1 TRƯỜNG CAO ĐẲNG NGHỀ LÀO CAI KHOA NÔNG LÂM NGHIỆP GIÁO TRÌNH TRỒNG MỘT SỐ LOÀI CÂY ĂN QUẢ CÓ TRIỂN VỌNG TẠI LÀO CAI SỐ GIỜ 45 NGHỀ KHUYẾN NÔNG LÂM (Lưu hành nội bộ) Tác giả Đỗ Bích Nga Lào Cai, thán[.]
Trang 1TRƯỜNG CAO ĐẲNG NGHỀ LÀO CAI
KHOA NÔNG LÂM NGHIỆP
GIÁO TRÌNH
TRỒNG MỘT SỐ LOÀI CÂY ĂN QUẢ CÓ TRIỂN VỌNG TẠI LÀO CAI
SỐ GIỜ: 45
NGHỀ KHUYẾN NÔNG LÂM
(Lưu hành nội bộ)
Tác giả: Đỗ Bích Nga
Lào Cai, tháng 12 năm 2014
Trang 2LỜI NÓI ĐẦU
Mô đun “Trồngmột số loài cây ăn quả có triển vọng tại Lào Cai” là một trong số những
mô đun tự chọn trong chương trình đào tạo hệ trung cấp nghề Khuyến nông lâm Mô đun này trang bị cho học sinh những hiểu biết rất cơ bản về một số loài cây ăn quả đang được trồng phổ biến và có thế mạnh hiện nay tại Lào Cai (cây mận, cây hồng, cây lê); những biện pháp kỹ thuật, kỹ năng nghề quan trọng để người học có thể tự nhân giống, trồng, chăm sóc, thu hoạch
và bảo quản cây trồng cũng như những sản phẩm của cây trồng nhằm cho năng suất cao, chất lượng sản phẩm tốt, đem lại hiệu quả về kinh tế - xã hội và môi trường
Mô đun còn trang bị thêm cho học sinh chuyên ngành Khuyến nông lâm có những kiến thức bổ ích về những vấn đề liên quan đến thời vụ, đất đai, khí hậu, giống cây trồng…, giúp các em ra trường có thể tham gia công tác ở các lĩnh vực Khuyến nông lâm, Bảo vệ thực vật, trồng trọt, chỉ đạo, quản lý sản xuất ở gia đình và địa phương
Bố cục của giáo trình gồm có 3 bài, bao gồm những kiến thức về lý thuyết và thực hành Trong quá trình biên soạn, chúng tôi đã tham khảo nhiều giáo trình, sách tham khảo của các trường đại học và của các tác giả có chuyên môn sâu về những lĩnh vực có liên quan Tuy có nhiều cố gắng nhưng không tránh khỏi có những thiếu sót, chúng tôi rất mong muốn nhận được những ý kiến tham gia, đóng góp của các chuyên gia và đông đảo bạn đọc
Xin chân thành cảm ơn
Tác giả
Trang 3HƯỚNG DẪN NGHIÊN CỨU GIÁO TRÌNH
Trồng một số loài cây ăn quả có triển vọng tại Lào Cai là mô đun tự chọn trong chương trình đào tạo hệ trung cấp nghề Khuyến nông lâm, nhằm trang bị cho người học những kiến thức cần thiết
về giá trị kinh tế; yêu cầu ngoại cảnh; kỹ thuật nhân giống, trồng, chăm sóc, thu hoạch và bảo quản một số cây ăn quả đang được trồng phổ biến hiện nay trên địa bàn tỉnh Lào Cai như: cây mận, cây hồng, cây lê … và những kỹ năng nghề cần thiết để cây trồng cho năng suất cao, chất lượng sản phẩm tốt, đem lại hiệu quả kinh tế - xã hội và môi trường cho người sản xuất, vùng sản xuất
Trong quá trình học, mô đun có liên quan với các môn: Đất và phân bón, Nhân giống cây trồng Mô đun này được bố trí học sau các môn học bắt buộc, giúp cho người học vận dụng kiến thức, kỹ năng trong việc tổ chức sản xuất, sử dụng đất đai có hiệu quả, sản phẩm sản xuất ra phù hợp và đáp ứng được nhu cầu thị trường
Giáo trình có 3 bài:
- Bài 1: Kỹ thuật trồng cây mận
- Bài 2: Kỹ thuật trồng cây hồng
