Luận văn thạc sĩ kinh tế ứng dụng hệ thống xếp hạng tín dụng doanh nghiệp tại các chi nhánh ngân hàng nông nghiệp và phát triển nông thôn việt nam trên địa bàn tp hồ chí minh

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP HỒ CHÍ MINH KHUẤT VĂN BƢỞI ỨNG DỤNG HỆ THỐNG XẾP HẠNG TÍN DỤNG DOANH NGHIỆP TẠI CÁC CHI NHÁNH NGÂN HÀNG NÔNG NGHIỆP VÀ PHÁT TRIỂN NÔNG THÔN VIỆT NAM TR[.]

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP HỒ CHÍ MINH

-

KHUẤT VĂN BƯỞI

ỨNG DỤNG HỆ THỐNG XẾP HẠNG TÍN DỤNG DOANH NGHIỆP TẠI CÁC CHI NHÁNH NGÂN HÀNG NÔNG NGHIỆP VÀ PHÁT TRIỂN NÔNG THÔN VIỆT NAM TRÊN ĐỊA BÀN TP HỒ CHÍ MINH

Chuyên ngành: Tài chính - Ngân hàng

Mã số: 60340201

LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ

TP Hồ Chí Minh - Năm 2013

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP HỒ CHÍ MINH

-

KHUẤT VĂN BƯỞI

ỨNG DỤNG HỆ THỐNG XẾP HẠNG TÍN DỤNG DOANH NGHIỆP TẠI CÁC CHI NHÁNH NGÂN HÀNG NÔNG NGHIỆP VÀ PHÁT TRIỂN NÔNG THÔN VIỆT NAM TRÊN ĐỊA BÀN TP HỒ CHÍ MINH

Chuyên ngành: Tài chính - Ngân hàng

Mã số: 60340201

LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC

PGS.TS HOÀNG ĐỨC

TP Hồ Chí Minh - Năm 2013

LỜI CAM ĐOAN

Tôi cam đoan đây là công trình nghiên cứu do chính tôi thực hiện Các số liệu thu thập và kết quả phân tích trong luận án là trung thực, và chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác

Khuất Văn Bưởi

MỤC LỤC

Trang phụ bìa

Lời cam đoan

Mục lục

Danh mục các ký hiệu, các chữ viết tắt

Danh mục các bảng

Danh mục các hình vẽ, đồ thị

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

2 Xác định vấn đề nghiên cứu

3 Mục tiêu nghiên cứu

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

5 Phương pháp nghiên cứu

6 Kết cấu của đề tài CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ XẾP HẠNG TÍN DỤNG DOANH

NGHIỆP CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1

1.1 Tổng quan về xếp hạng tín dụng 1

1.1.1 Khái niệm về xếp hạng tín dụng 1

1.1.2 Phân loại và đối tượng xếp hạng tín dụng 1

1.1.3 Vai trò của xếp hạng tín dụng 2

1.1.4 Các phương pháp xếp hạng tín dụng 4

1.1.5 Nguyên tắc xếp hạng tín dụng 5

1.1.6 Quy trình xếp hạng tín dụng 6

1.2 Hệ thống xếp hạng tín dụng doanh nghiệp của ngân hàng thương mại 6

1.2.1 Khái niệm về xếp hạng tín dụng doanh nghiệp 6

1.2.2 Tiêu chí đánh giá hệ thống xếp hạng tín dụng doanh nghiệp 7

1.2.3 Ý nghĩa của hệ thống xếp hạng tín dụng doanh nghiệp 11

1.3 Kinh nghiệm xếp hạng tín dụng doanh nghiệp trên thế giới 15

1.3.1 Kinh nghiệm xếp hạng tín dụng doanh nghiệp của Moody’s và S&P 15 1.3.2 Kinh nghiệm xếp hạng tín dụng doanh nghiệp của Fitch 16

1.3.3 Kinh nghiệm xếp hạng tín dụng doanh nghiệp của Đức 18

1.3.4 Một số quy định của Ủy ban Basel về hệ thống xếp hạng tín dụng nội

bộ của các ngân hàng thương mại 19

1.3.5 Bài học kinh nghiệm về xếp hạng tín dụng doanh nghiệp cho các chi nhánh Ngân hàng nông nghiệp và phát triển nông thôn trên địa bàn TP Hồ Chí Minh 21

