồi mới đến tình yêu.

24 TRAN KIEM

Căn cứ vào mức độ biểu hiện của hai tiêu chí: khả năng (cao - thấp) và thiện chí (có - không có thiện chí) để ghép lại thành 4 mức độ tính sãn sàng (một cách máy móc)

Mức độ sẵn sàng 1: R1- khả năng thấp và thiếu thiện chí Mức độ sẵn sàng 2: R2- khả năng thấp, nhưng có thiện chí Mức độ sẵn sàng 3: R3- khả năng cao, nhưng thiếu thiện chí và Mức độ sẵn sàng 4: R4- khả năng cao và có thiện chí.

25 TRAN KIEM

không hài lòng với người lãnh đạo hoặc sự thiếu tế nhị

trong đối xử của tổ trưởng chuyên môn, …

Cc 4: giao phó (uỷ thác) Đây là cung cách thích hợp đối với những thuộc cấp vừa có khả năng lại có thiện chí.

26 TRAN KIEM

3.4 Hành vi của chủ thể quản lý

Mỗi loại lại có mức cao, thấp (đương nhiên giữa chúng có các mức khác)

Tổ hợp chập đôi cho ta 4 phong cách quản lý sau:

Phong cỏch P1: hành vi bổn phận cao, hành vi quan hệ cao Phong cỏch P2: hành vi bổ phận cao, hành vi quan hệ thấp Phong cỏch P3: hành vi quan hệ cao, hành vi bổn phận thấp Phong cỏch P4: hành vi quan hệ thấp, hành vi bổn phận thấp.

Các pc trên đây của người quản lý được vận dụng thích hợp tuỳ thuộc vào hành vi (tức là mức độ sẵn sàng) của thuộc cấp Ví dụ: Nếu mức độ sẵn sàng của GV trong nhà trường thuộc loại R1 - khả năng thấp

và thiếu thiện chí thì pc thích hợp là pc P1 - hành vi bổn phận cao, hành

vi quan hệ cao

Hành vi quan hệ

Hành vi bổn phận

27 TRAN KIEM

Trong quản lý việc thu hút các thành viên của tổ chức tham gia vào quá trình ra quyết định và thực hiện quyết định đang là xu hướng

hiện nay của quản lý gọi là phương thức quản lý bằng tham gia Tuy

nhiên, việc tham gia của nhân viên còn tuỳ thuộc vào tình huống cụ thể, tức là vào nhu cầu, mục đích, động cơ, mức độ sẵn sàng của họ như đã trình bầy ở trên Ví dụ trong nhà trường:

Mục đích của hiệu trưởng

Mục đích của nhà trường Mức độ đạt được mục đích tổng hợp Mục đích

của giáo viên

28 TRAN KIEM

Nhóm

Bạn hãy nêu có bao nhiêu loại quyền lực đối với người hiệu trưởng? Cụ thể hoá các nhân tố tạo thành từng loại quyền lực.

Hãy thấy hai

Chương 4

“Văn hoá tổ chức” trong giáo dục và

quản lý giáo dục

4.1 Định nghĩa về văn hóa, văn hóa tổ chức

4.2 Biểu hiện cụ thể về văn hoá tổ chức

4.3 Văn hoá quản lý

4.4 Xây dựng văn hoá tổ chức trong giáo dục và quản

lý giáo dục

4.1 Văn hóa tổ chức

 VĂN HÓA: UNESCO đưa ra định nghĩa về văn hoá như sau:

"Văn hoá hôm nay có thể coi là tổng thể những nét riêng biệt tinh thần và vật chất, trí tuệ và xúc cảm quyết định tính cách của một

xã hội hay của một nhóm người trong xã hội Văn hoá bao gồm nghệ thuật và văn chương, những lối sống, những quyền cơ bản của con người, những hệ thống giá trị, những tập tục và những tín ngưỡng văn hoá đem lại cho con người khả năng suy xét về bản thân Chính văn hoá làm cho chúng ta trở thành sinh vật đặc biệt nhân bản có lý tính,

có óc phê phán và dấn thân một cách đạo lý Chính nhờ văn hoá mà con người tự thể hiện, tự ý thức được bản thân, tự biết mình là một

thực thể chưa hoàn chỉnh đặt ra để xem xét những thành tựu của bản thân, tìm tòi không biết mệt những ý nghĩa mới mẻ và sáng tạo những công trình vượt trội lên bản thân.

Văn hoá là tổng thể những nét đặc trưng tiêu biểu nhất của xã hội thể hiện trên các mặt vật chất, tinh thần, tri thức và tình cảm.

Di sản văn hoá (hay còn gọi là tài sản văn hoá) gồm di sản văn hoá vật thể và di sản văn hoá phi vật thể.

