LỜI MỞ ĐẦU TRƯỜNG ĐẠI HỌC ĐẠI NAM KHOA QUẢN TRỊ KINH DOANH ĐỀ TÀI SỐ 4 TRÌNH BÀY ĐẶC ĐIỂM VÀ ĐỊNH HƯỚNG XÂY DỰNG NHÀ NƯỚC PHÁP QUYỀN XÃ HỘI CHỦ NGHĨA Ở VIỆT NAM? MÔ HÌNH NHÀ NƯỚC PHÁP QUYỀN XÃ HỌ CHỦ.
Trang 1TRƯỜNG ĐẠI HỌC ĐẠI NAMKHOA QUẢN TRỊ KINH DOANH
ĐỀ TÀI SỐ 4: TRÌNH BÀY ĐẶC ĐIỂM VÀ ĐỊNH HƯỚNG XÂY DỰNG
NHÀ NƯỚC PHÁP QUYỀN XÃ HỘI CHỦ NGHĨA Ở VIỆT NAM? MÔ HÌNH NHÀ NƯỚC PHÁP QUYỀN XÃ HỌ CHỦ NGHĨA VIỆT NAM CÓ
GÌ KHÁC BIỆT VỀ CÁCH THỨC TỔ CHỨC QUYỀN LỰC?
Giáo viên hướng dẫn: ĐỖ VIỆT HÀ Sinh viên thực hiện: Nhóm 4
Ngày 10, tháng10 năm 2022
Trang 2TRƯỜNG ĐẠI HỌC ĐẠI NAMKHOA QUẢN TRỊ KINH DOANH
ĐỀ TÀI SỐ 4 : TRÌNH BÀY ĐẶC ĐIỂM VÀ ĐỊNH HƯỚNG XÂY DỰNG
NHÀ NƯỚC PHÁP QUYỀN XÃ HỘI CHỦ NGHĨA Ở VIỆT NAM? MÔ HÌNH NHÀ NƯỚC PHÁP QUYỀN XÃ HỌ CHỦ NGHĨA VIỆT NAM CÓ
GÌ KHÁC BIỆT VỀ CÁCH THỨC TỔ CHỨC QUYỀN LỰC?
Giáo viên hướng dẫn: ĐỖ VIỆT HÀ Sinh viên thực hiện: Nhóm 4 Tên sinh viên Mã sinh viên Phần trăm làm bài
Trang 3MỤC LỤC
Phần mở đầu 1
Phần nội dung 2
CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ NHÀ NƯỚC PHÁP QUYỀN VÀ NHÀ NƯỚC PHÁP QUYỀN XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM 2
1.Khái niệm 2
2 Đặc trưng cơ bản 2
3 Chức năng vai trò của nhà nước pháp quyền XHCN 4
4 Định hướng của nhà nước pháp quyền 6
Chương 2 THỰC TRẠNG NHÀ NƯỚC PHÁP QUYỀN XÃ HỘI CHỦ NGHĨA Ở VIỆT NAM HIỆN NAY 8
1 Về tổ chức của bộ máy nhà nước 8
2 Về hệ thống pháp luật 9
3 Dân chủ hoá đời sống xã hội 10
4 Về hoàn thiện mối quan hệ giữa nhà nước và công dân 11
5 Đảng và nhà nước trong công cuộc phòng chống dịch bệnh Covid 12
Chương 3 GIẢI PHÁP 14
Chương 4 Sự khác biệt giữa cách thức tổ chức quyền lực với mô hình nhà nước pháp quyền XHCN và liên hệ bản thân 16
*Cách thức tổ chức quyền lực 16
*Đề xuất kiến nghị của bản thân: 19
Phần kết luận 19
TÀI LIỆU THAM KHẢO 20
Trang 4Phần mở đầu
Lý luận và lịch sử về nhà nước và pháp luật cho thấy nhà nước phápquyền là một trong những giá trị chung của nhân loại tiến bộ đề cao pháp luật thểhiện ước muốn khát vọng của con người về một xã hội dân chủ và bình đẳng.Tiếp thu vận dụng và phát triển sáng tạo chủ nghĩa mác Lênin vào thực tiễn cáchmạng Việt Nam, chủ tịch Hồ Chí Minh và đảng ta luôn coi việc xây dựng tăngcường kiện toàn nhà nước là một nhiệm vụ cốt lõi hàng đầu làm cho nhà nước tathực sự là trụ cột của hệ thống chính trị đề cao việc xây dựng nhà nước phápquyền xã hội chủ nghĩa Điều đó được thể hiện rõ nét trong các văn kiện hội nghịthành lập đảng điều hai hiến pháp năm 2013 khẳng định rõ vấn nước Cộng Hòa
xã Hội Chủ nghĩa Việt Nam là một nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa “củadân do dân vì dân” Đó là cơ sở pháp lý và cũng là văn bản pháp luận quan trọngnhất để xây dựng đất nước xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ViệtNam đồng thời cũng thể chế hóa điều lối của đảng đề ra trong “cương lĩnh xâydựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội” và “chiến lược ổn địnhphát triển kinh tế xã hội”