Kết luận chương 1 22

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG HỆ THỐNG XẾP HẠNG TÍN DỤNG DOANH NGHIỆP CỦA CÁC CHI NHÁNH NGÂN HÀNG NÔNG NGHIỆP VÀ PHÁT TRIỂN NÔNG THÔN VIỆT NAM TRÊN ĐỊA BÀN TP HỒ CHÍ MINH 23

2.1 Tổng quan về Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam 23 2.1.1 Lịch sử hình thành và phát triển 23

2.1.2 Cơ cấu tổ chức và hoạt động 25

2.1.3 Kết quả hoạt động kinh doanh của Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Việt Nam – các chi nhánh trên địa bàn TP.HCM từ năm 2008 – 2012 26

2.2 Thực trạng hệ thống xếp hạng tín dụng khách hàng doanh nghiệp tại các chi nhánh Ngân hàng nông nghiệp và phát triển nông thôn trên địa bàn TP Hồ Chí Minh 31

2.2.1 Giới thiệu về cách tổ chức xếp hạng tín dụng khách hàng doanh nghiệp 31

2.2.2 Đối tượng áp dụng 33

2.2.3 Phương pháp xếp hạng 33

2.2.4 Rà soát, chỉnh sửa hệ thống xếp hạng 33

2.2.5 Quy trình chấm điểm và xếp hạng tín dụng doanh nghiệp của Agribank 34

2.3 Nhận xét về việc hoàn thiện hệ thống xếp hạng tín dụng khách hàng doanh nghiệp của Ngân hàng nông nghiệp và phát triển nông thôn Việt Nam – các chi nhánh trên địa bàn TP Hồ Chí Minh 44

2.3.1 Những thành công và kết quả đạt được 44

2.3.2 Hạn chế và nguyên nhân hạn chế của hệ thống xếp hạng tín dụng doanh nghiệp tại các chi nhánh Ngân hàng nông nghiệp và phát triển nông thôn trên địa bàn TP HCM 49 Kết luận chương 2 53 CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN HỆ THỐNG XẾP HẠNG TÍN DỤNG DOANH NGHIỆP TẠI CÁC CHI NHÁNH NGÂN HÀNG NÔNG NGHIỆP VÀ PHÁT TRIỂN NÔNG THÔN VIỆT NAM TRÊN ĐỊA BÀN TP

HỒ CHÍ MINH 54 3.1 Định hướng phát triển của các chi nhánh NHNo&PTNT Việt Nam trên địa bàn TP Hồ Chí Minh đến năm 2015 – Tầm nhìn 2020 54 3.1.1 Định hướng phát triển TP Hồ Chí Minh đến năm 2020 54 3.1.2 Định hướng phát triển của Ngân hàng nông nghiệp và phát triển nông thôn Việt Nam từ nay đến 2015 – 2020 54 3.1.3 Định hướng phát triển của các chi nhánh NHNo&PTNT Việt Nam trên địa bàn TP Hồ Chí Minh 55 3.2 Giải pháp hoàn thiện hệ thống xếp hạng tín dụng doanh nghiệp tại các chi nhánh Ngân hàng nông nghiệp và phát triển nông thôn Việt Nam trên địa bàn TP Hồ Chí Minh 56 3.2.1 Nhóm giải pháp do bản thân các chi nhánh Ngân hàng Nông nghiệp

và phát triển nông thôn Việt Nam trên địa bàn TP Hồ Chí Minh tổ chức thức hiện 56 3.2.2 Nhóm giải pháp hỗ trợ 66 Kết luận chương 3 71 KẾT LUẬN CHUNG

Danh mục tài liệu tham khảo

Phụ lục

DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CHỮ VIẾT TẮT

Ký hiệu Diễn giải

Agribank Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Việt Nam ALCII Công ty cho thuê tài chính II

