ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC NGUYỄN THÚY LAN DẠY VÀ HỌC TIẾNG ANH ẢNH HƯỞNG TỪ BÀI THI CHUẨN ĐẦU RA (NGHIÊN CỨU TRƯỜNG HỢP ĐHQGHN) LUẬN ÁN TIẾN SĨ ĐO LƯỜNG VÀ ĐÁNH GIÁ TRONG GIÁO[.]
Trang 1ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC
NGUYỄN THÚY LAN
DẠY VÀ HỌC TIẾNG ANH:
ẢNH HƯỞNG TỪ BÀI THI CHUẨN ĐẦU RA (NGHIÊN CỨU TRƯỜNG HỢP ĐHQGHN)
LUẬN ÁN TIẾN SĨ
ĐO LƯỜNG VÀ ĐÁNH GIÁ TRONG GIÁO DỤC
HÀ NỘI – 2020
Trang 2ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC
NGUYỄN THÚY LAN
DẠY VÀ HỌC TIẾNG ANH:
ẢNH HƯỞNG TỪ BÀI THI CHUẨN ĐẦU RA (NGHIÊN CỨU TRƯỜNG HỢP ĐHQGHN)
Chuyên ngành: Đo lường và đánh giá trong giáo dục
Mã số: 9140115
LUẬN ÁN TIẾN SĨ
ĐO LƯỜNG VÀ ĐÁNH GIÁ TRONG GIÁO DỤC
Cán bộ hướng dẫn 1: GS TS Nguyễn Quý Thanh
Cán bộ hướng dẫn 2: PGS TS Nguyễn Thúy Nga
HÀ NỘI – 2020
Trang 3LỜI CAM ĐOAN
Tác giả xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của bản thân tác giả Các kết quả nghiên cứu và các kết luận trong luận án này là trung thực, và không sao chép từ bất kỳ một nguồn nào và dưới bất kỳ hình thức nào Việc tham khảo các nguồn tài liệu (nếu có) đã được thực hiện trích dẫn và ghi nguồn tài liệu tham khảo đúng quy định
Tác giả luận án
Nguyễn Thúy Lan
Trang 4LỜI CÁM ƠN
Tôi tin rằng nếu như không có sự hỗ trợ của một số người, tôi sẽ không thể hoàn thành nghiên cứu này Tôi biết ơn tất cả những người đã luôn giúp đỡ tôi hoàn thành Luận án Tôi xin đặc biệt cảm ơn đến những cơ quan, tổ chức và các cá nhân sau đây:
Tôi xin trân trọng cảm ơn Ban giám hiệu trường Đại học Giáo dục - ĐHQGHN, Ban chủ nhiệm và thầy cô Khoa Quản trị chất lượng, trường Đại học Giáo dục - ĐHQGHN đã hướng dẫn, giúp đỡ, tạo điều kiện thuận lợi cho tôi trong suốt thời gian học tập, nghiên cứu và thực hiện Luận án
Tôi xin được bày tỏ lòng biết ơn vô cùng sâu sắc đến GS Nguyễn Quý Thanh
và PGS Nguyễn Thúy Nga đã luôn theo sát và tận tình hướng dẫn tôi trong suốt quá trình nghiên cứu và thực hiện Luận án Xin được tỏ lòng biết ơn chân thành đến TS
Lê Thái Hưng và TS Tăng Thị Thùy đã cho tôi những lời khuyên hết sức quí báu Tôi xin chân thành cảm ơn Ban giám hiệu trường Đại học Ngoại ngữ - ĐHQGHN đã tạo điều kiện, Ban chủ nhiệm và các thầy cô Khoa tiếng Anh, trường Đại học Ngoại ngữ - ĐHQGHN đã đồng ý tham gia nghiên cứu, đóng góp những thông tin liên quan vì lợi ích của nghiên cứu này và đã giúp đỡ tôi rất nhiều trong điều tra, khảo sát và thực hiện Luận án
Xin chân thành cảm ơn Lãnh đạo và các đồng nghiệp đã tạo điều kiện thuận lợi nhất cho tôi hoàn thành Luận án
Tôi xin dành tất cả sự yêu thương và lời cảm ơn tới bố mẹ, chồng, các con thân yêu, các anh chị em và người thân luôn là niềm động viên mạnh mẽ giúp tôi thực hiện Luận án
Xin chân thành cảm ơn!
