Khóa luận tốt nghiệp ngành y đa khoa khảo sát một số yếu tố liên quan đến nuôi con bằng sữa mẹ ở các bà mẹ mổ lấy thai chủ động tại bệnh viện phụ sản trung ương năm 2019

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI KHOA Y DƢỢC NGUYỄN THỊ THÚY KHẢO SÁT MỘT SỐ YẾU TỐ LIÊN QUAN ĐẾN NUÔI CON BẰNG SỮA MẸ Ở CÁC BÀ MẸ MỔ LẤY THAI CHỦ ĐỘNG TẠI BỆNH VIỆN PHỤ SẢN TRUNG ƢƠNG NĂM 2019 KHÓA LUẬN TỐT N[.]

Trang 1

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

KHOA Y DƢỢC

NGUYỄN THỊ THÚY

KHẢO SÁT MỘT SỐ YẾU TỐ LIÊN QUAN ĐẾN NUÔI CON BẰNG SỮA MẸ Ở CÁC BÀ MẸ

MỔ LẤY THAI CHỦ ĐỘNG TẠI BỆNH VIỆN

PHỤ SẢN TRUNG ƢƠNG NĂM 2019

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP NGÀNH Y ĐA KHOA

Hà Nội - 2019

Trang 2

Copyright @ School of Medicine and Pharmacy, VNU

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

KHOA Y DƯỢC

KHẢO SÁT MỘT SỐ YẾU TỐ LIÊN QUAN ĐẾN NUÔI CON BẰNG SỮA MẸ Ở CÁC BÀ MẸ

MỔ LẤY THAI CHỦ ĐỘNG TẠI BỆNH VIỆN

PHỤ SẢN TRUNG ƯƠNG NĂM 2019

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP NGÀNH Y ĐA KHOA

Khóa: QH.2013.Y

Người hướng dẫn:

1 PGS.TS Vũ Văn Du

2 ThS Mạc Đăng Tuấn

Hà Nội - 2019

PDF Watermark Remover DEMO : Purchase from www.PDFWatermarkRemover.com to remove the watermark

Trang 3

LỜI CẢM ƠN

Để hoàn thành khóa học tốt nghiệp này của mình, tôi đã được sự giúp đỡ rất nhiều của các Thầy Cô giáo, bạn bè và gia đình

Tôi xin bày tỏ lòng kính trọng và biết ơn nhất, Thầy PGS.TS Vũ Văn

Du, Phó chủ nhiệm Bộ môn Phụ sản – Khoa Y Dược, Đại học Quốc Hà Nội, trưởng Khoa Điều trị theo yêu cầu, Bệnh viện Phụ sản Trung ương, người Thầy đã trực tiếp hướng dẫn tận tình, quan tâm, chỉ bảo và giúp đỡ tôi trong suốt quá trình làm khóa luận của mình Bên cạnh đó, tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành nhất đến Thầy ThS Mạc Đăng Tuấn, giảng viên Bộ Môn Y Dược cộng đồng và Y dự phòng, Khoa Y Dược, Đại học Quốc Gia Hà Nội, Thầy đã trực tiếp chỉ bảo tôi và hướng dẫn từng bước, luôn động viên tôi trong quá trình tôi thực hiện nghiên cứu này

Tôi xin chân thành bày tỏ lòng biết ơn tới các Thầy, Cô giáo:

- TS Nguyễn Thị Lan Hương, Trưởng Khoa sản 2, Bệnh viện Phụ sản Trung ương, người Thầy đã tạo mọi điều kiện thuận lợi để và có nhiều đóng góp quý báu cho khóa luận tốt nghiệp này

- ThS Nông Minh Hoàng, Bác sĩ tại Bệnh viện Phụ Sản Trung Ương, người Thầy đã luôn tận tình đưa ra những đóng góp kịp thời để tôi có thể hoàn thành tốt khóa luận của mình

- Các Thầy, Cô trong hội đồng đã dành cho tôi những ý kiến quý báu

để tôi hoàn thành khóa luận

Tôi cũng xin trân trọng cảm ơn:

- Đảng Ủy, Ban Giám Hiệu, Bộ môn Sản phụ khoa, các phòng ban, các Thầy, Cô trong Khoa Y Dược, Đại Học Quóc Gia Hà Nội là nơi đã gắn bó 6 năm trong quãng đời sinh viên của mình

- Ban lãnh đạo Bệnh viện Phụ sản Trung Ương cùng toàn thể các khoa phòng, cán bộ công nhân viên trong bệnh viện Đặc biệt, xin gửi lời cảm ơn chân thành tới các cô, chú, anh, chị nhân viên trong Khoa điều trị theo yêu