AIRB Advanced Internal Rating Based Approach: Phương pháp

XHTD tiên tiến Basel Hiệp ước về giám sát hoạt động ngân hàng

BCTC Báo cáo tài chính

EAD Exposure at Default : rủi ro vỡ nợ

FIRB Foundation Internal Rating Based Approach: Phương pháp

XHTD cơ bản

IPCAS Hệ thống thanh toán và kế toán khách hàng của Agribank

LGD Loss Given at Default: tổn thất vỡ nợ

Moody’s Moody’s Investors Service

NHNo&PTNT Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn

PD Probability of Default: xác suất vỡ nợ

S&P Standard and poors

DANH SÁCH CÁC BẢNG

Bảng 2.1 Kết quả hoạt động kinh doanh từ năm 2008 - 2012 30

Bảng 2.2 Các chỉ tiêu để xác định quy mô doanh nghiệp 35

Bảng 2.3 Cơ cấu tính điểm 36

Bảng 2.5 Mức điểm từng nhóm nợ 40

Bảng 2.6 Kết quả phân loại nhóm nợ 42

Bảng 2.7 Ứng dụng kết quả xếp hạng doanh nghiệp trong việc ra quyết định cấp tín dụng và giám sát sau khi cho vay 43

Bảng 3.1 Ma trận xếp loại khoản vay khách hàng doanh nghiệp 62

DANH SÁCH CÁC HÌNH, ĐỒ THỊ

Hình 1.1 Quy trình phân loại tín dụng của các tổ chức xếp hạng 17

Hình 1.2 Quy trình XHTD DN của Ngân hàng Đức 19

Hình 2.1 Cơ cấu tổ chức và hoạt động của Agribank 25

Hình 2.2 Nguồn vốn Agribank khu vực TP HCM năm 2008 - 2012 26

Hình 2.3 Nguồn vốn từ dân cƣ Agribank khu vực TP.HCM năm 2008 - 2012

27

Hình 2.4 Dƣ nợ Agribank KV TP HCM năm 2008 - 2012 28

LỜI MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Xu hướng tự do hóa trong lĩnh vực tài chính đã tạo ra cơ hội cho các tổ chức tín dụng mở rộng hoạt động về mặt địa lý và hạn chế được những tổn thất do sự thay đổi điều kiện kinh tế trong nước Tuy nhiên, cạnh tranh giữa các tổ chức tài chính tín dụng trên phạm vi toàn cầu cũng tạo ra một thị trường tài chính rủi ro hơn Trong bối cảnh đó, không một ngân hàng hay tổ chức tài chính nào có thể tồn tại lâu dài mà không có hệ thống quản trị rủi ro hữu hiệu Việc xây dựng một hệ thống quản trị rủi ro nói chung và quản trị rủi ro tín dụng nói riêng có vai trò sống còn đối

với hoạt động của tổ chức

Chúng ta đang nhận thấy những lỗ hổng trong việc xác định “sức khỏe” tài chính của các doanh nghiệp bằng các phương pháp hiện thời, vấn đề cung cấp, công bố, quản lý thông tin do doanh nghiệp cung cấp, vấn đề xác định giá trị tài sản đảm bảo

để cung ứng vốn cho các doanh nghiệp là một vấn đề cần xem xét

Trong quá trình phát triển đó, chúng ta đã không ngừng hoàn thiện những phương pháp đánh giá năng lực tài chính của các doanh nghiệp, bên cạnh đó chúng ta cũng đang nghiên cứu, tiếp thu và vận dụng những phương pháp khác mà các nước trên thế giới đã vận dụng từ rất lâu và xếp hạng tín dụng doanh nghiệp là một trong những phương pháp đó

Xếp hạng tín dụng doanh nghiệp tại một số tổ chức tín dụng là một trong những công cụ quản trị rủi ro cơ bản và hữu hiệu, được các tổ chức tín dụng triển khai nhằm xây dựng một môi trường tín dụng hiệu quả và đưa ra các chính sách tín dụng phù hợp với từng khách hàng Đây cũng là công cụ trợ giúp các tổ chức tài chính ngân hàng đánh giá toàn bộ danh mục tín dụng, xác định một cách hợp lý, chính xác mức tổn thất tín dụng cho từng dòng sản phẩm hoặc lĩnh vực hay ngành kinh tế Tuy nhiên hệ thống này cho đến nay mới được các tổ chức tín dụng thực hiện một cách riêng biệt, kết quả xếp hạng khách hàng vẫn chưa có sự liên kết với các yếu tố

