BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP HỒ CHÍ MINH Nguyễn Phú Kỳ Trân NGHIÊN CỨU HOẠT ĐỘNG CHUYỂN GIÁ VÀ KIỂM SOÁT CHUYỂN GIÁ TẠI CÔNG TY ĐA QUỐC GIA TRONG NGÀNH CÔNG[.]
Trang 1BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP HỒ CHÍ MINH
Nguyễn Phú Kỳ Trân
NGHIÊN CỨU HOẠT ĐỘNG CHUYỂN GIÁ VÀ KIỂM SOÁT CHUYỂN GIÁ TẠI CÔNG TY ĐA QUỐC GIA TRONG NGÀNH CÔNG NGHIỆP ĐÓNG TÀU VIỆT NAM DƯỚI GÓC ĐỘ THU
MUA HÀNG HOÁ
LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ
Thành Phố Hồ Chí Minh - Năm 2015
Trang 2BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP HỒ CHÍ MINH
Nguyễn Phú Kỳ Trân
NGHIÊN CỨU HOẠT ĐỘNG CHUYỂN GIÁ VÀ KIỂM SOÁT CHUYỂN GIÁ TẠI CÔNG TY ĐA QUỐC GIA TRONG NGÀNH CÔNG NGHIỆP ĐÓNG TÀU VIỆT NAM DƯỚI GÓC ĐỘ THU
MUA HÀNG HOÁ
Chuyên ngành: Kinh doanh thương mại Mã số: 60340121
LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ
NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:
GS.TS VÕ THANH THU
Thành Phố Hồ Chí Minh - Năm 2015
Trang 3LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan luận văn thạc sĩ kinh tế này là công trình nghiên cứu của bản thân tôi, được hoàn thành dựa vào những kiến thức, kinh nghiệm tích lũy trong quá trình học hỏi và nghiên cứu thực tiễn trong công việc Thông tin và số liệu được sử dụng trong luận văn hoàn toàn trung thực
Thành phố Hồ Chí Minh, năm 2014
Người cam đoan
Nguyễn Phú Kỳ Trân
Trang 4MỤC LỤC
TRANG PHỤ BÌA
LỜI CAM ĐOAN
MỤC LỤC
DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
DANH MỤC BẢNG BIỂU, HÌNH VẼ
PHẦN MỞ ĐẦU
CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ HOẠT ĐỘNG CHUYỂN GIÁ TRONG KHÂU THU MUA HÀNG HÓA TẠI CÁC CÔNG TY ĐA QUỐC GIA
TRONG NGÀNH CN ĐÓNG TÀU 13
1.1 Hoạt động chuyển giá của các công ty MNC trong ngành CN Đóng tàu tại Việt Nam 13
1.1.1 Khái niệm của chuyển giá 13
1.1.2 Đặc điểm của chuyển giá trong ngành CN đóng tàu 14
1.1.3 Thu mua hàng hóa trong ngành CN đóng tàu 16
1.1.4 Các hình thức chuyển giá trong ngành CN đóng tàu 17
1.1.4.1 Các MNC chuyển giá trong giai đoạn đầu của dự án đóng tàu 17
1.1.4.2 Các MNC chuyển giá trong giai đoạn triển khai dự án đóng tàu 17 1.1.4.3 Các MNC trong ngành đóng tàu cũng tránh thuế hợp pháp 18
1.2 Kinh nghiệm kiểm soát hoạt động chuyển giá của các nước 19
1.2.1 Lý do tìm hiểu kinh nghiệm kiểm soát chuyển giá các nước 19
1.2.2 Trung Quốc kiểm soát hoạt động chuyển giá của các MNC trong ngành CN đóng tàu 19
1.2.3 Hoa Kỳ kiểm soát hoạt động chuyển giá của các MNC trong ngành CN đóng tàu 24
1.3 Bài học kinh nghiệm kiểm soát chuyển giá của cơ quan chức năng Việt Nam đối với các MNC trong ngành CN đóng tàu 27
CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG VÀ KIỂM SOÁT HOẠT ĐỘNG CHUYỂN GIÁ CỦA CÁC MNC TRONG NGÀNH CN ĐÓNG TÀU VIỆT NAM DƯỚI GÓC ĐỘ THU MUA HÀNG HÓA 31