Di sản văn hoá vật thể và di sản văn hoá phi vật thể gắn kết với nhau tạo nên một hệ thống các giá trị chuẩn mực xã hội và khẳng định bản sắc riêng của một cộng đồng, của một dân tộc"

 Văn hóa tổ chức

 Văn hóa tổ chức là một tập hợp các

chuẩn mực, các giá trị, niềm tin và hành vi ứng

xử của một tổ chức tạo nên sự khác biệt của

các thành viên của tổ chức này với các thành

viên của tổ chức khác (Greert Hofstede ,

Cultures & Organisations, 1991)

 Văn hóa tổ chức liên quan đến toàn bộ

đời sống vật chất, tinh thần của một tổ chức Nó biểu hiện trước hết trong trong tầm nhìn, sứ

mạng, mục tiêu, triết lý, các giá trị, phong cách lãnh đạo, quản lý…, bầu không khí tâm lý Thể

hiện thành một hệ thống các chuẩn mực, các giá trị, niềm tin, quy tắc ứng xử được xem là tốt đẹp

và được mỗi người trong tổ chức chấp nhận.

4.2 Biểu hiện cụ thể về văn hoỏ

Về nhận thức, hành vi, thái độ

Nhận thức

Mục tiêu, tính chất giáo dục Vai trò thầy, trò

Lý tưởng nghề

Tâm Đạo

Hành vi

Người – Người

Người – Việc

Thái độ

Với con người

Con người

ở trình độ nhân cách

Nhìn từ góc độ văn hoá nhân bản, có thể bắt gặp một

sự phân tích rất khúc triết và sâu sắc về con người

Văn hoá là cái gì

còn lại khi người

Văn hoá nhà trường giống như tảng băng có phần nổi, phần chìm

Văn hoá trường học: Mô hình tảng băng

n

ổ i

Phần chìm

 Ảnh hưởng của văn hoá tích cực đến giáo viên

 Khuyến khích mối quan hệ hợp tác, chia sẻ kinh nghiệm, học

hỏi lẫn nhau giữa các giáo viên

hỏi lẫn nhau giữa các giáo viên :

- GV cảm thấy thoải mái dễ dàng thảo luận về những vấn đề hay khó khăn mà họ đang gặp phải

- GV sẵn sàng chia sẻ kiến thức và kinh nghiệm chuyên môn

- GV tích cực trao đổi phương pháp và kỹ năng giảng dạy

- GV quan tâm đến công việc của nhau

- GV cùng hợp tác với lãnh đạo nhà trường để thực hiện mục tiêu giáo dục đã đề ra.

 Ảnh hưởng của văn hoá tích cực đến học sinh

 Tạo ra một bầu không khí học tập tích cực:

- HS cảm thấy thoải mái, vui vẻ, ham học

- HS được thừa nhận, được tôn trọng, cảm thấy mình có giá trị

- HS thấy rõ trách nhiệm của mình

- HS tích cực khám phá, liên tục trải nghiệm và tích cực tương tác với giáo viên,

nhóm bạn

- HS nỗ lực đạt thành tích học tập tốt nhất

 Tạo ra môi trường thân thiện cho HS:

- An toàn, cởi mở, tôn trọng;

- Cởi mở và chấp nhận các nhu cầu và hoàn cảnh khác nhau của học sinh;

- Khuyến khích học sinh phát biểu/bày tỏ quan điểm cá nhân;

- Xây dựng mối quan hệ ứng xử tôn trọng, hiểu biết lẫn nhau, học hỏi lẫn nhau giữa thầy và trò.

giữa thầy và trò

4.3 Văn hoá quản lý

 Văn hoá quản lý được xem là tổng thể những nét đặc trưng về tư tưởng và tình cảm, nhận thức và hành vi, niềm tin và thái độ, phẩm chất và năng lực, phong cách và cá tính, khoa học

và nghệ thuật, trí tuệ và tài năng, v.v… của chủ thể quản lý

 Về mặt cấu trúc, văn hoá quản lý giáo dục có thể coi là

tổ hợp của 3 yếu tố: tâm, đạo và thuật như sơ đồ dưới đây:

DDaoj

Tâm

Văn hoá quản lý

Thuật

Dao

Tâm

Hiệu trưởng có ảnh hưởng như thế nào đến

VHNT?

