Khóa luận tốt nghiệp đại học nghiên cứu sinh trưởng và chăm sóc cây gù hương cinamomum balansae trồng năm thứ 3 tại xã vũ chấn huyện võ nhai

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM  HOÀNG VĂN HƯNG “NGHIÊN CỨU SINH TRƯỞNG VÀ CHĂM SÓC CÂY GÙ HƯƠNG CINAMOMUM BALANSAE TRỒNG NĂM THỨ 3 TẠI XÃ VŨ CHẤN, HUYỆN VÕ NHAI, TỈNH THÁI NGUYÊN” KHÓA[.]

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM

- -

HOÀNG VĂN HƯNG

“NGHIÊN CỨU SINH TRƯỞNG VÀ CHĂM SÓC CÂY GÙ HƯƠNG -

CINAMOMUM BALANSAE TRỒNG NĂM THỨ 3 TẠI XÃ VŨ CHẤN,

HUYỆN VÕ NHAI, TỈNH THÁI NGUYÊN”

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Hệ đào tạo : Chính quy Chuyên ngành : Quản lý tài nguyên rừng Khoa : Lâm nghiệp

Khóa học : 2015 - 2019

Thái Nguyên, năm 2019

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM

- -

HOÀNG VĂN HƯNG

“NGHIÊN CỨU SINH TRƯỞNG VÀ CHĂM SÓC CÂY GÙ HƯƠNG -

CINAMOMUM BALANSAE TRỒNG NĂM THỨ 3 TẠI XÃ VŨ CHẤN,

HUYỆN VÕ NHAI, TỈNH THÁI NGUYÊN”

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Chuyên ngành : Quản lý tài nguyên rừng

Giảng viên hướng dẫn : ThS La Thu Phương

Thái Nguyên, năm 2019

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu khoa học của bản thân tôi Các số liệu và kết quả nghiên cứu là quá trình điều tra trên thực địa hoàn toàn trung thực, chưa công bố trên các tài liệu, nếu có gì sai sót tôi xin chịu hoàn toàn trách nhiệm

Thái Nguyên, ngày tháng năm 2019

Xác nhận của giáo viên hướng dẫn Người viết cam đoan

Đồng ý cho bảo vệ kết quả trước (Ký, ghi rõ họ tên)

Hội đồng khoa học

(Ký, ghi rõ họ tên)

ThS La Thu Phương Hoàng Văn Hưng

XÁC NHẬN CỦA GIÁO VIÊN PHẢN BIỆN

Giáo viên chấm phản biện xác nhận sinh viên đã sửa

sai sót sau khi hội đồng chấm yêu cầu

(Ký, ghi rõ họ tên)

LỜI CẢM ƠN

Trong thời gian nghiên cứu đề tài sinh trưởng của cây Gù hương -

Cinamomum balansae trồng năm thứ 3 tại xã Vũ Chấn huyện Võ Nhai, em

đã nhận được rất nhiều sự giúp đỡ của các thầy cô, nhân dân địa phương nơi nghiên cứu đề tài

Trước hết em xin gửi đến quý thầy, cô giáo trong khoa Lâm nghiệp, trường Đại Học Nông Lâm lời cảm ơn chân thành Đặc biệt, em xin gửi đến

cô giáo La Thu Phương người đã tận tình hướng dẫn, giúp đỡ em hoàn thành chuyên đề báo cáo thực tập này lời cảm ơn sâu sắc nhất

Cuối cùng em xin cảm ơn các cán bộ công nhân viên của UBND xã Vũ Chấn và gia đình ông Triệu Phúc Kim khu xóm Khe Nọi xã Vũ Chấn đã giúp

đỡ em trong suốt thời gian thực tập

Vì kiến thức bản thân còn hạn chế, trong quá trình thực tập, hoàn thiện chuyên đề này em không tránh khỏi những sai sót, kính mong nhận được những ý kiến đóng góp từ thầy cô

Em xin chân thành cảm ơn!