quan trọng khác của khoản tín dụng Do đó việc “Ứng dụng hệ thống xếp hạng tín

dụng doanh nghiệp” là vô cùng quan trọng đối với các tổ chức tín dụng nói chung

và NHTM nói riêng

2 Xác định vấn đề nghiên cứu

Agribank là một trong những NHTM hàng đầu ở Việt Nam không chỉ về quy

mô, số lượng khách hàng, mạng lưới họat động mà cả về dư nợ Tuy nhiên trong khoảng thời gian qua nợ xấu của Agribank liên tục gia tăng, đặc biệt là đối với khách hàng doanh nghiệp tại các chi nhánh trên địa bàn TP Hồ Chí Minh mặc dù Ngân hàng này đã áp dụng hệ thống XHTD DN định kỳ hàng qúy, hàng năm Từ đó cho thấy hệ thống XHTD DN của Agribank – các chi nhánh trên địa bàn TP Hồ Chí Minh còn chưa phù hợp và nhiều khuyết điểm, do đó cần điều chỉnh, bổ sung

để ứng dụng hiệu quả hệ thống XHTD DN tại các chi nhánh Agribank trên địa bàn

TP Hồ Chí Minh nhằm giảm thiểu rủi ro, hạn chế nợ xấu

3 Mục tiêu nghiên cứu

Đề tài nghiên cứu này nhằm trả lời câu hỏi là tại sao nợ xấu thuộc khối khách hàng doanh nghiệp của Agribank – các chi nhánh trên địa bàn TP Hồ Chí Minh trong thời gian qua lại gia tăng mặc dù đã thực hiện chấm điểm, xếp hạng tín dụng doanh nghiệp Mặt khác, nghiên cứu, phân tích so sánh và kiểm chứng các chỉ tiêu đánh giá trong hệ thống xếp hạng tín dụng doanh nghiệp của các chi nhánh Agribank trên địa bàn TP Hồ Chí Minh so với hệ thống xếp hạng tín dụng của các nước trên thế giới Từ đó rút ra những mặt tích cực và hạn chế trong hệ thống XHTD doanh nghiệp của Agribank - các chi nhánh trên địa bàn TP Hồ Chí Minh

để đề xuất các kiến nghị, giải pháp nhằm hoàn thiện hệ thống XHTD doanh nghiệp

và giảm thiểu rủi ro, giảm thiểu nợ xấu đối với Agribank - các chi nhánh trên địa bàn TP Hồ Chí Minh

4 Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu là các chỉ tiêu đánh giá chấm điểm trong hệ thống XHTD đối với khách hàng doanh nghiệp của Agribank – các chi nhánh trên địa bàn

TP Hồ Chí Minh

Phạm vi nghiên cứu là khách hàng doanh nghiệp của Agribank trên địa bàn TP.Hồ Chí Minh từ năm 2008 – 2012

5 Phương pháp nghiên cứu

Sử dụng các phương pháp tổng hợp thông tin, phân tích và trình bày các bước trong hệ thống xếp hạng tín dụng doanh nghiệp tại các chi nhánh Agribank trên địa bàn TP Hồ Chí Minh

6 Kết cấu của đề tài

Ngoài phần mở đầu, kết luận, mục lục, danh mục các chữ viết tắt, danh mục các hình và bảng, phụ lục và tài liệu tham khảo; đề tài nghiên cứu được bố cục theo

3 chương như sau:

 Chương 1: Cơ sở lý luận về xếp hạng tín dụng doanh nghiệp của Ngân hàng thương mại

 Chương 2: Thực trạng hệ thống xếp hạng tín dụng doanh nghiệp tại các chi nhánh Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam trên địa bàn TP Hồ Chí Minh

 Chương 3: Giải pháp hoàn thiện hệ thống xếp hạng tín dụng doanh nghiệp tại các chi nhánh Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam trên địa bàn TP Hồ Chí Minh

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ XẾP HẠNG TÍN DỤNG DOANH NGHIỆP CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI

1.1 Tổng quan về xếp hạng tín dụng

1.1.1 Khái niệm về xếp hạng tín dụng

Hiện nay, mỗi tổ chức tài chính, tín dụng định nghĩa XHTD theo cách khác nhau:

Theo Viện nghiên cứu Nomura, XHTD là đánh giá hiện tại về mức độ sẵn sàng và khả năng trả nợ gốc hoặc lãi đối với chứng khoán nợ của một nhà phát hành trong suốt thời gian tồn tại của chứng khoán đó