2.1 Giới thiệu sơ lược về các MNC trong ngành đóng tàu tại Việt Nam 31
2.1.1 Các MNC chiếm phần lớn thị trường đóng tàu Việt Nam 33
2.1.2 Đa số các MNC thực hiện giao dịch với công ty liên kết 35
2.2 Thực trạng chuyển giá tại các công ty MNC ngành CN Đóng tàu tại Việt Nam dưới góc độ thu mua hàng hóa 38
Trang 52.2.1 Các MNC chuyển giá bằng cách nâng cao giá trị vốn góp đầu tư 38 2.2.1.1 Các MNC trong ngành CN đóng tàu chuyển giá thông qua chuyển
nhượng tài sản hữu hình 39
2.2.1.2 Các MNC trong ngành CN đóng tàu chuyển giá thông qua chuyển nhượng tài sản vô hình 42
2.2.2 Các MNC trong ngành đóng tàu chuyển giá bằng cách định giá các yếu tố đầu ra thấp hơn giá thị trường 44
2.2.3 Các MNC trong ngành đóng tàu chuyển giá bằng cách điều chỉnh giá trị dịch vụ để tránh thuế nhà thầu 45
2.2.4 Hệ quả của hoạt động chuyển giá trong ngành CN đóng tàu 49
2.3 Tình hình kiểm soát hoạt động chuyển giá của các cơ quan chức năng đối với các MNC trong ngành CN đóng tàu 51
2.3.1 Các hành lang pháp lý về kiểm soát chuyển giá 52
2.3.2 Cơ sở vật chất- kỹ thuật và thông tin 57
2.3.3 Tình hình liên kết, hợp tác trong kiểm soát chuyển giá 59
2.3.4 Tình hình nhân lực, bộ máy kiểm soát chuyển giá 60
CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP GÓP PHẦN KIỂM SOÁT HOẠT ĐỘNG CHUYỂN GIÁ TRONG NGÀNH CÔNG NGHIỆP ĐÓNG TÀU TẠI VIỆT NAM 63
3.1 Nguyên tắc đề xuất giải pháp kiểm soát hoạt động chuyển giá của cơ quan chức năng đối với các MNC trong ngành CN đóng tàu 63
3.2 Các giải pháp kiểm soát hoạt động chuyển giá của cơ quan thuế đối các MNC trong ngành CN đóng tàu 64
3.2.1 Hoàn thiện hệ thống pháp lý về hoạt động kiểm soát chuyển giá tại các MNC có hoạt động liên kết 64
3.2.1.1 Từng bước hạ thuế suất TNDN theo lộ trình để MNC trong ngành CN không lợi dụng thuế suất cao chuyển lợi nhuận về nước 65
3.2.1.2 Hoàn thiện quy định về thuế xuất nhập khẩu trong khâu hải quan điện tử để hạn chế MNC điều chỉnh giá khai báo nhằm tránh thuế nhà thầu, TNDN 67
3.2.1.3 Hoàn thiện luật đầu tư nước ngoài để kiểm soát các MNC đầu tư vào ngành CN đóng tàu 70
3.2.1.4 Hoàn thiện luật quản lý thuế để kiểm soát hoạt động chuyển giá của các MNC trong ngành CN đóng tàu 72
3.2.1.5 Khuyến khích MNC tham gia cơ chế thoả thuận giá trước 73
3.2.2 Xây dựng cơ sở-vật chất, kỹ thuật và thông tin phục vụ công tác kiểm soát chuyển giá trong ngành CN đóng tàu 75
Trang 63.2.3 Liên kết, hợp tác và phối hợp kiểm soát chuyển giá trong nước và
quốc tế đối với các MNC đóng tàu 77
3.2.4 Cơ quan thuế tăng cường công tác thanh tra thực hiện nghĩa vụ thuế đối với các MNC trong ngành CN đóng tàu 80
3.2.5 Tổ chức đào tạo, quản lý và nâng cao nghiệp vụ nguồn nhân lực phục vụ kiểm soát chuyển giá trong ngành CN đóng tàu 83
KẾT LUẬN 87
TÀI LIỆU THAM KHẢO 89
PHỤ LỤC 91
Trang 7DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