- Bài 3: Kỹ thuật trồng cây lê Tổng thời gian giảng dạy: 45 giờ, trong đó: 15 giờ lý thuyết, 27 giờ thực hành, 3 giờ kiểm tra Mỗi một bài học đều có bài thực hành và bài kiểm tra, theo 2 nội dung chính: Đánh giá kiến thức và kỹ năng
Phương pháp giảng dạy: Sử dụng phương pháp dạy học lấy người học làm trung tâm Giảng giải kết hợp làm mẫu và có ví dụ minh họa bằng hình ảnh thực tế, mô hình và rèn luyện kỹ năng thực hành tại vườn ươm, trang trại, vườn hộ gia đình để củng cố kiến thức, nâng cao kỹ năng nghề cho học sinh
Trang 4MỤC LỤC
Lời nói đầu
Hướng dẫn nghiên cứu giáo trình
Bài 1: Kỹ thuật trồng cây mận
1.1.Giới thiệu chung về cây mận
1.1.1 Giá trị kinh tế
1.1.2 Yêu cầu điều kiện ngoại cảnh 1.1.3 Giống mận có giá trị kinh tế được trồng ở nước ta 1.2 Kỹ thuật nhân giống mận
1.2.1 Chiết cành
1.2.2 Ghép
1.2.3 Dùng rễ mầm
1.3 Kỹ thuật trồng, chăm sóc 1.3.1 Kỹ thuật trồng
1.3.1.1 Thời vụ 1.3.1.2 Chọn đất và làm đất 1.3.1.3 Mật độ, khoảng cách 1.3.1.4 Đào hố, bón lót phân 1.3.1.5 Cách trồng
1.3.2 Chăm sóc 1.3.2.1 Quản lý vườn cây
1.3.2.2 Tạo hình, tỉa cành 1.3.2.3 Tỉa quả
1.3.2.4 Bón phân 1.3.2.5 Phòng trừ sâu bệnh 1.3.3 Thu hoạch và bảo quản Bài 2: Kỹ thuật trồng cây hồng
2.1 Giới thiệu chung về cây hồng
2.1.1 Giá trị kinh tế 2.1.2 Yêu cầu điều kiện ngoại cảnh
Trang
2
3
6
6
6
6
7
8
8
8
8
8
8
8
9
10
10
10
10
11
11
12
17
17
17
Trang 52.3.1 Kỹ thuật trồng 2.3.1.1 Thời vụ
2.3.1.2 Chọn đất và làm đất 2.3.1.3 Mật độ, khoảng cách 2.3.1.4 Đào hố, bón lót phân 2.3.1.5 Cách trồng
2.3.2 Chăm sóc 2.3.2.1 Quản lý vườn cây 2.3.2.2 Tạo hình, cắt tỉa 2.3.2.3 Bón phân 2.3.2.4 Phòng trừ sâu bệnh 2.3.3 Sự ra hoa và đậu quả của hồng 2.4 Thu hoạch và bảo quản
Bài 3: Kỹ thuật trồng cây lê
3.1 Giới thiệu chung về cây lê
3.1.1 Giá trị kinh tế
3.1.2 Yêu cầu điều kiện ngoại cảnh 3.1.3 Giống lê có giá trị kinh tế được trồng ở nước ta 3.2 Kỹ thuật nhân giống lê bằng phương pháp ghép mắt 3.3 Kỹ thuật trồng và chăm sóc
3.3.1 Kỹ thuật trồng 3.3.1.1 Thời vụ 3.3.1.2 Chọn đất và làm đất 3.3.1.3 Mật độ, khoảng cách 3.3.1.4 Đào hố, bón lót phân 3.3.1.5 Cách trồng
3.3.2 Chăm sóc 3.3.2.1 Quản lý vườn cây 3.3.2.2 Tạo hình, cắt tỉa 3.3.2.3 Bón phân 3.3.2.4 Phòng trừ sâu bệnh 3.4 Thu hoạch và bảo quản
Tài liệu tham khảo
20
20
20
21
21
21
21
21
22
22
23
24
30
30
30
31
31
33
33
33
33
33
33
33
34
34
34
35
35
41
Trang 6
BÀI 1: KỸ THUẬT TRỒNG CÂY MẬN
I MỤC TIÊU BÀI HỌC
- Trình bày được giá trị kinh tế, yêu cầu điều kiện ngoại cảnh và kỹ thuật nhân giống, trồng, chăm sóc cây mận, thu hoạch và bảo quản quả mận;
- Thực hiện được trình tự các bước nhân giống, trồng, chăm sóc, thu hoạch đúng kỹ thuật, đạt được định mức theo quy định;
- Đảm bảo an toàn lao động, tiết kiệm vật tư
II NỘI DUNG BÀI HỌC
1 Giới thiệu chung về cây mận
1.1 Giá trị kinh tế
Mận là cây ăn quả được trồng ở vùng ôn đới và á nhiệt đới
Mận được dùng chính để ăn tươi ngoài ra còn có thể chế biến thành một số
mặt hành: mận ướp đường, rượu mận, ô
mai mận đặc biệt mận phơi khô là một