Thái Nguyên, ngày tháng năm 2019

Sinh viên thực hiện

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN i

LỜI CẢM ƠN ii

MỤC LỤC iii

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT v

DANH MỤC CÁC HÌNH vi

DANH MỤC CÁC BẢNG vii

Phần 1 MỞ ĐẦU 1

1.1 Đặt vấn đề 1

1.2 Mục tiêu nghiên cứu 2

1.3 Ý nghĩa của đề tài 2

1.3.1 Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học 2

1.3.2 Ý nghĩa thực tiễn 3

Phần 2 TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU 4

2.1 Cơ sở khoa học 4

2.2 Tình hình nghiên cứu trong nước và trên thế giới 4

2.2.1 Tình hình nghiên cứu trên thế giới 4

2.2.2 Tình hình nghiên cứu ở Việt Nam 5

2.3 Tình hình tự nhiên, kinh tế và xã hội khu vực nghiên cứu 12

2.3.1 Điều kiện tự nhiên khu vực nghiên cứu 12

2.3.2 Điều kiện về kinh tế - xã hội 14

2.3.3 Điều kiện về giáo dục, y tế, du lịch 16

2.3.4 Những thuận lợi và khó khăn của khu vực nghiên cứu 17

Phần 3 ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 18

3.1 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 18

3.2 Địa điểm và thời gian nghiên cứu 18

3.2 Nội dung nghiên cứu 18

3.3 Phương pháp nghiên cứu 19

3.3.1 Phương pháp kế thừa số liệu 19

3.3.2 Phương pháp bố trí thí nghiệm 19

3.3.3 Các chỉ tiêu nghiên cứu và phương pháp theo dõi 19

3.3.4 Phương pháp xử lý số liệu 25

Phần 4 KẾT QUẢ VÀ PHÂN TÍCH KẾT QUẢ 26

4.1 Kết quả chăm sóc cây trồng năm thứ 3 26

4.2 Theo dõi sinh trưởng của cây Gù hương 29

4.2.1 Tỷ lệ cây sống Gù hương trồng năm thứ 3 29

4.2.2 Đặc điểm sinh trưởng của cây Gù hương trồng năm thứ 3 29

4.2.3 Kết quả tỷ lệ chất lượng Gù hương trồng năm thứ 3 32

4.2.4 Động thái ra lá non cây Gù hương trồng năm 3 32

4.3 Tình hình sâu, bệnh hại và biện pháp phòng trừ cây Gù hương trồng năm thứ 3 34

4.3.1 Kết quả thành phần sâu hại và mức độ gây hại với cây Gù hương tuổi 3 34

4.3.2 Thành phần bệnh hại và mức độ gây hại với cây Gù hương tuổi 3 36

4.3.3 Đề xuất các biện pháp chăm sóc, phong trừ sâu bệnh hại cho cây Gù hương37 Phần 5 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 38

5.1 Kết luận 39

5.2 Kiến nghị 40

TÀI LIỆU THAM KHẢO

PHỤ LỤC

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

STT Các từ viết tắt Nội dung

1 NĐ-CP Nghị định Chính phủ

2 QĐ-TTg Quyết định Thủ tướng

4 VQG - KBTTN Vườn quốc gia - khu bảo tồn thiên nhiên

DANH MỤC CÁC HÌNH

Hình 4.1: Phát dọn dây leo, cỏ dại 26

Hình 4.2: Làm cỏ cho cây Gù hương 27

Hình 4.3: Phát dọn, tỉa thưa cho cây Gù hương 28

Hình 4.4: Bón thúc NPK cho Gù hương 29

Hình 4.5: Biểu đồ sinh trưởng đường kính gốc cây Gù hương 30

Hình 4.6: Biểu đồ sinh trưởng chiều cao cây Gù hương 31

Hình 4.7 : Biểu đồ động thái ra lá cây Gù hương 33

Hình 4.8: Lá non (A) và lá già (B) của cây Gù hương 34

Hình 4.9: Lá cây Gù hương bị sâu hại 35

Hình 4.10: Bệnh cháy lá trên cây Gù hương 37

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 3.1: Phiếu đo đếm cây sống, sinh trưởng đường kính gốc, chiều cao vút