APA: Thỏa thuận về phương pháp tính giá trước (Advance Pricing Agreement) CN: Công nghiệp
CSVC-KT: Cơ sở vật chất - kỹ thuật
FDI: Vốn đầu tư nước ngoài (Foreign Direct Investment)
GTGT (VAT): Thuế giá trị gia tăng
MNC: Công ty đa quốc gia (Multinational Corporation)
OECD: Tổ chức hợp tác và phát triển kinh tế (Oganization for Economic Co-operation and Development)
TCT: Tổng cục thuế
TNDN: Thuế thu nhập doanh nghiệp
TP.HCM: Thành phố Hồ Chí Minh
TT-BTC: Thông tư do Bộ tài chính ban hành
Trang 8DANH MỤC BẢNG BIỂU
Bảng 1.1 Danh sách mười quốc gia có chính quyền kiểm soát thuế nghiêm ngặt
nhất theo tạp chí TP week bầu chọn 19
Bảng 2.1 Trị giá giao dịch liên kết khi mua hàng hóa, dịch vụ với công ty mẹ 37
Bảng 2.2 Trị giá giao dịch khi thuê dịch vụ, bán hàng với công ty liên kết 37
Bảng 2.3 Hướng chuyển lợi nhuận của các doanh nghiệp đầu tư nước ngoài 40
Bảng 2.4 So sánh giá giữa công ty độc lập & công ty liên kết 41
Bảng 2.5 Thuế nhà thầu A.G.K-Đơn hàng 046/2012 47
Bảng 2.6 Thuế nhà thầu phát sinh A.G.K nộp cho ngân sách 48
Bảng 2.7 Tóm tắt hệ thống pháp lý về kiểm soát chuyển giá tại Việt Nam 52
Bảng 2.8 Tóm tắt đánh giá hành lang pháp lý phục vụ kiểm soát chuyển giá của các cơ quan chức năng đối với các MNC trong ngành CN đóng tàu 56
Bảng 2.9 Đánh giá CSVC-KT và thông tin phục vụ kiểm soát chuyển giá 57
Bảng 2.10 đánh giá tình hình liên kết, hợp tác trong kiểm soát chuyển giá trong ngành công nghiệp đóng tàu tại thị trường Việt Nam: 59
Bảng 2.11 Phân tích thành tựu đã đạt được và những tồn tại trong công tác kiểm soát chuyển giá, tình hình nhân lực phục vụ công tác chuyển giá 60
Bảng 3.1 Quy trình thực hiện đàm phán ứng dụng APA 74
Bảng 3.2 So sánh giá trong 02 trường hợp liên kết trong ngành CN đóng tàu 75
DANH MỤC ĐỒ THỊ, HÌNH VẼ Hình 1.1 Biểu đồ khảo sát chuyển giá toàn cầu của Ernst and Young năm 2013 14
Hình 1.2 Tỷ lệ khảo sát công ty tham gia giao dịch liên kết 15
Hình 2.1 Khảo sát điều kiện đầu tư vào thị trường đóng tàu VN 32
Hình 2.2 Thị phần ngành đóng tàu Hàng hải-dịch vụ ngoài khơi theo trọng tải 33
Hình 2.3 Cách xác định giá giao dịch của các MNC trong ngành đóng tàu 36
Hình 2.4 Tài sản cố định của TMA 2009-2014, đơn vị 1.000USD 38
Hình 2.5 Quan hệ chuyển giá giữa các công ty liên kết 43
Hình 2.6 Tập đoàn YSA mở rộng quy mô nhà máy đóng tàu 49
Hình 2.7 Hướng dẫn của OECD về kiểm soát chuyển giá cho các nước đang phát triển 52
Hình 3.1 Minh họa về lịch sử giá cả trong kê khai hàng hóa xuất nhập khẩu 68
Hình 3.2 Kiểm tra xuất nhập tồn thực tế tại doanh nghiệp 81
Trang 96
PHẦN MỞ ĐẦU
1 Lý do chọn đề tài
Trong những năm gần đây, quá trình toàn cầu hóa diễn ra ngày càng mạnh
mẽ và sâu rộng Việt Nam cũng hòa mình vào dòng chảy hội nhập này, mở cửa nền kinh tế để đón nhận nguồn vốn đầu tư nước ngoài (FDI) Nguồn vốn FDI đổ vào nước ta không chỉ tăng về số lượng các dự án mà tăng về cả qui mô và hiệu quả đầu