Trang 4

cầu và Khoa Sản 2, Bệnh viện Phụ sản Trung ương đã luôn tạo điều kiện thuận lợi nhất cho tôi để tôi có thể hoàn thành tốt nhiệm vụ của mình

- Tập thể lớp Bác sĩ đa khoa Khóa 2, Khoa Y Dược, Đại học Quốc Gia

Hà Nội đã đồng hành với tôi 6 năm qua để tiếp thêm cho tôi những động lực học tập, nghiên cứu không mệt mỏi

- Các bà mẹ và các em bé đã tham gia phỏng vấn trong nghiên cứu này

Cuối cùng tôi xin bày tỏ tình cảm yêu quý và biết ơn tới gia đình, bạn

bè, người thân đã luôn giúp đỡ, ủng hộ và động viên tôi trong suốt quá trình học tập và hoàn thành khóa luận tốt nghiệp

Hà Nội, ngày 05 tháng 05 năm 2019

Trang 5

LỜI CAM ĐOAN

Em tên là Nguyễn Thị Thúy, sinh viên khóa QH.2013.Y, ngành Y đa khoa, Khoa Y Dược, Đại học Quốc Gia Hà Nội, xin cam đoan:

1 Đây là khóa luận do bản thân em trực tiếp thực hiện dưới sự hướng dẫn của PGS.TS Vũ Văn Du và ThS Mạc Đăng Tuấn

2 Công trình này không trùng lặp với bất kỳ nghiên cứu nào khác đã công bố tại Việt Nam

3 Các số liệu và thông tin trong nghiên cứu là hoàn toàn chính xác, trung thực và khách quan, đã được xác nhận và chấp thuận của cơ sở nơi nghiên cứu

Em xin hoàn toàn chịu trách nhiệm trước pháp luật về những cam kết này

Hà Nội, ngày 05 tháng 05 năm 2019

Tác giả

Trang 6

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT

BSSS : Bú sớm sau sinh BVPSTW : Bệnh viện Phụ Sản Trung Ƣơng MLTCĐ : Mổ lấy thai chủ động

NCBSM : Nuôi con bằng sữa mẹ TCYTTG : Tổ chức Y tế thế giới UNICEF : Quỹ nhi đồng liên hiệp quốc WHO : Tổ chức Y tế thế giới (World Health Oganization)

Trang 7

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 1.1: Thành phần dinh dưỡng cơ bản trong 100ml sữa mẹ 5

Bảng 3.1: Thông tin các bà mẹ tham gia nghiên cứu 18

Bảng 3.2: Đặc điểm con sinh ra hiện tại của đối tượng 19

Bảng 3.3: Đặc điểm phương pháp giảm đau trong/sau MLTCĐ 21

Bảng 3.4: Kiến thức, thực hành về thời gian, hình thức, thức uống lần đầu sau khi sinh 23

Bảng 3.5: Thời gian có sữa và thời gian thực hành cho con bú 24

Bảng 3.6: Đặc điểm bà mẹ liên quan đến thực hành BSSS 25

Bảng 3.7: Đặc điểm của trẻ liên quan đến thực hành BSSS 26

Bảng 3.8 Liên quan giữa sự chăm sóc người xung quanh và thực hành BSSS 27 Bảng 3.9: Liên quan giữa phương pháp giảm đau trong/sau MLTCĐ và thực hành BSSS 28 Bảng 3.10: Liên quan thuốc kháng sinh trong/sau mltcđ và thực hành BSSS 29 Bảng 3.11: Liên quan thời gian bắt đầu có sữa sau sinh và thực hành BSSS 29 Bảng 3.12: Liên quan thời gian bắt đầu tiếp xúc mẹ con và thực hành BSSS 30