ngọn, chất lượng và động thái ra lá cây Gù hương 22

Bảng 3.2 Phiếu theo dõi sâu hại lá 23

Bảng 3.3 Phiếu theo dõi bệnh hại lá 24

Bảng 4.1: Sinh trưởng đường kính gốc trung bình cây Gù hương trồng năm thứ 3 30

Bảng 4.2: Sinh trưởng chiều cao cây Gù hương 31

Bảng 4.3: Chất lượng sinh trưởng cây Gù hương 32

Bảng 4.4: Động thái ra lá cây Gù hương 33

Bảng 4.5: Thành phần sâu hại 34

Bảng 4.6: Tính R% mức độ hại của sâu 35

Bảng 4.7: Thành phần bệnh hại 36

Bảng 4.8: Tính R% mức độ bệnh hại lá 36

Phần 1

MỞ ĐẦU

1.1 Đặt vấn đề

Hệ thực vật rừng Việt nam là sự hội tụ của 3 dòng thực vật di cư từ Nam Trung Hoa, Ấn Độ - Himalaya và In-đô-nê-xia, Ma-lai-xia cho nên rất phong phú và đa dạng, có khoảng 11.000 loài thuộc trên 2.500 chi Hiện nay, nhiều loài bị khai thác quá mức đang đứng trước nguy cơ tuyệt chủng Theo sách đỏ năm 1996 có 356 loài thực vật bị đe dọa ở các mức độ khác nhau; sau

11 năm danh sách này đã tăng lên hơn 100 loài bị đe dọa, có 462 loài trong sách đỏ năm 2007 theo Nguyễn Tiến Bân và Cs, (1996, 2007) Những loài có giá trị kinh tế phục vụ trồng rừng có khả năng cung cấp giống rất hạn chế

Cây Gù hương (Cinnamomum balansae) là loài cây lá rộng bản địa, đặc

hữu của Việt Nam, phân bố ở Ba Vì, Ninh Bình, Thanh Hoá, Thái Nguyên, Phú Thọ, Yên Bái, Tuyên Quang Trong tự nhiên Gù hương thường mọc rải

rác trong rừng cùng một số loài cây khác như: Re gừng (Cinnamomum burmanii), Bứa (Garcicia sp), các loài Dẻ Chưa phát hiện ở đâu có rừng Gù

hương chiếm ưu thế Gù hương được xếp vào loại hiếm (R) theo Sách đỏ Việt Nam (1996) [1] Do bị khai thác quá mức, theo Sách đỏ Việt Nam (2007) [2] loài cây này đã được nâng lên mức độ phân hạng bảo tồn sẽ nguy cấp (VU) Đây là loài có giá trị kinh tế cao, gỗ Gù hương được bán với giá khoảng trên

20 triệu đồng/m3 gỗ cao hơn hẳn gỗ các loài cây bản địa khác Về tinh dầu thì tinh dầu Gù hương (còn gọi là dầu Xá xị, thường được chưng cất từ lá, cành, gốc, rễ) cách đây trên 10 năm được bán tại lò chưng cất với giá 1 triệu đồng/lít Hiện nay Nhà nước đã cấm việc khai thác nhưng cây Gù hương vẫn đang bị khai thác mang tính tận diệt nên chỉ còn một số cá thể trong vườn hộ gia đình và rải rác trong rừng tự nhiên

Xã Vũ Chấn huyện Võ Nhai tỉnh Thái Nguyên là một xã trung du miền núi phía bắc, là vùng có phân bố tự nhiên của cây Gù hương, có điều kiện tự nhiên, đất đai rất phù hợp với sinh trưởng và phát triển của cây Gù hương Tuy nhiên, địa bàn xã thuộc vùng quy hoạch phát triển rừng phòng hộ của xã

Vũ Chấn huyện Võ Nhai Diện tích rừng tự nhiên hiện trên địa bàn xã còn rất

ít, chủ yếu tập trung ở vùng núi đá vôi trong diện tích bảo tồn của Khu bảo tồn thiên nhiên Thần Sa – Phương Hoàng Tính đa dạng sinh học của các trạng thái rừng ở xã bị hạn chế, đa dạng nguồn gen của các loài cây bản địa bị suy giảm nghiêm trọng, đặc biệt là các loài cây gỗ bản địa có giá trị cao về kinh tế, khoa học cũng như tính đặc hữu cao Vì vậy để gìn giữ và phát triển nguồn gen một loài cây gỗ quý hiếm có giá trị đa dạng sinh học và kinh tế cao tại xã Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Thái Nguyên đã tạo điều kiện và cấp

kinh phí để thực hiện nhiệm vụ Bảo tồn nguồn gen cây Gù hương (Cinamomum balansae) trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên (2016) [13] tại xã

Trên cơ sở đó tôi tiến hành thực hiện Khoá luận “Nghiên cứu sinh trưởng và chăm sóc cây Gù hương - Cinamomum balansae trồng năm thứ 3 tại xã