tư FDI trở thành một trong những nguồn cung cấp vốn quan trọng, là động lực thúc đẩy kinh tế phát triển Nhờ đó, thị trường Việt Nam trở nên năng động và cạnh tranh hơn Hàng trăm tập đoàn xuyên quốc gia lớn trên thế giới đã và đang lựa chọn Việt Nam là điểm đến đầu tư dài hạn Trong đó có những tập đoàn đã quyết định xây dựng tại đây các tổ hợp công nghệ lớn được xem là các cứ điểm sản xuất và phân phối quan trọng trên bản đồ kinh doanh toàn cầu của họ Tình hình đầu tư của các MNC tại Việt Nam hiện nay tiếp tục tăng trưởng vượt bậc Tính đến tháng 12/2014, lượng vốn FDI đăng ký đầu tư vào Việt Nam 20,23 tỷ USD, bằng 93,5%
so với cùng kỳ năm 2013 và tăng 19% so với kế hoạch năm Các lĩnh vực tiếp nhận vốn đầu tư cũng được mở rộng tạo điều kiện cho việc tiếp nhận trình độ khoa học kỹ thuật hiện đại, trình độ chuyên môn, giải quyết công ăn việc làm cho nguồn lao động dồi dào trong nước
Trong chiến lược công nghiệp hóa của Việt Nam trong khuôn khổ hợp tác Việt Nam - Nhật Bản hướng đến năm 2020 - tầm nhìn 2030, Việt Nam sẽ chú trọng phát triển vượt bậc 06 ngành công nghiệp ưu tiên thành những ngành công nghiệp chủ lực của nền kinh tế, có giá trị gia tăng cao và năng lực cạnh tranh quốc tế, bao
gồm: 1-Điện tử; 2-Máy nông nghiệp; 3-Chế biến nông, thủy sản; 4-Đóng tàu; 5-Môi
trường và tiết kiệm năng lượng; 6-Sản xuất ô tô và phụ tùng ô tô Đứng thứ tư trong chiến lược công nghiệp hóa, ngành công nghiệp đóng tàu là một trong số những ngành mũi nhọn của Việt Nam và đóng vai trò hết sức quan trọng giúp tích lũy ngoại tệ, tận dụng nhân lực, tích lũy kỹ năng và kiến thức khoa học kỹ thuật
Để thu hút nguồn vốn FDI đầu tư, Việt Nam đã chú trọng đưa ra nhiều chính sách ưu đãi, hỗ trợ nhà đầu tư nước ngoài như chính sách ưu đãi - miễn giảm thuế Điều đó làm nảy sinh chênh lệch thuế suất giữa các quốc gia, các nhà đầu tư đã tận
Trang 107
dụng những khe hở của luật pháp nước sở tại để thực hiện hành vi chuyển giá nhằm tối đa hóa lợi nhuận Hiện nay vấn đề chuyển giá càng ngày càng tinh vi và khó kiểm soát hơn đối với một nền kinh tế còn đang trong giai đoạn chuyển đổi như Việt Nam Chúng ta cần kiểm soát hoạt động kinh doanh của các nhà đầu tư, tránh thất thu thuế làm ảnh hưởng trực tiếp đến ngân sách và cạnh tranh không lành mạnh giữa các doanh nghiệp trong nước Quan trọng hơn, quyền lợi của những cá thể tồn tại trong chính doanh nghiệp đầu tư nước ngoài bị hạn chế “Các tập đoàn, công ty mẹ tại nước ngoài ký hợp đồng sản xuất kinh doanh và dịch vụ với các công ty của các nước với đơn giá gia công sản xuất dịch vụ rất cao Sau đó, các tập đoàn này giao lại cho các công ty con lập tại Việt Nam thực hiện sản xuất gia công dịch vụ và xuất thẳng cho các đơn vị mà công ty mẹ đã ký hợp đồng” – Theo báo cáo về các hành vi vi phạm của thanh tra thuế Đề tài tốt nghiệp “Nghiên cứu hoạt động chuyển giá và kiểm soát chuyển giá tại công ty đa quốc gia trong ngành công nghiệp đóng tàu Việt Nam dưới góc độ thu mua hàng hoá” phân tích những phương diện mới về hoạt động chuyển giá tinh vi trong ngành đóng tàu với hy vọng sẽ góp một phần đóng góp vào nhiệm vụ kiểm soát chuyển giá của Việt Nam