Theo Standards & Poor’s, XHTD là những ý kiến đánh giá về rủi ro tín dụng, khả năng và sự sẵn sàng thanh toán các nghĩa vụ tài chính một cách đầy đủ và đúng hạn của một chủ thể phát hành, như một doanh nghiệp, một Chính phủ hoặc một Ủy ban nhân dân XHTD cũng đề cập đến chất lượng tín dụng của một khoản nợ riêng lẻ, như một trái phiếu doanh nghiệp hoặc một trái phiếu của chính quyền địa phương,

và xác suất tương đối mà khoản phát hành đó có thể vỡ nợ

Theo Moody’s, XHTD là những ý kiến đánh giá về chất lượng tín dụng và khả năng thanh toán nợ của một nghĩa vụ nợ riêng lẻ hoặc của chủ thể phát hành dựa trên các kết quả phân tích tín dụng cơ bản và thể hiện thông qua hệ thống ký hiệu từ Aaa đến

C

(Theo Lê Tất Thành, “Cẩm nang xếp hạng tín dụng doanh nghiệp”)

Như vậy, có thể hiểu XHTD là các ý kiến đánh giá về chất lượng tín dụng và khả năng trả nợ của một đối tượng xếp hạng thông qua hệ thống xếp hạng theo ký hiệu

1.1.2 Phân loại và đối tượng xếp hạng tín dụng

Một đối tượng xếp hạng có thể là một chủ thể phát hành (doanh nghiệp, Chính phủ,

Ủy ban nhân dân) hoặc một khoản vay riêng lẻ (một thương phiếu/ kỳ phiếu / trái phiếu/ giấy nhận nợ của doanh nghiệp; một tín phiếu/ trái phiếu của Chính phủ/ chính quyền địa phương)

Việc xếp hạng tín dụng thường dựa trên mức độ tin cậy ước tính của đối tượng là xếp hạng cá nhân, doanh nghiệp hoặc thậm chí là quốc gia

- Xếp hạng tín dụng cá nhân: các yếu tố có thể ảnh hưởng đến xếp hạng tín dụng cá nhân bao gồm các thông tin về nhân thân, khả năng chi trả, lịch sử tín dụng của khách hàng tại các tổ chức tín dụng, nhu cầu cấp tín dụng,

- XHTD doanh nghiệp: các yếu tố có thể ảnh hưởng đến XHTD DN bao gồm loại hình doanh nghiệp, ngành kinh tế, chỉ tiêu tài chính, chỉ tiêu phi tài chính, lịch

sử tín dụng của khách hàng tại (các) tổ chức tín dụng, tính khả thi của phương án vay vốn,

- XHTD quốc gia: việc XHTD quốc gia nhằm chỉ ra mức độ rủi ro của môi trường đầu tư của một quốc gia và thường được sử dụng bởi các nhà đầu tư có nhu cầu tìm kiếm môi trường đầu tư ở một quốc gia khác Việc đánh giá bao gồm các loại rủi ro như rủi ro chính trị, rủi ro kinh tế, rủi ro pháp lý,

1.1.3 Vai trò của xếp hạng tín dụng

XHTD là một trong những cơ sở để quản trị rủi ro tín dụng, nhằm hạn chế

và giới hạn rủi ro, hỗ trợ các NHTM trong việc phân loại nợ và trích lập dự phòng

để xử lý rủi ro tín dụng, từ đó tiến tới mục tiêu tối đa hóa lợi nhuận của các NHTM Bởi vậy, có thể nói XHTD góp phần bảo vệ sự ổn định của hệ thống ngân hàng, giúp thị trường tài chính – ngân hàng minh bạch hơn, tăng cường khả năng giám sát thị trường của các cơ quan quản lý Nhà nước và nâng cao hiệu quả của nền kinh tế

1.1.3.1 Đối với Ngân hàng thương mại

XHTD là cơ sở để đánh giá khả năng trả nợ của đối tượng có nhu cầu cấp tín dụng góp phần phục vụ cho việc ra quyết định cấp tín dụng (cấp hay không cấp tín dụng, xác định hạn mức tín dụng, thời hạn, mức lãi suất, biện pháp bảo đảm tiền vay, ) và công tác quản lý tín dụng XHTD cũng hỗ trợ ngân hàng trong việc phân loại nợ và trích lập dự phòng rủi ro, đồng thời cũng tiến tới mục đích tối đa hóa lợi nhuận ngân hàng, nâng cao hiệu quả hoạt động của ngân hàng và góp phần bảo vệ sự ổn định của hệ thống ngân hàng, thể hiện ở những điểm chính sau: