Khảo sát sự xâm lấn của cây Mai dương tại các huyện, thị trên địa bàn tỉnh Bình Dương.. Vì thế đề tài được thực hiện nhằm tìm hiểu tổng quan về loài thực vật ngoại lai xâm lấn này, đồng
Trang 1-
NGUYỄN TRẦN TUÂN
ĐÁNH GIÁ SỰ XÂM LẤN CỦA CÂY MAI
DƯƠNG (MIMOSA PIGRA L.) TRÊN ĐỊA BÀN
TỈNH BÌNH DƯƠNG VÀ ĐỀ RA BIỆN PHÁP
XỬ LÝ
LUẬN VĂN THẠC SĨ
Chuyên ngành : Kỹ thuật môi trường
Mã số ngành: 60520320
Trang 2-
NGUYỄN TRẦN TUÂN
ĐÁNH GIÁ SỰ XÂM LẤN CỦA CÂY MAI
DƯƠNG (MIMOSA PIGRA L.) TRÊN ĐỊA BÀN
TỈNH BÌNH DƯƠNG VÀ ĐỀ RA BIỆN PHÁP
XỬ LÝ
LUẬN VĂN THẠC SĨ
Chuyên ngành : Kỹ thuật môi trường
Mã số ngành: 60520320
CÁN BỘ HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: TS NGUYỄN THỊ HAI
TP HỒ CHÍ MINH, tháng 05 năm 2016
Trang 3TRƯỜNG ĐẠI HỌC CÔNG NGHỆ TP HCM
Cán bộ hướng dẫn khoa học : TS Nguyễn Thị Hai
Ký tên
(Ghi rõ họ, tên, học hàm, học vị)
TS Nguyễn Thị Hai
Luận văn Thạc sĩ được bảo vệ tại Trường Đại học Công nghệ TP HCM ngày 04 tháng 06 năm 2016
Thành phần Hội đồng đánh giá Luận văn Thạc sĩ gồm:
2 PGS.TS Huỳnh Phú Phản biện 1
3 TS Nguyễn Quốc Dũng Phản biện 2
4 PGS.TS Phạm Hồng Nhật Ủy viên
5 TS Nguyễn Hoài Hương Ủy viên, Thư ký
Xác nhận của Chủ tịch Hội đồng đánh giá Luận sau khi Luận văn đã được sửa chữa (nếu có)
Chủ tịch Hội đồng đánh giá LV
GS.TS Hoàng Hưng
Trang 4
TP HCM, ngày … tháng 05 năm 2016
NHIỆM VỤ LUẬN VĂN THẠC SĨ
Họ tên học viên: Nguyễn Trần Tuân Giới tính: Nam
Ngày, tháng, năm sinh: 14/08/1989 Nơi sinh: TP.HCM
Chuyên ngành: Kỹ thuật môi trường MSHV: 1341810039
I- Tên đề tài:
Đánh giá sự xâm lấn của cây mai dương (Mimosa Pigra L.) trên địa bàn tỉnh
Bình Dương và đề ra biện pháp xử lý
II- Nhiệm vụ và nội dung:
1 Tổng quan tài liệu liên quan
2 Khảo sát sự xâm lấn của cây Mai dương tại các huyện, thị trên địa bàn tỉnh Bình
Dương
3 Thực nghiệm các biện pháp phòng trừ cây Mai dương nhằm đề ra biện pháp xử lý
phù hợp
III- Ngày giao nhiệm vụ: 08/3/2015
IV- Ngày hoàn thành nhiệm vụ:
V- Cán bộ hướng dẫn: TS Nguyễn Thị Hai
CÁN BỘ HƯỚNG DẪN KHOA QUẢN LÝ CHUYÊN NGÀNH
TS Nguyễn Thị Hai
TRƯỜNG ĐH CÔNG NGHỆ TP HCM
PHÒNG QLKH – ĐTSĐH
CỘNG HÕA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM
Độc lập – Tự do – Hạnh phúc
Trang 5LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan luận văn Thạc sĩ “Đánh giá sự xâm lấn của cây mai dương
(Mimosa Pigra L.) trên địa bàn tỉnh Bình Dương và đề ra biện pháp xử lý” là công
trình nghiên cứu của riêng tôi Các số liệu, kết quả nêu trong Luận văn là trung thực
và chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác
Tôi xin cam đoan rằng mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện Luận văn này
đã được cảm ơn và các thông tin trích dẫn trong Luận văn đã được chỉ rõ nguồn gốc
Học viên thực hiện Luận văn
Nguyễn Trần Tuân
Trang 6LỜI CÁM ƠN
Xin chân thành cám ơn giáo viên hướng dẫn – TS Nguyễn Thị Hai đã giúp đỡ, đôn đốc, tạo mọi điều kiện thuận lợi cho tôi từ việc xây dựng đề cương, tiến hành thí nghiệm và hoàn thảnh luận văn
Cám ơn đến nhà trường đã tin tưởng, tạo điều kiện cho tôi tiến hành và hoàn thành luận văn này
Đồng thời, tôi xin cảm ơn các thành viên trong gia đình đã giúp đỡ tôi trong việc
hỗ trợ kinh phí, cùng tôi tiến hành khảo sát trên toàn địa bàn tỉnh Bình Dương
Cuối cùng, cám ơn anh chị thuộc phòng Tài nguyên và Môi trường thị xã Dĩ An,
Sở Tài nguyên Môi trường tỉnh Bình Dương đã nhiệt tình giúp đỡ trong việc hỗ trợ tôi một số thông tin cần thiết để có thể hoàn thành tốt luận văn này
Chân thành cám ơn!
Nguyễn Trần Tuân
Trang 7TÓM TẮT
Cây Mai dương (Mimosa pigra L.) là loài cỏ dại ngoại lai xâm laasn nguy
hieerm nhaast, đe dọa hệ sinh thái của khu vực bị xâm lấn ở Việt Nam Tuy nhiên, ở Bình Dương, chưa có số liệu thống kê nào được công bố Vì thế đề tài được thực hiện nhằm tìm hiểu tổng quan về loài thực vật ngoại lai xâm lấn này, đồng thời tìm
ra phương pháp khả thi loại trừ cây Mai dương trên địa bàn tỉnh Bình Dương Sau khi tham khảo tài liệu về điều kiện tự nhiên của tỉnh Bình Dương và khảo sát hiện trạng xâm lấn của cây Mai dương trên địa bàn tỉnh, bản đồ thể hiện sự hiện diện của cây Mai dương được lập ra Sau đó, thực nghiệm ngoài thực địa các biện pháp bao gồm biện pháp cơ học dùng cách cưa gốc, phương pháp cơ học kết hợp phun thuốc hóa học, phương pháp cơ học kết hợp đốt để tìm ra phương pháp khả thi diệt trừ Mai dương Dựa trên những tiến bộ kỹ thuật và kết quả thực nghiệm xây dựng mô hình kiểm soát cây Mai dương trên địa bàn tỉnh Bình Dương
Kết quả thực nghiệm cho thấy biện pháp cơ học kết hợp phun thuốc hóa học (thuốc Roundup 480SC và Anco 500SL) cho hiệu quả cao nhất Mô hình kiểm soát cây Mai dương ở tỉnh Bình Dương gồm: loại trừ cây Mai dương ở những nơi đã bị xâm nhiễm, theo dõi và can thiệp sớm, diệt trừ cây Mai dương mới mọc để giảm nguy cơ bị xâm lấn trên diện rộng
Sự xâm lấn của Mai dương ở tỉnh Bình Dương đang ở vào tình trạng đáng báo động và rất cần sự quan tâm của cơ quan chức năng để sớm có kế hoạch phòng trừ Mai dương hiệu quả
Trang 8ABSTRACT
Mimosa pigra L is a weed of global significance It is regarded as one of the
worst weeds in the world of its invasiveness, potential for spread, and economic and environmental impacts is the strongly exotic weed invasion In Binh Duong, however
the distribution of this invasive plant species is undocumented and management plans have yet to be developed This thesis was carried out to obsserve the invasive of this alien
specie, and find the feasible methods to eliminate Mimosa pigra L in Binh Duong
province The infestations of mimosa were surveyed in most of district and city and the data was used to establish a map of the distribution of mimosa in Binh Duong province The experimental results show that mechanical methods combined with chemical spraying (Roundup 480SC or Anco 500SL) gave highest efficiency The practice for
controlling Mimosa pigra L in Binh Duong province is given as: eliminating in
infested areas, monitoring and early intervention, eliminating the springing to reduce the risk of large-scale invasion
The invasion of Mimosa pigra L in Binh Duong province is a serious problem
and need to have the attention of relevant authorities to control this invasive species
Trang 9MỤC LỤC
LỜI CAM ĐOAN i
LỜI CÁM ƠN ii
TÓM TẮT iii
ABSTRACT iv
DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT viii
DANH MỤC CÁC BẢNG ix
DANH MỤC CÁC HÌNH ẢNH xii
MỞ ĐẦU 1
CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN 3
1.1 Sinh vật ngoại lai xâm hại 3
1.1.1 Định nghĩa 3
1.1.2 Đ c điểm của sinh vật ngoại lai 3
1.1.3 Phương thức xâm nhập 4
1.1.4 Cơ chế gây hại 5
1.1.5 Tác hại chung 5
1.2 Thực vật ngoại lai xâm hại 6
1.2.1 Thực vật ngoại lai xâm hại 6
1.2.2 Mai dương (Mimosa pigra L.) 8
1.3 Biện pháp phòng trừ cây Mai dương 25
1.3.1 Phương pháp cơ học 26
1.3.2 Phương pháp hóa học 26
1.3.3 Phương pháp đốt 29
1.3.4 Phương pháp kết hợp giữa biện pháp cơ học và phun thuốc hóa học 29
1.3.5 Phương pháp sử d ng NaCl 29
1.4 Điều kiện tự nhiên của tỉnh Bình Dương 30
1.4.1 Vị trí địa lý 30
1.4.2 Khí hậu 31
1.4.3 Thủy văn 31
1.4.4 Thỗ nhưỡng 32
1.4.5 Tài nguyên khoáng sản 32
Trang 101.4.6 Hệ sinh thái 33
CHƯƠNG : PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN C U 37
2.1 Phương pháp tổng hợp tài liệu 37
2.2 Phương pháp điều tra khảo sát thực tế 37
2.2.1 Địa điểm khảo sát 37
2.2.2 Cách khảo sát 37
2.3 Phương pháp phân tích đánh giá, lập bản đồ phân bố 37
2.4 Phương pháp so sánh 37
2.5 Phương pháp đo động thái tăng trưởng của cây Mai dương 38
2.6 Phương pháp thực nghiệm phòng trừ cây Mai dương tại Bình Dương 38
2.6.1 Đối tượng 38
2.6.2 Địa điểm 38
2.6.3 Phương pháp 38
CHƯƠNG : KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN 42
3.1 Sự phân bố của cây Mai dương ở các điểm khảo sát 42
3.1.1 Sự phân bố của cây Mai dương tại các điểm khảo sát ở Tp Thủ Dầu Một 42
3.1.2 Sự phân bố của cây Mai dương tại các điểm khảo sát ở Thị xã Dĩ An 47
3.1.3 Sự phân bố của cây Mai dương tại các điểm khảo sát ở Thị xã Thuận An 51
3.1.4 Sự phân bố của cây Mai dương tại các điểm khảo sát ở Thị xã Tân Uyên 56
3.1.5 Sự phân bố của cây Mai dương tại các điểm khảo sát ở Thị xã Bến Cát 60
3.1.6 Sự phân bố của cây Mai dương tại các điểm khảo sát ở Huyện Bàu Bàng 64
3.1.7 Sự phân bố của cây Mai dương tại các điểm khảo sát ở huyện B c Tân Uyên 68
3.1.8 Sự phân bố của cây Mai dương tại các điểm khảo sát ở huyện Phú Giáo 72
3.1.9 Sự phân bố của cây Mai dương tại các điểm khảo sát ở huyện Dầu Tiếng 76
3.1.10 Sự phân bố của cây Mai dương tại các điểm khảo sát ở tỉnh Bình Dương 80
3.2 Đ c điểm sinh thái của Mai dương ở tỉnh Bình Dương 82
3.2.1 Đ c điểm sinh học của cây Mai dương ở tỉnh Bình Dương 82
3.2.2 Động thái tăng trưởng chiều cao cây mới mọc ở khu đất trống 83
3.2.3 Chiều cao cây Mai dương ở một số vùng điều tra của tỉnh Bình Dương 84
3.3 Nghiên cứu biện pháp quản lý cây Mai dương 84
3.3.1 Biện pháp cơ học (cưa) 84
3.3.2 Biện pháp cơ học kết hợp phun thuốc hóa học 87
Trang 113.3.3 Biện pháp cơ học kết hợp đốt 95
3.4 Đề xuất giải pháp tận d ng biomass phát sinh trong quá trình phòng trừ Mai dương
3.5 Đề xuất quy trình phòng trừ cây Mai dương ở tỉnh Bình Dương 98 3.5.1 Phạm vi áp d ng 98 3.5.2 Quy trình phòng trừ Mai dương ở tỉnh Bình Dương 99
3.5.3 Một số hoạt động cần tiến hành để có thể can thiệp sớm nhằm ngăn ch n sự lây lan của cây Mai dương 900
KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGH 103 TÀI LIỆU THAM KHẢO 104 PHỤ LỤC
Trang 12DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