Trang 5MỤC LỤC
LỜI CAM ĐOAN i
LỜI CÁM ƠN ii
DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT vii
DANH MỤC BẢNG BIỂU viii
DANH MỤC HÌNH ẢNH xi
MỞ ĐẦU 1
CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN 8
1.1 Các khái niệm cơ bản 8
1.1.1 Chuẩn đầu ra 8
1.1.2 Hoạt động dạy và học 10
1.1.3 Ảnh hưởng của bài thi trong KTĐG 12
1.2 Các nghiên cứu liên quan 17
1.2.1 Nghiên cứu về ảnh hưởng của bài thi đối với quá trình dạy .18
1.2.2 Nghiên cứu về ảnh hưởng của bài thi đối với quá trình học .24
1.3 Các mô hình lý thuyết về hiện tượng ảnh hưởng của bài thi .28
1.3.1 Khung lý thuyết của Hughes (1993) 28
1.3.2 Khung lý thuyết của Bailey (1996) 29
1.3.3 Khung lý thuyết của Burrow (1998) 30
1.3.4 Khung lý thuyết của Green (2003) 31
1.3.5 Khung lý thuyết của Saif (2006) 32
1.3.6 Khung lý thuyết của Shih (2007) 34
1.4 Khung lý thuyết của nghiên cứu 36
1.4.1 Khung lý thuyết về hoạt động dạy 37
1.4.2 Khung lý thuyết về hoạt động học 42
Tóm tắt chương 1 47
CHƯƠNG 2: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 50
2.1 Thiết kế nghiên cứu 50
2.1.1 Phương pháp nghiên cứu kết hợp 50
Trang 62.1.2 Thiết kế nghiên cứu của luận án 51
2.2 Mẫu nghiên cứu 53
2.2.1 Mẫu nghiên cứu định lượng 53
2.2.2 Mẫu nghiên cứu định tính 58
2.3 Công cụ nghiên cứu 60
2.3.1 Công cụ nghiên cứu định lượng – Bảng hỏi 60
2.3.2 Công cụ nghiên cứu định tính – Phỏng vấn bán cấu trúc .81
2.4 Thu thập số liệu 83
2.4.1 Thu thập số liệu định lượng 83
2.4.2 Thu thập số liệu định tính 84
2.5 Phân tích dữ liệu 84
2.5.1 Phân tích dữ liệu định lượng 84
2.5.2 Phân tích dữ liệu định tính 88
2.6 Tổng hợp số liệu định lượng và định tính 91
2.7 Đạo đức nghiên cứu 91
2.8 Kế hoạch nghiên cứu 91
Tóm tắt chương 2 93
CHƯƠNG 3: ẢNH HƯỞNG CỦA BÀI THI XÉT CĐR TỚI HOẠT ĐỘNG HỌC TIẾNG ANH TRONG ĐHQGHN 97
3.1 Các đặc điểm cá nhân của sinh viên 97
3.1.1 Động lực học tiếng Anh 97
3.1.2 Sự tự tin 98
3.1.3 Niềm tin về cách học và KTĐG tiếng Anh hiệu quả 98
3.2 Yếu tố bài thi 99
3.2.1 Cảm nhận về độ khó của bài thi 99
3.2.2 Tầm quan trọng của bài thi 99
3.2.3 Hiểu biết về bài thi 100
3.3 Hoạt động học tiếng Anh 100
3.3.1 Đặt mục tiêu và lập kế hoạch học tập 100
3.3.2 Nội dung và tài liệu học tập 101
3.3.3 Phương pháp học tập và chiến lược ôn thi 102
Trang 73.4 Ảnh hưởng của đặc điểm cá nhân của sinh viên và bài thi tới hoạt động học
tiếng Anh 103
3.4.1 Kết quả phân tích nhân tố khám phá (EFA) 103
3.4.2 Kết quả phân tích nhân tố khẳng định (CFA) 107
3.4.3 Kiểm định mô hình nghiên cứu bằng SEM 109
3.4.4 Ảnh hưởng của Yếu tố người học tới Hoạt động học 112
3.4.5 Ảnh hưởng của Bài thi tới Hoạt động học tiếng Anh 115
Tóm tắt chương 3 122
CHƯƠNG 4: ẢNH HƯỞNG CỦA BÀI THI XÉT CĐR TỚI HOẠT ĐỘNG DẠY TIẾNG ANH TRONG ĐHQGHN 126
4.1 Các đặc điểm cá nhân của giảng viên tiếng Anh 126
4.1.1 Hiểu biết về chương trình, người học và PPGD 126
4.1.2 Niềm tin về việc giảng dạy và KTĐG 129
4.1.3 Bồi dưỡng chuyên môn 130