Xây dựng nhà nước pháp quyền vừa tạo nên thiết chế phục vụ cho côngcuộc đổi mới đất nước toàn diện vừa tạo ra cơ cấu tổ chức, pháp luật phù hợp, cơchế tuân thủ nghiêm chỉnh pháp luật để đảm bảo cho việc thực hiện đầy đủ cácquyền, lợi ích của công dân, tổ chức và xã hội, đảm bảo cho các cơ quan nhànước trở về với xã hội công dân, chấm dứt tình trạng nhà nước đứng trên xã hội
Sự ra đời của mô hình nhà nước này tự nhận thực lý luận đến thưc tiến đã cónhững tác động tích cực, ảnh hưởng to lớn tới đời sống con người
=> Như vậy, việc xây dựng và từng bước hoàn thiện nhà nước pháp quyềnXHCN đã trở thành nhiệm vụ cấp thiết và vô cùng quan trọng của công cuộc đổimới toàn diện đất nước nói chung cũng như đổi mới hệ thống chính trị XHCN
Trang 5nói riêng, là nhiệm vụ trọng tâm của đổi mới hệ thống chính trị nước ta Chính vì
sự cần thiết và tính thời sự của vấn đề này nên nhóm em đã chọn đề tài này vàqua đó thấy được sự khác biệt với các tổ chức quyền lực khác
Phần nội dung
Chương: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ NHÀ NƯỚC PHÁP QUYỀN VÀ NHÀ NƯỚC PHÁP QUYỀN XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM
1 Khái niệm
* Khái niệm nhà nước pháp quyền là gì?
Nhà nước pháp quyền là một nhà nước mà mọi người phải tuân theo phápluật Một nguyên tắc bắt nguồn một cách logic từ ý tưởng cho rằng sự thật, cũngnhư luật, đều dựa trên những nguyên tắc căn bản có thể được phát hiện ra nhưngkhông thể được tạo ra theo ước muốn
* Khái niệm nhà nước pháp quyền XHCN là gì?
Nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam là Nhà nước của nhân dân, donhân dân, vì nhân dân Thể hiện quyền làm chủ của nhân dân Nhà nước phápquyền XHCN Việt Nam tổ chức và hoạt động trên cơ sở Hiến pháp, tôn trọng vàbảo vệ Hiến pháp Nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam tôn trọng và bảo vệquyền con người
2 Đặc trưng cơ bản
Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hộicủa Đảng Cộng sản Việt Nam đưa ra những nội dung khái quát liên quan đếnnhà nước pháp quyền Nội dung này cũng được làm rõ hơn trong Văn kiện Các
kỳ Đại hội Đảng toàn quốc
Trang 6Từ thực tiến nhận thức và xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN ở ViệtNam trong thời kỳ đổi mới, có thể thấy Nhà nước pháp quyền XHCN ở nước ta
có môt số đặc điểm cơ bản sau:
+ Thứ nhất, xây dựng nhà nước do nhân dân lao động làm chủ, đó là nhà
nước của dân, do dân, vì dân
+ Thứ hai, nhà nước được tổ chức và hoạt động dựa trên cơ sở của Hiến
pháp và pháp luật Trong tất cả các hoạt động của xã hội, pháp luật đượcđặt ở vị trí tối thượng để điều chỉnh các quan hệ xã hội
+ Thứ ba, quyền lực nhà nước là thống nhất, có sự phân công rõ ràng, có cơ
chế phối hợp nhịp nhàng và kiểm soát giữa các cơ quan: lập pháp, hànhpháp và tư pháp
+ Thứ tư, Nhà nước pháp quyền XHCN do Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh
đạo, phù hợp với điều 4 Hiến pháp năm 2013 Hoạt động của Nhà nướcđược giám sát bởi nhân dân với phương châm: “ dân biết, dân bàn, dânlàm, dân kiểm tra: thông qua các tổ chức , các cá nhân được nhân dân ủynhiệm