ĐDSH: Đa dạng sinh học
SVNL: Sinh vật ngoại lai
SVNLXH: Sinh vật ngoại lai xâm hại
TNTG: Trinh nữ thân gỗ (Mai dương) ĐBSCL: Đồng bằng sông Cửu Long
WWF: World Windlife Fund
VQG: Vườn quốc gia
BVTV: Bảo vệ thực vật
CCBVTV: Chi c c bảo vệ thực vật
Trang 13DANH MỤC CÁC BẢNG
Bảng 1.1: Danh sách các loài có nguy cơ xâm lấn gây ảnh hưởng đến môi trường và
đa dạng sinh học 7 Bảng 1.2: Mức độ phát tán và xâm lấn của cây Mai dương (TNTG) ở Vườn Quốc gia Tràm Chim 13 Bảng 1.3: Diện tích xâm nhiễm của cây Mai dương tại một số tỉnh miền núi phía
B c và vùng đồng bằng sông Cửu Long 17 Bảng 3.1: Mật độ cây mai dương (cây/ m2) tại các điểm điều tra trên đường bộ tại Thành phố Thủ Dầu Một, tỉnh Bình Dương 42 Bảng 3.2: Mật độ cây mai dương (cây/ m2) tại các điểm điều tra ven sông tại
Thành phố Thủ Dầu Một, tỉnh Bình Dương 44 Bảng 3.3: Mật độ cây mai dương (cây/ m2) tại khu đất quy hoạch và khu vực canh tác ở Thành phố Thủ Dầu Một, tỉnh Bình Dương 45 Bảng 3.4: Mật độ cây mai dương (cây/ m2) tại các điểm điều tra trên đường bộ tại Thị xã Dĩ An, tỉnh Bình Dương 47 Bảng 3.5: Mật độ cây mai dương (cây/ m2) tại khu đất quy hoạch và khu đất canh tác ở Thị xã Dĩ An, tỉnh Bình Dương 48 Bảng 3.6: Mật độ cây Mai dương (cây/ m2) tại các điểm điều tra trên đường bộ tại Thị xã Thuận An, tỉnh Bình Dương 51 Bảng 3.7: Mật độ cây Mai dương (cây/ m2) tại các điểm điều tra ven sông tại Thị
xã Thuận An, tỉnh Bình Dương 52 Bảng 3.8: Mật độ cây Mai dương (cây/ m2) tại khu đất quy hoạch và khu đất canh tác ở Thị xã Thuận An, tỉnh Bình Dương 54 Bảng 3.9: Mật độ cây mai dương (cây/ m2) tại các điểm điều tra trên đường bộ tại Thị xã Tân Uyên, tỉnh Bình Dương 56 Bảng 3.10: Mật độ cây mai dương (cây/ m2) tại các điểm điều tra ven sông tại Thị
xã Tân Uyên, tỉnh Bình Dương 57 Bảng 3.11: Mật độ cây mai dương (cây/ m2) tại khu đất quy hoạch và khu đất canh tác ở Thị xã Tân Uyên, tỉnh Bình Dương 58
Trang 14Bảng 3.12: Mật độ cây mai dương (cây/ m2) tại các điểm điều tra trên đường bộ tại
Thị xã Bến Cát, tỉnh Bình Dương 60
Bảng 3.13: Mật độ cây mai dương (cây/ m2) tại các điểm điều tra khu đất quy hoạch và khu đất canh tác tại Thị xã Bến Cát, tỉnh Bình Dương 61
Bảng 3.14: Mật độ cây mai dương (cây/ m2) tại các điểm điều tra trên đường bộ tại huyện Bàu Bàng, tỉnh Bình Dương 64
Bảng 3.15: Mật độ cây mai dương (cây/ m2) tại các điểm điều tra ven sông tại huyện Bàu Bàng, tỉnh Bình Dương 65
Bảng 3.16: Mật độ cây mai dương (cây/m2) tại các điểm điều tra khu đất quy hoạch và khu đất canh tác ở Bàu Bàng, tỉnh Bình Dương 65
Bảng 3.17: Mật độ cây mai dương (cây/ m2) tại các điểm điều tra trên đường bộ tại huyện B c Tân Uyên, tỉnh Bình Dương 68
Bảng 3.18: Mật độ cây mai dương (cây/ m2) tại các điểm điều tra khu đất quy hoạch và khu đất canh tác tại huyện B c Tân Uyên, tỉnh Bình Dương 69
Bảng 3.19: Mật độ cây mai dương (cây/ m2) tại các điểm điều tra trên đường bộ tại huyện Phú Giáo, tỉnh Bình Dương 72
Bảng 3.20: Mật độ cây mai dương (cây/ m2) tại các điểm điều tra ven sông tại huyện Phú Giáo, tỉnh Bình Dương 73