4.1.4 Kinh nghiệm luyện thi 131
4.2 Yếu tố bài thi 133
4.2.1 Hiểu biết về bài thi 133
4.2.2 Cảm nhận về độ khó và chất lượng của bài thi 134
4.2.3 Tầm quan trọng của bài thi 136
4.3 Hoạt động dạy tiếng Anh 138
4.3.1 Mục tiêu và nội dung giảng dạy 138
4.3.2.Tài liệu giảng dạy 139
4.3.3 Phương pháp giảng dạy 141
4.3.4 Hoạt động KTĐG 141
4.4 Ảnh hưởng của đặc điểm cá nhân giảng viên và bài thi tới hoạt động dạy tiếng Anh 142
4.4.1 Phân tích nhân tố khám phá (EFA) 142
4.4.2 Phân tích hồi quy 147
Tóm tắt chương 4 168
CHƯƠNG 5: BÀN LUẬN 174
Trang 85.1 Ảnh hưởng tới hoạt động học tiếng Anh trong ĐHQGHN 174
5.1.1 Ảnh hưởng của Yếu tố người học 174
5.1.2 Ảnh hưởng của Yếu tố bài thi 181
5.2 Ảnh hưởng tới hoạt động dạy tiếng Anh 185
5.2.1 Ảnh hưởng tới Mục tiêu của hoạt động dạy tiếng Anh 185
5.2.2 Ảnh hưởng tới Nội dung và tài liệu giảng dạy 191
5.2.3 Ảnh hưởng tới Phương pháp giảng dạy 195
5.2.4 Ảnh hưởng tới Hoạt động KTĐG 199
Tóm tắt chương 5 202
KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 207
DANH MỤC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ 226
TÀI LIỆU THAM KHẢO 227 PHỤ LỤC
Trang 9DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
Cụm từ viết tắt Nguyên nghĩa
Trang 10DANH MỤC BẢNG BIỂU
Trang
Bảng 1.1 Khung lý thuyết của Hughes (1993) 29
Bảng 2.1 Phương pháp kết hợp trong phân tích số liệu 53
Bảng 2.2 Tỉ lệ đáp viên theo cơ sở đào tạo .58
Bảng 2.3 Thông tin về giảng viên tham gia phỏng vấn 59
Bảng 2.4 Thông tin về sinh viên tham gia phỏng vấn 59
Bảng 2.5 Thao tác hóa khái niệm Đặc điểm riêng của sinh viên 61
Bảng 2.6 Thao tác hóa khái niệm Yếu tố bài thi .63
Bảng 2.7 Thao tác hóa khái niệm Hoạt động học tập 64
Bảng 2.8 Tóm tắt bảng hỏi dành cho sinh viên 67
Bảng 2.9 Phân loại giá trị Cronbach’s alpha 68
Bảng 2.10 Độ tin cậy bảng hỏi dành cho sinh viên 68
Bảng 2.11 Thống kê kết quả độ tin cậy bảng hỏi dành cho sinh viên 70
Bảng 2.12 Thao tác hóa khái niệm Đặc điểm cá nhân của giảng viên 72
Bảng 2.13 Thao tác hóa khái niệm Yếu tố bài thi .74
Bảng 2.14 Thao tác hóa khái niệm Hoạt động giảng dạy 75
Bảng 2.15 Tóm tắt bảng hỏi dành cho giảng viên 77
Bảng 2.16 Độ tin cậy bảng hỏi dành cho giảng viên 78
Bảng 2.17 Độ tin cậy của từng nhóm biến trong bảng hỏi dành cho giảng viên 80
Bảng 2.18 Tóm tắt nội dung câu hỏi phỏng vấn dành cho giảng viên 82
Bảng 2.19 Tóm tắt nội dung câu hỏi phỏng vấn dành cho sinh viên 82
Bảng 2.20 Các bước phân tích thống kê suy luận 86
Bảng 2.21 Quy trình phân tích số liệu 91
Bảng 2.22 Quy trình thu thập và phân tích số liệu 92
Bảng 3.1 Niềm tin về việc học và KTĐG tiếng Anh hiệu quả 98
Bảng 3.2 Hiểu biết về bài thi 100
Bảng 3.3 Sinh viên đặt mục tiêu và lập kế hoạch học tập 100
Bảng 3.4 Nội dung và tài liệu học tập 101
Bảng 3.5 Phương pháp học tập và chiến lược ôn thi 102
Trang 11Bảng 3.6 Kết quả phân tích EFA lần cuối 105
Bảng 3.7 Hệ số tải các nhân tố ở lần chạy EFA cuối 105