sản phẩm quý có tác dụng nhuận tràng, dễ
tiêu kích thích thần kinh
Mận còn là cây cảnh đẹp bởi mận ra hoa vào đúng dịp tết, với số lượng hoa
nhiều và mầu trắng tinh khiết tạo cảnh
quan sinh động Hoa mận nhiều, có phấn
và mật nên là nguồn mật cho nghề nuôi
ong Gỗ mận tốt nên có thể sử dụng làm đồ
điêu khắc hoặc đồ gỗ trong gia đình, vỏ
cây mận là loại thuốc có tác dụng giải
khát, kích thích tiêu hoá
Mận trồng sau 2-3 năm đã ra quả, sau 8-10 năm là thời kỳ cho năng suất cao, nếu chăm sóc tốt những giống mận quý như mận Tam Hoa, mận Tả Van có thể đạt 200-250kg, tuổi thọ của cây thường kéo dài, do vậy giá trị của cây mận là rất lớn Chính vì vậy, cây mận đã trở thành cây có tác dụng xóa đói, giảm nghèo, thay đổi bộ mặt nông thôn miền núi, nhất là đối
Hình 1: Quả mận
Trang 7nghĩa là trong mùa đôngphải có khoảng 1 tháng có nhiệt độ bình quân dưới 70C mới đủ lạnh cho cây mận Ở các miền núi cao như: Sapa, Bắc Hà, Đồng Văn, Mẫu Sơn Nhu cầu lạnh của cây mận được thỏa mãn, do vậy ở đó thường có nhiều giống mận, năng suất cao, chất lượng tốt
- Nước: Mận thích nghi đối với điều kiện khí hậu và đất đai ẩm, ở những nơi có khí hậu khô và lượng mưa dưới 300mm/năm nhưng có tưới thì năng suất vẫn cao, chất lượng vẫn tốt như vùng Caliofnia, Địa Trung Hải Ở nước ta, tại các vùng núi cao hay có sương mù, độ ẩm cao, lá mận dễ bị nấm bệnh phá hại, do bộ rễ ăn nông nên mận không chịu được hạn, đặc biệt
là thời kỳ quả lớn, cần chú ý cung cấp đủ nước cho mận sinh trưởng và phát triển Tuy nhiên ở giai đoạn quả chín nếu mưa quá nhiều gây nứt và rụng quả
- Ánh sáng: Mận yêu cầu không khắt khe về ánh sáng Nhưng ở những nơi quang, đủ ánh sáng thì năng suất cao và chất lượng tốt Những nơi ánh sáng yếu nhưng không quá rợp vì bóng cây thì mận vẫn ra hoa nhưng đậu quả ít Nếu trời nắng ráo thì quả thì quả sẽ có mầu sắc đẹp và chất lượng tốt
- Gió nhẹ có tác dụng điều hoà không khí, tạo điều kiện tốt cho sự trao đổi khí của cây
và tạo điều kiện cho sự thụ phấn của hoa Tuy nhiên gió mạnh thường làm rụng hoa, quả, gãy cành, đổ cây bởi rễ mận nông, do vậy ở những nơi có gió mạnh phải làm đai rừng chắn gió để bảo vệ cho vườn mận
- Đất đai: Do bộ rễ ăn nông nên rễ mận thường tận dụng độ mầu mỡ và dinh dưỡng ở tầng đất mặt Do đó cần giữ ẩm cho đất bổ sung dinh dưỡng hàng năm cho đất Đất trồng mận nên chọn đất thịt, chứa nhiều chất dinh dưỡng và phải chú ý thoát nước Đất đai thích hợp nhất nên có độ dày trên 50cm, hàm lượng mùn trên 2,5%, giữ ẩm tốt, ánh sáng không quá mạnh và khuất gió
1.3 Giống mận có giá trị kinh tế được trồng ở nước ta
* Mận Tam hoa: Là giống Mận có
nguồn gốc từ Trung Quốc, nhập vào nước
ta từ năm 1973, hiện nay giống Mận này
được trồng nhiều ở Mộc Châu (2.000 ha),
Bắc Hà (3.000 ha) và nhiều tỉnh khác như
Cao Bằng, Hà Giang, Lạng Sơn Là giống
quả to (30-40 quả/kg), năng suất cao, vị
ngọt, hơi pha chua, vỏ quả mầu xanh phớt
tím, ruột quả đỏ thắm: Đây là giống ăn