Bảng 3.21: Mật độ cây mai dương (cây/ m2) tại các điểm điều tra khu vực đất quy hoạch và khu vực canh tac tại huyện Phú Giáo, tỉnh Bình Dương 74
Bảng 3.22: Mật độ cây mai dương (cây/ m2) tại các điểm điều tra trên đường bộ tại huyện Dầu Tiếng, tỉnh Bình Dương 76
Bảng 3.23: Mật độ cây mai dương (cây/ m2) tại các điểm điều tra khu vực đất quy hoạch và khu vực canh tác tại huyện Dầu Tiếng, tỉnh Bình Dương 77
Bảng 3.24: Động thái tăng trưởng chiều cao cây Mai dương mới mọc 84
Bảng 3.25: Chiều cao cây Mai dương ở khu vực ven sông và trông đất liền 84
Bảng 3.26: Hiệu quả phòng trừ Mai dương của biện pháp cơ học 85
Bảng 3.27: Chiều cao và dường kính Mai dương trước khi áp d ng biện pháp cơ học 87
Trang 15Bảng 3.28: Chiều cao mầm và số mầm ở các gốc Mai dương sai khi cưa 35 ngày 88 Bảng 3.29: Hiệu quả của thuốc hóa học 88 Bảng 3.30: Tỷ lệ cây Mai dương có khả năng tái sinh sau khi phun thuốc 94 Bảng 3.31: Bảng thể hiện hiệu quả xử lý của biện pháp cơ học kết hợp đốt 96
Trang 16DANH MỤC CÁC HÌNH ẢNH
Hình 3.1: Sự xuất hiện của Mai dương trên đường bộ 43
Hình 3.2: Thảm thực vật che phủ khu vực ven sông 44
Hình 3.3: Mai dương mọc xem lẫn với cỏ dại ở khu vực đất quy hoạch 45
Hình 3.4: Bản đồ thể hiện sự phân bố của cây Mai dương ở Tp Thủ Dầu Một 46
Hình 3.5: Mai dương xuất hiện trên đường Mỹ Phước-Tân Vạn đoạn qua Thị xã Dĩ An 48
Hình 3.6: Khu đất canh tác ở phường Tân Bình, thị xã Dĩ An 49
Hình 3.7: Bản đồ thể hiện sự phân bố của cây Mai dương ở Thị xã Dĩ An 50
Hình 3.8: Mai dương hiện diện ở đường bộ thuộc thị xã Thuận An 52
Hình 3.9: Những b i cây nhỏ sống ở khu vực ven sông 53
Hình 3.10: Mai dương ở khu đất quy hoạch thuộc xã An Sơn, thị xã Thuận An 54
Hình 3.11: Bản đồ thể hiện sự phân bố của cây Mai dương ở Thị xã Thuận An 55
Hình 3.12: Mai dương tại khu vực ven sông thuộc thị xã Tân Uyên 57
Hình 3.13: Mai dương tại khu đất canh tác thuộc thị xã Tân Uyên 58
Hình 3.14: Bản đồ thể hiện sự phân bố của cây Mai dương ở Thị xã Tân Uyên 59
Hình 3.15: Khu đất ven sông Sài gòn đoạn chảy qua thị xã Bến Cát 61
Hình 3.16: Mai dương không xuất hiện ở khu đất canh tác thuộc thị xã Bến Cát 62
Hình 3.17: Bản đồ thể hiện sự phân bố của cây Mai dương ở Thị xã Bến Cát 63
Hình 3.18: Khu vực bờ sông đã được gia cố bằng bê tông 66
Hình 3.19: Bản đồ thể hiện sự phân bố của cây Mai dương ở huyện Bàu Bàng 67
Hình 3.20: Tre mọc bên bờ sông Đồng Nai đoạn chảy qua huyện B c Tân Uyên 69
Hình 3.21: Bản đồ thể hiện phân bố của cây Mai dương ở huyện B.Tân Uyên 71
Hình 3.22: Mai dương xuất hiện ở khu vực ven sông Bé thuộc huyện Phú Giáo 73
Hình 3.23: Khu vực đất canh tác đã khảo sát ở huyện Phú Giáo 74
Hình 3.24: Bản đồ thể hiện sự phân bố của cây Mai dương ở huyện Phú Giáo 75
Hình 3.25: Mai dương xuất hiện với mật độ dày ở khu vực lòng hồ Dầu Tiếng 78
Hình 3.26: Mai dương xuất hiện gần khu vực khai thác cát ở lòng hồ Dầu Tiếng 78
Hình 3.27: Bản đồ thể hiện sự phân bố của cây Mai dương ở huyện Dầu Tiếng 79