+ Thứ năm, Nhà nước pháp quyền XHCN ở Việt Nam tôn trọng quyền con
người, coi con người là chủ thể, là trung tâm của sự phát triển Quyền dânchủ của nhân dân được thực hành một cách rộng rãi, “ nhân dân có quyềnbầu và bãi miễn những đại biểu không xứng đáng”, đồng thời tăng cườngthực hiện sự nghiêm minh của pháp luật
+ Thứ sáu, tổ chức và hoạt động của bộ máy nhà nước theo nguyên tắc tập
trung dân chủ, có sự phân công, phân cấp, phối hợp và kiểm soát lẫn nhau,nhưng bảo đảm quyền lực tống nhất và sự chỉ đạo thống nhất của Trungương
Trang 73 Chức năng vai trò của nhà nước pháp quyền XHCN
Chức năng của nhà nước pháp quyền XHCN là những phương tiện hoạtđộng chủ yếu phù hợp với bản chất, mục đích, nhiệm vụ vai trò của nó Tìnhhình chính trị, kinh tế, xã hội trong nước và quốc tế trong từng giai đoạn pháttriển của đất nước quyết định và định hướng bởi thực tế khách quan của nhànước pháp quyền XHCN
3.1 Chức năng bảo vệ chủ quyền, độc lập và toàn vẹn lãnh thổ của đất nước
- Đây là 1 trong những chức năng chủ yếu của nhà nước, bởi vì tất cả nhữngchức năng đối nội của nhà nước XHCN chỉ có thể được thực hiện khi tổquốc được bảo vệ vững chắc
- Chức năng này được thể hiện ở việc bảo vệ chủ quyền đất nước, bảo vệchế đọ chính trị mà Hiến pháp đã lập
- Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX của Đảng khẳng định rõ: “Bảo vệ tổquốc XHCN là bảo vệ vững chắc độc lập, chủ quyền, thống nhất, toàn vẹnlãnh thổ, bảo vệ an ninh quốc gia, trật tự an toàn xã hộivà nền văn hoá,bảo vệ đảng và nhà nước, nhân dân, chế độ XHCN, bảo vệ sự nghiệp đổimới và lợi ích quốc gia, dân tộc”
3.2 Chức năng tổ chức quản lý nền kinh tế thị trường định hướng XHCN
Nếu phân chia đời sống xã hội thành 2 lĩnh vực lớn là chính trị và kinh tế
-xã hội thì có thể thấy rằng chức năng tổ chức quản lý kinh tế của nhà nướcnói chung là một hoạt động của nhà nước thể hiện vai trò của nhà nước đốivới sự phát triển của nền kinh tế
- Nhà nước ban hành và thực thi chính sách kinh tế vĩ mô, xây dựng kếhoạch phát triển kinh tế dân quốc dân, xác định các chương trình mục tiêuphát triển kinh tế - xã hội, đề ra các biện pháp cụ thể đạt được mục tiêu đó
Trang 8trong từng thời kỳ nhất định, sử dụng các công cụ tài chính, tiền tệ, tíndụng phát huy vai trò tạo ra các điều tốt kích thích hay chế sự phát triểncủa các quan hệ kinh tế theo hướng nhất định
3.3 Chức năng xã hội
- Báo cáo chính trị của ban chấp hành trung ương tại đại hội đại biểu toànquốc lần thứ IX đã khẳng đinh “tăng trưởng kinh tế đi liền với phát ngônvăn hóa từng bước cải thiện đời sống vật chất và tinh thần của nhân dânthực hiện tiến bộ và công bằng xã hội”
3.4 Chức năng bảo vệ tự an toàn xã hội quyền và lợi ích hợp pháp của
công dân
- Bảo vệ trật tự an toàn xã hội quyền và lợi ích hợp pháp của công dân làmột chức năng rất quan trọng một trong những tiêu chí đánh giá mức độdân chủ
- Trong sự nghiệp đổi mới nhà nước xã hội chủ nghĩa, đảm bảo tốt trật tự antoàn xã hội nhằm duy trì ổn định và trật tự tạo điều kiện quan trọng đểthực hiện đầy đủ quyền con người quyền công dân mà hiến Pháp đã ghinhận