Trang 8

DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ

Biểu đồ 3.1: Lý do MLTCĐ 20

Biểu đồ 3.2: Kháng sinh sử dụng trong/sau mổ 21

Biểu đồ 3.3: Thời gian mẹ nằm với con sau mổ 22

Biểu đồ 3.4: Thời gian có sữa sau sinh 22

Biểu đồ 3.5: Kiến thức, thực hành cho bú sữa non 24

Biểu đồ 3.6: Tình hình thiếu sữa mẹ 26

Trang 9

MỤC LỤC

Trang

Chương 1: TỔNG QUAN 3

1.2.1 Sữa mẹ là thức ăn hoàn hảo nhất, cung cấp đủ năng lượng, chất dinh dưỡng cần thiết, dễ tiêu hóa, dễ hấp thu

4

1.2.2 Sữa mẹ là dịch thể tự nhiên có chứa nhiều chất kháng khuẩn bảo về

cơ thể

6

1.3 KHUYẾN CÁO VÀ CÁC CHÍNH SÁCH HỖ TRỢ NCBSM TRÊN THẾ GIỚI VÀ VIỆT NAM

7

Trang 10

Chương 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 15

Trang 11

Chương 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU 18 3.1 MÔ TẢ KIẾN THỨC, THỰC HÀNH NCBSM Ở CÁC BÀ MẸ MLTCĐ TẠI BỆNH VIỆN PHỤ SẢN TRUNG ƯƠNG NĂM 2019

18

3.2 MỐI LIÊN QUAN GIỮA VIỆC BẮT ĐẦU THỰC HÀNH NCBSM

Ở BÀ MẸ MLTCĐ

24

Chương 4: BÀN LUẬN 31 4.1 MÔ TẢ KIẾN THỨC, THỰC HÀNH NCBSM Ở CÁC BÀ MẸ MLTCĐ TẠI BỆNH VIỆN PHỤ SẢN TRUNG ƯƠNG NĂM 2019

31

4.2 MỐI LIÊN QUAN GIỮA VIỆC BẮT ĐẦU THỰC HÀNH NCBSM

Ở CÁC BÀ MẸ MLTCĐ

33

Trang 12

TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC

Trang 13

ĐẶT VẤN ĐỀ

Dinh dưỡng trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ đặc biệt là vấn đề nuôi con bằng sữa mẹ, một yếu tố quan trọng quyết định sức khỏe và sự sống của trẻ Trong những năm gần đây, tỷ lệ tử vong trẻ em nói chung trên thế giới đã giảm mạnh nhưng tỷ lệ tử vong sơ sinh không giảm hoặc giảm không đáng kể [6] Ước tính, hàng năm trên thế giới có khoảng 4 triệu trẻ sơ sinh tử vong Ở Việt Nam, theo Điều tra Dân số và Sức khỏe 2002, tỉ lệ tử vong ở trẻ dưới 5 tuổi giảm từ 55/1000 trẻ đẻ sống xuống 30/1000 trẻ đẻ sống trong những năm đầu của thế kỷ này, nhưng

tỉ lệ tử vong hầu như không thay đổi và ở mức 0,15% [12]

Nuôi con bằng sữa mẹ (NCBSM) là cách tốt nhất và an toàn nhất

để nuôi dưỡng trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ Sữa mẹ là thực phẩm tốt nhất cho trẻ nhỏ đặc biệt trong 6 tháng đầu, sữa mẹ cung cấp một hệ miễn dịch

tự nhiên, cung cấp chất dinh dưỡng và năng lượng cho trẻ một khởi đầu quan trọng trong cuộc sống [53]

Không chỉ có lợi ích cho con mà việc NCBSM còn có vai trò đặc biệt quan trọng với sức khỏe bà mẹ Bà mẹ cũng có lợi khi cho trẻ bú sớm vì giúp sữa về sớm hơn, giảm được băng huyết sau sinh, giúp bà

mẹ tránh thai trong thời kỳ đầu hậu sản Về lâu dài, cho trẻ bú sữa mẹ giảm tỷ lệ ung thư vú và ung thư buồng trứng [59]

Tổ chức Y tế thế giới (WHO) và Quỹ Nhi đồng Liên hợp quốc (UNICEF) đã khuyến cáo nên cho trẻ bú mẹ sớm trong vòng một giờ đầu sau sinh, cho trẻ bú hoàn toàn trong 6 tháng đầu, việc cho bú sớm trong vòng một giờ đầu sau sinh và bú hoàn toàn liên quan đến tỷ lệ tử vong sơ sinh [20] Trẻ sơ sinh được bắt đầu bú mẹ trong vòng từ 2 - 23 giờ sau khi sinh có nguy cơ tử vong cao hơn 33% so với những trẻ bắt đầu bú mẹ trong vòng một giờ đầu sau sinh, những trẻ sơ sinh bắt đầu

bú sữa mẹ 24 giờ sau khi sinh hoặc lâu hơn nữa thì nguy cơ cao gấp 2 lần [52] Mặc dù đã có những khuyến nghị nhưng chỉ có 44% trẻ sơ sinh trên thế giới được đặt vào vú mẹ trong vòng sau sinh một giờ [54]