Vũ Chấn huyện Võ Nhai” Làm cơ sở bảo tồn nguồn gen thực vật quý hiếm

1.2 Mục tiêu nghiên cứu

- Xác định các biện pháp kỹ thuật chăm sóc cây Gù hương tuổi 3

- Xác định được khả năng sinh trưởng và sự đe dọa của sâu, bệnh hại cũng như các biện pháp phòng trừ sâu, bệnh hại cho cây Gù hương tuổi 3

1.3 Ý nghĩa của đề tài

1.3.1 Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học

Trong quá trình thực hiện đề tài tạo cơ hội tiếp cận các phương pháp nghiên cứu khoa học, để giải quyết vấn đề khoa học ngoài thực tiễn; Làm quen với một số phương pháp được sử dụng trong nghiên cứu đề tài cụ thể; Học tập và hiểu biết thêm về kinh nghiệm, kỹ thuật trong thực tiễn tại địa bàn nghiên cứu

1.3.2 Ý nghĩa thực tiễn

Biết cách tiếp cận thực tiễn những vấn đề trong sản xuất, kinh doanh rừng, quản lý nguồn tài nguyên rừng, nâng cao tính bền vững của hệ sinh thái rừng hiện nay Tìm ra được biện pháp kỹ thuật gây trồng tốt nhất mang lại hiệu quả hữu hiệu nhất cho bà con trong quá trình gây trồng cây Gù hương tại địa phương

Phần 2 TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU

2.1 Cơ sở khoa học

Cây Gù hương (Cinnamomum balansae) thuộc họ Re - Long não

(Lauraceae) là một loài đặc hữu của Việt Nam, quý, hiếm đa tác dụng Đây là

loài cây có giá trị kinh tế, thân gỗ dùng cho chế biến các sản phẩm mỹ nghệ,

gốc, rễ thân có thể dùng để sản xuất tinh tinh dầu Do có giá trị kinh tế cao

nên hiện nay hoạt động khai thác trái phép cây này ở Việt Nam đang là rất

mạnh nên số lượng cá thể loài còn lại rất ít Cây Gù hương nằm trong danh

mục thực vật rừng nguy cấp, quý hiếm (nhóm IIA) của Nghị định

32/2006/NĐ-CP ngày 30/3/2006 [4] của Chính phủ để hạn chế khai thác, sử

dụng vì mục đích thương mại Loài này cũng được bảo vệ nguyên vẹn trong

VQG Cúc Phương Sách đỏ Việt Nam, phần II thực vật (2007) [2] mô tả Gù

hương là loài hiếm và tái sinh kém lại bị chặt lấy gỗ nên số lượng cây phân bố

ngoài tự nhiên còn lại rất ít Đây là cơ sở và căn cứ cho việc gây trồng cây Gù

hương nhằm phát triển, bảo tồn nguồn gen cây rừng quý hiếm có nguy cơ

tuyệt chủng cao

2.2 Tình hình nghiên cứu trong nước và trên thế giới

2.2.1 Tình hình nghiên cứu trên thế giới

Công tác bảo tồn trên thế giới đã được chú trọng từ rất lâu, đặc biệt là các nước phát triển, các Vườn quốc gia, Khu bảo tồn đã được thành lập từ rất sớm Trên thế giới các nghiên cứu về cây Gù hương chưa nhiều, vì Gù hương là

loài thực vật đặc hữu của Việt Nam Ngay từ những năm đầu thế kỷ XX,

M.H Lecomte - một nhà nghiên cứu thực vật của Pháp đã đề cập, xác định

được nhiều loài thực vật bản địa hoang dại hữu ích có giá trị trong cuốn Thực

vật chí đại cương Đông Dương - Flora Generale de L'Indo-Chine (1907-1914)

[19], trong đó có Việt Nam M H Lecomte khi nghiên cứu các loài thực vật

trong chi Cinnamomum (chi Quế) ở Việt Nam 1913 đã công bố loài Gù hương

chỉ có phân bố ở Hà Tây (Ba Vì), Ninh Bình (Cúc Phương) là loài đặc hữu Trên thế giới chưa biết đến loài cây này M.H Lecomte mô tả sơ bộ Gù

hương (Cinnamomum balansae) đây là loài cây gỗ lớn cao tới 50m, mọc ở núi

đất và núi đá Trong thân và lá có tinh dầu với thành phần chính là long não Hạt chứa dầu béo Gỗ tốt, không bị mối mọt, có mùi long não nên được ưa chuộng để đóng các đồ đạc trong nhà như tủ, bàn ghế