2 Mục tiêu nghiên cứu
Đề tài “Nghiên cứu hoạt động chuyển giá và kiểm soát chuyển giá tại công ty đa quốc gia trong ngành công nghiệp đóng tàu Việt Nam dưới góc độ thu mua hàng hoá” tập trung nghiên cứu về ba nội dung chính:
- Thực trạng chuyển giá trong ngành công nghiệp đóng tàu tại Việt Nam nghiên cứu dưới góc độ thu mua hàng hóa
- Qua đó, đề tài tập trung phân tích, đánh giá những nỗ lực kiểm soát chuyển giá của các cơ quan chức năng trong ngành trên cơ sở những phương thức mà tổ chức OECD hướng dẫn
- Tác giả đề xuất những giải pháp góp phần kiểm soát chuyển giá của các MNC trong ngành CN đóng tàu
Trang 118
3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu: đề tài nghiên cứu các trường hợp chuyển giá điển hình dưới góc độ thu mua hàng hóa của một số công ty đa quốc gia trong ngành công nghiệp đóng tàu tại Việt Nam: công ty TNHH S.S, công ty TNHH S.A.O, tập đoàn EMA và các công ty liên kết trong ngành
Phạm vi nghiên cứu: đề tài nghiên cứu các MNC điển hình có vốn đầu tư nước ngoài đang hoạt động tại Việt Nam, giới hạn trong ngành công nghiệp đóng tàu và nghiên cứu trong khâu thu mua hàng hóa Các MNC này có hoạt động chuyển giá trong khâu thu mua hàng hóa diễn ra từ khâu đầu của quá trình đầu tư cho đến khâu triển khai dự án, đối với các thiết bị máy móc có giá trị lớn
4 Phương pháp nghiên cứu
4.1 Phương pháp nghiên cứu:
Phương pháp nghiên cứu khoa học được sử dụng trong đề tài chủ yếu là phương pháp luận qui nạp, phân tích định tính bao gồm:
- Đề tài sử dụng phương pháp khảo sát ý kiến doanh nghiệp thông qua phát phiếu khảo sát, tổng hợp số liệu và thực hiện phương pháp thống kê mô tả Từ đó định hướng nghiên cứu của đề tài
- Nghiên cứu, thống kê, phân tích những trường hợp chuyển giá điển hình xảy
ra trong ngành công nghiệp đóng tàu dưới góc độ thu mua hàng hóa;
- Phân tích những biện pháp kiểm soát chuyển giá trong ngành này theo hướng dẫn của tổ chức hợp tác và phát triển kinh tế (OECD)
- Từ đó, rút ra những biện pháp hỗ trợ cơ quan thuế trong việc tìm ra bằng chứng chuyển giá trong ngành này và những giải pháp kiểm soát để hạn chế thất thoát nguồn thu thuế
4.2 Nguồn tài liệu:
Phương pháp thu thập thông tin: đề tài sử dụng thông tin thứ cấp được thu thập từ các cơ sở dữ liệu, tài liệu, sách báo, tạp chí, tra cứu thông tin trên internet Ngoài
ra, đề tài nghiên cứu còn thu thập những thông tin, số liệu sơ cấp từ doanh nghiệp
và các đại diện doanh doanh trong ngành đóng tàu