Tại Việt Nam, tỉ lệ cho trẻ bú sớm sau sinh (BSSS) giảm đáng kể từ

Trang 14

2

cũng là một yếu tố ảnh hưởng đến tỉ lệ cho con bú sớm ở nhiều nước như Brazil (khoảng 26% ca sinh thường cho con bú sớm nhưng chỉ có 5% các bà mẹ sinh mổ thực hiện BSSS) hoặc tại Thổ Nhĩ Kì có khoảng 50% số ca sinh thường cho con bú sớm trong 1 giờ đầu sau sinh trong khi tỉ lệ này là 20% ở bệnh nhân sinh mổ lấy thai [29] Theo nghiên cứu của Shamini Ramoo tại bệnh viện Hùng Vương thành phố Hồ Chí Minh năm 2014, chỉ có 14% bà mẹ cho con bú trong 1 giờ đầu, trong khi đó hầu hết các bà mẹ sinh mổ đều cho con bú sữa mẹ sau 24 giờ [52]

Từ những nghiên cứu trên cho thấy tỷ lệ trẻ được bú sữa mẹ sớm còn chưa cao, đăc biệt là tỷ lệ trẻ bú sữa mẹ sớm ở bệnh nhân sinh mổ, điều này có lẽ do nhiều nguyên nhân tác động Nhằm đánh giá lại thực trạng và tìm hiều các yếu tố liên quan đến nuôi con bằng sữa mẹ trong thời gian gần đây, góp phần cung cấp thông tin nhằm cải thiện sức khỏe

bà mẹ trẻ em, chúng tôi thực hiện đề tài “Khảo sát một số yếu tố liên

quan đến nuôi con bằng sữa mẹ ở các bà mẹ mổ lấy thai chủ động tại Bệnh viện Phụ Sản Trung Ương năm 2019” nhằm mục tiêu:

1 Mô tả kiến thức, thực hành nuôi con bằng sữa mẹ sau ở các bà

mẹ mổ lấy thai chủ động tại Bệnh viện Phụ Sản Trung Ương năm

2019

2 Mô tả một số yếu tố liên quan đến việc bắt đầu thực hành nuôi con bằng sữa mẹ ở các đối tượng trên

Trang 15

Chương 1

TỔNG QUAN

1.1 Một số khái niệm

*Nuôi con bằng sữa mẹ: là đứa trẻ được nuôi dưỡng trực tiếp

bằng bú mẹ hoặc gián tiếp do sữa mẹ vắt ra hoặc sữa từ các bà mẹ khác [46], [43], [45]

*Bú mẹ: trẻ được bú mẹ, bú trực tiếp hoặc bú sữa mẹ được vắt ra

bao gồm một phần, bú chủ yếu và bú hoàn toàn [46]

*Bú sớm sau sinh: trẻ được sinh ra và đưa vào bú vú mẹ trong

vòng 1 giờ đầu sau sinh [46]

* Bú mẹ hoàn toàn: là trẻ chỉ bú sữa từ vú mẹ hoặc vú nuôi hoặc

từ vú mẹ vắt ra Ngoài ra không ăn bất kỳ một loại thức ăn dạng lỏng hay rắn khác trừ các dạng giọt, siro có chứa các vitamin, chất khoáng bổ sung, hoặc thuốc [45]

* Sữa non: có từ tháng thứ tư của bào thai, tiếp tục đến 6 ngày

sau đẻ Sữa non có màu vàng và sánh hơn sữa về sau Trong sữa non

có rất nhiều chất đạm, Vitamin A và nhiều kháng thể Giúp cho trẻ chống lại hầu hết các vi khuẩn và siêu vi khuẩn Sữa non chỉ tiết ra một lượng nhỏ [45]

*Thức ăn đầu tiên trước khi trẻ được bú mẹ lần đầu sau sinh: là

bất cứ thức ăn nào trẻ nhận được trước lần bú mẹ đầu tiên [45]

* Mổ lấy thai chủ động: là những chỉ định mổ lấy thai dự phòng

(mổ chủ động) khi chưa có chuyển dạ [13]

* Gây tê tủy sống: một phương pháp gây tê vùng, thực hiện bằng

cách tiêm thuốc tê vào khoang dưới nhện, thuốc tê sẽ hòa với dịch não tủy và có tác dụng trực tiếp lên tủy sống gây phong bế cảm giác, vận động và thần kinh giao cảm [6]

* Gây mê: là phương pháp giảm đau bằng cách làm cho bệnh

nhân mất ý thức (có phục hồi) và giảm đau [6]

Trang 16

4

* Gây tê ngoài màng cứng: một phương pháp gây tê vùng, thực

hiện bằng cách đưa một lượng thuốc tê thích hợp vào khoang ngoài màng cứng, thuốc tê sẽ ngấm vào khoang này và gây tác dụng phong bế cảm giác, vận động và giao cảm [6]