tươi và chế biến đồ hộp tốt nhất hiện nay
* Mận hậu: Trồng nhiều ở Bắc Hà,
Mường Khương tỉnh Lào Cai Quả to, khối
lượng 20-30g, khi chín vỏ quả màu xanh
Trang 8vàng, thịt quả dòn, ngọt, là giống chất
lượng tốt bởi quả to và có vị ngọt
* Mận chua: Đây là giống mận thích nghi rộng, sinh trưởng khoẻ nên được trồng rộng
rãi ở nhiều nơi từ đồng bằng đến miền núi Quả chín đỏ hoặc vàng, vị chua và có thể hơi chát, năng suất cao, ít bị mất mùa Loại mận này thường được chế biến thành mứt mận
* Mận thép: Giống mận này được trồng nhiều ở vùng Yên Bái, Phú Thọ, Cao Bằng, Bắc
Kạn Loại mận này quả nhỏ (50-100 quả/kg), vỏ mầu vàng, có thể hơi phớt tím, thịt quả giòn,
hơi chua Khi quả chín có mùi thơm
Một số giống mận đang trồng có hiệu quả tại Lào Cai: Mận Tráng Hoàng Ly, mận Tả Van
2 Kỹ thuật nhân giống mận
Mận có thể nhân giống bằng gieo hạt, chiết cành, ghép và bật chồi rễ Do gieo hạt cây
lâu ra quả và có nhiều sự biến dị nên hiện nay phương pháp nhân giống bằng gieo hạt chủ yếu
sử dụng để sản xuất gốc ghép Các phương pháp nhân giống mận phổ biến hiện nay được
dùng:
2.1 Chiết cành
Chọn những cây mận ra quả tốt, chọn cành ở vị trí ngang tầm tán nơi có nhiều ánh sáng, đường kính cành 0,8-1,0cm Khoanh vỏ, bó bầu như chiết các loại cây ăn quả khác Khi cành chiết đã ra rễ thì cắt giâm cho ổn định rồi mới đánh đi trồng khi thời tiết thuận lợi
Thời vụ chiết: Tháng 2-3 và tháng 8-9 Các giống mận Tam Hoa trước đây ở các vùng đều phổ biến cách nhân giống này
2.2 Ghép
Mận có thể ghép trên gốc mận đắng hoặc gốc đào thóc vào tháng 8-9, khi gốc ghép có đường kính 0,8-1,0cm Muốn vậy phải chuẩn bị gốc ghép bằng các cây gieo hạt từ vụ xuân
Kiểu ghép: Có thể ghép cành (kiểu ghép cành bên, kiểu ghép nối ngọn, ghép áp) hoặc ghép mắt (Kiểu ghép mắt nhỏ có gỗ, kiểu của sổ mở )
2.3 Dùng rễ mầm
Do đặc điểm của mận là rễ ăn nông, vì vậy khi làm cỏ, bón phân, lưỡi cuốc thường làm đứt các rễ mận và từ chỗ rễ đứt bật lên cây con, lợi dụng khả năng tái sinh của rễ người ta chủ động tạo ra các rễ mầm bằng cách đào rãnh xung quanh cây để làm đứt bật các rễ con Khi cây
Trang 93.1.1 Thời vụ
Thời vụ trồng mận trồng tốt nhất là vào tháng 1-2 trước khi cây nảy lộc và đã có mưa xuân Trồng vào vụ này ta có thể đánh rễ trần mà trồng vẫn đạt tỷ lệ sống rất cao, trên 90%
3.1.2 Chọn đất và làm đất
+ Chọn đất: Nên chọn đất thích hợp với sinh trưởng, phát triển của mận Đất có tầng canh tác dày, mầu mỡ dễ thoát nước Nếu trồng mận thành khu vực lớn phải thiết kế hệ thống đường giao thông, đai rừng chắn gió, hệ thống trống xói mòn trên đất dốc
Trên đất mới khai thác cần đào bỏ các gốc cây rừng, trồng phân xanh trước khi trồng mận 1-2 vụ để cho đất thuần thục Nếu trên đất dốc nhất thiết phải đào hố theo đường đồng mức và có các băng phân xanh bằng cốt khí, muồng để giữ đất, giữ ẩm hạn chế xói mòn, chú
ý sử dụng thước chữ A để xác định các đường đồng mức trên đất dốc