- Nhà nước xã hội chủ nghĩa phải có đủ sức mạnh và kịp thời dịch ta mọi
âm mưu và hành động của các thế lực thù địch chống đối cách mạng đồngthời đấu tranh phòng ngừa có hiệu quả tội phạm và các vi phạm pháp luậtkhác làm cho xã hội luôn luôn ổn định trật tự pháp luật Pháp chế xã hộichủ nghĩa được giữ gìn thúc đẩy phát triển kinh tế xã hội và trên toàn thếgiới
Trang 9=> Vì vậy ở nước ta hiện nay tăng cường bảo vệ trực tự an toàn xã hội là yêu cầukhách quan cấp bách chẳng những bảo vệ chính quyền bảo vệ tính mạng mà còntạo điều kiện trong công cuộc đổi mới và phát triển nhà nước
3.5 Chức năng mở rộng quan hệ đối ngoại chủ động hội nhập kinh tế quốc tế hợp tác, hữu nghị với các dân tộc vì hòa bình ổn định và phát triển
- Toàn cầu hóa và hội nhập kinh tế quốc tế đang trở thành xu thế tất yếu vàphát triển trong quan hệ ngoại giao quốc tế hiện đại
- Xu hướng đó tác động mạnh mẽ đến mọi mặt của đời sống xã hội trongmỗi quốc gia làm thay đổi sâu sắc nhận thức và hành động của mỗi quốcgia trong quan hệ quốc tế
- Việc chủ động hội nhập kinh tế quốc tế hợp tác và hữu nghị với các dântộc theo tinh thần Việt Nam sẵn sàng là bạn và phát triển là một trongnhững nguyên tắc rất quan trọng trong mối quan hệ đối ngoại của nhànước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam
- Cùng cố duy trì tình hữu nghị với các nước láng giềng cung như có cơ hộigiao thương hợp tác phát triển là mục tiêu mở rộng quan hệ ngoại giao củanhà nước
4 Định hướng của nhà nước pháp quyền
Để xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam, trong giaiđoạn hiện nay, cần phải tiếp tục đổi mới toàn diện đất nước theo hướng pháttriển bền vững, mở rộng dân chủ, tạo lập nền tảng kinh tế - xã hội vững chắc cho
sự tồn tại của Nhà nước pháp quyền Đồng thời, cần thực hiện một số giải pháp
cơ bản sau:
Trang 10+ Thứ nhất, tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật theo các tiêu chỉ của
pháp luật trong nhà nước pháp quyền, đồng thời tổ chức thực hiện pháp luật một cách có hiệu quả
+ Thứ hai, đẩy mạnh và nâng cao hiệu quả giảo dục pháp luật; xây dựng lối
sổng theo pháp luật
+ Thứ ba, đổi mới quan hệ giữa nhà nước với công dân và xã hội theo
hướng chuyển dần từ nhà nước quản lỉ, chỉ huy xã hội sang nhà nước phục vụ xã hội
+ Thứ tư, tiếp tục đổi mới một cách toàn diện và đồng bộ tổ chức và hoạt
động của các cơ quan trong bộ mảy nhà nước
+ Thứ năm, đổi mớỉ sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam đối với Nhà nước cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam
Và hiện nay tiếp tục xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyềnXHCN theo hướng:
+ Một là, xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa dưới sự lãnh đạo
của Đảng
+ Hai là, cải cách thể chế và phương thức hoạt động của Nhà nước.
+ Ba là, xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức trong sạch, có năng lực
+ Bốn là, đấu tranh, chống tham nhũng, lãng phí, thực hành tiết kiệm.