1.2 Tầm quan trọng của sữa mẹ và việc NCBSM

1.2.1 Sữa mẹ là thức ăn hoàn hảo nhất, cung cấp đủ năng lượng, chất dinh dưỡng cần thiết, dễ tiêu hóa, dễ hấp thu [2]

Trong một lít sữa mẹ cung cấp khoảng 700Kcalo với nồng độ và thành phần dinh dưỡng (đạm, mỡ, đường, vitamin, ) trong sữa mẹ cân đối nên trẻ dễ dàng tiêu hóa và hấp thu

- Protein: hàm lượng protein trong sữa mẹ tuy ít hơn sữa công thức nhưng có đủ các acid amin cần thiết và dễ tiêu hóa đối với trẻ nhỏ

Protein của sữa mẹ gồm casein, albumin, lactabumin, β-Lactoglobulin, globulin miễn dịch (kháng thể) và các glycoprotein khác Đặc biệt, casein là một chất đạm quan trọng có tác dụng ngăn chặn bệnh tiêu chảy, nhiễm trùng hô hấp, viêm tai và dị ứng Chất Lactambumin là protein chủ yếu trong sữa mẹ khi vào trong dạ dày sẽ tủa các thành các phân tử nhỏ nên thấm dịch tiêu hóa tốt và dễ hấp thu

- Lipid: Thành phần lipid trong sữa mẹ cao, các acid béo không

no như acid linoleic, là một acid cần thiết cho sự phát triển hệ thần kinh của trẻ nhỏ, mắt và sự bền vững của mạch máu của trẻ Trong sữa mẹ

có men lipase vì vậy lipid trong sữa mẹ có thể hấp thu tại dạ dày

- Glucid: Trong sữa mẹ có nhiều hơn trong sữa công thức, cung cấp thêm nguồn năng lượng Đặc biệt, đường beta lactose chủ yếu trong sữa mẹ là môi trường tốt cho vi khuẩn Gram dương phát triển như trực khuẩn Bifidus, ngăn cản các vi khuẩn Gram âm phát triển do vậy trẻ bú

mẹ ít bị tiêu chảy, đồng thời một số đường beta lactose ở trong ruột được chuyển thành acid lactic giúp tăng khả năng hấp thu canxi, sắt và muối khoáng

- Vitamin: Sữa mẹ có nhiều Vitamin A hơn sữa công thức, vì vậy trẻ bú sữa mẹ sẽ đề phòng được bệnh khô mắt do thiếu Vitamin A

Trang 17

Ngoài ra, lượng vitamin D nhiều hơn sữa bò do đó trẻ uống sữa mẹ ít mắc bệnh còi xương Bên cạnh đó, các Vitamin khác trong sữa mẹ cũng

đủ cung cấp cho trẻ trong 6 tháng đầu nếu bà mẹ được ăn uống và nghỉ ngơi đầy đủ

- Muối khoáng: nguồn calci và sắt trong sữa mẹ tuy ít hơn sữa công thức nhưng tỷ lệ hấp thu cao, tỷ lệ này khoảng 1,5:2, do đó thỏa mãn nhu cầu hấp thu của trẻ nên trẻ được bú mẹ ít bị còi xương và thiếu máu do thiếu sắt

Bảng 1.1:Thành phần dinh dưỡng cơ bản trong 100ml sữa mẹ [2]

Thành phần dinh dưỡng Đơn vị Hàm lượng

Vitamin:

Muối khoáng:

Bú sữa mẹ, trẻ sẽ lớn nhanh, phòng được suy dinh dưỡng, giúp trẻ thông minh, không bị thiếu Vitamin, thiếu máu do thiếu sắt, không

bị thiếu calci, phosphor

Tiêu đề	Khảo Sát Một Số Yếu Tố Liên Quan Đến Nuôi Con Bằng Sữa Mẹ Ở Các Bà Mẹ Mổ Lấy Thai Chủ Động Tại Bệnh Viện Phụ Sản Trung Ương Năm 2019
Tác giả	Nguyễn Thị Thúy
Người hướng dẫn	PGS.TS. Vũ Văn Du, ThS. Mạc Đăng Tuấn
Trường học	Đại học Quốc gia Hà Nội
Chuyên ngành	Y Dược
Thể loại	Khóa luận tốt nghiệp
Năm xuất bản	2019
Thành phố	Hà Nội

Định dạng
Số trang	20
Dung lượng	736,14 KB