Trong những năm đầu của thời kỳ kiến thiết cơ bản ở giữa các hàng mận nên trồng các cây công nghiệp ngắn ngày thuộc họ đậu như: Đỗ, đậu tương, lạc để tăng hiệu quả kinh tế, làm cho đất mầu mỡ và có nguồn phân hữu cơ tại chỗ bón cho cây
+ Làm đất: Cày bừa kỹ toàn vườn, dọn sạch cỏ dại
3.1.3 Mật độ, khoảng cách
Việc xác định mật độ, khoảng cách trồng mận phải phụ thuộc vào độ màu mỡ
của đất trồng, giống mận, loại ghép
- Đất tốt trồng thưa, đất xấu trồng dày
- Mỗi giống mận thích hợp với một khoảng cách trồng: Mận Tam hoa trồng
thưa, mận Thép trồng dày
- Có thể trồng với mật độ, khoảng cách sau:
+ Đối với giống mận tam hoa ta có thể trồng 5mx5m hoặc 4mx4m (400-600
cây/ ha)
+ Đất tốt: 5m5m, 400 cây/ha
+ Đất xấu: 4m4m, 625 cây/ha
3.1.4 Đào hố, bón lót phân
Sau khi cày bừa kỹ toàn vườn, đào hố sâu 505050cm, để đất mặt riêng, đất ở đáy hố
riêng
Hình 3: Vườn mận thời kỳ ra hoa
Trang 10Bón lót cho mỗi hố: 30-50 kg phân hữu cơ + 0,5kg Supe Lân + 0,5kg vôi bột Trộn đều phân với lớp đất mặt đưa xuống đáy hố Lấp đất đầy hố không để đọng nước mưa Việc làm
đất và đào hố, bón lót phải tiến hành trước khi trồng 1-2 tháng, đợi thời tiết tốt sẽ trồng cây
3.1.5 Cách trồng
Khi thời tiết thuận lợi thì đưa cây ra trồng Ở những hố đã chuẩn bị, dùng cuốc moi một hốc ở chính giữa hố, đặt cây thẳng đứng vào hốc đã moi (chú ý bóc bầu nilon hoặc giấy Poli Êtylen ở bên ngoài bầu) Nếu là cây rễ trần không để rễ bị gấp trong hố Đưa đất tơi nhỏ lấp kín bầu (đối với cây ghép lấp kín đất bằnh cách mắt ghép 5-8cm), dùng tay ấn nhẹ cho đất tiếp xúc chặt với rễ cây Dùng cỏ hoặc rơm rạ mục phủ quanh gốc để giữ độ ẩm cho cây khi tưới
nước đẫm cho mỗi gốc 5-10 lít nước Nếu nắng phải cắm cây che nắng cho cây mới trồng
3.2 Chăm sóc 3.2.1 Quản lý vườn cây
- Sau trồng 1 tháng tiến hành trồng dặm cây bị chết để đảm bảo mật độ vườn mận
khoảng 1-2 tháng sau trồng (khi cây đã bén rễ, hồi xanh) có thể tưới nước giải, nước phân lợn
pha loãng theo tỉ lệ 1/10, cách gốc 50-60cm
- Luôn làm sạch cỏ Dùng rơm, rạ phủ gốc để chống cỏ dại và giữ ẩm Mận ưa đất ẩm,
do vậy nếu có điều kiện thì tưới nước cho mận ở thời kỳ ra hoa, hình thành quả và quả lớn
Nếu bị hạn ở thời kỳ này thường gây hiện tượng rụng quả và quả nhỏ
3.2.2 Tạo hình, tỉa cành
- Tạo hình: Khi cây mận cao 80-100cm cần bấm ngọn cách mặt đất 80cm Chọn để lại 4-5 cành cấp 1 phân bố đều các phía Cắt tỉa hết các cành không cần thiết Trên cành cấp 1 khi dài 60-70cm, tiến hành bấm ngọn và nuôi dưỡng 2-3 cành cấp 2 Làm liên tục như vậy ta sẽ được cây mận có khung tán vững chắc, cân đối
- Cắt tỉa cành non: Từ khi cây có quả, hàng năm chỉ cắt tỉa cành hương, cành khô, cành
bị sâu bệnh Bắt đầu từ năm sai quả (năm thứ 7-8 trở đi) dùng cưa cắt bỏ những cành già cỗi (vết cắt sát vào thân) để duy trì bộ tán và kéo dài thời gian sai quả
Nguyên tắc đốn tỉa mận là: Đốn tỉa cành quả mọc quá chen chúc, đốn ngắn lại cành già cỗi, nuôi cành mới thay thế Khống chế chiều cao cây khoảng 3,5m, tạo thông thoáng giúp cây quang hợp tốt