Những cách ảnh hưởng của HT đến VHNT Những cách ảnh hưởng của HT đến VHNT :

- HT phải là người lãnh đạo gương mẫu (tấm gương cho GV, NV, HS);

- HT hình thành VHNT thông qua hàng trăm hoạt động tương tác hàng ngày với CB, GV, HS, PH và cộng đồng

- HT chú ý đến nhu cầu của CB, GV và nhu cầu của HS

- Cách phản ứng của HT đối với những biến động trong nhà trường;

- HT xác lập cơ chế đánh giá, thi đua khen thưởng (đúng người, đúng việc);

- Phong cách lãnh đạo dân chủ, tăng cường đối thoại, cùng tham gia, phân công trách nhiệm rõ ràng,

- Khả năng biết lắng nghe của HT nuôi dưỡng bầu không khí tâm lý cởi mở, tin cậy, tôn trọng lẫn nhau ở nơi làm việc

- HT xác định các tiêu chuẩn chọn lựa và sa thải GV, NV

- HT xác định các đặc trưng và chia sẻ tầm nhìn

Vai trò lãnh đạo phát triển VHNT

của hiệu trưởng

- Chia sẻ tầm nhìn, sứ mệnh của trường với CB/GV

- Giữ vai trò dẫn dắt (bằng các định hướng, mục tiêu), thể hiện uy tín;

- Khuyến khích và tích cực ủng hộ sự đổi mới để GV phát triển tối đa khả năng của họ;

- Coi trọng việc đào tào, bồi dưỡng chuyên môn để không ngừng phát triển đội ngũ;

- Khuyến khích GV tích cực hợp tác với đồng nghiệp trong và ngoài

trường;

- Tạo điều kiện để mỗi HS đều có cơ hội thể hiện khả năng/năng lực;

- Thúc đẩy sự đối thoại, trao đổi chuyên môn và chia sẻ kinh nghiệm;

- Tạo dựng bầu không khí cởi mở, dân chủ và nhân văn;

- Khuyến khích tinh thần hợp tác và kỹ năng làm việc nhóm.

- Khuyến khích tinh thần hợp tác và kỹ năng làm việc nhóm

Hiệu trưởng nuôi dưỡng VHNT bằng cách nào ?

4.4 Xây dựng văn hoá tổ chức trong giáo dục

và quản lý giáo dục Nội dung văn hoá tổ chức giáo dục phải mang tính toàn diện, cụ thể:

1) Tạo sự thống nhất về nhận thức các quan điểm giáo dục, các giá trị nhân văn cao quý trong tất cả các thành viên của

7S đặc điểm văn hoá quản lý (Wiliam Ouchi)

CHÍNH SÁCH

- TRẢI NGHIỆM, TƯƠNG TÁC

- HÌNH THÀNH THÓI QUEN

- XUẤT HIỆN CÁC NHU CẦU

- HÀNH VI TỰ GIÁC

PHONG CÁCH – VĂN HÓA TỔ CHỨC

Giá trị

Chính sách

Cỏc mối quan hệ

Đồng phục

Truyền thống

Biểu tượng

Các loại thái độ

Niềm tin

Chuẩn mực

Văn hoá NT

Các yếu tố cấu thành văn hoá nhà trường

Tran Kiem 47

Chương 5

TIẾP CẬN "QUẢN LÝ CHẤT LƯỢNG TỔNG THỂ“

TRONG QUẢN LÝ GIÁO DỤC

5.1 Tinh thần cơ bản của "quản lý chất lượng tổng thể“ 5.2 Sự thể hiện nội dung TQM trong giáo dục

5.3 Làm gì trong quản lý giáo dục theo tinh thần TQM

Tran Kiem 48

5.1 Tinh thần cơ bản của "quản lý chất lượng tổng thể"

Thuật ngữ "quản lý chất lượng tổng thể" đã được tiến sỹ A.V Faygenbaum đưa ra từ những năm 50 của thế kỷ trước khi ông đang làm việc tại hãng General Electric với tên gọi tắt theo tiếng Anh là TQM (Total Quality Management) Tinh thần cơ bản của TQM là:

 Chất lượng (của sản phẩm hoặc dịch vụ) là sự đáp ứng yêu cầu của người tiêu dùng (khách hàng) Chất lượng còn là độ tin cậy, là yếu tố quan trọng nhất của sức cạnh tranh

 TQM coi khách hàng là trọng tâm, vì tiêu chuẩn của chất lượng phải được khách hàng xác định.

 TQM là hệ thống quản lý lấy con người làm trung tâm TQM là một hệ thống tổng thể vận hành theo chiều ngang

 TQM chú ý đến quản lý chất lượng toàn diện từ quản lý số lượng đến quản lý chất lượng sản phẩm hoặc dịch vụ, quản lý chi phí,

kể cả quản lý việc cung ứng và thoả mãn yêu cầu của khách hàng

 Phương châm rất quan trọng của TQM là "làm tốt ngay từ đầu“.

 TQM đòi hỏi sự thay đổi văn hoá của tổ chức