Bảng 3.8 Eigenvalue và phương sai tích lũy giải thích của các nhân tố sau EFA 106 Bảng 3.9 Tóm tắt các nhân tố và các biến của mô hình nghiên cứu sau EFA 106
Bảng 3.10 Các chỉ số đánh giá sự phù hợp của mô hình với dữ liệu thực chứng (sau khi hiệu chỉnh bằng hệ số MI - Modification Indices) 108
Bảng 3.11 Tóm tắt kết quả kiểm định thang đo bằng Độ tin cậy tổng hợp và Phương sai trích 109
Bảng 3.12 Kết quả kiểm định quan hệ nhân quả giữa các khái niệm trong mô hình nghiên cứu 111
Bảng 3.13 Hệ số ảnh hưởng giữa các khái niệm trong mô hình nghiên cứu (Standardized Regression Weights) 112
Bảng 4.1 Hiểu biết của giảng viên 126
Bảng 4.2 Niềm tin của giảng viên 129
Bảng 4.3 Hoạt động bồi dưỡng chuyên môn 130
Bảng 4.4 Kinh nghiệm luyện thi 131
Bảng 4.5 Hiểu biết về bài thi 133
Bảng 4.6 Cảm nhận về độ khó và chất lượng của bài thi 134
Bảng 4.7 Tầm quan trọng của bài thi 136
Bảng 4.8 Mục tiêu và nội dung giảng dạy 138
Bảng 4.9 Ảnh hưởng tới giảng dạy 4 kỹ năng 139
Bảng 4.10 Tài liệu giảng dạy liên quan đến bài thi 140
Bảng 4.11 Tài liệu giảng dạy không liên quan đến bài thi 140
Bảng 4.12 Phương pháp giảng dạy 141
Bảng 4.13 Hoạt động KTĐG 141
Bảng 4.14 Kết quả phân tích khám phá lần cuối 143
Bảng 4.15 Hệ số tải các nhân tố ở lần chạy EFA cuối 143
Bảng 4.16 Eigenvalue và phương sai tích lũy giải thích của các nhân tố sau EFA144 Bảng 4.17 Mối tương quan giữa các yếu tố thuộc mô hình nghiên cứu 147
Bảng 4.18 Độ phù hợp của mô hình hồi quy đa biến “Ảnh hưởng của yếu tố giảng viên tới hoạt động dạy tiếng Anh” 148
Trang 12Bảng 4.19 Kiểm định giả thuyết về độ phù hợp với tổng thể của mô hình “Ảnh hưởng của yếu tố giảng viên tới hoạt động dạy tiếng Anh” 149 Bảng 4.20 Kiểm định các giả thuyết về các yếu tố giảng viên ảnh hưởng tới Hoạt động dạy tiếng Anh 150 Bảng 4.21 Tóm tắt kết quả bảng hỏi về ảnh hưởng của yếu tố giảng viên tới hoạt động giảng dạy tiếng Anh trong ĐHQGHN 151 Bảng 4.22 Độ phù hợp của mô hình hồi quy đa biến “Ảnh hưởng của yếu tố bài thi tới hoạt động dạy tiếng Anh” 152 Bảng 4.23 Kiểm định giả thuyết về độ phù hợp với tổng thể của mô hình “Ảnh hưởng của yếu tố giảng viên tới hoạt động dạy tiếng Anh” 153 Bảng 4.24 Kiểm định các giả thuyết về các yếu tố giảng viên ảnh hưởng tới Hoạt động dạy tiếng Anh 153 Bảng 4.25 Tóm tắt kết quả bảng hỏi “Ảnh hưởng của bài thi tới hoạt động dạy tiếng Anh trong ĐHQGHN” 166
Trang 13DANH MỤC HÌNH ẢNH
Trang
Hình 1.1 Thành tố quá trình dạy học .11
Hình 1.2 Hoạt động học tập 12
Hình 1.3 Hệ quả, Ảnh hưởng, Tác động (Cheng, Sun và Ma, 2015) 14
Hình 1.4 Khung lý thuyết của Bailey (1996) 30
Hình 1.5 Khung lý thuyết Burrow (1998) 31
Hình 1.6 Khung lý thuyết của Green (2003) 32
Hình 1.7 Khung lý thuyết của Saif (2006) 33
Hình 1.8 Khung lý thuyết của Shih (2007) 34
Hình 1.9 Khung lý thuyết của Shih (2009) 36
Hình 1.10 Khung lý thuyết về hoạt động dạy của luận án 41
Hình 1.11 Khung lý thuyết về hoạt động học của luận án 47
Hình 1.12 Lý thuyết tạo động lực bằng nỗi sợ hãi .45