2.2.2 Tình hình nghiên cứu ở Việt Nam

Thiên nhiên nhiệt đới Việt Nam đã tạo ra hệ thực vật đa dạng, đa lợi ích Hiện nay, các nhà khoa học đã thống kê được 11.373 loài thuộc 2.524 chi, 378 họ trong 7 ngành thực vật khác nhau (Nguyễn Nghĩa Thìn, 1996) [12] Với hơn 19 triệu hecta rừng và đất rừng, hệ thực vật này là một tiềm năng to lớn cho sự phát triển của đất nước, thể hiện rõ lợi thế của ngành lâm nghiệp so với nhiều ngành sản xuất khác Trong tập đoàn các loài cây đa mục

đích đã được định danh ở Việt Nam, cây Gù hương(Cinnamomum balansae)

là loài cây có triển vọng đem lại giá trị kinh tế cao trong tương lai, đặc biệt cho những người dân nghèo sống ở vùng núi

2.2.2.1 Các nghiên cứu về cây Gù hương

Loài cây Gù hương có phân bố rải rác ở khu vực đồi, núi thấp của của các tỉnh phía Bắc Hiện nay, số lượng cây Vù hương còn rất ít, chỉ còn thấy ở VQG Cúc Phương (Ninh Bình), Ba Vì (Hà Tây), trong rừng thứ sinh và vườn

hộ ở Thạch Thành (Thanh Hoá) và rải rác ở một số nơi; song hiện nay đã bị khai thác quá mức, không còn gặp nhiều trong rừng tự nhiên nên được xếp vào loại hiếm (Bộ Khoa học và Công nghệ 1996) [1]

Ở Việt Nam hiện đã biết có khoảng 21 chi, với 275 loài.Đặc điểm: Cây

gỗ lớn hay nhỏ, ít khi là dây leo (dây tơ xanh) Lá mọc cách, ít khi mọc đối,

nguyên, gân lá hình lông chim, một số có 3 gân hình cung, gân con hình mạng lưới Không có lá kèm Trong thân, lá có tế bào tiết dầu thơm

Cây Gù hương trong Sách đỏ Việt Nam, phần II Thực Vật (2007) [2]

mô tả:

Đặc điểm nhận dạng:

Cây gỗ to, thường xanh, cao tới 50 m, đường kính thân 0,7 – 1,2m; cành nhẵn, màu hơi đen khi khô Lá mọc cách, dài, hình trứng, dài 9 – 11 cm, rộng 4 –

5 cm, thót nhọn về hai đầu; gân bậc hai 4 – 5 đôi; cuống lá dài 2 - 3 cm, nhẵn Cụm hoa chùy, ở nách lá, dài 4 – 5 cm, phủ lông ngắn màu nâu; cuống hoa dài 1 – 4 mm, phủ lông; bao hoa 6 thùy, có lông; nhị hữu thụ 9, bao phấn 4 ô; 3 nhị vòng trong cùng mỗi nhị có 2 tuyến; nhị lép 3, hình tam giác, có chân; bầu hình trứng, nhẵn, vòi ngắn, núm hình đĩa Quả hình cầu, đuờng kính 8 – 10 mm, đính

trên đế hoa hình chén

Sinh học và sinh thái:

Mùa hoa vào tháng 1 – 5, mùa quả chín tháng 6 – 9 Tái sinh bằng hạt

hoặc giâm cành

Theo Bảo tồn và nhân giống Gù hương (Xá xị) [20] thực tế điều tra thấy Gù hương là cây gỗ lớn thường xanh có thể cao đến 40m, đường kính hơn 1m, sinh trưởng mạnh nhất ở độ cao 300 – 1000 m Có những cây đã bị khai thác gốc 3 – 4 m đường kính Ra hoa tập trung từ tháng 1 – 3, quả chín vào tháng 10 – 12 hàng năm Gù hương có phân bố trên đất Feralit vàng hoặc vàng đỏ phát triển trên đá phiến thạch mica và đá G-nai, ở độ cao 60 – 2000

m Ở vùng cao cây vẫn sinh trưởng nhưng có thời gian ngủ đông dài hơn (không thay lá nhưng khoảng 2 tháng cây ngừng sinh trưởng) Gù hương thường mọc ở chân đồi, sườn đồi nhất là những nơi gần bờ ao, ruộng (chứng

tỏ khi còn nhỏ cây ưa ẩm)

Phân bố: Trong nước: Hà Tây (Ba Vì), Ninh Bình (Cúc Phương)