Chương 2 THỰC TRẠNG NHÀ NƯỚC PHÁP QUYỀN XÃ HỘI CHỦ
NGHĨA Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
Thấm nhuần lời dạy của Người cũng như nhận thức được tầm quan trọngcủa việc xây dựng và phát huy dân chủ, trong suốt những năm đổi mới, Đảng vàNhà nước Việt Nam luôn khẳng định tính dân chủ xã hội chủ nghĩa vừa là mục
Trang 11tiêu, vừa là động lực thúc đẩy của sự phát triển đất nước Đảng ta đã quán triệtnhững nguyên tắc cơ bản của chủ nghĩa Mác Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh,vận dụng phù hợp với những điều kiện cụ thể của đất nước để tiến hành côngcuộc đổi mới toàn diện đất nước Đảng đã xác định lấy đổi mới kinh tế làm trọngtâm, xác định đúng mối quan hệ giữa đổi mới kinh tế và đổi mới chính trị cũngnhư các lĩnh vực khác Nhà nước ta đã từng bước được kiện toàn, từ cơ cấu tổchức đến cơ chế hoạt động trên các lĩnh vực tam pháp Quản lý nhà nước bằngpháp luật được tăng cường, dân chủ xã hội chủ nghĩa được phát huy trên nhiềulĩnh vực, trước hết là về kinh tế, ổn định chính trị được giữ vững Có thể nhậnthấy sự thay đổi và phát triển của quá trình phấn đấu xây dựng nhà nước phápquyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam trên những mặt sau:
1 Về tổ chức của bộ máy nhà nước
1.1 Những thành tựu đạt được
Bộ máy nhà nước đã được tổ chức lại theo nguyên tắc quyền lực nhà nước
là thống nhất, có sự phân công và phối hợp giữa các cơ quan nhà nước trong việcthực hiện các quyền lập pháp, hành pháp và tư pháp Sự phân công giữa các cơquan nhà nước trong việc thực hiện quyền lực nhà nước nhằm bảo đảm cho mỗi
cơ quan nhà nước thi hành có hiệu quả chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn củamình, không phải là sự phân chia, cắt khúc, đối lập nhau giữa các quyền lậppháp, hành pháp và tư pháp mà ở đây có sự phối hợp, hỗ trợ nhau tạo thành sứcmạnh tổng hợp của quyền lực nhà nước Vị trí, chức năng, nhiệm vụ và quyềnhạn của Chính phủ đã được xác định rõ thêm Cải cách hành chính đã bước đầuđược tiến hành đồng bộ trên các lĩnh vực: cải cách tổ chức bộ máy, cải cách thểchế và cải cách thủ tục hành chính
1.2 Một số hạn chế về tổ chức bộ máy nhà nước
Trang 12Có thể nhận thấy bên cạnh những thành tựu và ưu điểm, việc tổ chức vàhoạt động của bộ máy nhà nước hiệu lực và hiệu quả chưa cao Việc phân địnhchức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của các cơ quan nhà nước còn chưa thật rõràng, chồng chéo về nhiệm vụ và quyền hạn Trước hết là tổ chức, bộ máy củamột số bộ phận trong các cơ quan của Quốc hội chưa được sắp xếp hợp lý Hoạtđộng lập pháp của Quốc hội còn có phần hạn chế: chương trình xây dựng luật,pháp lệnh chưa thật phù hợp, luật ban hành còn chậm, chưa đáp ứng kịp thời nhucầu điều chỉnh các quan hệ xã hội chủ yếu bằng luật; kỹ thuật lập pháp vẫn làkhâu yếu, luật ban hành thiếu đồng bộ, chậm đi vào cuộc sống, một số luật banhành chưa phát huy hết tác dụng, chất lượng chưa cao, chưa phù hợp với thựctiễn cuộc sống, còn phải sửa đổi, bổ sung nhiều lần
2 Về hệ thống pháp luật
2.1 Những thành tựu đạt được
Trong hơn 20 năm đổi mới, có những tiến bộ đáng kể trong chất lượng về nộidung của các văn bản quy phạm pháp luật Nhìn chung, các văn bản quy phạmpháp luật ở nước ta đang dần dần tiếp cận gần hơn với những tiêu chí của mộtvăn bản quy phạm pháp luật “tốt” - văn bản “chứa đựng đúng đắn, khách quancác giá trị chính trị – kinh tế – xã hội ở trong nước, đồng thời chứa đựng các giátrị nhân loại được thừa nhận chung” Về mặt nội dung có thể thấy đường lối,chính sách đổi mới của Đảng được thể chế hoá trong các văn bản pháp luật Cácđạo luật, pháp lệnh ngày càng thể hiện sâu sắc ý chí, nguyện vọng của nhân dânlao động Bên cạnh đó, các đạo luật, pháp lệnh có sự kế thừa và phát triển cácgiá trị tiến bộ của nhân loại được thừa nhận chung trong việc điều chỉnh cácquan hệ xã hội bằng pháp luật phù hợp với điều kiện kinh tế, chính trị, xã hội củanước ta
2.2 Một số hạn chế của hệ thống pháp luật