Hình 2.1 Phương pháp kết hợp trong thu thập số liệu 52
Hình 2.2 Quy trình chọn mẫu ngẫu nhiên theo cụm nhiều giai đoạn 54
Hình 2.3 Quy trình chọn mẫu của luận án 54
Hình 2.4 Tỉ lệ đáp viên theo học phần TACS 57
Hình 2.2.6 Các quy trình phân tích số liệu thống kê 86
Hình 3.1 Động lực thực dụng 97
Hình 3.2 Động lực thâm nhập 97
Hình 3.3 Sự tự tin 98
Hình 3.4 Cảm nhận của sinh viên về độ khó bài thi .99
Hình 3.5 Mô hình nghiên cứu ảnh hưởng của bài thi tới hoạt động học sau phân tích EFA 107
Hình 3.6 Mô hình cấu trúc tuyến tính SEM (chuẩn hóa) về ảnh hưởng tới hoạt động học tiếng Anh 110
Hình 3.7 Mô hình ảnh hưởng của bài thi CĐR tới hoạt động học tiếng Anh 121
Hình 4.1 Mô hình nghiên cứu về ảnh hưởng của bài thi tới hoạt động dạy 146
Trang 14MỞ ĐẦU
1 Lý do chọn đề tài
Kiểm tra đánh giá (KTĐG) kết quả học tập là một phần quan trọng, không thể thiếu, hợp thành một chỉnh thể thống nhất của quá trình dạy học ngoại ngữ (Hoàng Văn Thái, 2016) Từ lâu, kiểm tra đánh giá kết quả học tập và quá trình dạy học đã
có mối quan hệ biện chứng chặt chẽ Kiểm tra đánh giá khi ở khâu cuối của quá trình đào tạo sẽ đưa ra thông tin về mức độ hoàn thành mục tiêu đào tạo của người học; tuy nhiên, nó còn có tác dụng điều tiết trở lại hết sức mạnh mẽ đối với quá trình đào tạo
Trong thời kỳ phát triển mới của đất nước, việc đổi mới toàn diện việc dạy và học ngoại ngữ nói chung và tiếng Anh nói riêng được coi là một trong những nhiệm
vụ trọng tâm của quốc gia Ngày 30/9/2008, Chính phủ kí quyết định 1400 phê duyệt Đề án dạy và học ngoại ngữ trong hệ thống giáo dục quốc dân giai đoạn 2008-2020 (gọi tắt là Đề án 2020) với mục tiêu đổi mới toàn diện việc dạy và học
ngoại ngữ trong hệ thống giáo dục quốc dân, nhằm hướng tới mục tiêu “đến năm
2020 đa số thanh niên Việt Nam tốt nghiệp trung cấp, cao đẳng và đại học có đủ năng lực ngoại ngữ sử dụng độc lập, tự tin trong giao tiếp, học tập, làm việc trong môi trường hội nhập, đa ngôn ngữ, đa văn hóa; biến ngoại ngữ trở thành thế mạnh của người dân Việt Nam, phục vụ sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước” (Trích Quyết định 1400 TTCP) Đề án 2020 đã có những chương trình hành
động quyết liệt với những sản phẩm cụ thể trong lộ trình đổi mới toàn diện việc dạy
và học ngoại ngữ của quốc gia Ngày 24/1/2014, Khung năng lực ngoại ngữ 6 bậc (gọi tắt là Khung NLNN 6 bậc) đã được xây dựng và phê duyệt Khung NLNN 6 bậc chính là kim chỉ nam cho mọi hoạt động giảng dạy và kiểm tra đánh giá ngoại ngữ nói chung và tiếng Anh nói riêng trong cả nước Dựa trên Khung NLNN, yêu cầu chuẩn đầu ra về ngoại ngữ đối với các cấp học sau phổ thông được qui định đối với khối không chuyên là bậc 3 và bậc 4 đối với khối chuyên ngoại ngữ cao đẳng, bậc 5 đối với khối chuyên ngoại ngữ bậc đại học
Việc áp dụng bài thi VSTEP nhằm xác định chuẩn đầu ra về trình độ ngoại ngữ cho sinh viên toàn Đại học quốc gia Hà Nội đã tạo ra những áp lực mới, những